Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 9:7

Αυτά δε γίνονταν όχι διαχωρισμένα ανάλογα με την ποιότητα των όσων τελούνταν, ώστε τα μεν του σώματος να φανερώνονται χωριστά από τη θεότητα, τα δε της θεότητας χωριστά από το σώμα· αντιθέτως, όλα γίνονταν σε άρρηκτη ένωση, και ένας ήταν ο Κύριος που τα ενεργούσε αυτά παραδόξως με τη δική Του χάρη. Διότι έπτυε με ανθρώπινο τρόπο, και το πτύσμα ήταν ένθεο· αφού με αυτό έκανε τους οφθαλμούς του εκ γενετής τυφλού να αναβλέψουν.

Αναζήτησε τα όσα είναι γραμμένα στα Ευαγγέλια, και θα βρεις την αλήθεια των λόγων. Παρατήρησα ότι κατά το Σάββατο λάμβαναν χώρα τα πιο ένδοξα από τα θαύματα· πώς και με ποιον τρόπο; «Από καταβολής κόσμου δεν ακούστηκε ότι άνοιξε κανείς τα μάτια κάποιου που γεννήθηκε τυφλός». Αυτό το θαύμα δεν το έκανε σε άλλη ημέρα, αλλά κατά το Σάββατο. Διότι, αφού έφτιαξε πηλό φτύνοντας χάμω και άλειψε τα μάτια του, τον έστειλε στον Σιλωάμ· και ο τυφλός επέστρεψε βλέποντας. Εκείνοι όμως, που είδαν τον τυφλό να βλέπει, δεν ανέβλεψαν πνευματικά. Και εκείνου μεν άνοιξαν οι αισθητές κόρες των ματιών, των Ιουδαίων όμως τα μάτια δεν άνοιξαν· αλλά, ενώ είχαν τα μάτια τους ανοιχτά, δεν έβλεπαν, και κατέκριναν τον Κύριο λέγοντας: «Αυτός ο άνθρωπος δεν προέρχεται από τον Θεό, επειδή δεν τηρεί το Σάββατο». Ω, πόση ανοησία! Διότι, ποιο έργο συντελέστηκε; Πτύελο από τα χείλη, πηλός μόνο από τα δάχτυλα, μία απλή επάλειψη, καμωμένη όχι με ιατρικά εργαλεία, αλλά με θεουργό χέρι. Γιατί κατακρίνεις αυτό που έγινε; Έχεις ενώπιόν σου ένα θαύμα την ημέρα του Σαββάτου.

Έτσι και η αιμορροούσα γυναίκα, επειδή πίστεψε και άγγιξε μόνο το κράσπεδο, θεραπεύτηκε· και η μεν θάλασσα, που άφριζε από τα κύματα, υπάκουσε στον σαρκωθέντα Λόγο και έπαυσε την τρικυμία· ο δε εκ γενετής τυφλός θεραπεύτηκε από τον Λόγο με το πτύσμα της σάρκας. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο παράδοξο (διότι ίσως αυτό σκανδάλισε και τους πιο ασεβείς), ενώ ο Κύριος ήταν κρεμασμένος πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτίστηκε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν.

Εάν πάλι, χωρίς καμία ασθένεια και χωρίς κανέναν πόνο, απομονωμένος κάπου μόνος του σε κάποια γωνιά, ή σε έρημο τόπο, ή σε σπίτι, ή οπουδήποτε αλλού, είχε κρύψει το σώμα του, και μετέπειτα εμφανιζόταν πάλι ξαφνικά λέγοντας για τον εαυτό του ότι έχει αναστηθεί από τους νεκρούς, θα έδινε σε όλους την εντύπωση ότι διηγείται μύθους. Και δεν θα γινόταν καθόλου πιστευτός μιλώντας για την ανάσταση, εφόσον δεν θα υπήρχε απολύτως κανείς για να μαρτυρήσει τον θάνατό του. Της αναστάσεως όμως πρέπει να προηγείται θάνατος, επειδή δεν θα μπορούσε να υπάρξει ανάσταση εάν δεν προηγηθεί θάνατος. Επομένως, εάν ο θάνατος του σώματος είχε λάβει χώρα κάπου στα κρυφά, χωρίς να γίνει φανερός και χωρίς την παρουσία μαρτύρων, αφανής και αμάρτυρη θα ήταν και η ανάστασή του. Ή για ποιον λόγο, ενώ αναστήθηκε και κήρυττε την ανάσταση, θα έκανε τον θάνατό του να συμβεί αφανώς; Ή γιατί εξέβαλλε τους δαίμονες ενώπιον όλων, έκανε τον εκ γενετής τυφλό να αναβλέψει και μετέβαλε το ύδωρ σε οίνο, προκειμένου μέσω αυτών των έργων να πιστευθεί ότι είναι ο Λόγος του Θεού, ενώ το θνητό του σώμα δεν θα το επεδείκνυε άφθαρτο ενώπιον όλων, ώστε να πιστευθεί ότι ο ίδιος είναι η Ζωή;

