Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:4

Αυτά δε γίνονταν όχι διαχωρισμένα ανάλογα με την ποιότητα των όσων τελούνταν, ώστε τα μεν του σώματος να φανερώνονται χωριστά από τη θεότητα, τα δε της θεότητας χωριστά από το σώμα· αντιθέτως, όλα γίνονταν σε άρρηκτη ένωση, και ένας ήταν ο Κύριος που τα ενεργούσε αυτά παραδόξως με τη δική Του χάρη. Διότι έπτυε με ανθρώπινο τρόπο, και το πτύσμα ήταν ένθεο· αφού με αυτό έκανε τους οφθαλμούς του εκ γενετής τυφλού να αναβλέψουν.

Έτσι και η αιμορροούσα γυναίκα, επειδή πίστεψε και άγγιξε μόνο το κράσπεδο, θεραπεύτηκε· και η μεν θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, υπάκουσε στον σαρκωθέντα Λόγο και έπαυσε την τρικυμία· ο δε εκ γενετής τυφλός θεραπεύτηκε από τον Λόγο με το πτύσμα της σάρκας. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο παράδοξο (διότι ίσως αυτό σκανδάλισε και τους πιο ασεβείς), ενώ ο Κύριος ήταν κρεμασμένος πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτίστηκε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

Αυτή δε είναι η ημέρα, κατά την οποία θα επιλάμψει ο Θεός σύμφωνα με τη βουλή Του και με δόξα· αυτήν δημιουργεί ο ίδιος ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ο Κύριός μας, ο οποίος διδάσκει για τον εαυτό Του ότι, όσο διάστημα βρίσκεται στον κόσμο, είναι το φως του κόσμου. Γι' αυτό και προέτρεπε να εργαζόμαστε όσο είναι ημέρα.

Πρέπει δε να σημειωθεί ότι, κατά διαφορετική κάθε φορά θεώρηση, και ημέρα ονομάζεται ο παρών βίος, και νύχτα η ημέρα της κρίσεως. Και πάλι, νύχτα θεωρείται η παρούσα κατάσταση, ενώ ημέρα ο προσδοκώμενος αιώνας. Διότι το «Εργάζεσθε έως ημέρα εστί», αναφέρεται σαφώς στον βίο αυτόν, ο οποίος είναι φωτισμένος από την επίγνωση του Χριστού, ενώ το «Έρχεται νυξ», έχει λεχθεί για τον μέλλοντα αιώνα, ο οποίος λαμβάνει αυτή την ονομασία εξαιτίας της σκυθρωπότητας και της οδύνης εκείνων που βρίσκονται μέσα στις αμαρτίες. —Βάσει αυτού άλλωστε και ο Προφήτης, απευθυνόμενος προς εκείνους που πράττουν μεν πονηρά έργα, αλλά επισπεύδουν την ημέρα της ανταποδόσεως, λέγει: «Ίνα τι υμίν η ημέρα Κυρίου; Και αύτη εστί σκότος, και ου φως». Αντιθέτως δε, και ο Απόστολος ονομάζει νύχτα τον παρόντα βίο, τόσο λόγω της συγχύσεως που επικρατεί σε αυτόν, όσο και λόγω της σκοτίσεως που προκαλείται συνήθως στον νου από τη σάρκα και τις βιοτικές μέριμνες· ημέρα δε ονομάζει τον χρόνο της αναστάσεως, όταν λέγει: «Η νυξ προέκοψεν, η δε ημέρα ήγγικε». Κατά συνέπεια, σύμφωνα με όποια εκδοχή κι αν προτιμήσεις, ο Θεός θα επιλάμψει κατά τη βουλή Του με δόξα πάνω στη γη. —Επειδή, λοιπόν, επιλάμπει σύμφωνα με τη βουλή Του, ας καταστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους να χωρέσουν τον φωτισμό Του, ώστε Εκείνος που χαρίζει την έλλαμψη ανάλογα με τη δεκτικότητα του καθενός, βλέποντας τη μεγαλύτερη προθυμία της ψυχής μας, να μας χορηγήσει από μέρους Του δωρεές μεγαλύτερες και τελειότερες.

Νύχτα είναι αυτός ο βίος, μέσα στον οποίο έχουν συγκαλυφθεί τα έργα της ντροπής, γι' αυτό και λέει: «Η νύχτα προχώρησε, και η ημέρα πλησίασε». Εκείνη δε η ημέρα ονομάζεται και ανίατη, επειδή είναι ημέρα θυμού και οργής, κατά την οποία δεν είναι δυνατόν να εξιλεωθεί κανείς, ούτε να θεραπεύσει τους πόνους που θα επιβληθούν κατ' αυτήν. Ας μην αναβάλλουμε, λοιπόν, για εκείνη την ημέρα τις εξομολογήσεις μας, αλλά ας κατανοήσουμε την οικονομία της Γραφής, η οποία επιθυμεί να γεννήσει τον φόβο του Θεού και να διαπαιδαγωγήσει τους αναγνώστες ώστε να εργάζονται όσο είναι ημέρα: «Έρχεται νύχτα, οπότε κανείς πλέον δεν μπορεί να εργαστεί». Εκείνος που πορεύεται στο φως των εντολών του Χριστού, βρίσκεται στην ημέρα· ενώ εκείνος που έχει παραδοθεί στο αιώνιο σκοτάδι, θα βρεθεί στη νύχτα. Σε εκείνη τη νύχτα δεν υπάρχει πλέον έργο, ούτε πλέον εξομολόγηση· αλλά τα μεν χέρια και τα πόδια θα είναι δεμένα με τα δεσμά των ιδίων των αμαρτημάτων: «Διότι, αφού τον δέσετε χειροπόδαρα, ρίξτε τον στο απώτερο σκοτάδι».

