Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:6

Αυτά δε γίνονταν όχι διαχωρισμένα ανάλογα με την ποιότητα των όσων τελούνταν, ώστε τα μεν του σώματος να φανερώνονται χωριστά από τη θεότητα, τα δε της θεότητας χωριστά από το σώμα· αντιθέτως, όλα γίνονταν σε άρρηκτη ένωση, και ένας ήταν ο Κύριος που τα ενεργούσε αυτά παραδόξως με τη δική Του χάρη. Διότι έπτυε με ανθρώπινο τρόπο, και το πτύσμα ήταν ένθεο· αφού με αυτό έκανε τους οφθαλμούς του εκ γενετής τυφλού να αναβλέψουν.

Αναζήτησε τα όσα είναι γραμμένα στα Ευαγγέλια, και θα βρεις την αλήθεια των λόγων. Παρατήρησα ότι κατά το Σάββατο λάμβαναν χώρα τα πιο ένδοξα από τα θαύματα· πώς και με ποιον τρόπο; «Από καταβολής κόσμου δεν ακούστηκε ότι άνοιξε κανείς τα μάτια κάποιου που γεννήθηκε τυφλός». Αυτό το θαύμα δεν το έκανε σε άλλη ημέρα, αλλά κατά το Σάββατο. Διότι, αφού έφτιαξε πηλό φτύνοντας χάμω και άλειψε τα μάτια του, τον έστειλε στον Σιλωάμ· και ο τυφλός επέστρεψε βλέποντας. Εκείνοι όμως, που είδαν τον τυφλό να βλέπει, δεν ανέβλεψαν πνευματικά. Και εκείνου μεν άνοιξαν οι αισθητές κόρες των ματιών, των Ιουδαίων όμως τα μάτια δεν άνοιξαν· αλλά, ενώ είχαν τα μάτια τους ανοιχτά, δεν έβλεπαν, και κατέκριναν τον Κύριο λέγοντας: «Αυτός ο άνθρωπος δεν προέρχεται από τον Θεό, επειδή δεν τηρεί το Σάββατο». Ω, πόση ανοησία! Διότι, ποιο έργο συντελέστηκε; Πτύελο από τα χείλη, πηλός μόνο από τα δάχτυλα, μία απλή επάλειψη, καμωμένη όχι με ιατρικά εργαλεία, αλλά με θεουργό χέρι. Γιατί κατακρίνεις αυτό που έγινε; Έχεις ενώπιόν σου ένα θαύμα την ημέρα του Σαββάτου.

Επομένως, έχοντας κατανοήσει ο Δαβίδ αυτήν την περιφρόνηση εκ μέρους των γονέων, και παραδίδοντας τη θαυμαστή ευεργεσία του Κυρίου στη θεία Γραφή, αναφωνούσε: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Αυτήν ακριβώς τη γεμάτη ευγνωμοσύνη φωνή του προφήτη Δαβίδ, πολύ εύστοχα και ο εκ γενετής τυφλός, όταν ανέβλεψε, θα την πει μεγαλόφωνα και ο ίδιος: «Ο πατέρας μου και η μητέρα μου με εγκατέλειψαν· ο Κύριος όμως με προσέλαβε». Γνωρίζετε όλοι σαφώς, πώς και αυτός αφενός περιφρονήθηκε από τους γονείς του, αφετέρου όμως δεν εγκαταλείφθηκε από τον Θεό. Για να αποπληρώσουμε όμως το χρέος μας και να αναπαυθούμε για λίγο, ώστε να μας εμπιστευθούν και πάλι οφειλές, εμπρός λοιπόν ας στραφούμε επίκαιρα στον εκ γενετής τυφλό. Άκουσες, αγαπητέ, προηγουμένως τον ευαγγελιστή Ιωάννη να βροντοφωνάζει: «Και καθώς περνούσε, λέει, ο Ιησούς, είδε έναν άνθρωπο εκ γενετής τυφλό να κάθεται· και τον ρώτησαν οι μαθητές του, λέγοντας: Ραββί, ποιος αμάρτησε, αυτός ή οι γονείς του, ώστε να γεννηθεί τυφλός;» Ο δε Κύριος τους απάντησε: «Ούτε αυτός αμάρτησε ούτε οι γονείς του· αλλά αυτό συνέβη για να φανερωθούν τα έργα του Θεού σε αυτόν. Αφού είπε αυτά ο Κύριος, έφτυσε χάμω, έφτιαξε πηλό από το σάλιο, και έχρισε τα μάτια του τυφλού». Και τον έστειλε στον Σιλωάμ· και αφού πήγε, νίφτηκε· και αφού νίφτηκε, ανέβλεψε· και αφού ανέβλεψε, πίστεψε σε Εκείνον που τον απέστειλε.

Δεν καθιστά παράδοξη τη θεραπεία, για να μην ακυρώσει το θαύμα· επαλείφει πηλό πάνω στον πηλό, αναπληρώνοντας το όμοιο μέσω του ομοίου. Μπορεί όμως οπωσδήποτε να πει κανείς ότι γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος έχρισε με πηλό τους οφθαλμούς του τυφλού, για να καταστήσει φανερό σε όλους ότι Αυτός είναι εκείνος που έπλασε από το χώμα και τον Αδάμ.

