Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:3

Βλέποντας δε τον άνθρωπο στάθηκε και ήταν έτοιμος για θεραπεία· θεραπεία ανώτερη από την ανθρώπινη λογική και τέχνη. Διότι η ιατρική και η επιστήμη της ασχολούνται με εκείνα τα νοσήματα, τα οποία, αφού πρώτα η φύση έχει διαμορφώσει το ζωντανό πλάσμα και το έχει φέρει στο φως, συμβαίνουν αργότερα με την πάροδο του χρόνου εξαιτίας κάποιων περιστάσεων, αλλά για τη βλάβη που έχει γεννηθεί μαζί με το σώμα δεν υπόσχεται θεραπεία. Ούτε βέβαια και για όλες τις παθήσεις που συμβαίνουν μεταγενέστερα. Μάρτυρες αυτού είναι οι ακρωτηριασμένοι άνθρωποι, στους οποίους κανένας γιατρός δεν επανόρθωσε την απώλεια των μελών. Γι' αυτό ακριβώς και οι μαθητές, νιώθοντας έλεος για την πάθησή του και βλέποντας έναν άνθρωπο που δεν είχε γευτεί την ωραιότατη απόλαυση του φωτός, ερευνούσαν την αιτία της βλάβης και ρωτούσαν τον Κύριο, όχι και πολύ συνετά, εάν ήρθε στη ζωή σε τέτοια κατάσταση εξαιτίας δικής του αμαρτίας ή εξαιτίας των σφαλμάτων των γονέων του. Αλλά η ερώτηση είναι και από τις δύο πλευρές της εσφαλμένη· διότι ούτε το παιδί θα καταδικαζόταν για τα σφάλματα των γονέων του, αφού ο Θεός δεν τιμωρεί άλλον αντί για άλλον, ούτε βέβαια πλήρωσε την ποινή για δικά του αμαρτήματα, αφού αυτός γεννήθηκε τυφλός.

Αυτά δε γίνονταν όχι διαχωρισμένα ανάλογα με την ποιότητα των όσων τελούνταν, ώστε τα μεν του σώματος να φανερώνονται χωριστά από τη θεότητα, τα δε της θεότητας χωριστά από το σώμα· αντιθέτως, όλα γίνονταν σε άρρηκτη ένωση, και ένας ήταν ο Κύριος που τα ενεργούσε αυτά παραδόξως με τη δική Του χάρη. Διότι έπτυε με ανθρώπινο τρόπο, και το πτύσμα ήταν ένθεο· αφού με αυτό έκανε τους οφθαλμούς του εκ γενετής τυφλού να αναβλέψουν.

Επομένως, έχοντας κατανοήσει ο Δαβίδ αυτήν την περιφρόνηση εκ μέρους των γονέων, και παραδίδοντας τη θαυμαστή ευεργεσία του Κυρίου στη θεία Γραφή, αναφωνούσε: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Αυτήν ακριβώς τη γεμάτη ευγνωμοσύνη φωνή του προφήτη Δαβίδ, πολύ εύστοχα και ο εκ γενετής τυφλός, όταν ανέβλεψε, θα την πει μεγαλόφωνα και ο ίδιος: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Γνωρίζετε όλοι σαφώς, πώς και αυτός αφενός περιφρονήθηκε από τους γονείς του, αφετέρου όμως δεν εγκαταλείφθηκε από τον Θεό. Για να αποπληρώσουμε όμως το χρέος μας και να αναπαυθούμε για λίγο, ώστε να μας εμπιστευθούν και πάλι οφειλές, εμπρός λοιπόν ας στραφούμε επίκαιρα στον εκ γενετής τυφλό. Άκουσες, αγαπητέ, προηγουμένως τον ευαγγελιστή Ιωάννη να βροντοφωνάζει: «Και καθώς περνούσε, λέει, ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο εκ γενετής τυφλό να κάθεται· και τον ρώτησαν οι μαθητές του, λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Ο δε Κύριος τους απάντησε: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του· αλλά αυτό συνέβη για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Αφού είπε αυτά ο Κύριος, έφτυσε χάμω, έφτιαξε πηλό από το σάλιο, και έχρισε τα μάτια του τυφλού». Και τον έστειλε στον Σιλωάμ· και αφού πήγε, νίφτηκε· και αφού νίφτηκε, ανέβλεψε· και αφού ανέβλεψε, πίστεψε σε Εκείνον που τον απέστειλε.

Άκουγε με σύνεση. Ρώτησαν τον Κύριο οι μαθητές, λέγοντας: «Διδάσκαλε, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Δίκαιη είναι η ερώτηση των αποστόλων, από την οποία καταδεικνύεται ότι απευθύνονταν στον Κύριο Ιησού ως σε Θεό. Διότι ποιος γνωρίζει τα κρυφά των ανθρώπων, παρά μόνον ο ανιχνευτής των καρδιών; Γι' αυτό και ο Κύριος δεν απέρριψε την ερώτηση, αλλά αμέσως έδωσε την απάντηση, ικανοποιώντας ταυτόχρονα το ερώτημα των αποστόλων και επιβεβαιώνοντας την πίστη στη θεότητά Του. Διότι, αποκρινόμενος ο Κύριος είπε: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν»· δηλαδή, η παρούσα τύφλωσή του δεν αποτελεί συνέπεια αμαρτιών, αλλά σφάλμα της φύσεως.