Αλλά πρέπει να κατανοήσουμε τροπικά τον Σιλωάμ, ο οποίος, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Ευαγγελίου, ερμηνεύεται ως απεσταλμένος. Διότι έτσι ερμηνεύεται στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ, που σημαίνει απεσταλμένος». Ποιος λοιπόν είναι ο απεσταλμένος, που ρέει αθόρυβα, παρά εκείνος για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Ο Κύριος με απέστειλε και το Πνεύμα του»; Και πάλι: «Δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί η φωνή του στις πλατείες». Όσοι, λοιπόν, δεν δέχονται τον Απεσταλμένο από τους ουρανούς, περιφρονώντας μεν την πραότητά του, επισύροντας δε στους εαυτούς τους τον υιό του Ρομελίου, δηλαδή λόγο που περιέχει ψευδοδοξία και ο οποίος επαγγέλλεται ότι αποδεικνύεται σύμφωνα με τις θείες Γραφές· καθώς και τον Ρασίν, του οποίου το όνομα ερμηνεύεται «μετέωρος», και ο οποίος μετεωρίζει τον ακροατή έξω από την πίστη των θείων Γραφών, προκαλώντας του οίηση και απομακρύνοντάς τον από τη θεμελίωση της πίστης. Διότι το Αράμ ερμηνεύεται «μετέωρος». Σε όσους λοιπόν διάκεινται περιφρονητικά προς τον ευσταθή λόγο, και δεν αποδέχονται το σταθερό, το γαλήνιο και το εύδιο, αλλά συμπλέκουν τα στοιχεία που βρίσκονται έξω από την πίστη με τις παρερμηνείες των Γραφών, σε αυτούς απειλεί ο λόγος ότι θα επιφέρει το πολύ και ισχυρό ύδωρ, τον βασιλιά των Ασσυρίων, δηλαδή τον άρχοντα αυτού του αιώνα.

Σε περίπτωση έλλειψης ιατρικών βοηθημάτων, να μην εναποθέτουμε όλη την ελπίδα για την ανακούφιση των οδυνηρών στην τέχνη αυτή, αλλά να γνωρίζουμε ότι είτε δεν θα επιτρέψει να δοκιμαστούμε πέρα από αυτό που μπορούμε να αντέξουμε, είτε, όπως τότε ο Κύριος, άλλοτε μεν φτιάχνοντας πηλό άλειφε τα μάτια και πρόσταζε να νιφτεί ο τυφλός στον Σιλωάμ, και άλλοτε αρκούνταν μόνο στο θέλημά Του λέγοντας «Θέλω, καθαρίσου»· ενώ ορισμένους τους άφησε να αγωνίζονται μέσα στους πόνους, καθιστώντας τους πιο δοκιμασμένους μέσα από τη δοκιμασία. Έτσι και με εμάς, άλλοτε επεμβαίνει αόρατα από το αφανές, όταν κρίνει ότι αυτό συμφέρει στις ψυχές μας, και άλλοτε ευδοκεί να χρησιμοποιούμε υλικά βοηθήματα για τις ασθένειές μας, καθιστώντας μόνιμη τη μνήμη της χάριτος μέσα από την παράταση της θεραπείας, ή παρέχοντάς μας κάποιο υπόδειγμα, όπως είπα, για την επιμέλεια της ψυχής.

Θα εκλάβουμε λοιπόν τα λεχθέντα με τρόπο πιο ιστορικό και με απλό λόγο. Διότι δεν είναι αμφίβολο ότι ο Μονογενής είναι και νοητό φως, που γνωρίζει και δύναται να καταφωτίζει, όχι μόνο τα όντα σε αυτόν τον κόσμο, αλλά και όλη την άλλη υπερκόσμια κτίση. Προσαρμόζοντας δε το νόημα των λεγομένων προς τη θεώρηση των όσων έχουμε ενώπιόν μας, νομίζω ότι δεν θα θεωρηθεί πως κάνουμε κάτι το παράλογο. <Αφού είπε αυτά, έφτυσε κάτω και έκανε πηλό από το πτύσμα, και έχρισε με τον πηλό τα μάτια του, και του είπε: Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, που ερμηνεύεται απεσταλμένος. Πήγε λοιπόν και νίφτηκε, και γύρισε βλέποντας.> Δεχόμενοι τη θεραπεία αυτού του τυφλού ως τύπο της κλήσης των εθνών, θα μιλήσουμε πάλι, ανακεφαλαιώνοντας με συντομία το νόημα του μυστηρίου. Πρώτον μεν, ότι περνώντας, και έχοντας αφήσει τον ναό των Ιουδαίων, βλέπει τον τυφλό· έπειτα, σε αυτό θα προσθέσουμε χρήσιμα και εκείνο, ότι ο Σωτήρας, χωρίς να του γίνει παράκληση, και χωρίς να τον ικετεύσει κανείς, αλλά μάλλον με θεληματική και αυτεξούσια ροπή, προχωρά στο να θελήσει να θεραπεύσει τον άνθρωπο, θέτοντας και αυτό ως σημείο ότι, επειδή δεν υπήρξε καμία παράκληση από το πλήθος των εθνών —διότι όλοι βρίσκονταν στην πλάνη— όντας Θεός και αγαθός κατά φύση, προσήλθε σαν αυτόκλητος για να τους ελεήσει.

Διότι πώς, άραγε, ή με ποιον τρόπο θα μπορούσε ποτέ να ζητήσει το έλεος του Θεού το πολυάριθμο πλήθος των Ελλήνων, δηλαδή των εθνών, έχοντας τον νου του καταχωμένο σε ασύγκριτη αμάθεια, ώστε να μην μπορεί καθόλου να δει τον φωτιστή; Όπως ακριβώς, βέβαια, και ο τυφλός που θεραπεύτηκε δεν γνώριζε τον Ιησού, αλλά χάρη στο έλεος και τη φιλανθρωπία κερδίζει αυτό που δεν ήλπιζε· πράγμα το οποίο προσφέρθηκε και στα έθνη μέσω του Χριστού. Η θεραπεία, μάλιστα, τελείται την ημέρα του Σαββάτου, εκπληρώνοντας με αυτά για εμάς τον τύπο του Σαββάτου, που αντιπροσωπεύει τον τελευταίο καιρό του παρόντος αιώνος, κατά τον οποίο ο Σωτήρας έλαμψε στα έθνη. Διότι το Σάββατο είναι το τέλος της εβδομάδας, και ο Μονογενής επιδήμησε και φανερώθηκε σε όλους μας στην έσχατη ώρα, και στους τελευταίους καιρούς του αιώνος. Αλλά και ως προς τον τρόπο της ίασης, αξίζει πραγματικά, μένοντας έκθαμβοι, να πούμε: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε· τα πάντα με σοφία τα εποίησας». Διότι, για ποιον λόγο, θα μπορούσε ίσως να ρωτήσει κάποιος, αν και έχει τη δύναμη να τα κατορθώνει όλα εύκολα μόνο με τον λόγο Του, φτιάχνει πηλό με το σάλιο Του, και αφού τον επιχρίει στα μάτια του πάσχοντος, φαίνεται να του προστάζει κάτι πιο κοπιαστικό; «Πήγαινε να νιφτείς», του λέει, «στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ». Όμως νομίζω ότι ένας βαθύς λόγος βρίσκεται κρυμμένος σε αυτά που ειπώθηκαν· διότι ο Σωτήρας δεν επιτελεί τίποτα στην τύχη.