Έτσι και η αιμορροούσα γυναίκα, επειδή πίστεψε και άγγιξε μόνο το κράσπεδο, θεραπεύτηκε· και η μεν θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, υπάκουσε στον σαρκωθέντα Λόγο και έπαυσε την τρικυμία· ο δε εκ γενετής τυφλός θεραπεύτηκε από τον Λόγο με το πτύσμα της σάρκας. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο παράδοξο (διότι ίσως αυτό σκανδάλισε και τους πιο ασεβείς), ενώ ο Κύριος ήταν κρεμασμένος πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτίστηκε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

Σε περίπτωση έλλειψης ιατρικών βοηθημάτων, να μην εναποθέτουμε όλη την ελπίδα για την ανακούφιση των οδυνηρών στην τέχνη αυτή, αλλά να γνωρίζουμε ότι είτε δεν θα επιτρέψει να δοκιμαστούμε πέρα από αυτό που μπορούμε να αντέξουμε, είτε, όπως τότε ο Κύριος, άλλοτε μεν φτιάχνοντας πηλό άλειφε τα μάτια και πρόσταζε να νιφτεί ο τυφλός στον Σιλωάμ, και άλλοτε αρκούνταν μόνο στο θέλημά Του λέγοντας «Θέλω, καθαρίσου»· ενώ ορισμένους τους άφησε να αγωνίζονται μέσα στους πόνους, καθιστώντας τους πιο δοκιμασμένους μέσα από τη δοκιμασία. Έτσι και με εμάς, άλλοτε επεμβαίνει αόρατα από το αφανές, όταν κρίνει ότι αυτό συμφέρει στις ψυχές μας, και άλλοτε ευδοκεί να χρησιμοποιούμε υλικά βοηθήματα για τις ασθένειές μας, καθιστώντας μόνιμη τη μνήμη της χάριτος μέσα από την παράταση της θεραπείας, ή παρέχοντάς μας κάποιο υπόδειγμα, όπως είπα, για την επιμέλεια της ψυχής.

Θα εκλάβουμε λοιπόν τα λεχθέντα με τρόπο πιο ιστορικό και με απλό λόγο. Διότι δεν είναι αμφίβολο ότι ο Μονογενής είναι και νοητό φως, που γνωρίζει και δύναται να καταφωτίζει, όχι μόνο τα όντα σε αυτόν τον κόσμο, αλλά και όλη την άλλη υπερκόσμια κτίση. Προσαρμόζοντας δε το νόημα των λεγομένων προς τη θεώρηση των όσων έχουμε ενώπιόν μας, νομίζω ότι δεν θα θεωρηθεί πως κάνουμε κάτι το παράλογο. <Αφού είπε αυτά, έφτυσε κάτω και έκανε πηλό από το πτύσμα, και έχρισε με τον πηλό τα μάτια του, και του είπε: Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, που ερμηνεύεται απεσταλμένος. Πήγε λοιπόν και νίφτηκε, και γύρισε βλέποντας.> Δεχόμενοι τη θεραπεία αυτού του τυφλού ως τύπο της κλήσης των εθνών, θα μιλήσουμε πάλι, ανακεφαλαιώνοντας με συντομία το νόημα του μυστηρίου. Πρώτον μεν, ότι περνώντας, και έχοντας αφήσει τον ναό των Ιουδαίων, βλέπει τον τυφλό· έπειτα, σε αυτό θα προσθέσουμε χρήσιμα και εκείνο, ότι ο Σωτήρας, χωρίς να του γίνει παράκληση, και χωρίς να τον ικετεύσει κανείς, αλλά μάλλον με θεληματική και αυτεξούσια ροπή, προχωρά στο να θελήσει να θεραπεύσει τον άνθρωπο, θέτοντας και αυτό ως σημείο ότι, επειδή δεν υπήρξε καμία παράκληση από το πλήθος των εθνών —διότι όλοι βρίσκονταν στην πλάνη— όντας Θεός και αγαθός κατά φύση, προσήλθε σαν αυτόκλητος για να τους ελεήσει.