Διότι, όπως ακριβώς ένα φυτό, προτού βλαστήσει από τη γη, δέχεται συχνά βλάβη στη ρίζα από κάποια ατμοσφαιρική επίδραση, έτσι και αυτός ο εκ γενετής τυφλός δέχθηκε την αναπηρία μέσα στη μήτρα· είτε επειδή ο μητρικός κόλπος ήταν ακατάλληλος, είτε επειδή ο πατρικός σπόρος καταβλήθηκε αλλοιωμένος. Εκείνος δε που δύναται να διορθώσει την ελαττωματική φύση δεν θα αποδειχθεί κανένας άλλος παρά ο δημιουργός των φύσεων. Γι' αυτό και ο Κύριος αποφάνθηκε λέγοντας: «Ούτε αυτός αμάρτησε, ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν.» Και λέγοντας αυτά, αμέσως μέσω του έργου κάνει γνωστό, ότι Αυτός είναι ο δημιουργός των φύσεων, και ότι για τον εαυτό Του έλεγε: «για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν»· δηλαδή, για να γίνω γνωστός μέσω αυτού, ότι δεν είμαι ένας απλός άνθρωπος, αλλά Θεός κραταιός. Διότι ο Κύριος μπορούσε μόνο με τον λόγο να ιατρεύσει τον τυφλό, Αυτός που με τον λόγο Του στερέωσε τους ουρανούς, σύμφωνα με το θείο ρητό που αναφέρει: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί»· μπορούσε λοιπόν με τον λόγο να θεραπεύσει και αυτόν τον εκ γενετής τυφλό. Αλλά δεν πράττει αυτό, παρά επιχρίει με πηλό τους οφθαλμούς του, για να καταστήσει φανερό σε όλους ότι Αυτός είναι και ο πλάστης του Αδάμ, και πως με το όμοιο αναπληρώνει το όμοιο.

Έτσι και η αιμορροούσα γυναίκα, επειδή πίστεψε και άγγιξε μόνο το κράσπεδο, θεραπεύτηκε· και η μεν θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, υπάκουσε στον σαρκωθέντα Λόγο και έπαυσε την τρικυμία· ο δε εκ γενετής τυφλός θεραπεύτηκε από τον Λόγο με το πτύσμα της σάρκας. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο παράδοξο (διότι ίσως αυτό σκανδάλισε και τους πιο ασεβείς), ενώ ο Κύριος ήταν κρεμασμένος πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτίστηκε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

Γι' αυτό, λοιπόν, κάποιος που είχε διδαχθεί από την παράδοση του Μωυσή, κατηγορώντας τον λαό για αμαρτίες, τους αποκαλούσε γιους των σεληνιακών νεομηνιών και των σαββάτων. Εξάλλου, και στις αρχές του κόσμου οι άνθρωποι ζούσαν πολλά χρόνια και δεν αρρώσταιναν· όταν, όμως, από αμέλεια εγκατέλειψαν την τήρηση των κανόνων, από τότε διαδοχικά εξαιτίας της άγνοιας, έχοντας συζυγική σχέση όταν δεν έπρεπε, υποβάλλουν τα παιδιά τους σε μύρια πάθη. Γι' αυτό και ο διδάσκαλός μας, όταν ρωτήθηκε για τον εκ γενετής τυφλό που βρήκε το φως του χάρη σε αυτόν, εάν αμάρτησε αυτός ή οι γονείς του και γεννήθηκε τυφλός, αποκρίθηκε: «Ούτε αυτός αμάρτησε σε κάτι ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθεί μέσω αυτού η δύναμη του Θεού», η οποία θεραπεύει τα αμαρτήματα της άγνοιας. Και αληθινά, εξαιτίας της άγνοιας γίνονται τέτοια πράγματα, δηλαδή με το να μη γνωρίζουν πότε πρέπει να συνέρχονται με τη σύζυγό τους, εάν δηλαδή αυτή είναι καθαρή από την έμμηνο ρύση. Πάντως, τα πάθη που προανέφερες προέρχονται από άγνοια και δεν έχουν προκληθεί από τον πονηρό. Επιπλέον, βρες μου αυτόν που δεν αμαρτάνει και θα λάβεις αυτόν που δεν υποφέρει, και εκτός από το ότι δεν θα υποφέρει, θα διαπιστώσεις ότι μπορεί να θεραπεύει και άλλους. Για παράδειγμα, ο Μωυσής λόγω της ευσέβειάς του παρέμεινε χωρίς να υποφέρει καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του και θεράπευε με τις προσευχές του τους Αιγυπτίους, οι οποίοι υπέφεραν εξαιτίας της αμαρτίας. Και ο Σίμων είπε: «Έστω ότι αυτά έχουν έτσι· δεν σου φαίνεται εξαιρετικά άδικη η ανισότητα μεταξύ των ανθρώπων;»

