Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:20

Διότι, ενώ ακόμη ο προηγούμενος ανήγγειλε μια τέτοια συμφορά, ερχόταν άλλος αγγελιοφόρος, φέρνοντας τη θλίψη χειρότερων πραγμάτων. Τα δεινά διαδέχονταν στενά το ένα το άλλο, και οι συμφορές μιμούνταν την ορμή των κυμάτων, και προτού καν στεγνώσει το προηγούμενο δάκρυ, παρουσιαζόταν η αφορμή για ένα νέο. Ο δίκαιος όμως στεκόταν σαν ένας κυματοθραύστης, δεχόμενος τις επιθέσεις της καταιγίδας και μετατρέποντας σε αφρό τη βία των κυμάτων, και απηύθυνε την ευγνώμονα φωνή προς τον Δεσπότη: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε»· και κανένα από όσα συνέβαιναν δεν θεώρησε άξιο δακρύων. Όταν όμως έφτασε κάποιος να αναγγείλει ότι, ενώ οι γιοι και οι κόρες του γευμάτιζαν, ένας βίαιος άνεμος κατέσεισε το οίκημα της χαράς, τότε μόνο έσκισε το ένδυμά του, επιδεικνύοντας τη φυσική ανθρώπινη συμπάθεια και μαρτυρώντας με τις πράξεις του ότι ήταν ένας φιλόστοργος πατέρας. Όμως και τότε, θέτοντας όριο και μέτρο στις λύπες, και κοσμώντας το γεγονός με εκείνες τις ευσεβείς φωνές, έλεγε: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε», σαν να φώναζε τα εξής: «Ονομάστηκα πατέρας για όσο χρόνο το ήθελε Εκείνος που με κατέστησε τέτοιον. Αποφάσισε πάλι να μου αφαιρέσει το στεφάνι των απογόνων, δεν αντιδικώ μαζί Του για τα δικά Του. Ας επικρατήσει το θέλημα του Δεσπότη. Αυτός είναι ο πλάστης του γένους, και εγώ είμαι ένα όργανο».

Επομένως θα δουν σκοτάδι, λέει, ακόμη κι αν τυχόν μεσουρανεί ο ήλιος. Εκείνοι δε που παλαιότερα γιόρταζαν λαμπρά, χρησιμοποιώντας πάντα έγχορδα και λύρες και τα πιο μελωδικά από τα άσματα, θα απέχουν από τέτοιες ασχολίες, αλλά μάλλον θα θρηνήσουν γοερά, και θα έχουν ως κύριο μέλημά τους τα πένθιμα άσματα, και θα αναλάβουν το σχήμα των πενθούντων, εννοώ τον σάκο και το ξύρισμα του κεφαλιού. Είναι δε άκρως ατιμωτικό να αποψιλώνεται το κεφάλι. Και γι' αυτό ο θεσπέσιος Ιώβ έκοψε τα μαλλιά του όταν χάθηκαν τα παιδιά του. Θα κάνω δε, λέει, τον Ιακώβ σαν πένθος για αγαπημένο πρόσωπο, δηλαδή, έτσι θα σκυθρωπάσουν για αυτόν όσοι τον δουν, σαν να ήταν μητέρα ή πατέρας πάνω από ένα και μοναδικό αγαπημένο νεκρό παιδί. Και όσους είναι μαζί του σε ημέρα οδύνης, δηλαδή, οι γείτονες του Ιούδα και του Βενιαμίν, οι οποίοι λάτρευσαν είδωλα μαζί με τον Εφραίμ, και συντάχθηκαν μαζί του προφανώς με αυτόν τον τρόπο, θα βρεθούν να έχουν ημέρα οδύνης, και σαν να βρίσκονται σε ωδίνες. Εννοώ δε σε ωδίνες που προέρχονται από τρόμους και λύπη και πόνους. Διότι, αφού λεηλάτησε τη Σαμάρεια ο Σενναχηρείμ, κυρίευσε όλες τις πόλεις τους. Έπειτα στέλνει τον Ραψάκη από τη Λαχίς στην Ιερουσαλήμ, ο οποίος απείλησε με δεινά αυτούς που βρίσκονταν στο τείχος. Και καταρράκωσε τόσο πολύ σε απόγνωση αυτούς που βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα, ώστε να περιμένουν ότι θα καταστραφούν αμέσως μαζί με εκείνους στη Σαμάρεια.