Πώς, λοιπόν, κατά τη βασιλεία του πατέρα του, ο οποίος βασίλευσε επί δεκατέσσερα έτη, ενώ προφητευόταν ο Εμμανουήλ που επρόκειτο να γεννηθεί από παρθένο, επρόκειτο να γεννηθεί ο Εζεκίας, ο οποίος ανέλαβε τη βασιλεία σε ηλικία είκοσι ετών μετά τον πατέρα του, και δεν θα γίνει μάλλον φανερό στους συνετούς ότι ήταν ήδη γεννημένος, όταν ο προφήτης προφήτευσε τον λόγο αυτόν κατά τη βασιλεία του Άχαζ, του πατέρα του Εζεκία; Μάλιστα ούτε η γυναίκα του Άχαζ ήταν προφήτιδα, όπως είναι φανερό σε όλους. Η Μαρία, όμως, είναι αυτή που είπε και προφήτευσε: «διότι από τώρα θα με μακαρίζουν όλες οι γενεές της γης»· προς την οποία εισήλθε ο Γαβριήλ και ευαγγελίστηκε ότι το Πνεύμα, που μίλησε μέσω του Ησαΐα, θα έλθει επάνω της και θα γεννήσει Υιό, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, διά Πνεύματος Αγίου και όχι από σπέρμα ανδρός, όπως αυτοί βλασφημούν, παραλογιζόμενοι και πλανώμενοι. 32. Έχει δε ελεγχθεί η πλάνη του ματαιόφρονος και για την τήρηση του Σαββάτου και για την περιτομή και για τους καθημερινούς βαπτισμούς που τελούνται από αυτόν· διότι το Σάββατο ο Ιησούς επιδιώκει να επιτελεί τις περισσότερες θεραπείες. Και όχι μόνο θεραπεύει, αλλά ιάται και με δύο τρόπους. Διότι παραγγέλλει σε όσους θεραπεύθηκαν κατά το Σάββατο να σηκώσουν τον κράββατό τους και να περπατήσουν, αλλά επιπλέον το Σάββατο, αφού ζύμωσε πηλό, τον τοποθέτησε στα μάτια του τυφλού· και το να ζυμώσει κανείς πηλό συνιστά εργασία (έργο).

Αυτός λοιπόν ο νυμφίος, που ερμηνεύεται ως απεσταλμένος, δηλαδή ο Σιλωάμ, έχει ύδωρ που ρέει ήσυχα, δηλαδή διδασκαλία αθόρυβη, ατάραχη, ανεπίδεικτη και χωρίς κομπασμούς. Η δε νύμφη του είναι και αυτή ήσυχη περιστερά, που δεν φέρει ούτε δηλητήριο ούτε συνθλιπτικές σιαγόνες ούτε κεντριά, όπως όλοι αυτοί οι ερπετόμορφοι που αναβλύζουν δηλητήριο, καθένας εκ των οποίων έδειξε υπερβάλλοντα ζήλο στο να παρασκευάσει κάποιο δηλητήριο για τον κόσμο και να καταστρέψει όσους πείστηκαν σε αυτόν. Ένας από αυτούς τυγχάνει να είναι και αυτός εδώ, τον οποίο φρόντισα να ξεσκεπάσω μέσω του θείου λόγου και της άνωθεν βοήθειας, και να συντριβεί δίκην του αποκαλούμενου τετράγναθου ερπετού φαλαγγίου, ή να συνθλιβεί εν συντομία όπως το αποκομμένο κεφάλι της αμφίσβαινας, της δικέφαλης έχιδνας. Αφού λοιπόν τον προσπεράσω, θα εξετάσω πάλι τα επόμενα, και διεξερχόμενος αυτά, θα ζητήσω μέσω προσευχής να εκφέρω την αλήθεια σχετικά με αυτά, χωρίς να βλάψω κανέναν ούτε να βλαφθώ ο ίδιος.

