Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:22

Θα μπορούσε όμως οπωσδήποτε κάποιος να πει: Και από πού έχουμε εμείς τη γνώση ότι εξαιτίας του φόβου τους για τους Φαρισαίους οι γονείς εκείνου που ανέβλεψε απέκρυψαν το να κηρύξουν τον Δεσπότη Χριστό ενώπιον όλων; Από πού, λοιπόν, έχουμε την απόδειξη; Ο ίδιος ο ευαγγελιστής Ιωάννης το κατέγραψε, λέγοντας: «Αυτά τα είπαν οι γονείς εκείνου που ανέβλεψε, επειδή φοβούνταν τους Ιουδαίους. Διότι είχαν ήδη συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, ώστε, εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, να γίνει αποσυνάγωγος». Είδες φαρισαϊκή πονηρία.

Διότι, εάν αυτός που κλήθηκε να αναβλέψει έχει την ικανότητα να σκέφτεται λογικά, λόγω του χρόνου και της ηλικίας του, όταν διηγείται το θαύμα και τον τρόπο με τον οποίο συνέβη σε αυτόν, δεν θα μιλήσει με παιδαριώδη νου, αλλά με νου που είναι ήδη καλά εδραιωμένος και ικανός να υπερασπιστεί ό,τι τυχόν θα ήθελε. Επομένως, αναγκαστικά θα συμβεί εξ αυτού να φανεί εντελώς αναιδής η απείθεια των Φαρισαίων. Διότι, ιδού, δεν πιστεύουν ούτε τους γείτονες ούτε τον ίδιο τον τυφλό, ο οποίος δεν τα λέει αυτά τρόπον τινά με ανώριμο νου, ούτε βέβαια με παιδαριώδη διάνοια που εύκολα διολισθαίνει στην ψευδολογία, αλλά έχει τέτοια ηλικία που του εξασφαλίζει το να μην αγνοεί τη φύση των πραγμάτων. <Αυτά τα είπαν οι γονείς του, επειδή φοβούνταν τους Ιουδαίους· διότι οι Ιουδαίοι είχαν ήδη συμφωνήσει πως, εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, θα γίνει αποσυνάγωγος.> Ορθά και πρεπόντως ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός επιφέρει το «ουαί» στα κεφάλια των Φαρισαίων: «Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι αφαιρέσατε το κλειδί της γνώσης· εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε, και αυτούς που εισέρχονταν τους εμποδίσατε». Ας παρατηρήσει, λοιπόν, πάλι ο θεοφιλής αν στα λεγόμενα δεν ακολουθεί το κάλλος της αλήθειας. Διότι ο Χριστός ποτέ δεν θα μπορούσε να πει ψέματα.

Για να έχουν, λοιπόν, προετοιμασμένη τη διάνοιά τους, ώστε να υπομείνουν τα πάντα με μεγάλη προθυμία, και ως προς την ανάγκη να αντισταθούν τόσο πολύ στη βλάβη που προέρχεται από τους Ιουδαίους, ώστε να μη φοβηθούν ούτε και αυτόν τον σκληρό θάνατο, αν τύχει να παρουσιαστεί: δεν λέει ότι θα συμβούν μόνο τα συνηθισμένα, ούτε ότι η επιβουλή τους, δηλαδή η εξέγερση των Ιουδαίων, θα σταματήσει μέχρις αυτού, ώστε να γίνουν μόνο αποσυνάγωγοι, αλλά έχει προμηνύσει ότι η ανοσιότητά τους θα κατρακυλήσει σε τέτοιο βαθμό ωμότητας, ώστε να νομίσουν κάποτε ότι η άκρως απάνθρωπη στάση απέναντί τους βαδίζει την οδό της ευσέβειας προς τον Θεό. Και ότι γίνονταν αποσυνάγωγοι από τους Ιουδαίους, και ότι αυτή την τιμωρία υπέμεναν αρχικά όσοι φλέγονταν από την αγάπη προς τον Χριστό, θα γινόταν σαφές από τα λόγια του Ευαγγελιστή, ότι «πολλοί βέβαια και από τους άρχοντες πίστεψαν σε αυτόν, αλλά εξαιτίας των Φαρισαίων δεν το ομολογούσαν, για να μη γίνουν αποσυνάγωγοι», και πάλι «Διότι είχαν ήδη συμφωνήσει οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι, εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, να γίνει αποσυνάγωγος». Αλλά ακόμη και αν, λέει, κάποιοι δεν αντέχουν αυτή την επιβουλή των Ιουδαίων, πρέπει να γνωρίζουν από τώρα ότι τα δεινά σας δεν θα σταματήσουν σε αυτά. Διότι, λέει, να μην αγανακτείτε καθόλου, ακόμη κι αν συμβεί να πάθετε αυτό.