Κεφάλαιο Βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εγώ πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε, όσο είναι ημέρα. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Ώστε, αγαπητοί μου, καθώς πάντοτε υπακούσατε, όχι μόνο όπως κατά την παρουσία μου, αλλά τώρα πολύ περισσότερο κατά την απουσία μου, με φόβο και τρόμο να κατεργάζεστε τη σωτηρία σας.

Επειδή όμως άπτονταν θείων κριμάτων, και παρακαλούσαν επίμονα να τους διευκρινιστεί αυτό που είναι τόσο απροσπέλαστο και δυσπρόσιτο στους ανθρώπους, προχωρώντας πέρα από το πρέπον, τους επανέφερε πάλι στο να επιλέγουν να σκέφτονται τα όσα ταιριάζουν σε δούλους, τους απομάκρυνε από την υπέρτερη του ανθρώπου γνώση, και τους εκπαίδευσε εκ νέου να επιδίδονται μάλλον στη φιλεργία και στις αγαθές ενασχολήσεις, λέγοντας: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Εμείς πρέπει να εργαζόμαστε τα έργα εκείνου που μας έστειλε όσο είναι ημέρα· έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργάζεται». Ακούς πώς, αφού αναίρεσε αυτήν την άποψη ως άσχημη και πιο ταιριαστή στην αμάθεια των Ιουδαίων, προστάζει να προτιμούν την αγαθοεργία παρά να ερευνούν έννοιες που ξεπερνούν τον άνθρωπο, αποδίδοντας οπωσδήποτε στη θεία φύση την αποκλειστική και καθ' εαυτήν γνώση όσων επιλέγει να εκπληρώσει. Β. Σωστά μιλάς. Α. Επομένως, δεν θα έχουμε διαφορετική άποψη, εφόσον σκεφτόμαστε ορθά, από το ότι, ακόμη και αν λέγεται πως αγνοεί κάτι μαζί με εμάς κατά την ανθρώπινη φύση, εντούτοις, επειδή είναι Θεός, ο Υιός γνωρίζει τα πάντα του Πατρός, διά του οποίου και με τον οποίο στον Θεό και Πατέρα ανήκει η δόξα μαζί με το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες των αιώνων.

Αυτό νομίζω ότι είναι το νόημα που ενυπάρχει στο προκείμενο ζήτημα, ας επιτρέπεται δε στους συνετούς να κατανοούν τα τελειότερα. Εάν όμως κάποιοι νομίζουν ότι πρέπει να φιλονικούν, και γι' αυτό λένε ότι ο άνθρωπος γεννήθηκε τυφλός για να δοξαστεί ο Χριστός σε αυτόν, πάλι θα τους πούμε: Άραγε λοιπόν, ω γενναίοι, μόνο εκείνος ήταν εκ γενετής τυφλός σε όλη την Ιουδαία, κατά τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρα μας, και κανένας άλλος απολύτως; Αλλά νομίζω ότι και χωρίς να το θέλουν θα ομολογήσουν πως ήταν πολύ φυσικό το πλήθος τέτοιων ανθρώπων σε όλη τη χώρα να είναι πολυάριθμο. Πώς λοιπόν σε έναν και μόνο, ή και σε λίγους στον αριθμό, έγινε η φανέρωση, δηλαδή η ευεργεσία, του Χριστού; Αλλά θεωρώ βέβαια εντελώς περιττό και το να επιμένουμε σε αυτά. Επομένως, αφού απορρίψουμε αυτή την άποψη εξαρχής ως εντελώς ανόητη, θα πούμε το αληθές, ότι, αφού μας αποκάλυψε για τα ζητούμενα τόσα όσα έπρεπε να μάθουμε, στρέφεται προς άλλο θέμα, απομακρύνοντας με ευφυή τρόπο τον μαθητή του από την έρευνα αυτών των πραγμάτων. «Εμείς πρέπει να κάνουμε τα έργα εκείνου που μας έστειλε, όσο είναι ημέρα· έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργαστεί». Ιδού λοιπόν ότι σε αυτά τα λόγια, με μεγάλη σαφήνεια και επιείκεια, σχεδόν επιπλήττει τους μαθητές, επειδή στράφηκαν σε κάτι άλλο από αυτό που έπρεπε, και αφού άφησαν τον πολυσύχναστο και βατό δρόμο, αποτόλμησαν να βαδίσουν σε μια οδό που δεν τους ταίριαζε καθόλου.