Διότι πώς, άραγε, ή με ποιον τρόπο θα μπορούσε ποτέ να ζητήσει το έλεος του Θεού το πολυάριθμο πλήθος των Ελλήνων, δηλαδή των εθνών, έχοντας τον νου του καταχωμένο σε ασύγκριτη αμάθεια, ώστε να μην μπορεί καθόλου να δει τον φωτιστή; Όπως ακριβώς, βέβαια, και ο τυφλός που θεραπεύτηκε δεν γνώριζε τον Ιησού, αλλά χάρη στο έλεος και τη φιλανθρωπία κερδίζει αυτό που δεν ήλπιζε· πράγμα το οποίο προσφέρθηκε και στα έθνη μέσω του Χριστού. Η θεραπεία, μάλιστα, τελείται την ημέρα του Σαββάτου, εκπληρώνοντας με αυτά για εμάς τον τύπο του Σαββάτου, που αντιπροσωπεύει τον τελευταίο καιρό του παρόντος αιώνος, κατά τον οποίο ο Σωτήρας έλαμψε στα έθνη. Διότι το Σάββατο είναι το τέλος της εβδομάδας, και ο Μονογενής επιδήμησε και φανερώθηκε σε όλους μας στην έσχατη ώρα, και στους τελευταίους καιρούς του αιώνος. Αλλά και ως προς τον τρόπο της ίασης, αξίζει πραγματικά, μένοντας έκθαμβοι, να πούμε: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε· τα πάντα με σοφία τα εποίησας». Διότι, για ποιον λόγο, θα μπορούσε ίσως να ρωτήσει κάποιος, αν και έχει τη δύναμη να τα κατορθώνει όλα εύκολα μόνο με τον λόγο Του, φτιάχνει πηλό με το σάλιο Του, και αφού τον επιχρίει στα μάτια του πάσχοντος, φαίνεται να του προστάζει κάτι πιο κοπιαστικό; «Πήγαινε να νιφτείς», του λέει, «στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ». Όμως νομίζω ότι ένας βαθύς λόγος βρίσκεται κρυμμένος σε αυτά που ειπώθηκαν· διότι ο Σωτήρας δεν επιτελεί τίποτα στην τύχη.

Αλλά, αφού ρώτησε ο αρχιερέας και άκουσε την αλήθεια, αγανακτεί. Και ο κακός υπηρέτης των κακών δίνει ράπισμα. Και το πρόσωπο, που έλαμψε σαν τον ήλιο, ανεχόταν να ραπίζεται από άνομα χέρια. Και άλλοι ερχόμενοι φτύνουν στο πρόσωπο εκείνου που με το πτύελό του θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό.

Αυτά τα είπα ως παρέκβαση, περνώντας από τον κράββατο στο φορείο. Είπε λοιπόν σε αυτόν: Σήκω, πάρε τον κράββατό σου και περπάτα. Πολυχρόνιο μεν το νόσημα, ταχύτατο δε το γιατρικό. Πολυετής μεν η παράλυση, ταχύτατη δε η ενδυνάμωση των νεύρων. Διότι αυτός είναι ο δημιουργός των νεύρων, αυτός που παρέχει ποικίλες θεραπείες στους τυφλούς, αυτός που μέσω της επάλειψης με πηλό χάρισε παραδόξως τη θεραπεία. Επειδή, αν ριχτεί πηλός σε κάποιον που βλέπει, εμποδίζει την όραση. Ο Ιησούς όμως, μέσω του πηλού, χάριζε την όραση σε αυτούς που δεν έβλεπαν. Και σε άλλους πάλι η δύναμη ενεργεί με άλλους τρόπους. Διότι στον έναν λέει, σήκω, πάρε τον κράββατό σου και περπάτα.

Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έφτυσε στη γη και έκανε πηλό; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος ανάγκασε τα μάτια από τον πηλό να αναβλέψουν; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έκλαψε στο μνημείο του Λαζάρου; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος έβγαλε έξω με πρόσταγμα τον τετραήμερο νεκρό; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος κάθισε πάνω στο πουλάρι; Και αν δεν ήταν Θεός, προς προϋπάντηση ποιου έβγαιναν τα πλήθη με δόξα; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιον συνέλαβαν οι Ιουδαίοι;

Πώς, λοιπόν, κατά τη βασιλεία του πατέρα του, ο οποίος βασίλευσε επί δεκατέσσερα έτη, ενώ προφητευόταν ο Εμμανουήλ που επρόκειτο να γεννηθεί από παρθένο, επρόκειτο να γεννηθεί ο Εζεκίας, ο οποίος ανέλαβε τη βασιλεία σε ηλικία είκοσι ετών μετά τον πατέρα του, και δεν θα γίνει μάλλον φανερό στους συνετούς ότι ήταν ήδη γεννημένος, όταν ο προφήτης προφήτευσε τον λόγο αυτόν κατά τη βασιλεία του Άχαζ, του πατέρα του Εζεκία; Μάλιστα ούτε η γυναίκα του Άχαζ ήταν προφήτιδα, όπως είναι φανερό σε όλους. Η Μαρία, όμως, είναι αυτή που είπε και προφήτευσε: «διότι από τώρα θα με μακαρίζουν όλες οι γενεές της γης»· προς την οποία εισήλθε ο Γαβριήλ και ευαγγελίστηκε ότι το Πνεύμα, που μίλησε μέσω του Ησαΐα, θα έλθει επάνω της και θα γεννήσει Υιό, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, διά Πνεύματος Αγίου και όχι από σπέρμα ανδρός, όπως αυτοί βλασφημούν, παραλογιζόμενοι και πλανώμενοι. 32. Έχει δε ελεγχθεί η πλάνη του ματαιόφρονος και για την τήρηση του Σαββάτου και για την περιτομή και για τους καθημερινούς βαπτισμούς που τελούνται από αυτόν· διότι το Σάββατο ο Ιησούς επιδιώκει να επιτελεί τις περισσότερες θεραπείες. Και όχι μόνο θεραπεύει, αλλά ιάται και με δύο τρόπους. Διότι παραγγέλλει σε όσους θεραπεύθηκαν κατά το Σάββατο να σηκώσουν τον κράββατό τους και να περπατήσουν, αλλά επιπλέον το Σάββατο, αφού ζύμωσε πηλό, τον τοποθέτησε στα μάτια του τυφλού· και το να ζυμώσει κανείς πηλό συνιστά εργασία (έργο).