Διότι σε όλα τούτους ακολουθεί το υποταγμένο πλήθος, ακριβώς όπως φυσικά και τους ποιμένες ακολουθούν τα πρόβατα που βρίσκονται υπό την επίβλεψή τους. Εάν δηλαδή τα οδηγήσουν σε παχιά και άφθονη βοσκή, θα γίνουν εύρωστα και πολύ καλοθρεμμένα· εάν όμως τα οδηγήσουν σε γη άγονη και γεμάτη αγκάθια, οπωσδήποτε θα τα καταστρέψουν από την κακή διατροφή. Κάτι τέτοιο θα διαπιστώσουμε ότι αληθεύει και για εμάς τους ίδιους. Διότι με τις διδασκαλίες που οδηγούν στην ορθότητα, την αρετή και την άμεμπτη θεογνωσία, ο νους αυτών που παιδαγωγούνται τρέφεται πλουσιοπάροχα. Με τις συμβουλές όμως που οδηγούν στην ανόσια συμπεριφορά, πολύ εύκολα καταπίπτει προς την επιθυμία και την προθυμία για τα πιο αισχρά έργα. Έχοντας πάθει κάτι τέτοιο, οι ταλαίπωροι Ισραηλίτες καταστράφηκαν από τις παραδόσεις και τις διδασκαλίες των Γραμματέων και των Φαρισαίων. Διότι δεν τους επέτρεπαν να βαδίσουν την αληθινή και σωτήρια οδό, εννοώ αυτήν της πίστεως στον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Και ενώ Εκείνος θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, και όλοι σε ολόκληρη την Ιερουσαλήμ θαύμασαν το μέγεθος του θαύματος, σε αυτόν που απαλλάχθηκε από την πάθηση και κήρυττε τον ιατρό, έλεγαν ρητώς εκείνοι που όφειλαν να τον παιδαγωγούν στην αλήθεια: «Δώσε δόξα στον Θεό, εμείς γνωρίζουμε ότι αυτός ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός». Επιβεβαιώνει μάλιστα και ένας από τους αγίους ευαγγελιστές ότι είχαν ήδη συμφωνήσει οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι πως, εάν κάποιος Τον ομολογήσει ως Χριστό, θα αποβληθεί από τη συναγωγή.

Διότι δεν τους οδηγούσαν στην επίγνωση αυτών που είχαν προαναγγελθεί από παλιά μέσω του νόμου και των προφητών, αλλά απεναντίας, ρίχνοντάς τους στους λάκκους της απώλειας, απέβαλαν από τη συναγωγή εκείνους που ομολογούσαν ότι αυτός είναι ο Χριστός. Διότι έτσι αναφέρει κάπου ο θεσπέσιος Ιωάννης.