«Διότι γιατί αναζητάτε», λέει, «αυτά για τα οποία είναι καλό να σιωπά κανείς; Και γιατί, εγκαταλείποντας αυτό που αρμόζει στην παρούσα περίσταση, βιάζεστε να μάθετε όσα υπερβαίνουν την ανθρώπινη διάνοια; Δεν είναι καιρός για έρευνα πάνω σε αυτά, λέει, αλλά για έργο και εντατική προσπάθεια. Διότι νομίζω ότι πρέπει μάλλον, αφού εγκαταλείψουμε την περιέργεια γι' αυτά, να σπεύσουμε να φέρουμε εις πέρας όσα έχουν προσταχθεί από τον Θεό, και, εφόσον μας ανέδειξε αποστόλους, να εκπληρώσουμε τα έργα της αποστολής. Συνδέοντας δε ο Κύριος τον εαυτό Του με τους απεσταλμένους, τον συγκαταλέγει στον αριθμό εκείνων που οφείλουν να εργαστούν, όχι βεβαίως επειδή τα λέει αυτά ως να ήταν μαζί με εμάς, ή ως ένας από εμάς που υπόκειται από δουλοπρεπή ανάγκη στα θελήματα αυτού που έδωσε τις προσταγές, αλλά τηρώντας ένα σχήμα λόγου συνηθισμένο και γνωστό σε εμάς. Διότι συνηθίζουμε κάπως, κυρίως όταν ο λόγος μας δεν διατυπώνεται γυμνός με σκοπό να επικρίνει τους ακροατές, να συνδέουμε και να συμπεριλαμβάνουμε τους εαυτούς μας με εκείνους, όπως ακριβώς βεβαίως και ο σοφότατος Παύλος, απευθυνόμενος στους Κορινθίους, αναφερόμενος στον εαυτό του και στον Απολλώ, πρόσθεσε στο τέλος: «Αυτά δε, αδελφοί, τα μετεσχημάτισα προς τον εαυτό μου και τον Απολλώ, για να μάθετε μέσω ημών να μη φρονείτε πέρα από όσα έχουν γραφτεί». Ενόσω λοιπόν είναι ημέρα, λέει, ας εργαζόμαστε τα έργα Εκείνου που μας έστειλε· διότι θα έρθει νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργαστεί. Και ονομάζει «ημέρα» σε αυτά τον καιρό της ενσώματης ζωής, ενώ «νύχτα» τον χρόνο εντός του θανάτου.

οι οποίοι ακόμη επιζητούν να σε σκοτώσουν, και έχουν τον θυμό τους φλογερό. Δηλαδή αυτό λένε, ή αυτό σημαίνει ο λόγος τους: ότι τους οδηγεί σε προφανή κίνδυνο. Όμως υπακούουν στον Διδάσκαλο, ως γνωρίζοντα το καλύτερο. «Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Δεν είναι δώδεκα οι ώρες της ημέρας; Εάν λοιπόν κάποιος περπατά την ημέρα, δεν σκοντάφτει, διότι βλέπει το φως αυτού του κόσμου. Εάν όμως κάποιος περπατά τη νύχτα, σκοντάφτει, διότι το φως δεν υπάρχει μέσα του.» Ίσως δε με την αεικίνητη πορεία της ημέρας να παρομοιάζει την ευμετάβολη και φιλοπερίεργη διάνοια των ανθρώπων, η οποία δεν παραμένει σταθερή σε μία άποψη, αλλά μεταπηδά από τη μία γνώμη στην άλλη, όπως ακριβώς και η ημέρα μεταβαίνει από τη μία ώρα στην άλλη. Μπορείς να κατανοήσεις και ως εξής το «Δεν είναι δώδεκα οι ώρες της ημέρας;». Δηλαδή, λέει, εγώ είμαι Ημέρα και φως. Όπως λοιπόν δεν είναι δυνατόν να εκλείψει το φως της ημέρας, εάν δεν συμπληρώσει τον καθορισμένο του χρόνο, έτσι δεν υπάρχει το ενδεχόμενο να αποσυρθεί ο δικός μου φωτισμός από τους Ιουδαίους, εάν η φιλανθρωπία δεν φθάσει στο πρέπον μέτρο. Ως ημέρα ονομάζει τον καιρό της παρουσίας του, και ως νύχτα, τον καιρό πριν από αυτήν. Όπως και όταν λέει ο Κύριος: «Εμείς πρέπει να εργαζόμαστε τα έργα εκείνου που μας έστειλε, όσο είναι ημέρα.» Αυτό λοιπόν λέει εδώ, ότι δεν είναι τώρα ο καιρός να αποχωριστώ από τους Ιουδαίους, έστω και αν είναι ανόσιοι, αλλά πρέπει να κάνω τα πάντα για τη θεραπεία τους.