Εμείς δε, αφού λάβαμε εν Κυρίω τη βοήθεια και το προερχόμενο από αληθινή σάρκα «πτύσμα που ρίχτηκε στη γη» και το φτιαγμένο με το πτύσμα «φύραμα του πηλού που επαλείφθηκε στα μάτια» μας, ώστε εμείς, που κάποτε βρισκόμασταν σε άγνοια, τώρα να γνωρίσουμε την αλήθεια, πηγαίνοντας και νιβόμενοι στον Σιλωάμ, που ερμηνεύεται «απεσταλμένος», δηλαδή στην ένσαρκη παρουσία και στην τελειότητα της θεότητας, και έχοντας πλέον αποκτήσει την όρασή μας, δεν αρνούμαστε πια τον Κύριο, έστω κι αν μας κάνουν αποσυνάγωγους οι οπαδοί της φατρίας του Αρείου και οι διάδοχοι των Ιουδαίων. Διότι και αυτοί όρισαν, όπως ακριβώς κι εκείνοι, καθένας που ομολογεί τον Κύριο «να γίνεται αποσυνάγωγός τους», για να καταδείξουν ότι αυτός που ανέβλεψε έγινε έλεγχος αυτών που δεν βλέπουν. Επειδή, αν δεν ήταν ολόκληρη η συναγωγή τους τυφλή, δεν θα έκαναν αποσυνάγωγο εκείνον του οποίου τα μάτια άνοιξαν. Ας ευχαριστήσουμε, λοιπόν, τον Κύριο, διότι και αναβλέψαμε και ομολογούμε τον Κύριο και θεραπεύσαμε τις πληγές, εφόσον βέβαια εφαρμόσουμε έμπρακτα τις εντολές του, και καταπατήσαμε το φίδι και συντρίψαμε το κεφάλι του δράκοντα με τη δύναμη του Θεού. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα, η τιμή, το κράτος: στον Πατέρα εν τω Υιώ, στον Υιό εν τω Πατρί, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και όταν, καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου σύμφωνα με την προφητεία, εισήλθε παραδόξως στην Ιερουσαλήμ και υμνούνταν από τα παιδιά ως Θεός, θεράπευσε όλους τους χωλούς και τους τυφλούς που τον πλησίασαν εκεί, όπως αναφέρει και αυτό ο Ματθαίος. Όταν δε ήλθε στη Βηθσαϊδά, του φέρνουν έναν τυφλό, όπως λέει ο Μάρκος, και τον παρακαλούν να τον αγγίξει. Ο δε Κύριος, αφού τον έβγαλε έξω από το χωριό, έφτυσε στα μάτια του, έθεσε πάνω του τα χέρια του και τον έκανε να βλέπει αμυδρά. Έπειτα, θέτοντας πάλι τα χέρια του πάνω του, του χάρισε την ικανότητα να αναβλέψει και να βλέπει καθαρά. Καθώς δε πλησίαζε στην Ιεριχώ, όπως λέει ο Λουκάς, θεράπευσε μόνο με τον λόγο έναν τυφλό που καθόταν παρά την οδό και ζητιάνευε, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε τη θεραπεία: «Ανάβλεψε». Βγαίνοντας δε από την Ιεριχώ, όπως λέει και αυτό ο Μάρκος, χαρίζει πάλι την όραση σε έναν άλλον τυφλό, τον Βαρτίμαιο, τον γιο του Τιμαίου, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε να αναβλέψει: «Σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα». Στην δε Ιερουσαλήμ, όταν είδε έναν εκ γενετής τυφλό, όπως λέει ο Ιωάννης, χωρίς καν να του ζητηθεί, αλλά από δική του πρωτοβουλία λόγω της αγαθότητάς του, έφτυσε στη γη, έφτιαξε πηλό, άλειψε τα μάτια του τυφλού και του είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ».