Επειδή όμως άπτονταν θείων κριμάτων, και παρακαλούσαν επίμονα να τους διευκρινιστεί αυτό που είναι τόσο απροσπέλαστο και δυσπρόσιτο στους ανθρώπους, προχωρώντας πέρα από το πρέπον, τους επανέφερε πάλι στο να επιλέγουν να σκέφτονται τα όσα ταιριάζουν σε δούλους, τους απομάκρυνε από την υπέρτερη του ανθρώπου γνώση, και τους εκπαίδευσε εκ νέου να επιδίδονται μάλλον στη φιλεργία και στις αγαθές ενασχολήσεις, λέγοντας: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Εμείς πρέπει να εργαζόμαστε τα έργα εκείνου που μας έστειλε όσο είναι ημέρα· έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργάζεται». Ακούς πώς, αφού αναίρεσε αυτήν την άποψη ως άσχημη και πιο ταιριαστή στην αμάθεια των Ιουδαίων, προστάζει να προτιμούν την αγαθοεργία παρά να ερευνούν έννοιες που ξεπερνούν τον άνθρωπο, αποδίδοντας οπωσδήποτε στη θεία φύση την αποκλειστική και καθ' εαυτήν γνώση όσων επιλέγει να εκπληρώσει. Β. Σωστά μιλάς. Α. Επομένως, δεν θα έχουμε διαφορετική άποψη, εφόσον σκεφτόμαστε ορθά, από το ότι, ακόμη και αν λέγεται πως αγνοεί κάτι μαζί με εμάς κατά την ανθρώπινη φύση, εντούτοις, επειδή είναι Θεός, ο Υιός γνωρίζει τα πάντα του Πατρός, διά του οποίου και με τον οποίο στον Θεό και Πατέρα ανήκει η δόξα μαζί με το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες των αιώνων.

Επιδεικνύοντας τη φθορά που εκτείνεται σε όλη την ανθρώπινη φύση εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ, ο Παύλος λέει: «Αλλά βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ μέχρι τον Μωυσή και σε εκείνους που δεν αμάρτησαν με την ομοιότητα της παράβασης του Αδάμ». Πώς λοιπόν λέει ότι ο θάνατος βασιλεύει και σε αυτούς που δεν αμάρτησαν, εάν το θνητό σώμα μάς έχει δοθεί εξαιτίας προγενέστερων αμαρτημάτων; Διότι πού βρίσκονται γενικώς αυτοί που δεν αμάρτησαν, εάν η ενσάρκωση και το να γεννηθεί κανείς σε αυτόν τον βίο με σώμα είναι τιμωρία για σφάλματα, και προϋποθέτει το έγκλημα που έχει προηγηθεί; Είναι λοιπόν αμαθές το επιχείρημα των αντιπάλων. 18. Άλλο. Κάποτε οι μαθητές υπέβαλαν μια ερώτηση στον Σωτήρα σχετικά με κάποιον από τους εκ γενετής τυφλούς, και μάλιστα έλεγαν: «Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, για να γεννηθεί τυφλός;». Επειδή γράφτηκε σε προφητικούς λόγους για τον Θεό ότι «ανταποδίδει τις αμαρτίες των πατέρων στα παιδιά», οι μαθητές υπέθεσαν ότι αυτό έχει πάθει ο άνθρωπος. Τι απαντά λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; «Αλήθεια σας λέω, ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν». Πώς λοιπόν τους θέτει εκτός αμαρτίας, παρόλο που δεν ήταν αναμάρτητοι στον βίο τους; Διότι, όντας άνθρωποι, ήταν οπωσδήποτε ένοχοι κάπου και για σφάλματα.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄. Ότι τα σωματικά πάθη δεν συμβαίνουν σε κάποιους εξαιτίας προγενέστερων αμαρτημάτων της ψυχής, ούτε επιβάλλει ο Θεός σε κάποιους τις αμαρτίες των πατέρων, τιμωρώντας αυτούς που δεν έχουν αμαρτήσει καθόλου, αλλά εκφέρει δίκαιη κρίση για τους πάντες. <Και τον ρώτησαν οι μαθητές του λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός; Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν.> Φιλομαθείς μεν και με πολλή ευλάβεια είναι οι σοφότατοι μαθητές, μάλλον δε παρακινήθηκαν στην επιθυμία να τα μάθουν αυτά όχι χωρίς τη θεία καθοδήγηση, και ερευνούν ωφέλιμα, προετοιμάζοντας την εξ αυτών ωφέλεια όχι τόσο για τον εαυτό τους όσο για εμάς· διότι ωφελούμαστε σε πολύ μεγάλο βαθμό, ακούγοντας από Εκείνον που γνωρίζει τα πάντα την αληθινή διδασκαλία για τα θέματα αυτά, και επιπλέον αποκρούοντας τη βδελυρότητα των φθαρτών δογμάτων, τα οποία δεν υπήρχαν μόνο στους Ιουδαίους, αλλά ήδη αποτόλμησαν να τα εκφράσουν ως αληθινά και κάποιοι από εκείνους που υπερηφανεύονται αφόρητα για τη γνώση της θεόπνευστης Γραφής και που θεωρούνται ότι συγκαταλέγονται στους Χριστιανούς, αρεσκόμενοι μάλλον στις δικές τους σοφιστείες, νικώμενοι από τα ίδια τους τα θελήματα, και μη διστάζοντας να αναμείξουν την ελληνική πλάνη με τα δόγματα της Εκκλησίας.