Εμείς δε, αφού λάβαμε εν Κυρίω τη βοήθεια και το προερχόμενο από αληθινή σάρκα «πτύσμα που ρίχτηκε στη γη» και το φτιαγμένο με το πτύσμα «φύραμα του πηλού που επαλείφθηκε στα μάτια» μας, ώστε εμείς, που κάποτε βρισκόμασταν σε άγνοια, τώρα να γνωρίσουμε την αλήθεια, πηγαίνοντας και νιβόμενοι στον Σιλωάμ, που ερμηνεύεται «απεσταλμένος», δηλαδή στην ένσαρκη παρουσία και στην τελειότητα της θεότητας, και έχοντας πλέον αποκτήσει την όρασή μας, δεν αρνούμαστε πια τον Κύριο, έστω κι αν μας κάνουν αποσυνάγωγους οι οπαδοί της φατρίας του Αρείου και οι διάδοχοι των Ιουδαίων. Διότι και αυτοί όρισαν, όπως ακριβώς κι εκείνοι, καθένας που ομολογεί τον Κύριο «να γίνεται αποσυνάγωγός τους», για να καταδείξουν ότι αυτός που ανέβλεψε έγινε έλεγχος αυτών που δεν βλέπουν. Επειδή, αν δεν ήταν ολόκληρη η συναγωγή τους τυφλή, δεν θα έκαναν αποσυνάγωγο εκείνον του οποίου τα μάτια άνοιξαν. Ας ευχαριστήσουμε, λοιπόν, τον Κύριο, διότι και αναβλέψαμε και ομολογούμε τον Κύριο και θεραπεύσαμε τις πληγές, εφόσον βέβαια εφαρμόσουμε έμπρακτα τις εντολές του, και καταπατήσαμε το φίδι και συντρίψαμε το κεφάλι του δράκοντα με τη δύναμη του Θεού. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα, η τιμή, το κράτος: στον Πατέρα εν τω Υιώ, στον Υιό εν τω Πατρί, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ζʹ. Ο προφήτης Ησαΐας: γεννήθηκε στην Ιερουσαλήμ από τη φυλή του Ιούδα. Πέθανε δε από τον Μανασσή, τον βασιλιά του Ιούδα, πριονισμένος στα δύο, και ετάφη κάτω από τη δρυ Ρωγήλ, κοντά στο πέρασμα των υδάτων, τα οποία εξαφάνισε ο βασιλιάς Εζεκίας επιχωματώνοντάς τα. Ο Θεός δε εποίησε τον Σιλωάμ εξαιτίας του προφήτη, διότι πριν πεθάνει, ευρισκόμενος σε εξάντληση, προσευχήθηκε να πιει νερό· και αμέσως του εστάλη από εκεί ζωντανό νερό. Γι' αυτό δόθηκε το όνομα Σιλωάμ, που ερμηνεύεται «απεσταλμένος». Και επί του βασιλιά Εζεκία, πριν αυτός κατασκευάσει τις δεξαμενές και τις κολυμβήθρες, με την προσευχή του προφήτη Ησαΐα ανέβλυζε λίγο νερό, επειδή ο λαός βρισκόταν υπό την πολιορκία των αλλοφύλων, ώστε να μην καταστραφεί η πόλη από την έλλειψη νερού. Διότι οι εχθροί αναρωτιούνταν από πού πίνουν νερό· καθώς δεν γνώριζαν. Επειδή, κρατώντας την πόλη υπό πολιορκία, είχαν στρατοπεδεύσει στον Σιλωάμ· όποτε λοιπόν έρχονταν οι Ιουδαίοι, ανέβλυζε νερό για αυτούς ώστε να αντλήσουν και να υδρευτούν, ενώ οι αλλόφυλοι δεν έβρισκαν. Διότι το νερό υποχωρούσε. Γι' αυτό και μέχρι σήμερα αναβλύζει αιφνιδίως, για να φανερώνεται το μυστήριο. Και επειδή αυτό έγινε μέσω του Ησαΐα, εις ανάμνησιν ο λαός τον έθαψε με επιμέλεια και δόξα εκεί κοντά, ώστε μέσω των προσευχών του να απολαμβάνουν το νερό μέχρι τέλους.

Και για αυτόν τον λόγο ονομάστηκε Σιλωάμ, που σημαίνει «απεσταλμένος». Και ο Εζεκίας, διά των προσευχών του (Ησαΐα), κατασκεύασε τις δεξαμενές και τις κολυμβήθρες. Διότι λιγοστό νερό είχε αναβλύσει, όταν ο λαός βρισκόταν υπό την πολιορκία των αλλοφύλων· και για να μην καταστραφεί η πόλη επειδή δεν είχε νερό, έπραξε το εξής: Όταν λοιπόν έρχονταν οι εχθροί για να αντλήσουν, δεν έβγαινε νερό· όταν όμως έρχονταν οι Ιουδαίοι, αναβόλυζε το νερό. Γι' αυτό έως σήμερα το νερό αναβλύζει αιφνιδίως, για να φανερωθεί το μυστήριο του Θεού. Και επειδή αυτό συνέβη μέσω του Ησαΐα, εις ανάμνησιν ο λαός τον έθαψε πλησίον με τιμές, ώστε διά των προσευχών του να έχουν ομοίως την απόλαυση του νερού, καθώς τους είχε δοθεί χρησμός περί αυτού. Ο δε τάφος βρίσκεται δίπλα στον τάφο των βασιλέων, πίσω από τον τάφο των ιερέων προς το νότιο μέρος. Διότι ο Σολομών κατασκεύασε τους τάφους, σύμφωνα με το σχέδιο του Δαβίδ, στα ανατολικά της Σιών, η οποία έχει είσοδο από τη Γαβαών, σε απόσταση είκοσι σταδίων από την πόλη, και δημιούργησε μια περίπλοκη κατασκευή που δεν κινούσε υποψίες, η οποία παραμένει άγνωστη στους πολλούς μέχρι σήμερα.

