Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:16

Όλα θα τα πράξει, λέγει, μέσω μαγείας ο πρόδρομος του αποστάτη ψευδόχριστου για την εξαπάτηση των ανθρώπων, προκειμένου να θεωρηθεί θεός ο αντίχριστος, καθώς θα επιμαρτυρείται από εκείνον που απεργάζεται τέτοια τέρατα και θα λαμβάνει τη δόξα αναμφισβήτητη, κατά μίμηση του Βαπτιστού, ο οποίος οδηγούσε στον Σωτήρα όσους πείθονταν. Διότι το ψεύδος πασχίζει, προς εξαπάτηση των ανθρώπων, να μιμείται την αλήθεια. Δεν είναι δε παράδοξο στα μάτια των εξαπατημένων να φαίνεται ότι κατέρχεται φωτιά από τον ουρανό, εφόσον βεβαίως και στην ιστορία του Ιώβ έχουμε διδαχθεί ότι αυτή κατήλθε και κατέκαψε τα κτήνη του, κατά θεία παραχώρηση και σατανική ενέργεια.

Διότι, ενώ ακόμη ο προηγούμενος ανήγγειλε μια τέτοια συμφορά, ερχόταν άλλος αγγελιοφόρος, φέρνοντας τη θλίψη χειρότερων πραγμάτων. Τα δεινά διαδέχονταν στενά το ένα το άλλο, και οι συμφορές μιμούνταν την ορμή των κυμάτων, και προτού καν στεγνώσει το προηγούμενο δάκρυ, παρουσιαζόταν η αφορμή για ένα νέο. Ο δίκαιος όμως στεκόταν σαν ένας κυματοθραύστης, δεχόμενος τις επιθέσεις της καταιγίδας και μετατρέποντας σε αφρό τη βία των κυμάτων, και απηύθυνε την ευγνώμονα φωνή προς τον Δεσπότη: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε»· και κανένα από όσα συνέβαιναν δεν θεώρησε άξιο δακρύων. Όταν όμως έφτασε κάποιος να αναγγείλει ότι, ενώ οι γιοι και οι κόρες του γευμάτιζαν, ένας βίαιος άνεμος κατέσεισε το οίκημα της χαράς, τότε μόνο έσκισε το ένδυμά του, επιδεικνύοντας τη φυσική ανθρώπινη συμπάθεια και μαρτυρώντας με τις πράξεις του ότι ήταν ένας φιλόστοργος πατέρας. Όμως και τότε, θέτοντας όριο και μέτρο στις λύπες, και κοσμώντας το γεγονός με εκείνες τις ευσεβείς φωνές, έλεγε: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε», σαν να φώναζε τα εξής: «Ονομάστηκα πατέρας για όσο χρόνο το ήθελε Εκείνος που με κατέστησε τέτοιον. Αποφάσισε πάλι να μου αφαιρέσει το στεφάνι των απογόνων, δεν αντιδικώ μαζί Του για τα δικά Του. Ας επικρατήσει το θέλημα του Δεσπότη. Αυτός είναι ο πλάστης του γένους, και εγώ είμαι ένα όργανο».

Πλανώνται ως προς την αλήθεια όσοι δοξάζουν με αυτόν τον τρόπο, μη κατανοώντας ότι το όνομα «Άγγελος» είναι δηλωτικό μάλλον λειτουργήματος, παρά ουσίας, όπως ακριβώς άλλωστε και στα περιστατικά του μακάριου Ιώβ, τρέχουν ο ένας μετά τον άλλον οι άγγελοι, αναγγέλλοντας τα ποικίλα πάθη και υπηρετώντας εκείνες τις ανίατες συμφορές. Κάτι τέτοιο ορίζει και για τους αγίους αγγέλους ο ίδιος ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας τα εξής: «Δεν είναι όλοι λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για διακονία προς χάριν αυτών που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία;». Επομένως, ο μακάριος βαπτιστής Ιωάννης ονομάστηκε άγγελος από τη φωνή του Δεσπότη, όχι επειδή ήταν κατά φύσιν άγγελος, αλλά επειδή είχε αποσταλεί για να αναγγείλει και να βοήσει: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου». Πολύ ωφέλιμα λοιπόν διαβεβαίωσε ότι ο άγγελος είχε αποσταλεί από τον Θεό, αποδεικνύοντας έτσι τη μαρτυρία του απολύτως βέβαιη. Διότι αυτός που έχει αποσταλεί από τον Θεό για να κηρύξει, δεν θα έλεγε ποτέ στη διδασκαλία του κάτι άλλο, το οποίο δεν θα ήταν απολύτως σύμφωνο με το θέλημα Εκείνου που του ανέθεσε την αποστολή.

Διότι, εφόσον ο Θεός είναι μαζί μας, κάθε βλάβη θα απομακρυνθεί από εμάς, και εξάπαντος θα έλθουν τα αγαθά, και αμέσως θα εμφανιστούν σταθεροί οι τρόποι της ευημερίας, και θα συμβεί οτιδήποτε το πιο ευχάριστο. Εάν πάλι το ιερό κείμενο ονομάζει τον Αγγαίο άγγελο Κυρίου, ας μην νομίσει κανείς ότι αυτός είναι άγγελος κατά φύση, ο οποίος γεννήθηκε όπως εμείς άνθρωπος από γυναίκα· διότι είναι εντελώς παράλογο να σκέφτεται κανείς έτσι· αλλά μάλλον θα θεωρήσουμε, εάν έχουμε ορθή κρίση και νου που βλέπει προς την αλήθεια, ότι ονομάστηκε και αποκλήθηκε άγγελος επειδή αναγγέλλει. Επειδή, αλλιώς, δεν θα υπήρχε κανένα εμπόδιο να περιπέσουμε και σε άλλη ατοπία, ομολογώντας δηλαδή ότι είναι άγγελοι κατά φύση και εκείνοι που ανήγγειλαν στον Ιώβ τα όσα συνέβησαν στους αγρούς και από τους ιππείς, καθώς και ότι πέθαναν τα παιδιά του από την κατάρρευση της οικίας του. Έχει εξάλλου ονομαστεί και ο Λόγος του Θεού «Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος». Διότι ανήγγειλε σε εμάς το θέλημα του Θεού και Πατρός.

ΚΕ΄. ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΩΒ ΟΜΟΙΩΣ «Ο Αριστέας αναφέρει στο έργο του Περί Ιουδαίων ότι ο Ησαύ, αφού νυμφεύθηκε τη Βασσάρα, γέννησε στην Εδώμ έναν υιό, τον Ιώβ· και ότι αυτός κατοικούσε στη χώρα της Αυσιτίδος, στα σύνορα της Ιδουμαίας και της Αραβίας. Ότι αναδείχθηκε δίκαιος και κάτοχος πολλών κτηνών· διότι απέκτησε επτά χιλιάδες πρόβατα, τρεις χιλιάδες καμήλες, πεντακόσια ζεύγη βοών και πεντακόσιους θηλυκούς όνους που έβοσκαν· είχε επίσης και εκτεταμένα γεωργικά κτήματα. Και ότι αυτός ο Ιώβ ονομαζόταν παλαιότερα Ιωβάβ. Ότι ο Θεός, δοκιμάζοντάς τον για να διαπιστώσει την εγκαρτέρησή του, τον περιέβαλε με μεγάλες συμφορές. Διότι αρχικά οι όνοι και οι βόες του χάθηκαν από ληστές, έπειτα τα πρόβατά του κάηκαν μαζί με τους ποιμένες από φωτιά που έπεσε από τον ουρανό· και μετά από λίγο απήχθησαν και οι καμήλες του από ληστές· κατόπιν πέθαναν τα τέκνα του, καθώς κατέρρευσε η οικία του· και την ίδια εκείνη ημέρα γέμισε πληγές το σώμα του. Ενώ δε βρισκόταν σε αυτήν την άθλια κατάσταση, ήλθαν να τον επισκεφθούν ο Ελιφάς, ο βασιλέας των Θαιμανιτών, και ο Βαλδάδ, ο ηγεμόνας των Σαυχαίων, και ο Σωφάρ, ο βασιλέας των Μινναίων, και ήλθε επίσης και ο Ελιούς του Βαραχιήλ, ο Ζωβίτης· όταν μάλιστα τον παρηγορούσαν, εκείνος απάντησε ότι και χωρίς παρηγοριά αυτός θα παρέμενε σταθερός τόσο στην ευσέβεια όσο και στα δεινά του. Ο δε Θεός, θαυμάζοντας την ψυχική του ανδρεία, τον απάλλαξε από την ασθένεια και τον κατέστησε κύριο πολλών αγαθών». Τόσα αναφέρει και περί αυτών ο Πολυΐστωρ.

Πολλή η ωμότητα και η απανθρωπία, διπλή η συμφορά, φόνος και αιχμαλωσία, και η σωτηρία εκείνου που διασώθηκε αποτελεί προσθήκη των κακών, με το να μη μείνει σε άγνοια των δεινών. 1,16a 〈Ενώ αυτός μιλούσε ακόμη, ήλθε άλλος άγγελος προς τον Ιώβ και του είπε:〉 16b 〈Φωτιά έπεσε από τον ουρανό στη γη και κατέκαψε τα πρόβατα, και τους ποιμένες κατέκαψε ομοίως.〉 16c 〈Και σώθηκα εγώ μόνος και ήλθα να σου το αναγγείλω.〉 Βλέπεις ότι οι πληγές είναι συνεχείς και δεν του επιτρέπεται ούτε για λίγο να αναπνεύσει; Επειδή δηλαδή το απόκτημα αυτό ήταν πιο ευτελές, με τον τρόπο της τιμωρίας το έκανε βαρύτερο. «Μη νομίζεις», λέει, «ακούγοντας για ανθρώπους που αιχμαλωτίζουν, ότι οι πληγές είναι ανθρώπινες· άνωθεν από τον ουρανό σε πολεμά ο Θεός.» Φωτιά έπεσε από τον ουρανό. «Από πού;» Προφανώς από τον ουρανό. «Και πώς εσύ διασώθηκες μόνος; Τι συνέβη;» Μέχρι την ημέρα εκείνη παρέμενε στην αρετή. Πώς λοιπόν, ενώ αυτός δεν είχε μεταβληθεί, είδε να γίνεται μεταβολή στα πράγματα; Διότι, αν είχε διαπράξει κάποιο μεγάλο αμάρτημα ή είχε γίνει ράθυμος, θα μπορούσε να αποδώσει την αιτία των όσων συνέβησαν στο παράπτωμά του. Παραμένοντας όμως στην ίδια αρετή, περιήλθε σε κάποιου είδους αλαλία και κατάπληξη. Και δες τι γίνεται. Ο μεν διάβολος αρχίζει από τις μικρότερες πληγές, κρατώντας τις μεγαλύτερες για αργότερα, νομίζοντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα τον καταβάλει, εάν δηλαδή, αφού τον έχει εξαντλήσει προηγουμένως με τις μικρότερες, του επιφέρει ύστερα την αφόρητη.

Κατανόησε, σε παρακαλώ, την ευκολία της καταστροφής, μη νομίζοντας ότι επρόκειτο για φυσικό πυρ· διότι δεν έχει την ικανότητα να δημιουργεί, αλλά έτσι αποφασίστηκε και τα κατέκαψε όλα. 〈Ενώ αυτός ακόμη μιλούσε, έρχεται άλλος άγγελος στον Ιώβ λέγοντας〉· 〈ενώ οι γιοι σου και οι θυγατέρες σου έτρωγαν και έπιναν στο σπίτι του μεγαλύτερου αδελφού τους〉 〈ξαφνικά ήρθε ένας δυνατός άνεμος από την έρημο και χτύπησε τις τέσσερις γωνίες του σπιτιού,〉 〈και έπεσε το σπίτι πάνω στα παιδιά σου και πέθαναν.〉 〈Και σώθηκα μόνο εγώ και ήρθα για να σου το αναγγείλω.〉 Παρατήρησε και εδώ τον τρόπο του θανάτου, πόσο οικτρός ήταν, και όχι μόνο εξαιτίας αυτού, αλλά και επειδή τα παιδιά ήταν θαυμαστά και βρίσκονταν στο άνθος της ηλικίας τους. Όπως ακριβώς στην περίπτωση των κοπαδιών όπου χάθηκε και το πλήθος και η ποιότητα αυτών που απωλέσθηκαν —διότι ήταν εύτοκα και πολλά—, έτσι και σε αυτά χάθηκε και το πλήθος και η ποιότητα του χαρακτήρα τους και το άνθος της ηλικίας τους και η ίδια η περίσταση· διότι, ενώ γευμάτιζαν, υπήρχε στο τραπέζι εγκέφαλος και οίνος. Ένας δυνατός άνεμος, λέει, ήρθε από την έρημο. Πρόσεξε πώς και εδώ, όπως ακριβώς και στα πρόβατα, ο θάνατος δεν ήταν συνηθισμένος, δεν ήταν φυσιολογικό το τέλος, δεν επήλθε σταδιακά, ούτε αυτοί που απέμειναν παρηγορούσαν για την απώλεια εκείνων που έφυγαν· για όλους η οικία έγινε ένας κοινός τάφος. Έσεισε και γκρέμισε πάνω τους τη στέγη, ώστε πλέον το σώμα του καθενός να μην είναι ούτε καν ευδιάκριτο για την ταφή. Τι θα μπορούσε να είναι πιο οικτρό από αυτό το θέαμα;

Τι είναι βαρύτερο από αυτή τη συμφορά; Ενώ έτρωγαν και έπιναν· κατά την ίδια την ώρα της ομόνοιας, κατά τον ίδιο τον χρόνο της ευφροσύνης. «Και σώθηκα», λέει, «εγώ μόνος». Στις άλλες περιπτώσεις βέβαια το «σώθηκα εγώ μόνος» είχε οπωσδήποτε κάποια λογική. Εδώ όμως μεγαλώνει τον πόνο, εάν βέβαια, ενώ τα παιδιά πέθαναν, αυτός σώθηκε μόνος· γι' αυτό μου φαίνεται ότι ο ίδιος ο διάβολος είναι αυτός που τα αναγγέλλει αυτά. Και πάλι αυτός ο τρόπος δεν είναι όπως ο προηγούμενος· 〈δύο άγγελοι ήλθαν αναγγέλλοντας φυσικό θάνατο,〉 δύο άγγελοι που λένε ότι ο θάνατος προήλθε άνωθεν, όχι σύμφωνα με τον κοινό νόμο. Εκεί, λέει, ήταν οι αιχμαλωτιστές και οι ιππείς, εδώ πυρ από τον ουρανό και άνεμος από την έρημο. 〈Ακούγοντας αυτά ο Ιώβ σηκώθηκε και έσκισε τα ιμάτιά του.〉 Μη νομίσεις, αγαπητέ, ότι αυτή η πράξη αποτελεί ήττα· αυτό ακριβώς αποδεικνύει τη νίκη. Διότι, εάν δεν είχε κάνει τίποτα, θα φαινόταν ότι είναι αναίσθητος, ενώ τώρα αποδεικνύεται ταυτόχρονα και φιλόσοφος και πατέρας και θεοσεβής. Διότι, τι ζημιώθηκε; Δεν πενθεί τα παιδιά ούτε την απώλεια των ποιμνίων, αλλά τον τρόπο της τελευτής. Ποιον δεν θα συγκινούσαν αυτά; Ποιον αδάμαντα; Επειδή και ο Παύλος από τα δάκρυα το ίδιο έπαθε, λέγοντας: «Τι κάνετε, κλαίγοντας και συντρίβοντάς μου την καρδιά;» Αλλά γι' αυτό ήταν θαυμαστός, όπως ακριβώς και ο Ιώβ είναι θαυμαστός γι' αυτόν τον λόγο, ότι δηλαδή, ενώ ο πόνος τον ανάγκαζε να τα πράττει και να τα υποφέρει αυτά, δεν ξεστόμισε τίποτα το άπρεπο.

«Όταν με έκανε πλούσιο, δεν εξέτασα γιατί μου τα έδωσε, ούτε και τώρα εξετάζω γιατί τα πήρε. Μήπως μου τα έδωσε επειδή ήμουν άξιος; Μήπως έλαβα αμοιβή για κάποια κατορθώματα; Έτσι θέλησε και τα έδωσε· και πάλι έτσι θέλησε και τα πήρε.» Αυτό είναι γνώρισμα ευλαβούς διανοίας, το να αναθέτει τα πάντα στο θέλημα του Θεού, και να μην απαιτεί εξηγήσεις ούτε να ζητά ευθύνες. «Από πού γνωρίζεις ότι έτσι θέλησε ο Κύριος;» «Άκουσα», απαντά, «ότι έπεσε φωτιά από τον ουρανό· δεν συνέβη το γεγονός σύμφωνα με τους νόμους της φύσεως. Αν Εκείνος με φύλαγε, δεν θα τα πάθαινα αυτά· αν δεν είχε εγκαταλείψει την προστασία μου, δεν θα δεχόμουν αυτή την επιβουλή.» Ο μεν διάβολος, λοιπόν, πάσχισε να τον κάνει να βλασφημήσει για την αφαίρεση των αγαθών. Εκείνος όμως Τον ευχαριστούσε ακόμη και για την απόκτησή τους. Ας μη νομίζουμε, λοιπόν, αγαπητοί, ότι κατέχουμε κάτι ολότελα δικό μας, και έτσι δεν θα λυπηθούμε. Αυτό σκεπτόταν και για τα παιδιά του· διότι δεν απέδιδε τα πάντα στη φύση των πραγμάτων, αλλά στον Θεό. Και πρόσεξε: βρέθηκε στη φτώχεια, χωρίς να έχει ανατραφεί από την αρχή μέσα σε αυτήν ώστε να μπορεί να την υπομείνει εύκολα, αλλά βλέποντάς την να τον πλήττει απροσδόκητα, πράγμα το οποίο είναι βαρύτερο. Ξαφνικά ο πολύτεκνος έγινε άτεκνος. Θα ήταν καλύτερο να μην είχε αποκτήσει, παρά να αποκτήσει με αυτόν τον τρόπο, για να συνειδητοποιήσει έπειτα τι στερήθηκε· έτσι η περασμένη ειρήνη, η γαλήνη και η ευημερία έκαναν τη συμφορά δυσβάσταχτη. Αλλά μήπως τα έλεγε αυτά δυσανασχετώντας;

Είδες την ταχύτητα του πλήγματος; Πρωτοφανής και παράδοξη η συμφορά· αυτός που βρισκόταν σε τόση αφθονία και ουδέποτε είχε δοκιμάσει κάτι τέτοιο, ξαφνικά βρέθηκε να έχει στερηθεί τα πάντα. Διότι δεν συνέβη να του αφαιρεθούν κάποια και να του απομείνουν άλλα, ως κάποια παρηγοριά για όσα καταστράφηκαν, αλλά διασώθηκε μόνο αυτός που αναγγέλλει την τραγωδία. «Ενώ αυτός ακόμη μιλούσε, ήλθε άλλος αγγελιοφόρος και είπε στον Ιώβ: Φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέκαψε τα πρόβατα, και τους ποιμένες κατέφαγε ομοίως, και σώθηκα μόνο εγώ και ήλθα για να σου το αναγγείλω». Μετάνιωσε ο πονηρός, διότι κακώς ανήγγειλε τα πρώτα.

«Λανθασμένα», λέει, «σημάδεψα με το τόξο, δεν πέτυχα τον στόχο, αστόχησε η βολή. Είπα ότι οι άνθρωποι αιχμαλώτισαν τα ζεύγη των βοδιών και τα γαϊδούρια, αλλά ο Ιώβ δύναται να σκεφτεί: "Άνθρωποι με αδίκησαν, τι σχέση έχει αυτό με τον Θεό; Την αδικία των ανθρώπων θα την αποδώσω στον Θεό; Άλλοι είναι αυτοί που αδίκησαν, και άλλος θα είναι αυτός που θα βλασφημηθεί;" Για να στρέψει, λοιπόν, τη σκέψη του από τους ανθρώπους προς τον Θεό, λέει: "Πυρ έπεσε εκ του ουρανού". Ο Ακύλας μάλιστα και ο Θεοδοτίων απέδωσαν: "Πυρ του Θεού". Δεν μπορείς πλέον να πεις ότι εχθροί το έριξαν από ψηλά· ύβρισε αυτόν που σε αδίκησε, βλασφήμησε αυτόν που σε πολεμά. Γιατί τον λατρεύεις; Γιατί προσκυνάς αυτόν που αφανίζει τα υπάρχοντά σου;»

Μην νομίσεις ότι το γεγονός αυτό αποτελεί ήττα· αυτό ακριβώς αποδεικνύει τη νίκη. Διότι, εάν δεν το έπραττε αυτό, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο Θεός τον έπλασε αναίσθητο απέναντι στα παθήματα. Τώρα όμως αποδεικνύει ότι, αν και πονά, φιλοσοφεί· πράγματι, οικοδόμησε την ψυχή του πάνω στην πέτρα. Κατέβηκε η βροχή, διότι λέει: «Φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέφαγε όλα τα ποίμνια»· ήλθαν οι ποταμοί, δηλαδή οι πυκνοί, συνεχείς και αλλεπάλληλοι αγγελιαφόροι των συμφορών, εκ των οποίων ο ένας ανήγγειλε την απώλεια των κοπαδιών, ο άλλος των καμηλών, και ο άλλος των παιδιών του· φύσηξαν οι άνεμοι, δηλαδή τα πικρά λόγια της γυναίκας του, η οποία έλεγε: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Και όμως δεν έπεσε η οικία, δεν υποσκελίστηκε η ψυχή, δεν βλασφήμησε ο δίκαιος, αλλά αντίθετα ευχαρίστησε τον Θεό, μολονότι εκείνος που τον πολεμούσε ήταν ο διάβολος, ο πονηρός, ο άγριος, αυτός που ποτέ δεν συμφιλιώνεται με την ανθρώπινη φύση, αλλά έχει αναλάβει άσπονδο πόλεμο και ακήρυχτη μάχη εναντίον του γένους μας· και όχι απλώς ήταν οργισμένος, αλλά έθεσε σε κίνηση όλες τις μηχανουργίες του και επιστράτευσε κάθε μαγγανεία.

Και το πιο αξιοθαύμαστο είναι ότι τα υπέμεινε όλα αυτά ταυτόχρονα, γεγονός που κάνει τα δεινά διπλάσια και τριπλάσια· όταν ο αγωνιζόμενος δεν έχει ούτε καν την παρηγοριά της ανακωχής, αλλά εξαιτίας της συνεχούς επιβολής των χτυπημάτων, γίνεται μεγαλύτερος ο θόρυβος και εντονότερη η ταραχή, πράγμα που συνέβη ακριβώς σε αυτόν. Διότι την απώλεια των προβάτων και τον εμπρησμό, τη διαδέχθηκε η αρπαγή των βοδιών· και αυτήν, η αφαίρεση των υποζυγίων, και αυτήν, η αιχμαλωσία των καμήλων και η σφαγή των υπηρετών· και αυτήν, η απώλεια των παιδιών, και εκείνος ο φρικτός και πρωτοφανής θάνατος, και ο πιο φρικτός τάφος, ο οποίος έγινε ταυτόχρονα ο ίδιος και θάνατος και τάφος. Και το τραπέζι, γύρω από το οποίο πριν από λίγο κάθονταν στο συμπόσιο, τώρα δεχόταν κατακρεουργημένα τα σώματα· και οι φιάλες και τα ποτήρια, μαζί με το κρασί, δέχονταν το αίμα και τα διαμελισμένα μέλη. Αναλογίσου το μέγεθος της συμφοράς, και εκείνο το πρωτόγνωρο ναυάγιο, και την παράξενη και παράδοξη τραγωδία.

Πότε ήταν λαμπρότερος, πες μου; Όταν προσέφερε θυσίες για τα παιδιά του και τα συνέδεε με ομόνοια, ή όταν, αφού αυτά καταπλακώθηκαν και τερμάτισαν τον βίο τους με τον πιο πικρό τρόπο θανάτου, υπέμεινε το συμβάν με πολλή φιλοσοφία; Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από το κούρεμα των αμνών του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας πως «Πυρ έπεσε από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους ποιμένες», δεν ταράχθηκε ούτε θορυβήθηκε, αλλά υπέμεινε τη συμφορά με πραότητα; Πότε ήταν μεγαλύτερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τις σιαγόνες των αδίκων και αρπάζοντας τα λάφυρα μέσα από τα δόντια τους, και γινόταν λιμάνι γι' αυτούς, ή όταν έβλεπε αυτό το ίδιο το σώμα του, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, και καθήμενος πάνω στην κοπριά, ο ίδιος το έξυνε, παίρνοντας ένα όστρακο;

«Αν, λέγει, μέσω αυτής έβγαλα τον Αδάμ από τον Παράδεισο, πολύ περισσότερο θα μπορέσω να υποσκελίσω τον Ιώβ από την κοπριά». Και πρόσεξε την κακουργία· δεν έφερε αυτό το τέχνασμα όταν χάνονταν τα βόδια, ούτε όταν χάνονταν τα γαϊδούρια, ούτε οι καμήλες· ούτε ακόμη όταν κατέρρευσε η οικία και θάφτηκαν τα παιδιά. Αλλά σιωπά για την ώρα και ησυχάζει, παρατηρώντας τον αθλητή. Όταν όμως ανέβλυσε η πηγή των σκουληκιών, και το δέρμα σάπιζε και έπεφτε, και οι σάρκες, κατατρωγόμενες, έβγαζαν ιχώρ γεμάτο πολλή δυσωδία· όταν το χέρι του διαβόλου τον κατέτρωγε, πιο οδυνηρά από τηγάνια και καμίνια και κάθε φλόγα, διατρυπώντας τον από παντού πιο άγρια από κάθε θηρίο και κατατρώγοντας το σώμα του· και όταν μέσα σε αυτή τη συμφορά είχε περάσει πολύς χρόνος, τότε τη φέρνει κοντά του, αφού πια είχε σχεδόν ταριχευθεί και εξαντληθεί. Διότι, αν αυτή είχε έρθει στην αρχή της συμφοράς, ούτε εκείνον θα τον έβρισκε τόσο απονευρωμένο, ούτε αυτή θα μπορούσε με τον λόγο της να διογκώσει τόσο τη συμφορά και να την υψώσει μπροστά του. Τώρα όμως, όταν τον είδε, εξαιτίας του μεγάλου χρόνου, να διψά για απαλλαγή και να επιθυμεί σφοδρά τη λύτρωση από όσα τον πίεζαν, τότε πλησιάζει.

Ας αφεθεί κατά μέρος ο διάβολος, ο οποίος είναι σφόδρα πονηρός όχι εκ φύσεως, αλλά από ελεύθερη προαίρεση και βούληση· διότι το ότι δεν είναι εκ φύσεως πονηρός ο διάβολος, μπορείς να το μάθεις από τα ίδια του τα ονόματα. Διότι ονομάζεται «διάβολος» από το «διαβάλλω» (συκοφαντώ). Επειδή διέβαλε τον άνθρωπο στον Θεό λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σε σέβεται δωρεάν; Αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε όσα έχει, και θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Διέβαλε πάλι τον Θεό στον άνθρωπο, λέγοντας: «Φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέκαψε τα πρόβατα»· διότι προσπαθούσε να τον πείσει ότι ο πόλεμος αυτός υποκινήθηκε άνωθεν από τους ουρανούς, και προκάλεσε σύγκρουση ανάμεσα στον οικέτη και τον Δεσπότη, και ανάμεσα στον Δεσπότη και τον δούλο. Μάλλον όμως δεν προκάλεσε σύγκρουση, αλλά απλώς το επιχείρησε και δεν το κατόρθωσε, ώστε, όταν δεις άλλον οικέτη να συγκρούεται με τον Δεσπότη, δηλαδή τον Αδάμ με τον Θεό, και να πιστεύει στη διαβολή του, να μάθεις ότι δεν έλαβε την ισχύ από τη δική του δύναμη, αλλά από τη ραθυμία και την αμέλεια εκείνου (του ανθρώπου). Διάβολος λοιπόν λέγεται γι' αυτόν τον λόγο· το να διαβάλλει όμως και να μη διαβάλλει κανείς δεν αποτελεί φύση, αλλά πράγμα που γίνεται και παύει να γίνεται, που συμβαίνει και παύει να συμβαίνει· και τα τέτοιου είδους πράγματα δεν κατέχουν θέση φύσεως ούτε ουσίας. Γνωρίζω ότι σε πολλούς είναι δυσνόητος αυτός ο λόγος περί ουσίας και συμβεβηκότων· υπάρχουν όμως και εκείνοι που μπορούν να κατανοήσουν και τα λεπτότερα νοήματα, γι' αυτό κι εμείς τα είπαμε αυτά.

Διότι είμαστε άνθρωποι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λοιπόν δεν πρέπει να ταραζόμαστε, επειδή είμαστε άνθρωποι και όχι άλογα ζώα. Εκείνα τρομάζουν από κάθε λογής θορύβους και κρότους, διότι δεν διαθέτουν λογική ικανή να αποκρούσει τον φόβο· εσύ όμως, που έχεις τιμηθεί με λόγο και λογική, πώς ξεπέφτεις στη δική τους κατωτερότητα; Μπήκε κάποιος και ανακοίνωσε έφοδο στρατιωτών; Μην ταραχθείς, αλλά άφησέ τον, κλίνε τα γόνατα, παρακάλεσε τον Δεσπότη σου, στέναξε πικρά, και Αυτός θα αποκρούσει το κακό. Εσύ μεν, ακούγοντας για έφοδο στρατιωτών η οποία δεν ήταν καν αληθινή, κινδύνεψες να αποκοπείς από την παρούσα ζωή· ο μακάριος Ιώβ όμως εκείνος, ενώ έρχονταν αλλεπάλληλοι αγγελιαφόροι και τους άκουγε να αναγγέλλουν τα δεινά, και προσέθεσαν μάλιστα την αβάσταχτη απώλεια των παιδιών του, δεν θρήνησε, δεν στέναξε, αλλά στράφηκε στην προσευχή και ευχαριστούσε τον Δεσπότη.

Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από το κούρεμα των προβάτων του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας ότι έπεσε φωτιά από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους βοσκούς, δεν θορυβήθηκε ούτε ταράχθηκε, αλλά υπέμεινε με πραότητα τη συμφορά; Πότε υπήρξε σπουδαιότερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τα σαγόνια των αδίκων και αρπάζοντας τα κλοπιμαία μέσα από τα δόντια τους, ή όταν έβλεπε αυτό το ίδιο το σώμα, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, και, καθισμένος πάνω στην κοπριά, το έξυνε ο ίδιος παίρνοντας ένα όστρακο; Διότι, όπως λέει, «λιώνω σβώλους χώματος ξύνοντας το πύον μου». Και όμως, ενώ εκείνα ήταν όλα κατορθώματα, τούτα εδώ ήταν παθήματα· παρ' όλα αυτά, τούτα τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι, όταν γίνονταν εκείνα, ο διάβολος, έστω και με υπερβολική αναισχυντία και θράσος, έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται δωρεάν τον Θεό;» Όταν όμως συνέβαιναν τούτα, αποχώρησε ντροπιασμένος στρέφοντας τα νώτα του, μη έχοντας να προβάλει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναιδούς αντίρρησης.

Επειδή γνώριζε ότι αυτή μπορούσε να του συντελέσει πολύ στην επιβουλή εναντίον του. «Διότι, αν μέσω αυτής», λέγει, «έβγαλα τον Αδάμ από τον Παράδεισο, πολύ περισσότερο θα μπορέσω να υποσκελίσω τον Ιώβ επάνω στην κοπριά». Και πρόσεξε την κακουργία· διότι ούτε όταν χάνονταν τα βόδια έφερε αυτό το τέχνασμα, ούτε όταν χάνονταν τα γαϊδούρια, ούτε οι καμήλες, ούτε όταν κατέρρευσε η οικία, ούτε όταν θάφτηκαν τα παιδιά· αλλά σιωπά για την ώρα και αφήνει να ησυχάζει, παρατηρώντας τον αθλητή. Όταν όμως ανέβλυσε η πηγή των σκουληκιών, και το δέρμα, καθώς σάπιζε, κατέρρεε, και οι σάρκες, καθώς κατατρώγονταν, έβγαζαν ιχώρ γεμάτο πολλή δυσωδία· όταν το χέρι του διαβόλου τον κατέκαιε πιο οδυνηρά από τηγάνια και καμίνια και κάθε φλόγα, διατρυπώντας τον από παντού αγριότερα από κάθε θηρίο και κατατρώγοντας το σώμα του· και όταν είχε περάσει πολύς χρόνος μέσα σε τέτοια συμφορά, και γι’ αυτά τον είδε να διψά για απαλλαγή και να επιθυμεί να πεθάνει, σαν να μην μπορούσε ούτε να αναπνεύσει —«Διότι, αν μπορούσα», λέγει, «να βάλω χέρι στον εαυτό μου ή να παρακαλέσω άλλον, και θα μου το έκανε αυτό»— τότε τη φέρνει κοντά του και λέγει: «Ως πότε θα καρτερείς, λέγοντας: “Ιδού, περιμένω ακόμη λίγο χρόνο, προσδοκώντας την ελπίδα της σωτηρίας μου”;» Διότι και εκείνος, παρηγορώντας την πάντοτε όταν τον ενοχλούσε και αποκρούοντάς την, τέτοια έλεγε: «Περίμενε ακόμη λίγο, και γρήγορα θα έρθει το τέλος αυτών». Επιπλήττοντάς τον λοιπόν, του λέγει: «Μήπως και τώρα θα πεις το ίδιο;»

Πότε ήταν πιο λαμπρός, πες μου, όταν προσέφερε θυσίες υπέρ των παιδιών του και τα συγκέντρωνε με σκοπό την ομόνοια, ή όταν, αφού εκείνα καταπλακώθηκαν και τερμάτισαν τον βίο τους με τον πιο πικρό τρόπο θανάτου, υπέμεινε το συμβάν με πολλή φιλοσοφία; Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από την κουρά των προβάτων του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας ότι έπεσε φωτιά από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους ποιμένες, δεν ταράχθηκε ούτε θορυβήθηκε, αλλά υπέμεινε τη συμφορά με πραότητα;

Διότι την απώλεια και τον εμπρησμό των προβάτων διαδεχόταν η αρπαγή των βοδιών, και την απώλεια αυτών η αφαίρεση των όνων, και αυτήν η αιχμαλωσία των καμήλων και η σφαγή των υπηρετών, και αυτήν η απώλεια των παιδιών και εκείνος ο φρικτός και πρωτοφανής θάνατος, και ο ακόμη πιο φρικώδης τάφος (διότι το ίδιο πράγμα γινόταν ταυτόχρονα και θάνατος και τάφος), και το τραπέζι, το οποίο τη μια στιγμή δεχόταν τα σώματα να συνεστιώνται και την άλλη στιγμή κατακρεουργημένα, και οι φιάλες και τα ποτήρια που υποδέχονταν το αίμα μαζί με το κρασί, και τα κατακομμένα μέλη. Αλλά όμως, μετά από αυτή τη σκληρή τραγωδία, άλλα σκληρότερα δεινά τον περίμεναν, χωρίς ούτε για λίγο να προλάβει να ανασάνει. Διότι από εκεί και έπειτα ακολούθησαν οι πηγές των σκωλήκων, τα ρυάκια του πύου, το κάθισμα πάνω στην κοπριά, το όστρακο που κατέξαινε τα πλευρά, η δυσωδία των πληγών που επέφερε εκείνον τον πρωτοφανή λιμό, και που δεν τον άφηνε να αγγίξει τα φαγητά παρότι τα έβλεπε, προκαλώντας του αποστροφή χειρότερη και από τον λιμό· και αυτά όχι για δύο και δέκα και είκοσι και εκατό ημέρες, αλλά για περισσότερους μήνες. Και ούτε εκεί σταμάτησαν οι δοκιμασίες του, αλλά, ενώ αυτός βρισκόταν σε αυτή την κατάσταση και καταβασανιζόταν από παντού, εσωτερικά και εξωτερικά, προστέθηκαν και τα τεχνάσματα της γυναίκας του. Διότι η σύζυγος γίνεται όπλο του δαίμονα και τοξεύει τον άνδρα της, δανείζοντας τη γλώσσα της στον διάβολο, και εξαπολύει βέλη πιο πικρά και πιο ολέθρια από όσα προαναφέρθηκαν.