Διότι ήδη είχαν συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, αν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, να γίνει αποσυνάγωγος. Επιτιμά δε τους νομοδιδασκάλους και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Αλίμονο και σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· εσείς οι ίδιοι δεν εισέρχεστε και εμποδίζετε αυτούς που θέλουν να εισέλθουν». Κατηγορεί λοιπόν τα πλήθη των Ιουδαίων ότι, από πάρα πολλή ασυνεσία, περιφρόνησαν τον υπάρχοντα και ζωντανό Θεό, ο οποίος ανήγειρε τον ουρανό με τον λόγο του και θεμελίωσε τη γη, και προτίμησαν μάλλον τον σεβασμό προς τους ανθρώπους, αποδεχόμενοι τη φωνή φθαρτών ανθρώπων, οι οποίοι ξεραίνονται όπως ακριβώς το χορτάρι. Διότι, το ότι επρόκειτο να υποστούν την έσχατη από όλες τις τιμωρίες εκείνοι που τους επέβαλαν αυτήν την παράλογη δοξασία [ο Humfr. φαίνεται ότι διάβασε «δεῖμα»], και τους απομάκρυναν εξαιτίας αυτού από την υποχρέωση να τιμούν Εκείνον που τους καλεί στη σωτηρία, το επιβεβαίωσε πλήρως προσθέτοντας: «Διότι όπως ακριβώς σχεδίασαν να σε εξοντώσουν, και τώρα πού είναι ο θυμός εκείνου που σε θλίβει; Διότι, όταν εσύ σώζεσαι, αυτός δεν θα σταθεί, ούτε θα επιβιώσει για πολύ».

Συγγενή δε είναι τα αρχαία εγκλήματα των Ιουδαίων με εκείνα που διέπραξαν κατά του Χριστού. Διότι ο Θεός και Πατέρας καλούσε σύμπαντα τον Ισραήλ να επιλέξει πλέον το να σκέφτεται τα καλύτερα, και να παύσει τη λατρεία σύμφωνα με τον νόμο, επιλέγοντας αντ' αυτής τη νέα και ευαγγελική. Αλλά απέναντι σε εκείνους που επέστρεφαν και καλούνταν προς ίαση, αντιδρούσαν σφοδρότατα. Διότι είναι γραμμένο ότι «ήδη είχαν συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, ώστε εάν κάποιος ομολογήσει ότι αυτός είναι ο Χριστός, να γίνει αποσυνάγωγος». Άκουγαν δε και οι ηγέτες τους: «Ουαί σε εσάς, γραμματείς και φαρισαίοι υποκριτές, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνους που θέλουν να εισέλθουν». Παραδόθηκαν, λοιπόν, σε εχθρούς, και πλήρωσαν πικρές τιμωρίες για την ύβρη τους απέναντι στον Χριστό. <Και θα αποκαλυφθεί η κακία του Εφραΐμ και η κακία της Σαμάρειας, διότι έπραξαν ψεύδη. Και κλέφτης θα εισέλθει προς αυτόν, ληστής που τον απογυμνώνει στον δρόμο του, ώστε να συνωδούν όπως αυτοί που συνωδούν στην καρδιά τους.> Αγαθός μεν εκ φύσεως και ανεξίκακος, «μακρόθυμος και πολυέλεος» είναι αληθινά ο Δεσπότης των πάντων. Αλλά όσο ακόμη δείχνει μακροθυμία σε εκείνους που σφάλλουν, τα εγκλήματά τους παραμένουν κατά κάποιον τρόπο κρυμμένα· όταν όμως πλέον επεμβαίνει και επιβάλλει τιμωρίες και δεν ανέχεται να μένει σιωπηλός, τότε πλέον γίνονται ολοφάνερα, και μοιάζουν πια να αποκαλύπτονται, και σχεδόν, αφού έχουν τεθεί στο μέσον, γίνονται ορατά στα μάτια όλων.

Είναι φυσικό επακόλουθο να πούμε ποιοι έγιναν τέλειοι σε αυτόν. Δηλαδή οι Φαρισαίοι· διότι ο ίδιος ο Χριστός είπε ότι έχουν πατέρα τους τον Διάβολο. Αυτοί εξόντωσαν πολλές ψυχές, διδάσκοντας την απιστία στον Θεό και τον Χριστό. Εγώ όμως αποδεικνύω ότι τον ξεπέρασαν, διότι όχι μόνο δίδαξαν, αλλά και εξανάγκασαν να κάνουν το κακό· γιατί, αν κάποιος πίστευε στον Χριστό, γινόταν αποσυνάγωγος, ώστε να αποκτήσουν την τελειότητα του Εχθρού. Εκείνος μέσω του φόβου εξαναγκάζει σε αποστασία από τον Θεό· διότι απειλώντας με θάνατο, απομάκρυνε πολλούς από την ευσέβεια.