Εσύ εξάλειψας τη λέπρα, όπως το θέλησας, εσύ έκανες τους χωλούς να τρέχουν, εσύ έκανες τους παραλύτους να σηκώσουν τις κλίνες τους, εσύ πρόσταξες τους εκ γενετής τυφλούς να απονίψουν το σκοτάδι, εσύ εξόρισες τους δαίμονες από τα δημιουργήματά σου, εσύ συνελήφθης από τους εχθρούς με τη δική σου θέληση, εσύ εκούσια υπέμεινες τα πάντα κατά σάρκα από τους Ιουδαίους για χάρη μου, ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Και όπως ακριβώς, όταν δει κανείς μια χρυσή στάμνα που έχει μέσα της πολύτιμους λίθους, οι οποίοι φέρουν πάνω τους γραμμένα μυστήρια, επιθυμεί μεν να βλέπει τη στάμνα λόγω της λαμπρότητας της εμφάνισής της, αλλά ανθελκύεται από τους εσωτερικούς λίθους· διότι σπεύδει και να περιεργαστεί την ομορφιά των λίθων, και να γνωρίσει τα μυστήρια που είναι γραμμένα σε αυτήν· παρομοίως κι εγώ, βλέποντας μεν την ιστορία του γράμματος να είναι λαμπρή και περικαλλής, εκεί προσηλώνω τον νου μου· ελκύομαι όμως πάλι από την πνευματική θεωρία, η οποία υπόσχεται να μου αναδείξει θαύματα μεγαλύτερα από εκείνα της ιστορίας. Διότι, λέγει, το πρωί, καθώς ο Ιησούς επέστρεφε στην πόλη, πείνασε. Ω, ανεκφράστου και ανεκδιηγήτου μυστηρίου! Πείνασε αυτός που τρέφει όλη την οικουμένη· πείνασε αυτός που από πέντε άρτους έθρεψε μέχρι χορτασμού πέντε χιλιάδες ανθρώπους· πείνασε αυτός που κατασκεύασε ζωντανούς οφθαλμούς από πηλό· πείνασε αυτός που περπάτησε πάνω στα κύματα της θάλασσας και δεν έβρεξε τα πόδια του στο νερό· πείνασε αυτός που με μόνη τη βούλησή του μετέτρεψε το νερό σε οίνο· πείνασε αυτός που απέσπασε ψυχές από τα σκηνώματα και πάλι τις εγκατέστησε σε αυτά με έναν λόγο.

Και ότι αυτό ακριβώς επεδίωκε να αποδείξει, είναι ολοφάνερο προπάντων από τη θεραπεία του τυφλού. Διότι, καθώς περνούσε και είδε κάποιον τυφλό, έφτιαξε πηλό, και αυτόν τον πηλό τον άλειψε στα τυφλωμένα μάτια του, και του είπε: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ». Για ποιον λόγο, άραγε, Αυτός που διαρκώς ανασταίνει νεκρούς με ένα απλό πρόσταγμα και επιτελεί πολλά άλλα παρόμοια θαύματα, εδώ προσθέτει και κάποια πρακτική ενέργεια, φτιάχνοντας πηλό και διαπλάθοντας γι' αυτόν τους οφθαλμούς; Δεν είναι ολοφάνερο ότι το έκανε αυτό ώστε, όταν ακούς ότι ο Θεός πήρε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο, να μάθεις μέσα από αυτό που συμβαίνει τώρα ότι Αυτός είναι εκείνος που εξαρχής έπλασε τον άνθρωπο; Επειδή, αν δεν ήθελε να καταδείξει αυτό, θα ήταν περιττό αυτό που έπραξε. Έπειτα, για να μάθεις ότι δεν συνετέλεσε σε Αυτόν η χρήση του πηλού για την ανάβλεψη του τυφλού, αλλά αρκούσε και χωρίς εκείνη την ύλη να διαπλάσει τους οφθαλμούς μόνο με το πρόσταγμά Του, προσθέτει και λέει: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ».

ΟΜΙΛΙΑ ΝΖ΄. Αφού είπε αυτά ο Ιησούς, έφτυσε κάτω και έφτιαξε πηλό από το φτύσμα, και άλειψε με τον πηλό τα μάτια του τυφλού, και είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ». α΄. Όσοι πρόκειται να αποκομίσουν ωφέλεια από όσα διαβάζονται, δεν πρέπει να προσπερνούν ούτε το ελάχιστο από όσα λέγονται. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προσταχθήκαμε να ερευνούμε τις Γραφές, επειδή τα περισσότερα χωρία, μολονότι εκ πρώτης όψεως φαίνονται εύκολα, έχουν κρυμμένο στο βάθος τους πλούσιο νόημα.

Πρόσεξε, λοιπόν, τι συμβαίνει και στην προκειμένη περίπτωση. Διότι λέει: «Αφού είπε αυτά, έφτυσε χάμω». Ποια είναι αυτά; Το «Για να φανερωθεί η δόξα του Θεού», και ότι «Πρέπει να εργάζομαι τα έργα εκείνου που με έστειλε». Διότι ο ευαγγελιστής δεν μας υπενθύμισε απλώς αυτά τα λόγια και μετά πρόσθεσε ότι «έφτυσε», αλλά το έκανε για να δηλώσει ότι επιβεβαίωσε τον λόγο του μέσω των έργων. Και γιατί δεν χρησιμοποίησε νερό, αλλά σάλιο για να φτιάξει τον πηλό; Επειδή επρόκειτο να τον στείλει στον Σιλωάμ. Για να μην αποδοθεί, λοιπόν, τίποτα στην πηγή, αλλά για να μάθεις ότι η δύναμη που εξήλθε από το στόμα του, αυτή ήταν που έπλασε και άνοιξε τα μάτια, έφτυσε χάμω. Αυτό ακριβώς επισημαίνοντας και ο ευαγγελιστής έλεγε: «Και έφτιαξε πηλό από το σάλιο». Έπειτα, για να μη φανεί ότι το κατόρθωμα οφείλεται στο χώμα, τον πρόσταξε να νιφτεί. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν το έπραξε αυτό αμέσως, αλλά τον έστειλε στον Σιλωάμ;