Διότι θα μπορούσε κάποιος να τους πει, και μάλιστα πολύ εύλογα: Πώς, πες μου, λέει ο Χριστός ότι ούτε ο τυφλός αμάρτησε ούτε οι γονείς του; Καίτοι δεν θα μπορούσαμε διόλου να δεχθούμε ότι αυτοί υπήρξαν εντελώς καθαροί από αμαρτία. Επειδή, όντας άνθρωποι, είναι απολύτως φυσικό, ή μάλλον αναγκαίο, να περιπέσουν και σε σφάλματα. Ποιον χρόνο, λοιπόν, ορίζει ο Χριστός, κατά τον οποίο ο λόγος Του θα αποδειχθεί σε εμάς αληθινός, ότι δηλαδή ούτε αυτός αμάρτησε ούτε βέβαια οι γονείς του; Αλλά είναι φανερό ότι εννοεί τον χρόνο πριν από τη γέννηση, κατά τον οποίο, εφόσον δεν υπήρχαν καθόλου, δεν αμάρταναν κιόλας.

Επειδή δε είχε ήδη φτάσει ο καιρός που έπρεπε να τιμωρηθεί ο οίκος του Αχαάβ, ο οποίος μέχρι και τους τέταρτους απογόνους δεν είχε παύσει τη δυσσέβεια εναντίον του Θεού, χρίστηκε λοιπόν βασιλιάς στον Ισραήλ ο Ιωσαφάτ, ο γιος του Ναμεσί, ο οποίος σκοτώνει μεν τον Οχοζία, και μαζί με εκείνον την Ιεζάβελ, σκοτώνει δε και άλλους εβδομήκοντα γιους του Αχαάβ, φέρνοντας τρόπον τινά εις πέρας τη θεία οργή, ώστε και τιμής και χάριτος να τύχει για αυτό. Διότι τι του λέει ο Θεός; «Επειδή έπραξες καλά κάνοντας το ευθές ενώπιόν μου, και έκανες στον οίκο του Αχαάβ όλα όσα ήταν στην καρδιά μου, γιοι σου έως τέταρτης γενεάς θα καθίσουν στον θρόνο σου.» Βλέπεις λοιπόν πώς τους μεν πονηρούς από πονηρούς γονείς μόλις στην τέταρτη γενεά τους τιμώρησε, ενώ σε αυτόν που τον τίμησε εκτείνει το έλεός του μέχρι και την τέταρτη γενεά. Πάψε λοιπόν, Ιουδαίε, να κατηγορείς τη δικαιοσύνη του Θεού· διότι ως εγκώμιο θα εκληφθεί από εμάς το ότι ανταποδίδει τις αμαρτίες των πατέρων στα παιδιά έως την τρίτη και τέταρτη γενεά. <Αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν.> Δυσεξήγητο βεβαίως και γεμάτο από πολλή απορία θα είναι το προκείμενο χωρίο, και ίσως δεν θα ήταν ασύνετο να το παρατρέξουμε και να το παραλείψουμε επειδή είναι πάρα πολύ δυσνόητο.

Αφού δίδαξε, λοιπόν, όσα ήταν αναγκαίο να γνωρίζουν οι μαθητές, για την ανατροπή των δογμάτων που μόλις αναφέραμε, και αφού τους χάρισε τόσα όσα έπρεπε να παραχωρηθούν στην ανθρώπινη γνώση, αποσιωπά το υπόλοιπο, και δεν προσθέτει πλέον ξεκάθαρα την αιτία για την οποία γεννήθηκε τυφλός αυτός που δεν κατηγορούνταν για κανένα προγενέστερο πταίσμα, αναθέτοντας μόνο στη θεία φύση τη γνώση και την οικονομία για όλα αυτά ως αποκλειστικό της προνόμιο. Με μεγάλη ευφυΐα, πάλι, στρέφει τον λόγο της απάντησης σε κάτι άλλο, και λέει: Αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν.

Επομένως, επειδή δεν είναι απίθανο να έχουμε εμείς αυτή τη διάθεση, ισχυρίζομαι ότι ο Κύριος δεν είπε δογματικά το «Για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν»· αλλά μάλλον στρέφοντας την απάντηση του ζητουμένου προς άλλη κατεύθυνση, και μεταφέροντάς την από τα ζητήματα που υπερβαίνουν την αντίληψή μας προς τα πιο κατάλληλα· διότι κατά κάποιον τρόπο και αυτό το ίδιο αποτελεί συνήθεια. Και ότι ο λόγος αυτός είναι αληθινός, άκουσε πάλι όταν οι άγιοι μαθητές κάποτε ρωτούσαν με πολλή περιέργεια τα σχετικά με τη συντέλεια του αιώνος, και προσπαθούσαν να εξακριβώσουν σε μεγάλο βαθμό τα σχετικά με τη δεύτερη παρουσία Του, υπερβαίνοντας πολύ το ανθρώπινο μέτρο, απομακρύνοντάς τους πιο ξεκάθαρα από τέτοιου είδους ερωτήσεις λέει: «Δεν είναι δικό σας έργο να γνωρίζετε χρόνους ή καιρούς που ο Πατέρας έθεσε στη δική Του εξουσία· αλλά θα λάβετε δύναμη όταν έλθει το Άγιο Πνεύμα επάνω σας, και θα είστε μάρτυρές μου και στην Ιερουσαλήμ και σε όλη την Ιουδαία». Ακούς πώς δεν μας επιτρέπει καθόλου να αναζητούμε αυτά που ελάχιστα θα έπρεπε, αλλά μάλλον μας παρατρέπει σε ό,τι ήταν αναγκαίο να φτάσουμε· έτσι και εδώ, αφού δήλωσε σαφώς αυτό που έπρεπε να μαθευτεί, αποσιωπά το υπόλοιπο, γνωρίζοντας ότι μόνο στον εαυτό Του αρμόζει να το γνωρίζει πλήρως.