Εμείς δε, αφού λάβαμε εν Κυρίω τη βοήθεια και το προερχόμενο από αληθινή σάρκα «πτύσμα που ρίχτηκε στη γη» και το φτιαγμένο με το πτύσμα «φύραμα του πηλού που επαλείφθηκε στα μάτια» μας, ώστε εμείς, που κάποτε βρισκόμασταν σε άγνοια, τώρα να γνωρίσουμε την αλήθεια, πηγαίνοντας και νιβόμενοι στον Σιλωάμ, που ερμηνεύεται «απεσταλμένος», δηλαδή στην ένσαρκη παρουσία και στην τελειότητα της θεότητας, και έχοντας πλέον αποκτήσει την όρασή μας, δεν αρνούμαστε πια τον Κύριο, έστω κι αν μας κάνουν αποσυνάγωγους οι οπαδοί της φατρίας του Αρείου και οι διάδοχοι των Ιουδαίων. Διότι και αυτοί όρισαν, όπως ακριβώς κι εκείνοι, καθένας που ομολογεί τον Κύριο «να γίνεται αποσυνάγωγός τους», για να καταδείξουν ότι αυτός που ανέβλεψε έγινε έλεγχος αυτών που δεν βλέπουν. Επειδή, αν δεν ήταν ολόκληρη η συναγωγή τους τυφλή, δεν θα έκαναν αποσυνάγωγο εκείνον του οποίου τα μάτια άνοιξαν. Ας ευχαριστήσουμε, λοιπόν, τον Κύριο, διότι και αναβλέψαμε και ομολογούμε τον Κύριο και θεραπεύσαμε τις πληγές, εφόσον βέβαια εφαρμόσουμε έμπρακτα τις εντολές του, και καταπατήσαμε το φίδι και συντρίψαμε το κεφάλι του δράκοντα με τη δύναμη του Θεού. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα, η τιμή, το κράτος: στον Πατέρα εν τω Υιώ, στον Υιό εν τω Πατρί, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η' Απομένει, λοιπόν, να κατανοήσουμε, στο μέτρο του δυνατού, την αιτία των ανεπίγραφων. Όσα έχουμε βρει εμείς ως προς αυτό το ζήτημα, ας τεθούν στην κρίση των αναγνωστών, προκειμένου είτε να αποδεχθούν τα δικά μας συμπεράσματα είτε να κατευθύνουν τη διάνοιά τους σε υψηλότερη πνευματική θεωρία. Αυτήν λοιπόν τη διαφορά κατανοήσαμε στους ανεπίγραφους. Διότι σε κάποιους από αυτούς, αντί για επιγραφή, λαμβάνεται υπόψη το ίδιο το νόημα της ψαλμωδίας, όπου είναι κοινό τόσο στους Εβραίους όσο και σε εμάς το γεγονός ότι δεν υπάρχει άλλη επιγραφή για τα εν λόγω κείμενα, παρά μόνο το ίδιο το νόημα που φανερώνεται στα ρητά. Στους υπόλοιπους, όμως, υπάρχουν επιγραφές εκκλησιαστικές και μυστικές, ενδεικτικές της ευσέβειάς μας σύμφωνα με το μυστήριο, οι οποίες ωστόσο δεν υπάρχουν στους Εβραίους, σύμφωνα με την κατηγορία που καταγράφηκε εναντίον τους στο Ευαγγέλιο: «ότι έλαβαν την απόφαση, εάν κάποιος ομολογήσει τον Χριστό, να γίνει αποσυνάγωγος». Επομένως, όσες επιγραφές αντιλήφθηκαν εκείνοι ότι περιέχουν κάποια ένδειξη του μυστηρίου, δεν τις αποδέχθηκαν. Γι' αυτό ακριβώς και ο λόγος το επισήμανε αυτό με ακρίβεια στην περίπτωσή τους, προσθέτοντας κατά την ανάγνωση της εκκλησιαστικής επιγραφής ότι στους Εβραίους [ο ψαλμός] είναι ανεπίγραφος. Αφού λοιπόν παρουσιάστηκε προηγουμένως αυτή η διαίρεση όσον αφορά τους ανεπίγραφους, θα ήταν καιρός να προσφέρουμε τη μαρτυρία στον λόγο μας μέσα από τα ίδια τα χωρία.