Ορίζοντας, λοιπόν, το «εδώ» ως τον τόπο των επίγειων αμαρτημάτων μας, λέει: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ»· διότι, αν και ως προς το σχήμα του λόγου φαίνεται να συνδέει και τον εαυτό του με εμάς, αυτό δεν μας αδικεί καθόλου, επειδή συνηθίζει να το κάνει. Γι' αυτό, άλλωστε, και σε άλλα σημεία θα τον δούμε να λέει προς τους μαθητές του: «Εμείς πρέπει να εργαζόμαστε τα έργα εκείνου που μας έστειλε, όσο είναι ημέρα· έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργαστεί». Ακούς πώς συμπεριλαμβάνει τον εαυτό του μαζί με εμάς στην υποχρέωση της εργασίας, παρόλο που ο ίδιος δεν υπόκειται στην ανάγκη να εργάζεται όπως εμείς; Αλλά αυτό το σχήμα λόγου μάς είναι πολύ οικείο και θα το συναντήσουμε εξίσου και σε εμάς τους ίδιους· έτσι, παραδείγματος χάριν, ο θεσπέσιος Παύλος, όταν επέπληττε τους Κορινθίους, χρησιμοποίησε αυτό το σχήμα, γράφοντας τα εξής: «Αυτά δε, αδελφοί μου, τα εφάρμοσα σχηματικά στον εαυτό μου και στον Απολλώ, ώστε μέσω ημών να μάθετε να μη φρονείτε πάνω από ό,τι έχει γραφτεί». Το ότι βέβαια, παρότι δεν είναι συνυπαίτιος στις δικές τους αδυναμίες, εντούτοις έχουμε τον ίδιο τον Κύριο των πάντων, και όχι κάποιον πρέσβη ούτε άγγελο, ως οδηγό στην οδό προς όλα τα αγαθά και στην επιστροφή προς το καλύτερο από τα παλαιά πάθη, είναι απολύτως αναμφίβολο. Διότι έχουμε λυτρωθεί, όχι από μόνοι μας, ούτε μέσω κάποιου άλλου από τα κτιστά όντα, αλλά μάλλον μέσω του ίδιου του Σωτήρα μας Χριστού.

Αλλά, αφού ρώτησε ο αρχιερέας και άκουσε την αλήθεια, αγανακτεί. Και ο κακός υπηρέτης των κακών δίνει ράπισμα. Και το πρόσωπο, που έλαμψε σαν τον ήλιο, ανεχόταν να ραπίζεται από άνομα χέρια. Και άλλοι ερχόμενοι φτύνουν στο πρόσωπο εκείνου που με το πτύελό του θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό.

ΚΔʹ. Επομένως, επειδή ακούσατε αυτές τις φωνές: «Προσέλθετε προς αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα ντροπιαστούν», χάνοντας τη χάρη. Και δεχθείτε τον φωτισμό όσο είναι καιρός, για να μην σας καταδιώξει το σκοτάδι και σας καταφθάσει χωρίζοντάς σας από τον φωτισμό. «Έρχεται νύχτα, όταν κανείς δεν μπορεί να εργαστεί», μετά την αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο. Εκείνη ήταν η φωνή του Δαβίδ· τούτη εδώ είναι η φωνή του αληθινού φωτός, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ο οποίος έρχεται στον κόσμο. Σκεφτείτε δε ότι και ο Σολομών ονειδίζει πικρά εσάς που είστε πιο αργοπορημένοι και νωθροί, λέγοντας: «Έως πότε, οκνηρέ, θα παραμένεις ξαπλωμένος; Πότε θα σηκωθείς από τον ύπνο;». Επικαλείσαι το ένα και το άλλο, και προφασίζεσαι προφάσεις παραμένοντας στις αμαρτίες.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και όταν, καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου σύμφωνα με την προφητεία, εισήλθε παραδόξως στην Ιερουσαλήμ και υμνούνταν από τα παιδιά ως Θεός, θεράπευσε όλους τους χωλούς και τους τυφλούς που τον πλησίασαν εκεί, όπως αναφέρει και αυτό ο Ματθαίος. Όταν δε ήλθε στη Βηθσαϊδά, του φέρνουν έναν τυφλό, όπως λέει ο Μάρκος, και τον παρακαλούν να τον αγγίξει. Ο δε Κύριος, αφού τον έβγαλε έξω από το χωριό, έφτυσε στα μάτια του, έθεσε πάνω του τα χέρια του και τον έκανε να βλέπει αμυδρά. Έπειτα, θέτοντας πάλι τα χέρια του πάνω του, του χάρισε την ικανότητα να αναβλέψει και να βλέπει καθαρά. Καθώς δε πλησίαζε στην Ιεριχώ, όπως λέει ο Λουκάς, θεράπευσε μόνο με τον λόγο έναν τυφλό που καθόταν παρά την οδό και ζητιάνευε, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε τη θεραπεία: «Ανάβλεψε». Βγαίνοντας δε από την Ιεριχώ, όπως λέει και αυτό ο Μάρκος, χαρίζει πάλι την όραση σε έναν άλλον τυφλό, τον Βαρτίμαιο, τον γιο του Τιμαίου, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε να αναβλέψει: «Σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα». Στην δε Ιερουσαλήμ, όταν είδε έναν εκ γενετής τυφλό, όπως λέει ο Ιωάννης, χωρίς καν να του ζητηθεί, αλλά από δική του πρωτοβουλία λόγω της αγαθότητάς του, έφτυσε στη γη, έφτιαξε πηλό, άλειψε τα μάτια του τυφλού και του είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ».