Για να μην τους προκαλέσει, όμως, παραμένοντας εντελώς σιωπηλός, να επιθυμούν να τον ξαναρωτούν για τα ίδια θέματα, με τη μορφή απολογίας, και διαμορφώνοντας επιδέξια κάτι σαν οφειλόμενη απάντηση στις ερωτήσεις τους, λέει: «Αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν», πράγμα που, με άλλα και απλούστερα λόγια, σημαίνει: «Ο άνθρωπος δεν γεννήθηκε τυφλός εξαιτίας δικών του αμαρτημάτων ή των γονέων του, αλλά επειδή συνέβη να πάθει αυτό, είναι δυνατόν και μέσω αυτού να δοξάζεται ο Θεός· διότι όταν, με την άνωθεν ενέργεια, βρεθεί ελεύθερος από την πάθηση που τον ενοχλεί και τον έχει πλήξει, ποιος δεν θα θαυμάσει τον ιατρό; Και ποιος δεν θα αντικρίσει μέσα του τη δύναμη εκείνου που τον θεράπευσε;»

Αλλά, αφού ρώτησε ο αρχιερέας και άκουσε την αλήθεια, αγανακτεί. Και ο κακός υπηρέτης των κακών δίνει ράπισμα. Και το πρόσωπο, που έλαμψε σαν τον ήλιο, ανεχόταν να ραπίζεται από άνομα χέρια. Και άλλοι ερχόμενοι φτύνουν στο πρόσωπο εκείνου που με το πτύελό του θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και όταν, καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου σύμφωνα με την προφητεία, εισήλθε παραδόξως στην Ιερουσαλήμ και υμνούνταν από τα παιδιά ως Θεός, θεράπευσε όλους τους χωλούς και τους τυφλούς που τον πλησίασαν εκεί, όπως αναφέρει και αυτό ο Ματθαίος. Όταν δε ήλθε στη Βηθσαϊδά, του φέρνουν έναν τυφλό, όπως λέει ο Μάρκος, και τον παρακαλούν να τον αγγίξει. Ο δε Κύριος, αφού τον έβγαλε έξω από το χωριό, έφτυσε στα μάτια του, έθεσε πάνω του τα χέρια του και τον έκανε να βλέπει αμυδρά. Έπειτα, θέτοντας πάλι τα χέρια του πάνω του, του χάρισε την ικανότητα να αναβλέψει και να βλέπει καθαρά. Καθώς δε πλησίαζε στην Ιεριχώ, όπως λέει ο Λουκάς, θεράπευσε μόνο με τον λόγο έναν τυφλό που καθόταν παρά την οδό και ζητιάνευε, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε τη θεραπεία: «Ανάβλεψε». Βγαίνοντας δε από την Ιεριχώ, όπως λέει και αυτό ο Μάρκος, χαρίζει πάλι την όραση σε έναν άλλον τυφλό, τον Βαρτίμαιο, τον γιο του Τιμαίου, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε να αναβλέψει: «Σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα». Στην δε Ιερουσαλήμ, όταν είδε έναν εκ γενετής τυφλό, όπως λέει ο Ιωάννης, χωρίς καν να του ζητηθεί, αλλά από δική του πρωτοβουλία λόγω της αγαθότητάς του, έφτυσε στη γη, έφτιαξε πηλό, άλειψε τα μάτια του τυφλού και του είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ».

Επειδή, δηλαδή, οι Έλληνες υποστήριζαν ότι η ψυχή έχει σφάλει, και για τον λόγο αυτόν έχει καταπεμφθεί στο σώμα για να τιμωρηθεί, ενώ οι Ιουδαίοι θεωρούσαν ότι τα πταίσματα των προγόνων μεταβιβάζονται στους απογόνους, επειδή έχει γραφτεί: «Αμαρτίες πατέρων σε τέκνα έως τρίτης και τέταρτης γενεάς»· του είπαν, ως προς κάποιον που γνωρίζει τα πάντα πριν από τη γέννησή τους: «Ποιος αμάρτησε, αυτός (όπως λένε οι Έλληνες), ή οι γονείς του (όπως λένε οι Ιουδαίοι), ώστε να γεννηθεί τυφλός;». Η δε αλήθεια δεν έδωσε απόκριση λοξή ούτε πλάγια, ούτε γεμάτη αινίγματα, αλλά ευθεία και πιο λαμπρή από κάθε σαφήνεια. Διότι ανέτρεψε και τις δύο απόψεις, λέγοντας: «Ούτε αυτός αμάρτησε (διότι πώς θα μπορούσε πριν γεννηθεί;) ούτε οι γονείς του», προφανώς, ώστε να γεννηθεί τυφλός. Διότι απάντησε σύμφωνα με την ερώτηση. Επειδή είναι μεν πιθανό να είχαν αμαρτήσει αυτοί, ή μάλλον βεβαίως αμάρτησαν, όμως δεν είναι αυτοί οι αίτιοι της συμφοράς του.

Για ποιον λόγο, λοιπόν, γεννήθηκε τυφλός; Για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν, δηλαδή, επιτράπηκε να υστερήσει η φύση, για να αναδειχθεί ο Δημιουργός.