Διότι αυτό είναι το ζητούμενο, όχι να καταθέσει κανείς λίγα ή πολλά, αλλά να μην εισφέρει τίποτα λιγότερο από τη δική του δύναμη. Εγκαταλείποντας λοιπόν τα πάντα, και πατρίδα, και οικία, και φίλους, και συγγενείς, και αυτήν ακόμη την ασφάλεια· διότι με αυτόν τον τρόπο έστρεψε εναντίον του τον ιουδαϊκό λαό. Επειδή, όπως λέει, είχαν ήδη συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, να γίνει αποσυνάγωγος. Εξ αυτού καθίσταται σαφές ότι δεν αμφέβαλλε, ούτε φοβόταν για τη βασιλεία των ουρανών, αλλά ήταν απολύτως πεπεισμένος, και από την ίδια την απόδειξη των γεγονότων, αλλά και πριν από την απόδειξη των γεγονότων μέσα από τη φωνή του Σωτήρος, ότι οπωσδήποτε θα την κληρονομήσει.

Αμέσως, λοιπόν, πρόσθεσε ότι πολλοί από τους Ιουδαίους παρευρίσκονταν για να τις παρηγορήσουν. Πώς γινόταν να παρηγορούν αυτές που αγαπιούνταν από τον Χριστό, μολονότι είχαν συμφωνήσει πως, εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, θα γινόταν αποσυνάγωγος; Ήταν παρόντες, λοιπόν, είτε λόγω της βαρύτητας της συμφοράς, είτε επειδή τις σέβονταν ως αρχοντικότερες, είτε όσοι δεν ήταν κακεντρεχείς· πολλοί μάλιστα από αυτούς πίστεψαν. Αυτά τα αναφέρει ο ευαγγελιστής, για να πιστοποιήσει ότι ο Λάζαρος είχε πεθάνει. Και για ποιον λόγο, ερχόμενη να προϋπαντήσει τον Χριστό, δεν παίρνει μαζί της και την αδελφή της; Διότι επιθυμεί να τον συναντήσει κατ' ιδίαν και να του αναγγείλει το γεγονός.

Αυτός λοιπόν, πες μου, είναι δειλός και άνανδρος; Αυτός που, ενώ επικρέμονταν τόσος φόβος και τόσοι κίνδυνοι, παρουσιάστηκε με τόση παρρησία σε εκείνους τους αιμοβόρους σκύλους, που έβραζαν ακόμη από θυμό και έπνεαν φόνο, και τους είπε ότι εκείνος που σταυρώθηκε από αυτούς, και αναστήθηκε, και βρίσκεται στους ουρανούς, και κάθεται εκ δεξιών του Πατρός, και περιβάλλει με μύρια κακά τους εχθρούς του; Διότι, για το ότι μπόρεσε να ανοίξει το στόμα, για το ότι άνοιξε τα χείλη, για το ότι στάθηκε, για το ότι και μόνο εμφανίστηκε ανάμεσα σε εκείνους που Τον σταύρωσαν, δεν τον θαυμάζεις και δεν τον στεφανώνεις, πες μου; Ποιος λόγος άραγε, ποια διάνοια θα μπορέσει να παραστήσει την παρρησία και την ελευθεροστομία του εκείνη την ημέρα; Κανένας απολύτως. Διότι, αν πριν από τον σταυρό είχαν συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, εάν κάποιος Τον ομολογήσει ως Χριστό, να τον καθιστούν αποσυνάγωγο, μετά τον σταυρό και την ταφή, όταν τον άκουγαν όχι μόνο να Τον ομολογεί ως Χριστό, αλλά και να ανακηρύττει ολόκληρη μαζί την οικονομία με απόλυτη φιλοσοφία, πώς δεν τον κατασπάραξαν και δεν τον διαμέλισαν όλοι, αφού πρώτος από όλους αψήφησε τη μανία τους;