Εσύ εξάλειψας τη λέπρα, όπως το θέλησας, εσύ έκανες τους χωλούς να τρέχουν, εσύ έκανες τους παραλύτους να σηκώσουν τις κλίνες τους, εσύ πρόσταξες τους εκ γενετής τυφλούς να απονίψουν το σκοτάδι, εσύ εξόρισες τους δαίμονες από τα δημιουργήματά σου, εσύ συνελήφθης από τους εχθρούς με τη δική σου θέληση, εσύ εκούσια υπέμεινες τα πάντα κατά σάρκα από τους Ιουδαίους για χάρη μου, ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Και όπως ακριβώς εκείνοι που κυριεύονται από γλυκύ ύπνο, όχι μόνο κατά τη νύχτα, αλλά ακόμη και όταν έχει φτάσει ο όρθρος και έχει γίνει λαμπρή η ημέρα, κείτονται στο κρεβάτι και δεν ντρέπονται να παραδίδονται στην ηδονή, και τον χρόνο της εργασίας και της προσπάθειας, αυτόν τον χρόνο τον μετατρέπουν σε ύπνο και νωθρότητα· έτσι βέβαια και εμείς, ενώ πλησιάζει η ημέρα, ενώ η νύχτα έχει προχωρήσει, ή μάλλον ενώ είναι ημέρα· διότι «να εργάζεσθε», λέει, «όσο είναι ημέρα»· ενώ λοιπόν είναι ημέρα, εμείς πράττουμε όλα τα έργα της νύχτας, κοιμώμενοι, βλέποντας όνειρα, εντρυφώντας σε φαντασίες· και έχουν κλείσει τα μάτια της διάνοιας και του σώματός μας, παραμιλάμε, λέμε ασυναρτησίες· και αν κάποιος μας καταφέρει βαθιά πληγή, ούτε καν το αισθανόμαστε, κι αν διαρπάξει όλη μας την περιουσία, κι αν πυρπολήσει την ίδια μας την οικία· ή μάλλον δεν αναμένουμε καν άλλους να το πράξουν αυτό, αλλά εμείς οι ίδιοι το κάνουμε, κατατρυπώντας και πλήττοντας τον εαυτό μας καθημερινά, κειτόμενοι με ασχημοσύνη και απογυμνωμένοι από κάθε καλή φήμη, από κάθε τιμή, χωρίς ούτε οι ίδιοι να συγκαλύπτουμε τα αισχρά μας έργα, ούτε να επιτρέπουμε σε άλλους να το κάνουν, αλλά παραμένουμε εκτεθειμένοι μέσα στην ασχημοσύνη ενώπιον όσων μας βλέπουν και περνούν από μπροστά μας, αποτελώντας αντικείμενο γέλωτος και αμέτρητων χλευασμών. Δεν νομίζετε ότι και οι ίδιοι οι πονηροί περιγελούν και κατακρίνουν εκείνους που έχουν όμοιους τρόπους με τους δικούς τους;

Και ότι αυτό ακριβώς επεδίωκε να αποδείξει, είναι ολοφάνερο προπάντων από τη θεραπεία του τυφλού. Διότι, καθώς περνούσε και είδε κάποιον τυφλό, έφτιαξε πηλό, και αυτόν τον πηλό τον άλειψε στα τυφλωμένα μάτια του, και του είπε: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ». Για ποιον λόγο, άραγε, Αυτός που διαρκώς ανασταίνει νεκρούς με ένα απλό πρόσταγμα και επιτελεί πολλά άλλα παρόμοια θαύματα, εδώ προσθέτει και κάποια πρακτική ενέργεια, φτιάχνοντας πηλό και διαπλάθοντας γι' αυτόν τους οφθαλμούς; Δεν είναι ολοφάνερο ότι το έκανε αυτό ώστε, όταν ακούς ότι ο Θεός πήρε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο, να μάθεις μέσα από αυτό που συμβαίνει τώρα ότι Αυτός είναι εκείνος που εξαρχής έπλασε τον άνθρωπο; Επειδή, αν δεν ήθελε να καταδείξει αυτό, θα ήταν περιττό αυτό που έπραξε. Έπειτα, για να μάθεις ότι δεν συνετέλεσε σε Αυτόν η χρήση του πηλού για την ανάβλεψη του τυφλού, αλλά αρκούσε και χωρίς εκείνη την ύλη να διαπλάσει τους οφθαλμούς μόνο με το πρόσταγμά Του, προσθέτει και λέει: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ».