Γι' αυτό και έχει ονομαστεί ταιριαστά «νερό που ρέει ήσυχα» και πηγή «του Σιλωάμ, που ερμηνεύεται απεσταλμένος». Ο λαός, όμως, που κατηγορείται εδώ από τον Κύριο, επειδή δεν θέλησε να πιστέψει στο πρόσταγμα και να επικαλεστεί τον Εμμανουήλ, ο οποίος ήταν «το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα», εγκαταλείπεται από αυτόν. Επειδή, λοιπόν, όντας άπιστοι, προτιμούσαν να υποτάξουν τους εαυτούς τους στον βασιλιά της Δαμασκού και στον βασιλιά της Σαμάρειας, οι οποίοι ήταν εχθροί, παρά να πράξουν τα προσταγμένα, για τον λόγο αυτό ο Λόγος απειλεί ότι δεν θα γίνουν υποχείριοι σε εκείνους, αλλά «στον βασιλιά των Ασσυρίων», τον οποίο και ονομάζει «νερό του ποταμού ισχυρό και πολύ», καθώς σε αντιδιαστολή με «το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα», αντέταξε «το νερό του ποταμού το ισχυρό και το πολύ»· αυτός δε ήταν ο «βασιλιάς των Ασσυρίων». Γι' αυτό και λέει για την ...... Ιουδαία ότι «θα ανεβεί και θα περάσει πάνω από κάθε τείχος τους και θα αφαιρέσει από την Ιουδαία άνθρωπο που θα μπορέσει να σηκώσει κεφάλι ή που να είναι ικανός να επιτελέσει κάτι», ώστε να μην έχουν πλέον «κεφαλή» στο εξής, δηλαδή άρχοντες και βασιλιάδες.

Αμέσως μετά τα προαναφερθέντα λόγια, προστίθενται πάλι με αινιγματικό τρόπο τα εξής: «Και συνέχισε ο Κύριος να μου μιλά: Επειδή ο λαός αυτός δεν θέλησε το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά προτίμησε να έχει τον Ραασίμ και τον γιο του Ρομελίου, για τον λόγο αυτόν, ιδού, ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό και άφθονο νερό του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων, και όλη τη δόξα του· και θα ανέβει πάνω από κάθε φάραγγά σας, και θα περιπατήσει πάνω σε κάθε τείχος σας, και θα αφαιρέσει από την Ιουδαία κάθε άνθρωπο που θα είναι ικανός να σηκώσει κεφάλι, αν είναι δυνατόν να καταφέρει κάτι· και το στρατόπεδό του θα απλωθεί ώστε να γεμίσει το πλάτος της χώρας σου. Ο Θεός είναι μαζί μας. Γνωρίστε το, έθνη, και υποταχθείτε, ακούστε το έως τα πέρατα της γης». Διότι είναι σαφές ότι αυτά δεν διατηρούν το νόημά τους με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο μέσα από τη θεώρηση της αποκλειστικά τροπολογικής (αλληγορικής) ερμηνείας. Φανερώνουν, λοιπόν, και αυτά, μέσω του νερού του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, την ευαγγελική διδασκαλία του σωτηρίου Λόγου· διότι η λέξη Σιλωάμ ερμηνεύεται «απεσταλμένος». Αυτός, επομένως, πρέπει να είναι ο Θεός Λόγος που έχει σταλεί σε εμάς από τον Πατέρα, για τον οποίο και ο Μωυσής αναφέρει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τη γενιά του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Διότι αντί της φράσης «στον οποίο ανήκει», το εβραϊκό κείμενο περιέχει τη λέξη Σιλωάμ, υποδηλώνοντας και εκεί το κείμενο τον εδώ Σιλωάμ, δηλαδή τον απεσταλμένο.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και όταν, καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου σύμφωνα με την προφητεία, εισήλθε παραδόξως στην Ιερουσαλήμ και υμνούνταν από τα παιδιά ως Θεός, θεράπευσε όλους τους χωλούς και τους τυφλούς που τον πλησίασαν εκεί, όπως αναφέρει και αυτό ο Ματθαίος. Όταν δε ήλθε στη Βηθσαϊδά, του φέρνουν έναν τυφλό, όπως λέει ο Μάρκος, και τον παρακαλούν να τον αγγίξει. Ο δε Κύριος, αφού τον έβγαλε έξω από το χωριό, έφτυσε στα μάτια του, έθεσε πάνω του τα χέρια του και τον έκανε να βλέπει αμυδρά. Έπειτα, θέτοντας πάλι τα χέρια του πάνω του, του χάρισε την ικανότητα να αναβλέψει και να βλέπει καθαρά. Καθώς δε πλησίαζε στην Ιεριχώ, όπως λέει ο Λουκάς, θεράπευσε μόνο με τον λόγο έναν τυφλό που καθόταν παρά την οδό και ζητιάνευε, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε τη θεραπεία: «Ανάβλεψε». Βγαίνοντας δε από την Ιεριχώ, όπως λέει και αυτό ο Μάρκος, χαρίζει πάλι την όραση σε έναν άλλον τυφλό, τον Βαρτίμαιο, τον γιο του Τιμαίου, λέγοντας σε αυτόν που ζήτησε να αναβλέψει: «Σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα». Στην δε Ιερουσαλήμ, όταν είδε έναν εκ γενετής τυφλό, όπως λέει ο Ιωάννης, χωρίς καν να του ζητηθεί, αλλά από δική του πρωτοβουλία λόγω της αγαθότητάς του, έφτυσε στη γη, έφτιαξε πηλό, άλειψε τα μάτια του τυφλού και του είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ».

Πήγε, λοιπόν, και νίφτηκε, και ήρθε βλέποντας. Αλλά και μετά την ανάσταση της νεκρής κόρης του αρχισυνάγωγου Ιαείρου, όπως θα ακούσουμε σήμερα από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου, καθώς περνούσε ο Ιησούς, τον ακολούθησαν δύο τυφλοί κράζοντας και λέγοντας: «Ελέησέ μας, υιέ του Δαβίδ». Εκείνος δε, αφού εισήλθε μαζί τους στην οικία και άγγιξε τα μάτια τους, λέγοντάς τους, «Σύμφωνα με την πίστη σας ας γίνει σε εσάς», τους θεράπευσε. Χωρίς, λοιπόν, αυτούς που δεν περιλήφθηκαν στον αριθμό, έξι είναι οι καταμετρημένοι· και νομίζω ότι κανένας από τους τυφλούς που βρίσκονταν τότε στην Ιουδαία ή και στις γειτονικές περιοχές δεν απέμεινε χωρίς να φωτιστεί. Γι' αυτό και ο Ησαΐας, ομιλώντας εκ προσώπου του Χριστού, προείπε ότι απεστάλη από τον Πατέρα και το Πνεύμα Του «για να κηρύξει στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη».