Έδωσε την άδεια σε όσους επιθυμούσαν να τον πλησιάσουν, κρύβοντας με την ταπείνωση το αξίωμά του, προβάλλοντας ως προτροπή τη συγγένειά του με τους θνητούς, δείχνοντας στους αμαρτωλούς με την ίδια του την όψη τα εχέγγυα της καταλλαγής, χρησιμοποιώντας την Παρθένο αντί για τη βάτο, ανακράζοντας το «Εγώ ειμι ο Ων», βεβαιώνοντας στον εαυτό του την ορατή του υπόσταση με τα θαύματα και τα πάθη της σάρκας, διατηρώντας ως Θεός την αγνεία στη μητέρα του και ως άνθρωπος αποδεχόμενος την κύηση μέσα στον χρόνο, περιοριζόμενος σε έναν τόπο ως βρέφος και ελκύοντας τους μάγους για να τον δουν ως Πλάστης, επιτρέποντας στον Συμεών να τον ψηλαφήσει στις αγκάλες του, μεταθέτοντας τον εαυτό του στην αγκαλιά της Άννας, ώστε όλοι να δώσουν μαρτυρία για το σώμα του, ώστε καθένας που τον έβλεπε να αναγνωρίσει τη συγκατάβασή του, για να μην πλάσει το θαύμα επιφανειακά απλώς ως ένα σχήμα· λαμβάνοντας τον χρόνο ως συνήγορο της πτωχείας στην οποία εκένωσε τον εαυτό του, δείχνοντας την ανθρώπινη φύση του μέσα σε τριάντα κύκλους ετών, βεβαιώνοντας πρώτα σε όσους έβλεπαν σε αυτόν τη δική μας φύση και έπειτα υποδεικνύοντας με εξουσία το γνώρισμα της θεότητάς του, προσθέτοντας στα μικρά τα μεγαλύτερα, φανερώνοντας μέσω των θαυμάτων τον Ποιητή, καταθέτοντας σε όλους όσους είχαν ανάγκη τον μισθό της παρουσίας του, παρέχοντας κρασί σε αυτούς που νυμφεύονταν, προσφέροντας άρτο στους πεινασμένους, όχι δανειζόμενος από άλλον ως φτωχός, αλλά αναβλύζοντας τα αναγκαία ως Θεός, χωρίς να θερίζει στάχυα, χωρίς να κόβει σταφύλια, χωρίς να χρησιμοποιεί ληνό και αλώνι, παρασκευάζοντας άρτο χωρίς μύλο, προσφέροντας κρασί χωρίς αμπέλι, καινουργώντας τη φύση την οποία ο ίδιος παλαιότερα είχε ορίσει διαφορετικά, προστάζοντας και μετατρέποντας τα ύδατα σε κρασί, φανερώνοντας τον Χορηγό μέσα από τα έργα του, υποδεικνύοντας τον αίτιο των βροχών, διανοίγοντας με πηλό τα μάτια των τυφλών, αποκαλύπτοντας μέσω του μέρους τον αίτιο του παντός, υποδηλώνοντας τον Πλάστη του Αδάμ.

Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που τιμάται από τις δυνάμεις που στέκονται γύρω του, και από τα φρικτότατα εξαπτέρυγα και πολυόμματα Χερουβίμ και Σεραφίμ, τα οποία σκεπάζουν τα πρόσωπά τους με τις δύο φτερούγες εξαιτίας της αθέατης και ανεξιχνίαστης Θεότητάς του, και με τις άλλες δύο φτερούγες καλύπτουν τα πόδια τους για να μην κατακαούν από την άρρητη δόξα και την ακατανόητη μεγαλειότητά του, ενώ με τις δύο φτερούγες πετούν και γεμίζουν τον ουρανό με τη βοή τους, λέγοντας: Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης αυτού. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, ο Θεός Λόγος που κατέβηκε από τον ουρανό, από τους πατρικούς κόλπους, και ο οποίος μέσω της αγίας, προσκυνητής, άφραστης και άχραντης σαρκώσεώς του από την Παρθένο φανερώθηκε ανεκλάλητα στον κόσμο για να τον σώσει, και με την κυριαρχική του δύναμη σε γκρέμισε από τον ουρανό, παρουσιάζοντάς σε αποδιωγμένο σε όλους. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που είπε στη θάλασσα: «Σιώπα, πεφίμωσο» (σώπα, ησύχασε), και με το πρόσταγμά του αυτή αμέσως κόπασε. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που με το άχραντο πτύελό του έφτιαξε πηλό και έπλασε το μέλος που έλειπε στον εκ γενετής τυφλό, χαρίζοντάς του το φως. Σε επιτιμά ο Κύριος, διάβολε, αυτός που ζωοποίησε με έναν λόγο την κόρη του αρχισυναγώγου, και άρπαξε τον γιο της χήρας από το στόμα του θανάτου, παραδίδοντάς τον αρτιμελή και υγιή στη μητέρα του.