Εσύ εξάλειψας τη λέπρα, όπως το θέλησας, εσύ έκανες τους χωλούς να τρέχουν, εσύ έκανες τους παραλύτους να σηκώσουν τις κλίνες τους, εσύ πρόσταξες τους εκ γενετής τυφλούς να απονίψουν το σκοτάδι, εσύ εξόρισες τους δαίμονες από τα δημιουργήματά σου, εσύ συνελήφθης από τους εχθρούς με τη δική σου θέληση, εσύ εκούσια υπέμεινες τα πάντα κατά σάρκα από τους Ιουδαίους για χάρη μου, ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Και ότι αυτό ακριβώς επεδίωκε να αποδείξει, είναι ολοφάνερο προπάντων από τη θεραπεία του τυφλού. Διότι, καθώς περνούσε και είδε κάποιον τυφλό, έφτιαξε πηλό, και αυτόν τον πηλό τον άλειψε στα τυφλωμένα μάτια του, και του είπε: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ». Για ποιον λόγο, άραγε, Αυτός που διαρκώς ανασταίνει νεκρούς με ένα απλό πρόσταγμα και επιτελεί πολλά άλλα παρόμοια θαύματα, εδώ προσθέτει και κάποια πρακτική ενέργεια, φτιάχνοντας πηλό και διαπλάθοντας γι' αυτόν τους οφθαλμούς; Δεν είναι ολοφάνερο ότι το έκανε αυτό ώστε, όταν ακούς ότι ο Θεός πήρε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο, να μάθεις μέσα από αυτό που συμβαίνει τώρα ότι Αυτός είναι εκείνος που εξαρχής έπλασε τον άνθρωπο; Επειδή, αν δεν ήθελε να καταδείξει αυτό, θα ήταν περιττό αυτό που έπραξε. Έπειτα, για να μάθεις ότι δεν συνετέλεσε σε Αυτόν η χρήση του πηλού για την ανάβλεψη του τυφλού, αλλά αρκούσε και χωρίς εκείνη την ύλη να διαπλάσει τους οφθαλμούς μόνο με το πρόσταγμά Του, προσθέτει και λέει: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ».

Αλλά μήπως οι γονείς του; Αλλά ούτε και αυτό ισχύει. Διότι το τέκνο δεν υφίσταται ποινή για λογαριασμό του πατέρα του. Όπως, λοιπόν, όταν βλέπουμε ένα παιδί να κακοπαθεί, λέμε: Τι θα μπορούσε να πει κανείς γι' αυτό; τι έκανε το παιδί; όχι ρωτώντας, αλλά απορώντας· έτσι ακριβώς και οι μαθητές δεν έλεγαν αυτό τόσο ρωτώντας, αλλά απορώντας. Τι λέει, λοιπόν, ο Χριστός; Ούτε αυτός αμάρτησε, ούτε οι γονείς του.

Αυτό όμως το λέει όχι για να τους απαλλάξει από αμαρτήματα (διότι δεν είπε απλώς: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του», αλλά πρόσθεσε: «ώστε να γεννηθεί τυφλός»), αλλά για να δοξαστεί ο Υιός του Θεού. Διότι αμάρτησε βέβαια και αυτός, και οι γονείς του· αλλά δεν προέρχεται από εκεί, λέει, η αναπηρία.

Αυτά δε τα έλεγε, όχι για να υποδηλώσει αυτό, ότι δηλαδή αυτός μεν δεν τυφλώθηκε έτσι, κάποιοι άλλοι όμως τυφλώθηκαν για αυτές τις αιτίες, εξαιτίας των αμαρτιών των γονέων τους. Διότι δεν είναι δυνατόν, όταν αμαρτάνει κάποιος, να τιμωρείται άλλος. Επειδή, εάν το παραδεχθούμε αυτό, θα παραδεχθούμε και το άλλο, ότι δηλαδή αμάρτησε πριν από τη γέννησή του. Όπως ακριβώς, λοιπόν, λέγοντας «Ούτε αυτός αμάρτησε», δεν εννοεί αυτό, ότι δηλαδή είναι δυνατόν να αμαρτήσει κανείς εκ γενετής και να τιμωρηθεί· έτσι και λέγοντας «Ούτε οι γονείς του», δεν είπε αυτό, ότι δηλαδή είναι δυνατόν να τιμωρηθεί κάποιος εξαιτίας των γονέων του.

Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που τιμάται από τις δυνάμεις που στέκονται γύρω του, και από τα φρικτότατα εξαπτέρυγα και πολυόμματα Χερουβίμ και Σεραφίμ, τα οποία σκεπάζουν τα πρόσωπά τους με τις δύο φτερούγες εξαιτίας της αθέατης και ανεξιχνίαστης Θεότητάς του, και με τις άλλες δύο φτερούγες καλύπτουν τα πόδια τους για να μην κατακαούν από την άρρητη δόξα και την ακατανόητη μεγαλειότητά του, ενώ με τις δύο φτερούγες πετούν και γεμίζουν τον ουρανό με τη βοή τους, λέγοντας: Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης αυτού. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, ο Θεός Λόγος που κατέβηκε από τον ουρανό, από τους πατρικούς κόλπους, και ο οποίος μέσω της αγίας, προσκυνητής, άφραστης και άχραντης σαρκώσεώς του από την Παρθένο φανερώθηκε ανεκλάλητα στον κόσμο για να τον σώσει, και με την κυριαρχική του δύναμη σε γκρέμισε από τον ουρανό, παρουσιάζοντάς σε αποδιωγμένο σε όλους. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, ησύχασε), και με το πρόσταγμά του αυτή αμέσως κόπασε. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που με το άχραντο πτύελό του έφτιαξε πηλό και έπλασε το μέλος που έλειπε στον εκ γενετής τυφλό, χαρίζοντάς του το φως. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που ζωοποίησε με έναν λόγο την κόρη του αρχισυναγώγου, και άρπαξε τον γιο της χήρας από το στόμα του θανάτου, παραδίδοντάς τον αρτιμελή και υγιή στη μητέρα του.