Αλλά αντί γι' αυτά πρόσφερε εκείνα τα λόγια που είναι ανώτερα από κάθε θυσία, λέγοντας: Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω. Και αν έσκισε τα ιμάτιά του, και έκοψε τα μαλλιά του, μην απορήσεις· διότι ήταν πατέρας, και μάλιστα πατέρας φιλόστοργος, και έπρεπε να φανεί και η φυσική του συμπάθεια και η φιλοσοφία του φρονήματός του. Διότι αν δεν έκανε ούτε αυτό, ίσως κάποιος θα θεωρούσε ότι η φιλοσοφική αυτή καρτερία του ήταν αποτέλεσμα αναισθησίας. Γι' αυτό τον λόγο φανερώνει και τη βαθιά πατρική του στοργή και την ακρίβεια της ευσέβειάς του, και, παρότι πόνεσε, δεν παρεκτράπηκε· αντίθετα, καθώς ο αγώνας του προχωρούσε περαιτέρω, λαμβάνει και άλλους στεφάνους από τα λόγια που είπε προς τη γυναίκα του, λέγοντας: Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά; Διότι μόνο η γυναίκα του είχε απομείνει πλέον, αφού τα πάντα είχαν αφανιστεί γι' αυτόν, και τα παιδιά και τα υπάρχοντα και το ίδιο του το σώμα, και αυτή είχε μείνει για δοκιμασία και επιβουλή. Γι' αυτό και δεν την αφάνισε ο διάβολος μαζί με τα τέκνα, ούτε ζήτησε τη θανάτωσή της, επειδή προσδοκούσε ότι θα του συντελούσε τα μέγιστα στην επιβουλή του εναντίον αυτού του αγίου. Γι' αυτό την άφησε κοντά του ως το πιο ισχυρό του όπλο. Διότι, όπως σκέφτηκε: Αν τον έδιωξα από τον Παράδεισο μέσω της γυναίκας, πολύ περισσότερο θα μπορέσω να τον υποσκελίσω πάνω στην κοπριά.

Τι είναι βαρύτερο από αυτή τη συμφορά; Ενώ έτρωγαν και έπιναν· κατά την ίδια την ώρα της ομόνοιας, κατά τον ίδιο τον χρόνο της ευφροσύνης. «Και σώθηκα», λέει, «εγώ μόνος». Στις άλλες περιπτώσεις βέβαια το «σώθηκα εγώ μόνος» είχε οπωσδήποτε κάποια λογική. Εδώ όμως μεγαλώνει τον πόνο, εάν βέβαια, ενώ τα παιδιά πέθαναν, αυτός σώθηκε μόνος· γι' αυτό μου φαίνεται ότι ο ίδιος ο διάβολος είναι αυτός που τα αναγγέλλει αυτά. Και πάλι αυτός ο τρόπος δεν είναι όπως ο προηγούμενος· 〈δύο άγγελοι ήλθαν αναγγέλλοντας φυσικό θάνατο,〉 δύο άγγελοι που λένε ότι ο θάνατος προήλθε άνωθεν, όχι σύμφωνα με τον κοινό νόμο. Εκεί, λέει, ήταν οι αιχμαλωτιστές και οι ιππείς, εδώ πυρ από τον ουρανό και άνεμος από την έρημο. 〈Ακούγοντας αυτά ο Ιώβ σηκώθηκε και έσκισε τα ιμάτιά του.〉 Μη νομίσεις, αγαπητέ, ότι αυτή η πράξη αποτελεί ήττα· αυτό ακριβώς αποδεικνύει τη νίκη. Διότι, εάν δεν είχε κάνει τίποτα, θα φαινόταν ότι είναι αναίσθητος, ενώ τώρα αποδεικνύεται ταυτόχρονα και φιλόσοφος και πατέρας και θεοσεβής. Διότι, τι ζημιώθηκε; Δεν πενθεί τα παιδιά ούτε την απώλεια των ποιμνίων, αλλά τον τρόπο της τελευτής. Ποιον δεν θα συγκινούσαν αυτά; Ποιον αδάμαντα; Επειδή και ο Παύλος από τα δάκρυα το ίδιο έπαθε, λέγοντας: «Τι κάνετε, κλαίγοντας και συντρίβοντάς μου την καρδιά;» Αλλά γι' αυτό ήταν θαυμαστός, όπως ακριβώς και ο Ιώβ είναι θαυμαστός γι' αυτόν τον λόγο, ότι δηλαδή, ενώ ο πόνος τον ανάγκαζε να τα πράττει και να τα υποφέρει αυτά, δεν ξεστόμισε τίποτα το άπρεπο.