Αυτόν λοιπόν διαπλάθει. Έπειτα, για να μη νομίσεις ότι έχει ανάγκη από ύλη όταν δημιουργεί, και για να μάθεις ότι ούτε αρχικά είχε ανάγκη από πηλό (διότι εκείνος που έφερε στην ύπαρξη τις ανώτερες ουσίες, οι οποίες δεν υπήρχαν, πολύ περισσότερο θα δημιουργούσε και αυτήν χωρίς ύλη)· για να μάθεις, λοιπόν, ότι δεν το κάνει αυτό εξαιτίας κάποιας ανάγκης, αλλά για να διδάξει ότι ο ίδιος είναι ο δημιουργός εν αρχή, αφού έχρισε τον πηλό, λέει: «Ύπαγε να νιφτείς»· για να γνωρίζεις ότι δεν έχω ανάγκη από πηλό για να δημιουργήσω οφθαλμούς, αλλά για να φανερωθεί σε αυτόν η δική μου δόξα. Ότι, δηλαδή, μιλάει για τον εαυτό του, αφού είπε «Για να φανερωθεί η δόξα του Θεού», πρόσθεσε: «Εγώ πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε»· δηλαδή, εγώ πρέπει να φανερώσω τον εαυτό μου, και να κάνω εκείνα που μπορούν να με δείξουν ότι κάνω τα ίδια με τον Πατέρα, όχι παρόμοια, αλλά τα ίδια, γεγονός που αποτελεί απόδειξη της απόλυτης ταύτισης και απαραλλαξίας, και το οποίο λέγεται για εκείνους που δεν διαφέρουν ούτε στο ελάχιστο. Ποιος, λοιπόν, θα αντισταθεί στο εξής, βλέποντάς τον να έχει την ίδια δύναμη με τον Πατέρα; Διότι δεν έπλασε μόνο οφθαλμούς, ούτε απλώς τους άνοιξε, αλλά χάρισε και την όραση· πράγμα το οποίο αποτελεί τεκμήριο ότι ενεφύσησε και ψυχή. Διότι, εάν εκείνη δεν ενεργεί, ο οφθαλμός, ακόμη κι αν είναι τέλεια διαμορφωμένος, δεν θα έβλεπε ποτέ τίποτα. Ώστε χάρισε και την ενέργεια που προέρχεται από την ψυχή, και παρέδωσε το μέλος να τα έχει όλα, και αρτηρίες, και νεύρα, και φλέβες, και αίμα, και όλα τα υπόλοιπα από τα οποία συντίθεται το σώμα μας. «Εγώ πρέπει να εργάζομαι όσο είναι ημέρα». Τι σημαίνουν άραγε αυτά τα λόγια;

Πολλή. Διότι αυτό που λέει είναι το εξής: Όσο είναι ημέρα, όσο είναι δυνατόν στους ανθρώπους να πιστεύουν σε εμένα, όσο διαρκεί αυτός ο βίος, πρέπει να εργάζομαι. Έρχεται νύχτα, δηλαδή ο μέλλων καιρός, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργάζεται. Δεν είπε: «Οπότε εγώ δεν μπορώ να εργάζομαι», αλλά: «Οπότε κανείς δεν μπορεί να εργάζεται», δηλαδή όταν πλέον δεν υπάρχει ούτε πίστη, ούτε κόποι, ούτε μετάνοια. Το ότι, άλλωστε, ονομάζει την πίστη έργο, φαίνεται από αυτό που του λένε: «Τι να κάνουμε, για να εργαστούμε τα έργα του Θεού;». Και Εκείνος λέει: «Αυτό είναι το έργο του Θεού, το να πιστέψετε σε εκείνον που Αυτός απέστειλε». Πώς, λοιπόν, αυτό το έργο κανείς δεν μπορεί να το εργαστεί τότε; Επειδή δεν θα υπάρχει πίστη, αλλά είτε το θέλουν είτε όχι, θα υπακούσουν.

Αλλά τίποτε από αυτά δεν υπολόγισε. Είδες πίστη σταθερή και προθυμία; Έρχεται νύχτα. Αποδεικνύει από αυτό ότι, και μετά τον σταυρό, πρόκειται να προνοήσει για τους ασεβείς και να προσελκύσει πολλούς. Διότι είναι ακόμη ημέρα. Μετά δε από αυτό, τους αποκόπτει εντελώς. Και δηλώνοντας αυτό, έλεγε: Όταν βρίσκομαι στον κόσμο, είμαι φως του κόσμου· πράγμα που έλεγε και σε άλλους: Να πιστεύετε, ενόσω το φως είναι μαζί σας.