Εσύ εξάλειψας τη λέπρα, όπως το θέλησας, εσύ έκανες τους χωλούς να τρέχουν, εσύ έκανες τους παραλύτους να σηκώσουν τις κλίνες τους, εσύ πρόσταξες τους εκ γενετής τυφλούς να απονίψουν το σκοτάδι, εσύ εξόρισες τους δαίμονες από τα δημιουργήματά σου, εσύ συνελήφθης από τους εχθρούς με τη δική σου θέληση, εσύ εκούσια υπέμεινες τα πάντα κατά σάρκα από τους Ιουδαίους για χάρη μου, ο Κύριός μου και ο Θεός μου.

Και ότι αυτό ακριβώς επεδίωκε να αποδείξει, είναι ολοφάνερο προπάντων από τη θεραπεία του τυφλού. Διότι, καθώς περνούσε και είδε κάποιον τυφλό, έφτιαξε πηλό, και αυτόν τον πηλό τον άλειψε στα τυφλωμένα μάτια του, και του είπε: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ». Για ποιον λόγο, άραγε, Αυτός που διαρκώς ανασταίνει νεκρούς με ένα απλό πρόσταγμα και επιτελεί πολλά άλλα παρόμοια θαύματα, εδώ προσθέτει και κάποια πρακτική ενέργεια, φτιάχνοντας πηλό και διαπλάθοντας γι' αυτόν τους οφθαλμούς; Δεν είναι ολοφάνερο ότι το έκανε αυτό ώστε, όταν ακούς ότι ο Θεός πήρε χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο, να μάθεις μέσα από αυτό που συμβαίνει τώρα ότι Αυτός είναι εκείνος που εξαρχής έπλασε τον άνθρωπο; Επειδή, αν δεν ήθελε να καταδείξει αυτό, θα ήταν περιττό αυτό που έπραξε. Έπειτα, για να μάθεις ότι δεν συνετέλεσε σε Αυτόν η χρήση του πηλού για την ανάβλεψη του τυφλού, αλλά αρκούσε και χωρίς εκείνη την ύλη να διαπλάσει τους οφθαλμούς μόνο με το πρόσταγμά Του, προσθέτει και λέει: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ».

Διότι, αφού μας έδειξε μέσω του τρόπου της δημιουργίας ποιος ήταν εκείνος που εξαρχής έπλασε τον άνθρωπο, τότε του λέει: «Πήγαινε να νιφτείς στον Σιλωάμ». Όπως ακριβώς, λοιπόν, ένας άριστος ανδριαντοποιός, θέλοντας μέσα από τα έργα του να επιδείξει την τέχνη του, όταν πλάθει τον ανδριάντα παραλείπει ένα μέρος, ώστε μέσω εκείνου που λείπει να δώσει την απόδειξη της τέχνης του για ολόκληρο το έργο· έτσι και ο Χριστός, θέλοντας να δείξει ότι ο ίδιος έπλασε ολόκληρο τον άνθρωπο, τον άφησε αυτόν ατελή, ώστε, όταν έλθει και του αποδώσει τα μάτια, να ενσταλάξει μέσα μας, μέσω αυτού του μέρους, την πίστη για το όλον.

ΟΜΙΛΙΑ ΝΖ΄. Αφού είπε αυτά ο Ιησούς, έφτυσε κάτω και έφτιαξε πηλό από το φτύσμα, και άλειψε με τον πηλό τα μάτια του τυφλού, και είπε: «Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ». α΄. Όσοι πρόκειται να αποκομίσουν ωφέλεια από όσα διαβάζονται, δεν πρέπει να προσπερνούν ούτε το ελάχιστο από όσα λέγονται. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προσταχθήκαμε να ερευνούμε τις Γραφές, επειδή τα περισσότερα χωρία, μολονότι εκ πρώτης όψεως φαίνονται εύκολα, έχουν κρυμμένο στο βάθος τους πλούσιο νόημα.