Από τα έργα της θείας πρόνοιας, άλλα γίνονται κατ' ευδοκίαν και άλλα κατά παραχώρηση. Κατ' ευδοκίαν μεν είναι όσα αναντίρρητα είναι αγαθά, ενώ στην κατά παραχώρηση πρόνοια ανήκουν <πολλά είδη>. Διότι πολλές φορές παραχωρεί να περιπέσει σε συμφορές και ο δίκαιος, για να φανερώσει στους άλλους την αρετή που κρύβεται μέσα του, όπως στην περίπτωση του Ιώβ. Άλλοτε παραχωρεί να πραχθεί κάτι το άτοπο, ώστε μέσα από την πράξη που φαίνεται άτοπη να κατορθωθεί κάτι το μεγάλο και θαυμαστό, όπως μέσω του σταυρού επιτεύχθηκε η σωτηρία των ανθρώπων. Με άλλον τρόπο παραχωρεί στον όσιο άνθρωπο να υποφέρει δεινά, ώστε να μην εκπέσει από την ορθή συνείδηση ή, εξαιτίας της δύναμης και της χάριτος που του έχει δοθεί, να μην εκπέσει στην αλαζονεία, όπως στην περίπτωση του Παύλου. Κάποιος εγκαταλείπεται προσωρινά για τη διόρθωση κάποιου άλλου, ώστε οι υπόλοιποι, παρατηρώντας την περίπτωσή του, να παιδαγωγούνται, όπως συνέβη με τον Λάζαρο και τον πλούσιο· διότι είναι φυσικό, όταν βλέπουμε κάποιους να υποφέρουν, να συνετιζόμαστε. Κάποιος εγκαταλείπεται επίσης για τη δόξα κάποιου άλλου, όχι εξαιτίας δικής του αμαρτίας ή των γονέων του, όπως ο εκ γενετής τυφλός για τη δόξα του Υιού του Ανθρώπου.

Ιω. 8, 55 Τόσο πολύ αρμόζει σε εμένα να γνωρίζω τον Πατέρα, εφόσον πράττω τα ίδια έργα με αυτόν, όσο αρμόζει σε εσάς, επειδή πράττετε τα αντίθετα από τα θελήματά του, να μην τον γνωρίζετε ως Θεό. Όπως, λοιπόν, εσείς όταν λέτε ότι τον γνωρίζετε ψεύδεστε και είστε ψεύτες, έτσι θα ήμουν κι εγώ όμοιος με εσάς ψεύτης, αν έλεγα ότι δεν τον γνωρίζω· διότι η ισότητα των έργων, καθώς φανερώνει την ισοτιμία της φύσεως, μαρτυρεί επίσης και πόσο θαυμαστή είναι η γνώση. Εκείνος όμως δεν προβάλλει τώρα την ισότητα των έργων εξαιτίας της αλαζονείας τους, αλλά ομιλεί ταπεινά, για να τους καθοδηγήσει και να τους ελκύσει· διότι «τον γνωρίζω», λέει, επειδή «τηρώ τον λόγο του». Ιω. 9, 2-3 Πώς άραγε αυτός, λένε, γεννήθηκε τυφλός; Τι θα μπορούσε να πει κανείς γι' αυτόν, ότι εξαιτίας των αμαρτιών του γεννήθηκε τυφλός; Αλλά αυτό είναι αδύνατον· διότι πώς θα μπορούσε κάποιος να αμαρτήσει πριν καν υπάρξει; Μήπως εξαιτίας των αμαρτιών των γονέων του υπέστη την πάθηση; Αλλά είναι εξίσου άτοπο, ενώ άλλοι αμάρτησαν, άλλος να υφίσταται τις συνέπειες. Γι' αυτό και ο Δεσπότης λέει: «ούτε αυτός αμάρτησε» και γι' αυτό γεννήθηκε τυφλός (επειδή αυτό είναι εντελώς αδύνατον). Ούτε πάλι εξαιτίας των αμαρτιών των γονέων του γεννήθηκε αυτός τυφλός· διότι αυτό είναι ανάξιο της δικαιοκρισίας και της φιλανθρωπίας του Θεού.