Και τους φώναξε, και είπε: «Τι θέλετε να σας κάνω;» Του λένε: «Κύριε, να ανοιχθούν τα μάτια μας». Ο δε Ιησούς, αφού σπλαγχνίστηκε, άγγιξε τα μάτια τους, και ανέβλεψαν.» «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος, και βρισκόταν επί τριάντα οκτώ έτη στην ασθένειά του· και του λέει ο Ιησούς: «Θέλεις να γίνεις υγιής;» και τα εξής. «Αφού είπε αυτά, έφτυσε χάμω, και έφτιαξε πηλό από το πτύσμα, και άλειψε τον πηλό στα μάτια του τυφλού, και του είπε: Πήγαινε, νίψου στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Και αφού νίφτηκε, ήρθε βλέποντας.» «Ιδού ένας άνδρας, ο Ιάειρος, αφού έπεσε στα πόδια του Ιησού, τον παρακαλούσε να εισέλθει στον οίκο του, διότι είχε μία μονογενή θυγατέρα περίπου δώδεκα ετών, και αυτή πέθαινε. Ενώ δε αυτός πήγαινε, μία γυναίκα που είχε ρύση αίματος, άγγιξε από πίσω το κράσπεδο του ιματίου του, και αμέσως σταμάτησε η ρύση του αίματός της.» «Ενώ ακόμη μιλούσε, ήρθε κάποιος από το σπίτι του αρχισυνάγωγου, λέγοντάς του: Πέθανε η θυγατέρα σου· μην ενοχλείς τον διδάσκαλο. Και αφού ήρθε στην οικία και κράτησε το χέρι της, φώναξε λέγοντας: Παιδί μου, σήκω. Και επέστρεψε το πνεύμα της.» «Ιδού μία γυναίκα που είχε πνεύμα ασθένειας επί δεκαπέντε έτη, και ήταν σκυμμένη, και δεν μπορούσε καθόλου να ανασηκωθεί. Είπε δε σε αυτήν ο Ιησούς: Γυναίκα, έχεις απαλλαγεί από την ασθένειά σου· και αμέσως ανορθώθηκε.» «

Ιω. 9, 6—7 «Επέχρισε τον πηλό», για να δείξει ότι αυτός είναι που δημιούργησε και τον Αδάμ από πηλό. Δίνει δε εντολή να ξεπλύνει τον πηλό, δείχνοντας ότι και χωρίς την ύλη μπορούσε να πλάσει τους οφθαλμούς και ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν χρησιμοποιήθηκε ο πηλός παρά για αυτό που ειπώθηκε, για να καταδείξει πλήρως ότι αυτός έπλασε και τον Αδάμ από πηλό. Ακόμη, του δίνει εντολή να ξεπλύνει τον πηλό, ώστε να μη γίνει ο πηλός πρόφαση στους άπιστους και κακόβουλους Ιουδαίους για τη συκοφάντηση του θαύματος, ως να είχε τάχα το χώμα κάποια φυσική δύναμη για τη διάπλαση των οφθαλμών. Φτύνει δε και έτσι κατασκευάζει τον πηλό, και δεν ζυμώνει το χώμα με άλλο νερό, για να μη τους φανεί ότι δεν συνεισέφερε ο ίδιος καθόλου στο θαύμα, αλλά ότι το παν προήλθε από τον πηλό και από το νερό του Σιλωάμ· αναιρώντας λοιπόν κάθε δικαιολογία και αποκόπτοντας κάθε πονηρία, και πηλό φτιάχνει, και δίνει εντολή να ξεπλυθεί, και το κάνει μέσω του πτύσματος, και έτσι δημιουργεί και διαπλάθει τη φύση των οφθαλμών.

Εκεί βέβαια ο θυμός έπνεε μεγαλύτερος και από την προαίρεση και από τη δύναμή του, και ο φθόνος των φονιάδων έκοβε κάθε ελπίδα. Όταν όμως το ρεύμα της οργής κατέρρευσε και εξέλιπε μαζί με τα αίματα του φόνου (διότι η εκτόνωση της οργής και της ζηλοτυπίας είναι η εξόντωση εκείνου που φθονούν), τότε παίρνει θάρρος για να κάνει το αίτημα και φανερώνει την προθυμία που από καιρό έκρυβε και έτρεφε μέσα του, και αφού πέτυχε τον σκοπό του, παίρνει εκείνο το κυριακό και σεπτό σώμα. Και αφού έπεσε πάνω στο σώμα που κειτόταν, άφηνε κάθε είδους φωνές και μοιραζόταν σε κάθε λογής συναισθήματα. Τον κατείχαν όλα ταυτόχρονα: θάμβος, έκπληξη, ευφροσύνη, λύπη, χαρά, δάκρυα, μίσος, έλεος, φόβος, δειλία, θάρρος, φαιδρότητα προσώπου και κατήφεια. Ποιος ζωγραφικός λόγος θα μπορούσε να απεικονίσει την τότε ψυχική του διάθεση; Έχαιρε επειδή κρατούσε το ποθούμενο, θρηνούσε βλέποντάς τον νεκρό. Τον σπλαχνιζόταν που κειτόταν άταφος. Σιχαινόταν την ωμότητα εκείνων που τον σταύρωσαν, θαύμαζε τη μακροθυμία του Εσταυρωμένου. Φοβόταν καθώς άγγιζε το σώμα, έπαιρνε θάρρος ενδυναμωμένος από τον πόθο. Σκυθρώπαζε για το πάθος, χαιρόταν για το ευτύχημα. Βρισκόταν σε απορία για το γεγονός και στριφογύριζε με ποικίλους τρόπους τους λογισμούς του. Άραγε, θα κλείσω εγώ με τα δικά μου χέρια τα μάτια Εκείνου που με πηλό και με τον λόγο Του φύτεψε μάτια σε τυφλούς; Και θα ετοιμαστώ να κλείσω τα χείλη Εκείνου που με τον λόγο Του άνοιγαν λαμπρά τα χείλη των μογιλάλων, καθώς η γλώσσα τους γινόταν καθαρή;