«Αφού σηκώθηκε», λέει, «έσκισε τα ιμάτιά του». Επειδή και ο Μωυσής έσκισε και ο Ιησούς έσκισε τα ιμάτιά του, αν δεν το έκανε αυτό, κάποιος θα μπορούσε να πει ότι ο Θεός τον έπλασε αναίσθητο. Αλλά επιτρέπει ο Θεός να κυριεύσουν τον δίκαιο τα ανθρώπινα συναισθήματα του πόνου, για να καταλάβεις ότι, ακόμη και όταν πονάει, διατηρεί το φιλόσοφο φρόνημά του. Βλέπεις πώς ο διάβολος, με κακουργία, του έδωσε αυτή την τελευταία και πιο σκληρή πληγή; Τα προηγούμενα τα είχε αντιπαρέλθει· δεν παρασύρθηκε προς την απώλεια. Όταν άκουσε αυτά, φανερώθηκε η αδυναμία της ανθρώπινης φύσης, ή μάλλον η πνευματική ανωτερότητα του δικαίου. Σαν ένας αθλητής τίμησε τα παιδιά του. Με αυτά τιμά και τον Θεό· και αφού έπεσε στη γη, προσκύνησε. Διότι, για να μη νομίσεις ότι το να σκίσει τα ιμάτιά του αποτελεί πράξη ανθρώπου που βλασφημεί και δυσανασχετεί με όσα συνέβησαν, άκουσε τι λέει (καθώς παραχωρεί πλέον και αυτό το ιμάτιο στον διάβολο): «Και έκοψε», λέει, «τα μαλλιά του κεφαλιού του, και αφού έπεσε χάμω προσκύνησε τον Κύριο και είπε: Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω». Και πολύ σωστά το είπε· διότι πλέον γυμνός κατέρχεται στον αγώνα. «Και αφού έπεσε χάμω προσκύνησε και είπε: Εγώ γυμνός βγήκα». Βλέπεις πώς το μέγεθος της συμφοράς δεν καταβάλλει τον θεοσεβή; «Και είπε», λέει, «Εγώ γυμνός βγήκα». Είδες τι χτυπήματα καταφέρει στον διάβολο και πώς τον ξάπλωσε χάμω; Έπεσε ο ίδιος στη γη, και κατέβαλε εκείνον.

Έδειξε τον πόνο του, έδειξε την ευσέβειά του. Δεν ήταν δυνατόν, ως άνθρωπος που ήταν, να μην πονέσει με όσα συνέβησαν, όπως επίσης δεν ήταν δυνατόν, επειδή ήταν ο Ιώβ, να δυσανασχετήσει. Και με το πρώτο απέδειξε την ανθρώπινη φύση του, ενώ με το δεύτερο την προθυμία του. Έτσι περίπου κάνουν και οι αθλητές: πριν κατέβουν στα παλαίσματα και στους αγώνες, προσκυνούν τους αγωνοθέτες, το ίδιο κάνουν και πάλι μετά τη νίκη· όπως ακριβώς και αυτός, αφού έπεσε στο χώμα, προσκύνησε. Και δες τι κατάφερε ο διάβολος: μόνο να τον κάνει να σκίσει το ιμάτιό του. Αν πάλι κάποιος από τους φιλοσόφους και από όσους απαιτούν πράγματα πέρα από το μέτρο έλεγε ότι δεν έπρεπε να κάνει ούτε αυτά, ας μάθει ότι και ο Παύλος έκλαψε, ότι και ο ίδιος ο Ιησούς δάκρυσε. Ας αναλογιστεί τι σημαίνει η στοργή για τα παιδιά. Αλλά ας ακούσουμε με τι λόγια φιλοσοφεί ακριβώς την ώρα της συμφοράς και πώς, αυτά που κάποιος άλλος θα τον συμβούλευε, ο ίδιος ο πάσχων τα έλεγε για να παρηγορήσει τον εαυτό του, ανακινώντας θεοσεβείς λογισμούς. Αν δεν τα είχε κάνει αυτά, ποιος δεν θα τον χαρακτήριζε σκληρό, άσπλαχνο και άγριο; Έπειτα, δεν θα πονούσε για εκείνους για τους οποίους είχε κοπιάσει τόσο πολύ; Διότι δεν έχασε απλώς παιδιά, αλλά μαθητές της θεοσέβειας. Ο θάνατός τους ήταν πρόωρος και παράδοξος. Αυτά δεν τα αναλογίζεσαι, άνθρωπε; Τότε για πρώτη φορά του είχαν συμβεί αυτά· όλα ήρθαν ταυτόχρονα και δεν του επέτρεψαν ούτε να αναπνεύσει. Τα γεγονότα έδειχναν ότι ο Θεός ήταν αυτός που τον πολεμούσε. Αλλά ας δούμε τα λόγια του αθλητή: εδώ κυρίως βρίσκονται τα παλαίσματα, εδώ και τα αλείμματα για τον αγώνα.