Πρόσεξε, λοιπόν, τι συμβαίνει και στην προκειμένη περίπτωση. Διότι λέει: «Αφού είπε αυτά, έφτυσε χάμω». Ποια είναι αυτά; Το «Για να φανερωθεί η δόξα του Θεού», και ότι «Πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε». Διότι ο ευαγγελιστής δεν μας υπενθύμισε απλώς αυτά τα λόγια και μετά πρόσθεσε ότι «έφτυσε», αλλά το έκανε για να δηλώσει ότι επιβεβαίωσε τον λόγο του μέσω των έργων. Και γιατί δεν χρησιμοποίησε νερό, αλλά σάλιο για να φτιάξει τον πηλό; Επειδή επρόκειτο να τον στείλει στον Σιλωάμ. Για να μην αποδοθεί, λοιπόν, τίποτα στην πηγή, αλλά για να μάθεις ότι η δύναμη που εξήλθε από το στόμα του, αυτή ήταν που έπλασε και άνοιξε τα μάτια, έφτυσε χάμω. Αυτό ακριβώς επισημαίνοντας και ο ευαγγελιστής έλεγε: «Και έφτιαξε πηλό από το σάλιο». Έπειτα, για να μη φανεί ότι το κατόρθωμα οφείλεται στο χώμα, τον πρόσταξε να νιφτεί. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν το έπραξε αυτό αμέσως, αλλά τον έστειλε στον Σιλωάμ;

Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που τιμάται από τις δυνάμεις που στέκονται γύρω του, και από τα φρικτότατα εξαπτέρυγα και πολυόμματα Χερουβίμ και Σεραφίμ, τα οποία σκεπάζουν τα πρόσωπά τους με τις δύο φτερούγες εξαιτίας της αθέατης και ανεξιχνίαστης Θεότητάς του, και με τις άλλες δύο φτερούγες καλύπτουν τα πόδια τους για να μην κατακαούν από την άρρητη δόξα και την ακατανόητη μεγαλειότητά του, ενώ με τις δύο φτερούγες πετούν και γεμίζουν τον ουρανό με τη βοή τους, λέγοντας: Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης αυτού. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, ο Θεός Λόγος που κατέβηκε από τον ουρανό, από τους πατρικούς κόλπους, και ο οποίος μέσω της αγίας, προσκυνητής, άφραστης και άχραντης σαρκώσεώς του από την Παρθένο φανερώθηκε ανεκλάλητα στον κόσμο για να τον σώσει, και με την κυριαρχική του δύναμη σε γκρέμισε από τον ουρανό, παρουσιάζοντάς σε αποδιωγμένο σε όλους. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, ησύχασε), και με το πρόσταγμά του αυτή αμέσως κόπασε. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που με το άχραντο πτύελό του έφτιαξε πηλό και έπλασε το μέλος που έλειπε στον εκ γενετής τυφλό, χαρίζοντάς του το φως. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που ζωοποίησε με έναν λόγο την κόρη του αρχισυναγώγου, και άρπαξε τον γιο της χήρας από το στόμα του θανάτου, παραδίδοντάς τον αρτιμελή και υγιή στη μητέρα του.

Διότι, όπως ακριβώς μετά από αυτή την ημέρα «έρχεται νύχτα κατά την οποία κανείς δεν μπορεί να εργαστεί», έτσι και πριν από αυτήν υπήρξε καιρός όπου η αδυναμία για δράση ήταν παντελής, και κανείς δεν γνώριζε προς τα πού πρέπει να βαδίσει, επειδή η νύχτα κατείχε ακόμη τη γη, «κατά την οποία», όπως λέει, «όποιος περπατά δεν γνωρίζει πού πηγαίνει».

Ιω. 9, 4: «Όσο είναι ημέρα» ο Δεσπότης εργάζεται τα σημεία, δηλαδή «όσο» διαρκεί ο παρών βίος, για να εργαζόμαστε και εμείς, δηλαδή να καρποφορούμε την πίστη προς αυτόν. Διότι για εμάς έπραττε τα σημεία, ώστε να πιστέψουμε σε αυτόν «και πιστεύοντας» να σωθούμε. Αλλά «έρχεται η νύχτα», η κατάπαυση των έργων, η μέλλουσα ημέρα, κατά την οποία δεν είναι δυνατόν ούτε ο Δεσπότης να επιτελεί σημεία για να πιστέψουμε εμείς. Διότι εμείς οι ίδιοι θα πειστούμε και χωρίς άλλο σημείο ότι αυτός είναι ο Δεσπότης και κριτής των πάντων, με αποτέλεσμα τότε τα σημεία να είναι περιττά. Γι' αυτό ούτε ο Δεσπότης θα τα εργάζεται τότε, αλλά ούτε και εμείς θα μπορέσουμε τότε να εργαστούμε κάτι. Διότι δεν είναι καιρός εργασίας και πίστεως, αλλά μισθαποδοσίας και κρίσεως.

Πρέπει, λοιπόν, εκείνος που αναζητά να πιστέψει και να προσέλθει στον Κύριο, να παρακαλέσει, για να λάβει από αυτήν τη ζωή το θείο Πνεύμα. Διότι αυτό είναι η ζωή της ψυχής, και γι' αυτόν τον λόγο ήλθε ο Κύριος, για να δώσει από αυτήν τη ζωή στην ψυχή το Πνεύμα Του ως ζωή. Διότι, όπως λέει, «όσο έχετε το φως, να πιστεύετε στο φως». «Έρχεται νύχτα, οπότε δεν μπορείτε πλέον να εργάζεστε». Εάν κάποιος, επομένως, δεν αναζήτησε και δεν έλαβε από αυτήν τη ζωή ζωή για την ψυχή, δηλαδή το θείο φως του Πνεύματος, κατά την έξοδό του από το σώμα διαχωρίζεται αμέσως στους αριστερούς τόπους του σκότους, δεν εισέρχεται στη βασιλεία των ουρανών, και καταλήγει στη γέεννα μαζί με τον διάβολο και τους αγγέλους του.