Γνωρίζουμε ότι αυτός είναι ο γιος μας, και ότι γεννήθηκε τυφλός· πώς όμως βλέπει τώρα, δεν γνωρίζουμε· ή ποιος άνοιξε τα μάτια του, εμείς δεν γνωρίζουμε· αυτός είναι ενήλικος, ρωτήστε τον ίδιο, αυτός θα μιλήσει για τον εαυτό του. Αυτά είπαν οι γονείς του, επειδή φοβούνταν τους Ιουδαίους. Διότι ήδη είχαν συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, ώστε εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, να αποβληθεί από τη συναγωγή. Γι' αυτό οι γονείς του είπαν: «Είναι ενήλικος, ρωτήστε τον ίδιο». Τρεις ερωτήσεις έθεσαν οι Φαρισαίοι στους γονείς του τυφλού, εάν ήταν γιος τους, εάν γεννήθηκε τυφλός, και πώς ανέβλεψε. Εκείνοι δε, τις μεν δύο, ότι δηλαδή είναι γιος τους και ότι ήταν τυφλός, τις ομολογούν· αγνοώντας όμως τον τρόπο της θεραπείας, δεν προσθέτουν τίποτα.

Για ποιο λόγο προσθέτει ο ευαγγελιστής ότι η Βηθανία απείχε δεκαπέντε στάδια από τα Ιεροσόλυμα; Για να δείξει ότι δικαιολογημένα παρευρίσκονταν πολλοί από τους κατοίκους των Ιεροσολύμων· διότι η Βηθανία δεν ήταν μακριά. Παρηγορούσαν δε τις γυναίκες, όχι επειδή αυτές αγαπιούνταν από τον Χριστό (διότι «είχαν συμφωνήσει, εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, να αποβληθεί από τη συναγωγή»), αλλά λόγω της αναγκαιότητας που επέβαλλε η συμφορά, ή επειδή τις σέβονταν ως πιο ευγενικής καταγωγής, ή παρευρίσκονταν εκείνοι που δεν ήταν πονηροί· γι' αυτό και πολλοί από αυτούς πίστεψαν. Η Μάρθα όμως προϋπαντά μόνη της, και δεν παίρνει μαζί της την αδελφή της, επειδή ήθελε να τον συναντήσει ιδιαιτέρως και να του αναγγείλει το γεγονός. Γι' αυτό, όταν την οδήγησε σε χρηστές ελπίδες, τότε αναχωρεί και καλεί την αδελφή της. Προηγουμένως όμως δεν το λέει στην αδελφή της Μαρία, επειδή ήθελε να μη γίνει αντιληπτή από τους παρευρισκομένους. Διότι, εάν η Μαρία άκουγε ότι «ο Ιησούς έρχεται», θα σηκωνόταν αμέσως για να τον συναντήσει, και θα την ακολουθούσαν και οι παρόντες Ιουδαίοι, στους οποίους η Μάρθα δεν ήθελε να γίνει γνωστό ότι ήλθε ο Ιησούς. «Είπε, λοιπόν, η Μάρθα προς τον Ιησού: Κύριε, εάν ήσουν εδώ, ο αδελφός μου δεν θα είχε πεθάνει· αλλά και τώρα γνωρίζω ότι όσα ζητήσεις από τον Θεό, θα σου τα δώσει ο Θεός. Της λέγει ο Ιησούς: Θα αναστηθεί ο αδελφός σου. Του λέγει η Μάρθα: Γνωρίζω ότι θα αναστηθεί κατά την ανάσταση, την έσχατη ημέρα».