«Όταν, λοιπόν, βρίσκομαι στον κόσμο, είμαι το φως του κόσμου·» διότι διά της διδασκαλίας και της επιδείξεως των θαυμάτων φωτίζω τις ψυχές. Ώστε πρέπει και τώρα να φωτίσω τις ψυχές πολλών, διά της θεραπείας του τυφλού και διά του φωτισμού των κορών των οφθαλμών του· διότι επειδή είμαι φως, πρέπει να φωτίζω και αισθητώς και πνευματικώς. «Αφού είπε αυτά, έφτυσε κατά γης και έφτιαξε πηλό από το πτύσμα, και άλειψε τον πηλό στα μάτια του τυφλού, και του είπε:»

«Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, το οποίο μεταφράζεται απεσταλμένος· Πήγε λοιπόν και νίφτηκε, και ήρθε βλέποντας». — Λέγοντας αυτά ο Ιησούς, αναφέρει, δεν στάθηκε μόνο στα λόγια, αλλά πρόσθεσε και το έργο. «Διότι έφτυσε χάμω, και αφού έφτιαξε πηλό άλειψε τα μάτια του τυφλού»· δείχνοντας μέσω του πηλού ότι αυτός είναι εκείνος που έπλασε και τον Αδάμ από πηλό.

Και δεν έπλασε μόνο τα μάτια, ούτε απλώς τα άνοιξε, αλλά χάρισε και την ικανότητα της όρασης, πράγμα που αποτελεί απόδειξη ότι Αυτός ήταν που εμφύσησε και την ψυχή στον Αδάμ. Διότι, αν εκείνη δεν ενεργεί, το μάτι, ακόμη κι αν είναι πλήρως διαμορφωμένο, δεν θα μπορούσε ποτέ να δει. Χρησιμοποίησε δε σάλιο για την ανάβλεψη. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο να τον στείλει στον Σιλωάμ, για να μην αποδοθεί το θαύμα στο νερό της πηγής, αλλά για να μάθουμε ότι η δύναμη που εξήλθε από το στόμα του ήταν αυτή που και έπλασε και άνοιξε τα μάτια του, γι' αυτό τον λόγο «έφτυσε χάμω» και από το σάλιο του στόματος έφτιαξε πηλό.

Διότι τυφλός ήταν, είτε γενικώς κάθε άνθρωπος εκ γενετής, δηλαδή εξαιτίας της υποταγής του στη γένεση, με την οποία είναι απόλυτα συνυφασμένη και η φθορά (διότι αφότου καταδικαστήκαμε στη θνητότητα και κατακριθήκαμε να πολλαπλασιαζόμαστε μέσω της εμπαθούς γενέσεως, από τότε ένα παχύ νέφος και, τρόπον τινά, ο δερμάτινος χιτώνας, όπως λένε τα ιερά Λόγια, κάλυψε τα νοερά μας μάτια)· είτε ήταν ο λαός των εθνικών. Διότι και αυτός είναι εκ γενετής τυφλός, όπως οι Έλληνες, οι οποίοι τυφλώθηκαν επειδή θεοποίησαν τα υποκείμενα σε γένεση και φθορά, σύμφωνα με το χωρίο: «Εσκοτίσθη η ασύνετος αυτών καρδία». Τέτοιοι ήταν και οι μάγοι των Περσών, που σπατάλησαν τη ζωή τους στη μελέτη των γενέσεων και στη γενεθλιαλογία (αστρολογία). Αυτόν λοιπόν τον τυφλό (είτε γενικά κάθε άνθρωπο είτε τον εθνικό λαό) είδε ο Ιησούς. Επειδή, δηλαδή, εκείνος δεν μπορούσε να δει τον Δημιουργό, Εκείνος «διά σπλάγχνα ελέους επεσκέψατο ημάς ανατολή εξ ύψους». Και πώς είδε; «Παράγων» (καθώς περνούσε), δηλαδή όχι όντας στον ουρανό, αλλά ερχόμενος με τους όρους της κενώσεως, και σκύβοντας από τον ουρανό, κατά τον προφήτη, και βλέποντας όλους τους υιούς των ανθρώπων. Ή και με άλλη έννοια: Καθώς περνούσε, είδε τον εθνικό λαό, που σημαίνει ότι δεν ήλθε πρωτίστως για αυτόν. Διότι ήλθε για τα απολωλότα πρόβατα του οίκου του Ισραήλ· έπειτα, σαν πάρεργο στην πορεία του, επισκέφθηκε τον λαό που καθόταν στο σκοτάδι της απόλυτης άγνοιας. Και πώς θεραπεύει την τύφλωση; Φτύνοντας χάμω και φτιάχνοντας πηλό.