Έδωσε την άδεια σε όσους επιθυμούσαν να τον πλησιάσουν, κρύβοντας με την ταπείνωση το αξίωμά του, προβάλλοντας ως προτροπή τη συγγένειά του με τους θνητούς, δείχνοντας στους αμαρτωλούς με την ίδια του την όψη τα εχέγγυα της καταλλαγής, χρησιμοποιώντας την Παρθένο αντί για τη βάτο, ανακράζοντας το «Εγώ ειμι ο Ων», βεβαιώνοντας στον εαυτό του την ορατή του υπόσταση με τα θαύματα και τα πάθη της σάρκας, διατηρώντας ως Θεός την αγνεία στη μητέρα του και ως άνθρωπος αποδεχόμενος την κύηση μέσα στον χρόνο, περιοριζόμενος σε έναν τόπο ως βρέφος και ελκύοντας τους μάγους για να τον δουν ως Πλάστης, επιτρέποντας στον Συμεών να τον ψηλαφήσει στις αγκάλες του, μεταθέτοντας τον εαυτό του στην αγκαλιά της Άννας, ώστε όλοι να δώσουν μαρτυρία για το σώμα του, ώστε καθένας που τον έβλεπε να αναγνωρίσει τη συγκατάβασή του, για να μην πλάσει το θαύμα επιφανειακά απλώς ως ένα σχήμα· λαμβάνοντας τον χρόνο ως συνήγορο της πτωχείας στην οποία εκένωσε τον εαυτό του, δείχνοντας την ανθρώπινη φύση του μέσα σε τριάντα κύκλους ετών, βεβαιώνοντας πρώτα σε όσους έβλεπαν σε αυτόν τη δική μας φύση και έπειτα υποδεικνύοντας με εξουσία το γνώρισμα της θεότητάς του, προσθέτοντας στα μικρά τα μεγαλύτερα, φανερώνοντας μέσω των θαυμάτων τον Ποιητή, καταθέτοντας σε όλους όσους είχαν ανάγκη τον μισθό της παρουσίας του, παρέχοντας κρασί σε αυτούς που νυμφεύονταν, προσφέροντας άρτο στους πεινασμένους, όχι δανειζόμενος από άλλον ως φτωχός, αλλά αναβλύζοντας τα αναγκαία ως Θεός, χωρίς να θερίζει στάχυα, χωρίς να κόβει σταφύλια, χωρίς να χρησιμοποιεί ληνό και αλώνι, παρασκευάζοντας άρτο χωρίς μύλο, προσφέροντας κρασί χωρίς αμπέλι, καινουργώντας τη φύση την οποία ο ίδιος παλαιότερα είχε ορίσει διαφορετικά, προστάζοντας και μετατρέποντας τα ύδατα σε κρασί, φανερώνοντας τον Χορηγό μέσα από τα έργα του, υποδεικνύοντας τον αίτιο των βροχών, διανοίγοντας με πηλό τα μάτια των τυφλών, αποκαλύπτοντας μέσω του μέρους τον αίτιο του παντός, υποδηλώνοντας τον Πλάστη του Αδάμ.

Αναλογίσου, Άρειε, ποια αυθεντία αθετείς· άκουσέ τον πώς διατάζει άλλους έτσι και άλλους αλλιώς με τρόπο δεσποτικό: «Σε σένα θα δώσω», λέει, «τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών»· και, «Εσύ σήμερα θα είσαι μαζί μου στον παράδεισο». «Εσύ, άφησε το τελωνείο και ακολούθησέ με»· «Εσύ μη φοβάσαι, αλλά μίλα, διότι εγώ είμαι μαζί σου»· «Σε σένα λέω, λεπρέ, καθαρίσου»· «Εσύ τρέξε, νίψου στον Σιλωάμ, και ανάβλεψε»· «Εσύ, παράλυτε, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· «Εσύ, θάλασσα, σιώπα, φιμώσου»· «Εσείς, ελάτε οπίσω μου, και θα σας κάνω αλιείς ανθρώπων»· «Εσείς, γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και μέσα σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· «Εσείς, μαθητεύσατε όλα τα έθνη».

Και τους φώναξε, και είπε: «Τι θέλετε να σας κάνω;» Του λένε: «Κύριε, να ανοιχθούν τα μάτια μας». Ο δε Ιησούς, αφού σπλαγχνίστηκε, άγγιξε τα μάτια τους, και ανέβλεψαν.» «Υπήρχε κάποιος άνθρωπος, και βρισκόταν επί τριάντα οκτώ έτη στην ασθένειά του· και του λέει ο Ιησούς: «Θέλεις να γίνεις υγιής;» και τα εξής. «Αφού είπε αυτά, έφτυσε χάμω, και έφτιαξε πηλό από το πτύσμα, και άλειψε τον πηλό στα μάτια του τυφλού, και του είπε: Πήγαινε, νίψου στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ. Και αφού νίφτηκε, ήρθε βλέποντας.» «Ιδού ένας άνδρας, ο Ιάειρος, αφού έπεσε στα πόδια του Ιησού, τον παρακαλούσε να εισέλθει στον οίκο του, διότι είχε μία μονογενή θυγατέρα περίπου δώδεκα ετών, και αυτή πέθαινε. Ενώ δε αυτός πήγαινε, μία γυναίκα που είχε ρύση αίματος, άγγιξε από πίσω το κράσπεδο του ιματίου του, και αμέσως σταμάτησε η ρύση του αίματός της.» «Ενώ ακόμη μιλούσε, ήρθε κάποιος από το σπίτι του αρχισυνάγωγου, λέγοντάς του: Πέθανε η θυγατέρα σου· μην ενοχλείς τον διδάσκαλο. Και αφού ήρθε στην οικία και κράτησε το χέρι της, φώναξε λέγοντας: Παιδί μου, σήκω. Και επέστρεψε το πνεύμα της.» «Ιδού μία γυναίκα που είχε πνεύμα ασθένειας επί δεκαπέντε έτη, και ήταν σκυμμένη, και δεν μπορούσε καθόλου να ανασηκωθεί. Είπε δε σε αυτήν ο Ιησούς: Γυναίκα, έχεις απαλλαγεί από την ασθένειά σου· και αμέσως ανορθώθηκε.» «

Ιω. 9, 6—7 «Επέχρισε τον πηλό», για να δείξει ότι αυτός είναι που δημιούργησε και τον Αδάμ από πηλό. Δίνει δε εντολή να ξεπλύνει τον πηλό, δείχνοντας ότι και χωρίς την ύλη μπορούσε να πλάσει τους οφθαλμούς και ότι για κανέναν άλλο λόγο δεν χρησιμοποιήθηκε ο πηλός παρά για αυτό που ειπώθηκε, για να καταδείξει πλήρως ότι αυτός έπλασε και τον Αδάμ από πηλό. Ακόμη, του δίνει εντολή να ξεπλύνει τον πηλό, ώστε να μη γίνει ο πηλός πρόφαση στους άπιστους και κακόβουλους Ιουδαίους για τη συκοφάντηση του θαύματος, ως να είχε τάχα το χώμα κάποια φυσική δύναμη για τη διάπλαση των οφθαλμών. Φτύνει δε και έτσι κατασκευάζει τον πηλό, και δεν ζυμώνει το χώμα με άλλο νερό, για να μη τους φανεί ότι δεν συνεισέφερε ο ίδιος καθόλου στο θαύμα, αλλά ότι το παν προήλθε από τον πηλό και από το νερό του Σιλωάμ· αναιρώντας λοιπόν κάθε δικαιολογία και αποκόπτοντας κάθε πονηρία, και πηλό φτιάχνει, και δίνει εντολή να ξεπλυθεί, και το κάνει μέσω του πτύσματος, και έτσι δημιουργεί και διαπλάθει τη φύση των οφθαλμών.

Όσοι λοιπόν γνωρίζετε το μαρτύριο του μάρτυρα, γνωρίζετε οπωσδήποτε και το μικρό κτήμα γύρω από αυτό, από όπου ο παρών τριβούνος ξεκίνησε την αφήγησή του, αφού εκεί γεννήθηκε, ανατράφηκε και έφτασε σε ηλικία ώριμου άνδρα. [2] Αυτός, έχοντας ασθενήσει πολύ βαριά στην όραση, και μην έχοντας βρει ιατρό ικανό να θεραπεύσει την πάθησή του, οδηγήθηκε σε πλήρη τύφλωση, ώστε να μην αντιλαμβάνεται ούτε την απουσία της νύχτας ούτε την παρουσία της ημέρας, εάν δεν του το ανακοίνωνε κάποιος. Διότι είχε τα μάτια του κλειστά, και με κανέναν τρόπο δεν άνοιγαν· ούτε μπορούσε να διαχωρίσει τα βλέφαρά του, καθώς ήταν προσηλωμένα μεταξύ τους σαν από κάποια κόλλα. Και μολονότι ο τριβούνος είχε τέτοια ασθένεια, δεν απιστούσε στη χάρη του Κύρου και του Ιωάννου, αλλά ευσεβώς και δικαίως πίστευε ότι, εάν προσέλθει σε αυτούς ως ικέτης, οπωσδήποτε θα ανακτήσει την όρασή του, πράγμα που και εκπληρώθηκε στην πράξη. Διότι αυτός που έχει στερεωθεί στην πίστη, και έχει το θεμέλιό της ασάλευτο, συνηθίζει να τυγχάνει και της τελειότητας των έργων προς τους φίλους· επειδή κανείς που πίστεψε δεν εγκαταλείφθηκε από τον Θεό, αλλά όπως ακριβώς πίστεψε, έτσι του έγινε, και έλαβε ως μισθό της πίστης την απόλαυση των ποθούμενων. [3] Αφού λοιπόν βρέθηκε στο μαρτύριο των αγίων, έχοντας πίστη εφάμιλλη με εκείνη του εκ γενετής τυφλού, ενώ κοιμόταν όπως εκείνος, άκουσε από τη χάρη των αγίων: «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ, και θα αναβλέψεις».

Και ο μεν τριβούνος έτσι ωφελήθηκε, επιτυγχάνοντας την πίστη και την προαναφερθείσα θεραπεία. Κάποιος άλλος όμως μοναχός Ταβεννησιώτης, από αυτούς που καυχώνται ότι έχουν πατέρα και δάσκαλο της άριστης ζωής τον μέγα Παχώμιο, ως αρχηγέτη της πολιτείας τους, ο οποίος έγινε για αυτούς κλίμακα που τους ανεβάζει από τη γη στον ουρανό, πάσχοντας από την ίδια ασθένεια με τον τριβούνο, προσέρχεται στους μάρτυρες. Και αφού άκουσε από αυτούς την ίδια προσταγή, όταν του είπαν «Πήγαινε, νίψου στον Σιλωάμ και θα αναβλέψεις», τους απάντησε με χάρη: Εκείνος βέβαια ο τυφλός, ω μακάριοι, όταν άκουσε αυτήν την προσταγή από τον Δεσπότη των όλων, βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα και είχε τον Σιλωάμ κοντά του, και, παρότι ήταν γνωστό ότι ήταν φτωχός, δεν χρειαζόταν χρήματα για να εκπληρώσει τη σωτήρια εντολή του Σωτήρα.

«Όταν, λοιπόν, βρίσκομαι στον κόσμο, είμαι το φως του κόσμου·» διότι διά της διδασκαλίας και της επιδείξεως των θαυμάτων φωτίζω τις ψυχές. Ώστε πρέπει και τώρα να φωτίσω τις ψυχές πολλών, διά της θεραπείας του τυφλού και διά του φωτισμού των κορών των οφθαλμών του· διότι επειδή είμαι φως, πρέπει να φωτίζω και αισθητώς και πνευματικώς. «Αφού είπε αυτά, έφτυσε κατά γης και έφτιαξε πηλό από το πτύσμα, και άλειψε τον πηλό στα μάτια του τυφλού, και του είπε:»

«Πήγαινε να νιφτείς στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, το οποίο μεταφράζεται απεσταλμένος· Πήγε λοιπόν και νίφτηκε, και ήρθε βλέποντας». — Λέγοντας αυτά ο Ιησούς, αναφέρει, δεν στάθηκε μόνο στα λόγια, αλλά πρόσθεσε και το έργο. «Διότι έφτυσε χάμω, και αφού έφτιαξε πηλό άλειψε τα μάτια του τυφλού»· δείχνοντας μέσω του πηλού ότι αυτός είναι εκείνος που έπλασε και τον Αδάμ από πηλό.