Γι' αυτόν τον λόγο, έρχεται συνεχώς και συνομιλεί με πονηρία, και τοποθετεί τους χειρότερους κινδύνους στο τέλος· ώστε, αφού πρώτα φθείρει τη δύναμη της ψυχής με τους μικρότερους, να καταστήσει αβάσταχτη την έφοδο των μεγαλύτερων. Το ότι δε αυτός που έφερνε τις ειδήσεις δεν ήταν κάποιος από τους υπηρέτες, είναι φανερό από το εξής: πώς δηλαδή το σπίτι, που χτυπήθηκε και από τις τέσσερις γωνίες του, διέσωσε μόνο τον έναν; Και πώς σε κάθε συμφορά, ένας, και μόνο αυτός, βρισκόταν να γλιτώνει από τους κινδύνους, σαν να είχε διατηρηθεί ειδικά για αυτόν τον σκοπό; Αλλά ήταν αυτός ο ίδιος, που και προκαλούσε και ανήγγελλε τις συμφορές. Διότι δεν βρίσκεται άλλος πιο σκληρός, γι' αυτό και δεν εμπιστεύθηκε σε κανέναν άλλον την εκτέλεση τέτοιων πονηρών δραμάτων. Ποικίλλει δε τις πληγές αυτός που είναι σοφός στην κακία, χωρίς να έχει καμία μετριοπαθή διάθεση, ώστε με αυτόν τον τρόπο να συγκλονίσει τα οχυρώματα της ψυχής με τις αλλεπάλληλες επιθέσεις· και όπως ακριβώς κάποιος που φέρνει πολιορκητικές μηχανές στα τείχη ξεγελά τον πολιορκούμενο, αφαιρώντας ύπουλα την ασφάλειά του με πολύτροπες επιβουλές, έτσι και ο βάσκανος, με κάποια τάξη μέσα στην αταξία και την ασέβεια, επέφερε τους κινδύνους στον πύργο της ευσέβειας. «Ακούγοντας αυτά ο Ιώβ, σηκώθηκε, έσκισε τα ιμάτιά του και έκοψε τα μαλλιά της κεφαλής του.» Αν λοιπόν έσκισε τα ιμάτιά του και έκοψε τα μαλλιά του, μην απορήσεις· διότι ήταν πατέρας, και μάλιστα πατέρας φιλόστοργος· και έπρεπε να καταδειχθεί τόσο η συμπάθεια της φύσεως, όσο και η φιλοσοφία του φρονήματός του.