Πώς θα μπορούσε δηλαδή να έχει αμαρτήσει αυτός πριν γεννηθεί; Διότι, βεβαίως, οι απόστολοι δεν είχαν αποδεχθεί τις ελληνικές φλυαρίες, ότι δήθεν η ψυχή, ζώντας πριν από το σώμα σε άλλον κόσμο, αμαρτάνει, και έπειτα εξοφλεί με την κάθοδό της στο σώμα κάποιου είδους τιμωρία. Αφού ήταν ψαράδες, δεν θα είχαν καν ακούσει κάτι τέτοιο, επειδή αυτά είναι δόγματα των φιλοσόφων. Φαίνεται, λοιπόν, ανόητη η ερώτηση, αλλά όχι για εκείνον που προσέχει. Μάθε λοιπόν το εξής: οι απόστολοι, ακούγοντας τον Χριστό να λέει στον παράλυτο, «Ιδού, έχεις γίνει καλά, μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο», όταν είδαν τον τυφλό, απορούν και λένε περίπου τα εξής: Έστω ότι εκείνος παρέλυσε εξαιτίας αμαρτημάτων· για τούτον εδώ τι θα μπορούσες να πεις; Ο ίδιος αμάρτησε; Αλλά δεν μπορεί να ειπωθεί αυτό· διότι είναι εκ γενετής τυφλός. Αλλά μήπως οι γονείς του; Αλλά ούτε και αυτό ισχύει· διότι το παιδί δεν τιμωρείται για λογαριασμό του πατέρα. Επομένως, δεν λένε αυτά τα λόγια τόσο για να ρωτήσουν, όσο επειδή βρίσκονται σε μεγάλη απορία. Ο Κύριος λοιπόν, λύνοντας την απορία τους, λέει: «Ούτε αυτός αμάρτησε», (πώς θα μπορούσε άλλωστε πριν γεννηθεί;) «ούτε οι γονείς του». Δεν το λέει όμως αυτό για να τους απαλλάξει γενικά από τα αμαρτήματα. Διότι δεν είπε απλώς ότι δεν αμάρτησαν οι γονείς του, αλλά πρόσθεσε: «ώστε να γεννηθεί τυφλός». Διότι, βεβαίως, οι γονείς του αμάρτησαν, αλλά δεν προήλθε από εκεί η αναπηρία αυτού του ανθρώπου. Επειδή δεν είναι δίκαιο οι αμαρτίες των πατέρων να επιβάλλονται στα παιδιά που δεν έχουν φταίξει σε τίποτα.

Αλλά αυτά μεν τα έχει κρατήσει καλυμμένα μέσα της η άβυσσος των θείων κριμάτων· εμείς όμως ας προχωρήσουμε στα επόμενα. «Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Ούτε αυτός αμάρτησε, ούτε οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Εγώ πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε, όσο είναι ημέρα. Έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργαστεί. Όταν βρίσκομαι στον κόσμο, είμαι το φως του κόσμου.» Ιδού πάλι ένα άλλο δυσνόητο σημείο. Διότι θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: Πώς το είπε αυτό;

Αδικήθηκε, λοιπόν, ο άνθρωπος που στερήθηκε το φως, «για να φανερωθούν τα έργα του Θεού»; Δεν ήταν δυνατόν να φανερωθούν αυτά με άλλον τρόπο; Ποια αδικία υπέστης, άνθρωπε; Το ότι στερήθηκα, λέει, το φως. Και ποια βλάβη προκύπτει από τη στέρηση του αισθητού φωτός; Αντιθέτως, μάλλον ευεργετήθηκε. Διότι, μαζί με τη σωματική όραση, φωτίστηκαν και τα μάτια της ψυχής του.

Και πάλι: «Ο νόμος παρεισήλθε, για να πλεονάσει το κατάκριμα»· καίτοι δεν δόθηκε για αυτόν τον λόγο, αλλά μάλλον για να περιοριστεί η αμαρτία. Επειδή όμως εκείνοι που δέχθηκαν τον νόμο δεν θέλησαν να την περιορίσουν, ο νόμος έγινε για αυτούς αιτία πλεονασμού της αμαρτίας· διότι τους υπολογίστηκε περισσότερη και μεγαλύτερη η αμαρτία, επειδή αμάρταναν παρότι είχαν και νόμο. Έτσι λοιπόν και εδώ, το «Για να φανερωθούν τα έργα του Θεού» τίθεται όχι αιτιολογικά, αλλά αποβατικά· διότι προέκυψε ως αποτέλεσμα από τη θεραπεία του τυφλού, το να δοξαστεί ο Θεός. Όπως δηλαδή πολλές φορές κάποιος οικοδόμος ενός σπιτιού, το μεν ένα μέρος το κατασκεύασε, το δε άλλο το άφησε ατέλειωτο, ώστε, αν τυχόν τον αμφισβητήσει ποτέ κάποιος, ότι δεν είναι αυτός που οικοδόμησε το πρώτο μέρος, να μπορεί, με το να κατασκευάσει και εκείνο το ατέλειωτο, να αποδείξει ότι και του ήδη οικοδομημένου αυτός είναι ο τεχνίτης· έτσι και ο Θεός μας ο Ιησούς, θεραπεύοντας τα ανάπηρα μέλη και αποκαθιστώντας τα στη φυσική τους κατάσταση, αποδεικνύει ότι αυτός είναι άρα ο δημιουργός και των υπολοίπων μελών. Λέγοντας δε, «Για να φανερωθεί η δόξα του Θεού», μιλάει για τον εαυτό του και όχι για τον Πατέρα· διότι εκείνου η δόξα ήταν φανερή, ενώ η δική του έπρεπε να φανερωθεί, καθώς και το ότι αυτός είναι εκείνος που εξ αρχής έπλασε τον άνθρωπο. Και βεβαίως δεν είναι μικρή δόξα το να φανερωθεί ότι αυτός που τώρα εμφανίστηκε σε ανθρώπους, δημιούργησε εν αρχή ως Θεός τον άνθρωπο.