Έτσι κάποτε έπαθαν και οι μωρές παρθένες, όταν δεν αντιλήφθηκαν την αιφνίδια έλευση του νυμφίου· γι' αυτό, ψυχή, εφόσον είναι ημέρα, ας εξέλθουμε στο έργο μας, διότι έρχεται η νύχτα για την οποία μίλησε ο Χριστός, κατά την οποία κανείς δεν θα μπορέσει να εργαστεί, και θα μείνουμε φτωχοί και πένητες, επειδή δεν κοπιάσαμε.

Αλλά αυτά μεν τα έχει κρατήσει καλυμμένα μέσα της η άβυσσος των θείων κριμάτων· εμείς όμως ας προχωρήσουμε στα επόμενα. «Αποκρίθηκε ο Ιησούς: Ούτε αυτός αμάρτησε, ούτε οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός, αλλά για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Εγώ πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε, όσο είναι ημέρα. Έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργαστεί. Όταν βρίσκομαι στον κόσμο, είμαι το φως του κόσμου.» Ιδού πάλι ένα άλλο δυσνόητο σημείο. Διότι θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί: Πώς το είπε αυτό;

Και ότι για τον εαυτό του το λέει αυτό, άκουσε τα εξής. Διότι προσθέτει: «Εγώ πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε». —«Εγώ», λέει, «πρέπει να φανερώσω τον εαυτό μου, και να κάνω έργα που να μπορούν να αποδείξουν ότι κάνω τα ίδια με τον Πατέρα». Δες πώς δεν είπε: «Τέτοια έργα σαν αυτά που κάνει ο Πατέρας πρέπει κι εγώ να εργάζομαι», αλλά, ακριβώς εκείνα «που κάνει ο Πατέρας». — «Διότι πρέπει», λέει, «να εργάζομαι ακριβώς τα έργα εκείνα, τα οποία κάνει αυτός που με έστειλε». Αυτά πρέπει να τα εργάζομαι «όσο είναι ημέρα»· δηλαδή, όσο υφίσταται η παρούσα ζωή και μπορούν οι άνθρωποι να πιστεύουν σε εμένα. Επειδή βέβαια «έρχεται νύχτα, οπότε κανείς δεν μπορεί να εργαστεί»· δηλαδή, να πιστέψει· διότι ονομάζει την πίστη έργο. Στον μέλλοντα αιώνα, λοιπόν, κανείς δεν μπορεί να πιστέψει. Ημέρα μεν είναι η παρούσα ζωή, διότι μπορούμε να εργαστούμε όπως την ημέρα (αν και ο Παύλος την ονομάζει νύχτα, τόσο επειδή εδώ αγνοούνται αυτοί που ακολουθούν την αρετή ή την κακία, όσο και σε σύγκριση με το μελλοντικό φως που θα περιλάμψει τους δικαίους)· νύχτα δε είναι ο μέλλων αιώνας, διότι εκεί κανείς δεν μπορεί να εργαστεί, αν και ο Παύλος τον ονομάζει ημέρα, εξαιτίας της εμφάνισης των δικαίων στο φως και της φανέρωσης των όσων έχει πράξει ο καθένας στη ζωή του. Στον μέλλοντα αιώνα, λοιπόν, δεν υπάρχει πίστη, αλλά είτε εκούσια είτε ακούσια όλοι θα υπακούσουν. «

Από πού, λοιπόν, τον αναγνώρισε ότι είναι ο Ιησούς; Από τη συνομιλία που είχε με τους μαθητές. Διότι, επειδή οι μαθητές ρώτησαν τον Κύριο για αυτόν, και εκείνος τους μίλησε εκτενέστερα, λέγοντας αφενός ότι «πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε» και αφετέρου ότι «είμαι το φως του κόσμου», και επειδή τέτοια διδασκαλία δεν έκανε κανένας άλλος παρά μόνο ο Ιησούς, ο οποίος χρησιμοποιούσε συχνά αυτά τα λόγια, από αυτά κατάλαβε ο τυφλός ότι πρόκειται για τον Ιησού. Το γεγονός, λοιπόν, ότι έφτιαξε πηλό και του έχρισε τα μάτια, το είπε επειδή το αντιλήφθηκε από την αφή· το ότι έφτυσε όμως, δεν το αναφέρει. Διότι δεν το γνώριζε· γι' αυτό δεν το κατάλαβε και ούτε το προσθέτει στη διήγησή του, τόσο φιλαλήθης ήταν ο άνθρωπος. «Του είπαν λοιπόν: Πού είναι εκείνος; Λέει: