Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:10

Αυτήν λοιπόν τη φωνή τού υπενθυμίζουν, ώστε να τον κάνουν πιο επιεική. Έπειτα λέει: «Και αν όχι, ας γίνει γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα, την οποία έστησες, δεν προσκυνούμε». Παρατήρησε τη σοφία εκείνων των νέων. Διότι, αφενός, για να μην καταλογίσουν αδυναμία στον Θεό οι τότε παρευρισκόμενοι, αν συνέβαινε να πεθάνουν πέφτοντας μέσα στο καμίνι, ομολόγησαν εκ των προτέρων τη δύναμή Του, λέγοντας ότι: «Υπάρχει Θεός στον ουρανό, ο οποίος δύναται να μας ελευθερώσει»· αφετέρου δε, για να μη θεωρηθεί πάλι, διαφεύγοντας από τη φλόγα, ότι δουλεύουν στον Θεό με σκοπό τον μισθό και την ανταμοιβή, πρόσθεσαν ότι: «Και αν όχι, ας γίνει γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν προσκυνούμε», ανακηρύσσοντας έτσι ταυτόχρονα τη δύναμη του Θεού και επιδεικνύοντας το παράστημα της δικής τους ψυχής, ώστε να μην πει κανείς για αυτούς εκείνο το οποίο είπε συκοφαντώντας ο διάβολος για τον Ιώβ. Και τι είπε ο διάβολος για τον Ιώβ; Ότι: «Δεν σε σέβεται δωρεάν ο Ιώβ· διότι εσύ περιέφραξες με ασφάλεια τα εσωτερικά και τα εξωτερικά του». Για να μην μπορεί, λοιπόν, κάποιος να το λέει αυτό και για τούτους, εκείνοι προκαταβολικά έφραξαν το αναίσχυντο στόμα.

Ας μην ευχαριστούμε, λοιπόν, τον Θεό μόνο όταν βρισκόμαστε σε ευημερία· διότι αυτό δεν είναι κάτι το σπουδαίο. Το γνωρίζει αυτό και ο διάβολος· γι' αυτό και έλεγε: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται τον Θεό χωρίς αντάλλαγμα; Δεν περιέφραξες εσύ προστατευτικά τα εντός και τα εκτός αυτού; Αφαίρεσε όλα τα υπάρχοντά του, και τότε θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Αλλά δεν κατάφερε τίποτα περισσότερο ο μιαρός, και είθε να μην τα καταφέρει, ούτε και σε εμάς να επιτύχει κάτι περισσότερο. Αντιθέτως, και όταν βρισκόμαστε σε φτώχεια, και όταν αντιμετωπίζουμε ασθένειες, και όταν δεχόμαστε επιβουλές, τότε να εντείνουμε την ευχαριστία. Και εννοώ την ευχαριστία όχι με λόγια ούτε με τη γλώσσα, αλλά με πράξεις και με έργα, με τη διάνοια και με την καρδιά. Με όλη μας την ψυχή ας Τον ευχαριστούμε. Διότι μας αγαπά περισσότερο από εκείνους που μας γέννησαν· και όση απόσταση υπάρχει μεταξύ πονηρίας και αγαθότητας, τόση είναι η διαφορά της αγάπης του Θεού από την αγάπη των πατέρων μας.

Διότι έλεγε προς τον Θεό εκείνος ο πονηρός δαίμονας: «Δεν τον περιέφραξες εσύ με προστασία και εσωτερικά και εξωτερικά; Αφαίρεσέ του τα υπάρχοντα, και στα αλήθεια κατά πρόσωπο θα σε βλασφημήσει». Βάζει σε πειρασμό. Αν δει κάτι αδύναμο, επιτίθεται· αν δει κάτι ισχυρό, απομακρύνεται. «Και μήπως αποβεί εις μάτην», λέει, «ο κόπος μας». Ας ακούσουμε όλοι πόσο κοπίαζε ο Παύλος. Δεν είπε «το έργο», αλλά «ο κόπος»· δεν είπε «και εσείς θα χαθείτε», αλλά «ο κόπος μας». Ώστε και αν συνέβαινε κάτι, θα ήταν φυσικό· επειδή όμως δεν συνέβη, το θαύμα είναι μεγάλο. Αυτά βέβαια περιμέναμε, λέει, συνέβησαν όμως τα αντίθετα· διότι όχι μόνο δεν λάβαμε από εσάς καμία πρόσθετη θλίψη, αλλά μάλλον παρηγοριά. «Τώρα όμως που ήλθε», λέει, «ο Τιμόθεος σε εμάς από εσάς, και μας έφερε τη χαρμόσυνη είδηση για την πίστη και την αγάπη σας». «Και μας έφερε τη χαρμόσυνη είδηση», λέει. Βλέπεις τη μεγάλη χαρά του Παύλου; Δεν είπε «αναγγέλλοντας», αλλά «φέροντας χαρμόσυνη είδηση»· τόσο μεγάλο αγαθό θεωρούσε τη σταθερότητά τους και την αγάπη τους. Διότι είναι ανάγκη, όταν η πρώτη παραμένει σταθερή, να είναι στηριγμένη και η δεύτερη. Και για την αγάπη τους επίσης χαιρόταν, επειδή αποτελούσε σημάδι της πίστεως. «Και ότι διατηρείτε», λέει, «πάντοτε καλή ανάμνηση για εμάς, επιθυμώντας πολύ να μας δείτε, όπως ακριβώς και εμείς εσάς». Δηλαδή, με επαίνους. Όχι μόνο όταν ήμασταν παρόντες, ούτε μόνο όταν κάναμε θαύματα, αλλά και τώρα, που βρισκόμαστε μακριά και μαστιγωνόμαστε και υποφέρουμε μύρια δεινά, διατηρείτε καλή ανάμνηση για εμάς.

Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν ένα σπίτι που είναι ριζωμένο στην ελεημοσύνη να πάθει κάτι το φοβερό· αλλά και αν υποστεί κάτι προσωρινά, θα καταλήξει σε καλό. Αυτό θα αποτελέσει για ολόκληρο το σπίτι προστασία ανώτερη από ασπίδα και δόρυ. Άκουσε τι λέει ο διάβολος για τον Ιώβ: «Δεν περιέφραξες εσύ τα εσωτερικά του και τα εξωτερικά του;». Γιατί; Άκουσε τον ίδιο τον Ιώβ που λέει: «Ήμουν μάτι των τυφλών», λέει, «πόδι των χωλών, πατέρας των ορφανών». Όπως ακριβώς εκείνος που δεν αποκόπτει τον εαυτό του από τις ξένες συμφορές, δεν πρόκειται ποτέ να πάθει κανένα κακό ούτε και στα δικά του ζητήματα, εφόσον διδάσκεται μέσα από το να συμπάσχει· έτσι και εκείνος που δεν θέλει να επωμιστεί τη λύπη της συμπόνιας, θα τα βιώσει όλα αυτά στα δικά του. Και όπως ακριβώς συμβαίνει στο σώμα: όταν το πόδι σαπίζει, αν το χέρι δεν συμπάσχει, και δεν καθαρίσει το τραύμα, δεν επιθέσει φάρμακο και δεν ξεπλύνει το πύον, θα υποστεί και αυτό την ίδια βλάβη· και, επειδή δεν θέλησε να διακονήσει το άλλο μέλος, ενώ το ίδιο ήταν απαλλαγμένο από την ασθένεια, θα καταστεί και αυτό ένοχο στην ίδια ασθένεια. Διότι το κακό, έρποντας από εκεί, θα φθάσει και σε αυτό, και πλέον το ζήτημα για αυτό δεν θα είναι η διακονία, αλλά η δική του θεραπεία και απαλλαγή. Έτσι λοιπόν συμβαίνει και εδώ: όποιος δεν θέλει να συμπάσχει με τους άλλους, θα πονέσει ο ίδιος. Περιέφραξες, λέει, τα εσωτερικά του και τα εξωτερικά του, και δεν τολμώ να επιτεθώ. Αλλά έπαθε, θα πει κανείς, φοβερά δεινά.

Τι έχουμε να πούμε προς τους σημερινούς ανθρώπους, οι οποίοι ούτε καν με ανταμοιβή δεν σέβονται τον Θεό; Εάν το να Τον σέβεται κανείς για τα χρήματα δεν είναι αξιέπαινο, το να Τον καταφρονεί έχοντας μάλιστα χρήματα πού θα καταταχθεί; Ας ντρέπονται οι Ιουδαίοι που ούτε έχοντας χρήματα δεν το πράττουν αυτό. Ο άνθρωπος αυτός δεν ήταν μισθωτός. Σέβεται τον Θεό, επειδή γνώριζε ότι αυτό καθαυτό είναι καλό, ενώ τώρα οι περισσότεροι ούτε για τα χρήματα δεν το κάνουν. Εσύ όμως, ω μιαρέ και παμπόνηρε, για ποιον λόγο δεν σέβεσαι τον Θεό; «Δεν περιέφραξες εσύ», λέει, «τα εξωτερικά του και τα εσωτερικά του οίκου του και τα εξωτερικά όλων των υπαρχόντων του ολόγυρα;» «Εσύ περιέφραξες τα εξωτερικά και τα εσωτερικά του οίκου του, υψώνοντας τείχος γύρω του». Είδες την ακριβή γνώση του διαβόλου, ότι δηλαδή όλη η ασφάλεια προέρχεται από τον Θεό; «Τα δε έργα των χεριών του», λέει, «τα ευλόγησες και τα κτήνη του τα πλήθυνες πάνω στη γη». Βλέπεις τον πλούτο να έχει δοθεί από τον Θεό; Βλέπεις ότι δεν προέρχεται από αδικία; Πόσο έπρεπε να κοπιάσει ο Ιώβ ώστε να πείσει τους ανθρώπους ότι ο πλούτος του δεν προερχόταν από αδικία. Ιδού, ο διάβολος το μαρτύρησε αυτό για εκείνον και αγνοεί ότι και με αυτόν τον τρόπο τον επαινεί, διότι δεν απέκτησε τον πλούτο από αισχροκέρδεια ούτε καταδυναστεύοντας άλλους, αλλά τον είχε από την ευλογία του Θεού και απολάμβανε την άνωθεν ασφάλεια. Δεν θα την απολάμβανε όμως, εάν δεν ήταν ενάρετος, ώστε και σε αυτό, χωρίς να το καταλαβαίνει, τον επαίνεσε και τον στεφάνωσε.

Σωστά είπε: «τα μέσα στο σπίτι του και τα έξω από όλα τα υπάρχοντά του ολόγυρα». Δεν υπήρχε εξωτερικός πειρασμός, ούτε εσωτερική ταραχή, αλλά απολάμβανε βαθιά ειρήνη· τα τέκνα ζούσαν σε ομόνοια, τα ζώα αναπαράγονταν με ευτοκία. Κανένας πόλεμος δεν τον πλησίαζε, το σπίτι του δεν είχε διαμάχες, ούτε εμφύλιος ούτε εξωτερικός πόλεμος του προξενούσε καταστροφή. Και σωστά είπε πρώτα: «τα μέσα στο σπίτι του»· διότι αυτός είναι ο πιο δυσβάσταχτος, ο εσωτερικός πόλεμος. Όλο του το σπίτι βρισκόταν σε ειρήνη, και εσωτερικά και εξωτερικά. Επομένως, υπάρχει παντού ανάγκη του Θεού, ώστε να επικρατεί ειρήνη και εσωτερικά και εξωτερικά. Δεν παραιτείται ούτε ντρέπεται ο Θεός να αναλάβει και αυτή την προστασία, το να επιστατεί δηλαδή στα ποίμνιά σου και να διασώζει τα κοπάδια σου, αρκεί μόνο εσύ να Τον αγαπάς. Και δες την ασφάλεια αυτής της προστασίας: «Τον περιέφραξες ολόγυρα από παντού», λέει, «και τα έργα των χεριών του τα ευλόγησες». Βλέπεις ότι δεν ήταν από τη φύση τους τόσα πολλά τα κοπάδια και τα ζώα; «Αλλά άπλωσε», λέει, «το χέρι Σου και άγγιξε όλα όσα έχει». Δεν είπε: «Δώσε μου εξουσία», αλλά, «άπλωσε το χέρι Σου και άγγιξε όλα όσα έχει». «Να δεις αν δεν θα Σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Ήθελε βέβαια και επιθυμούσε ο ίδιος ο διάβολος να λάβει την εξουσία, αλλά δεν τόλμησε να το πει, παρά «Εσύ», λέει, «άπλωσε το χέρι Σου».

Ας αφεθεί κατά μέρος ο διάβολος, ο οποίος είναι σφόδρα πονηρός όχι εκ φύσεως, αλλά από ελεύθερη προαίρεση και βούληση· διότι το ότι δεν είναι εκ φύσεως πονηρός ο διάβολος, μπορείς να το μάθεις από τα ίδια του τα ονόματα. Διότι ονομάζεται «διάβολος» από το «διαβάλλω» (συκοφαντώ). Επειδή διέβαλε τον άνθρωπο στον Θεό λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σε σέβεται δωρεάν; Αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε όσα έχει, και θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Διέβαλε πάλι τον Θεό στον άνθρωπο, λέγοντας: «Φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέκαψε τα πρόβατα»· διότι προσπαθούσε να τον πείσει ότι ο πόλεμος αυτός υποκινήθηκε άνωθεν από τους ουρανούς, και προκάλεσε σύγκρουση ανάμεσα στον οικέτη και τον Δεσπότη, και ανάμεσα στον Δεσπότη και τον δούλο. Μάλλον όμως δεν προκάλεσε σύγκρουση, αλλά απλώς το επιχείρησε και δεν το κατόρθωσε, ώστε, όταν δεις άλλον οικέτη να συγκρούεται με τον Δεσπότη, δηλαδή τον Αδάμ με τον Θεό, και να πιστεύει στη διαβολή του, να μάθεις ότι δεν έλαβε την ισχύ από τη δική του δύναμη, αλλά από τη ραθυμία και την αμέλεια εκείνου (του ανθρώπου). Διάβολος λοιπόν λέγεται γι' αυτόν τον λόγο· το να διαβάλλει όμως και να μη διαβάλλει κανείς δεν αποτελεί φύση, αλλά πράγμα που γίνεται και παύει να γίνεται, που συμβαίνει και παύει να συμβαίνει· και τα τέτοιου είδους πράγματα δεν κατέχουν θέση φύσεως ούτε ουσίας. Γνωρίζω ότι σε πολλούς είναι δυσνόητος αυτός ο λόγος περί ουσίας και συμβεβηκότων· υπάρχουν όμως και εκείνοι που μπορούν να κατανοήσουν και τα λεπτότερα νοήματα, γι' αυτό κι εμείς τα είπαμε αυτά.

η΄. Αυτή, λοιπόν, είναι η τρίτη αιτία της δοκιμασίας· τέταρτη δε, το να μη θεωρείται ότι οι άγιοι λατρεύουν τον Θεό με την ελπίδα της παρούσας ευημερίας. Διότι και πολλοί από όσους ζουν στην ακολασία, επικρινόμενοι πολλές φορές από πολλούς και καλούμενοι στους κόπους της αρετής, όταν ακούν να εγκωμιάζονται οι άγιοι για τη γενναιότητά τους στα δεινά, επιχειρούν εξαιτίας αυτού να τους διαβάλουν. Και δεν ήταν μόνο άνθρωποι, αλλά και ο ίδιος ο διάβολος που εξέφρασε αυτήν ακριβώς την υποψία. Διότι, επειδή ο Ιώβ διέθετε μεγάλο πλούτο και απολάμβανε πολλή ευμάρεια, όταν εκείνος ο πονηρός δαίμονας ελέγχθηκε από τον Θεό για αυτόν, μη έχοντας τίποτα να πει, ούτε να απολογηθεί για τις κατηγορίες εναντίον του, ούτε να προσβάλει τις αρετές του δικαίου, κατέφυγε αμέσως σε αυτήν την πρόφαση, λέγοντας τα εξής: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ; Εσύ περιέφραξες τα εντός και τα εκτός του». Έναντι ανταλλάγματος, λέει, είναι εκείνος ενάρετος, αφού απολαμβάνει τόση ευημερία.

Ενώ λοιπόν η Εκκλησία βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση απέναντι στον μέγα Ιωάννη, ο εξ αρχής εχθρός δεν αμελούσε, δεν σταματούσε να πλέκει δόλους και ραδιουργίες εναντίον του, κινούμενος από φθόνο. Αλλά, επειδή δεν είχε εξουσία ούτε καν πάνω στους χοίρους, ζητά την άδεια να δράσει και εναντίον του, όπως ακριβώς έκανε παλαιά και εναντίον του Ιώβ. Διότι ήταν φυσικό να πει και για αυτόν: «Μήπως ο Ιωάννης σέβεται τον Θεό δωρεάν; Δεν τον τίμησες εσύ με κοσμική πρωτοκαθεδρία και δεν έβαλες τα λόγια σου στο στόμα του, όπως παλαιότερα στον Ιερεμία, και δεν τον όπλισες με λόγο ακαταμάχητο, και δεν περιέφραξες τα εσωτερικά και τα εξωτερικά του με τη χάρη του Πνεύματός σου, και δεν τον έκανες μεγάλο πάνω στη γη; Αφαίρεσέ του, λοιπόν, όλα αυτά, για να δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Επειδή όμως αποτελεί συνήθεια του Θεού να στεφανώνει τους δούλους του μέσα από θλίψεις, έλεγε στους μαθητές του ότι «εσείς, οι δικοί μου, θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί· εσείς θα λυπηθείτε, αλλά η λύπη σας θα μετατραπεί σε χαρά». Γι' αυτόν τον λόγο παραχωρείται να δοκιμαστεί από θλίψεις και ο θείος Χρυσόστομος, ως μαθητής του Χριστού.

Ο δε αποστάτης και αρχιτέκτονας κάθε κακίας και φθόνου, όταν εμφανίστηκε, δεν υπέθεσε, ως διεστραμμένος, ότι αποκρούστηκε εντελώς από τον δίκαιο εξαιτίας της θεοσέβειάς του, αλλά ότι εμφανίζεται θεοσεβής εξαιτίας του πλούτου, της ευημερίας και της σωματικής του ρώμης. Και υποπτευόταν ο πονηρός ότι, εάν του αφαιρεθούν όλα αυτά από τον Θεό, θα αφαιρεθεί οπωσδήποτε μαζί και η θεοσέβεια του ανδρός· και για αυτόν τον λόγο επιχειρεί να τον διαβάλει κατ' αυτόν τον τρόπο στον Θεό. Και λέει: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;» και «δεν περιέφραξες εσύ τα εξωτερικά και τα εσωτερικά της οικίας του και τα εξωτερικά όλων των υπαρχόντων του ολόγυρα, και τα έργα των χεριών του δεν τα ευλόγησες και τα κτήνη του δεν τα έκανες πολλά πάνω στη γη;»