Διότι καθένα από αυτά είναι ικανό, από μόνο του, να προκαλέσει ταραχή· όταν όμως φαίνονται να συντρέχουν όλα μαζί, αναλογίσου το ύψος των κυμάτων, πόσο υπερβολική είναι η τρικυμία. Αλλά όμως δεν είπε τίποτε τέτοιο, όπως θα ήταν φυσικό να πουν κάποιοι από τους πιο αδύναμους: «Γι' αυτά ανέθρεψα τα παιδιά μου και με κάθε επιμέλεια τα διαπαιδαγώγησα; Γι' αυτά άνοιξα την οικία μου στους περαστικούς, ώστε μετά από τόσους αγώνες, αυτούς υπέρ των ενδεών, υπέρ των γυμνών, υπέρ των ορφανών, να λάβω τέτοιες αμοιβές;». Αλλά αντί για αυτά, μπροστά στη συμφορά των παιδιών του, προσέφερε λόγια ανώτερα από κάθε θυσία, τα οποία στεφάνωσαν εκείνη την αγία κεφαλή περισσότερο από μύρια στεφάνια, και τη διακήρυξαν πιο λαμπρά από τον ήχο πολλών σαλπίγγων. Διότι είπε: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα αναχωρήσω· διότι δεν ήταν δικά μου αυτά, και λίγο αργότερα επρόκειτο να τα αποχωριστώ. Διότι τίποτε δεν φέραμε στον κόσμο, επομένως είναι φανερό ότι ούτε να πάρουμε κάτι μαζί μας μπορούμε». Και πριν από αυτά τα λόγια, πέφτοντας στο έδαφος, προσκυνά· διότι, αν και υπέστη τέτοια δεινά, δεν απομακρύνθηκε από την ευσέβεια προς τον Θεό, αλλά πέφτοντας στη γη κατέβαλε εκείνον που είχε πει: «Σίγουρα κατά πρόσωπο θα σε βλασφημήσει».

Διότι ως κονιορτό εδώ εννοεί τη σκόνη που σηκώνεται μετά την ισοπέδωση της πόλης και την επιδρομή των βαρβάρων. Επειδή τότε και με φωτιά και με σίδερο τη ρήμαξαν, ισοπεδώνοντας ένα μέρος της και παραδίδοντας το άλλο στις φλόγες. Προφητεύοντας λοιπόν αυτά έλεγε: «Αντί για ευχάριστη οσμή θα υπάρχει σε σένα κονιορτός, και αντί για ζώνη θα ζωστείς με σχοινί»· φέρνοντας έτσι μπροστά στα μάτια τους την εικόνα της αιχμαλωσίας και της απαγωγής στη χώρα των βαρβάρων. «Και αντί για το στολίδι του κεφαλιού σου θα έχεις φαλάκρα»· είτε επειδή τα μαλλιά θα πέσουν από την ταλαιπωρία, είτε επειδή θα το προκαλέσουν αυτό οι εχθροί, είτε οι ίδιες οι γυναίκες στον εαυτό τους. Διότι παλαιά υπήρχε η συνήθεια, σε καιρό πένθους και συμφοράς, να κουρεύονται και να ξυρίζουν το κεφάλι τους. Άλλωστε και ο Ιώβ κούρεψε το κεφάλι του, όταν άκουσε για τη συμφορά των παιδιών του. Και προχωρώντας ο προφήτης, ανέφερε ότι μαζί με τον σάκο και τον κοπετό θα υπάρξει και ξύρισμα του κεφαλιού. Και άλλος προφήτης πάλι λέει: «Ξύρισε και κούρεψε το κεφάλι σου για τα τρυφερά σου τέκνα». «Και αντί για χιτώνα με πορφυρή λωρίδα, θα ζωστείς με σάκο». Άραγε δεν φαίνονται αυτά να είναι φοβερά και αβάσταχτα; Όμως, σε ό,τι αφορά εμάς, η τιμωρία δεν θα σταματήσει μέχρι εκεί, αλλά θα ακολουθήσει ιοβόλος σκώληκας και ατελεύτητο σκότος.

Διότι είμαστε άνθρωποι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λοιπόν δεν πρέπει να ταραζόμαστε, επειδή είμαστε άνθρωποι και όχι άλογα ζώα. Εκείνα τρομάζουν από κάθε λογής θορύβους και κρότους, διότι δεν διαθέτουν λογική ικανή να αποκρούσει τον φόβο· εσύ όμως, που έχεις τιμηθεί με λόγο και λογική, πώς ξεπέφτεις στη δική τους κατωτερότητα; Μπήκε κάποιος και ανακοίνωσε έφοδο στρατιωτών; Μην ταραχθείς, αλλά άφησέ τον, κλίνε τα γόνατα, παρακάλεσε τον Δεσπότη σου, στέναξε πικρά, και Αυτός θα αποκρούσει το κακό. Εσύ μεν, ακούγοντας για έφοδο στρατιωτών η οποία δεν ήταν καν αληθινή, κινδύνεψες να αποκοπείς από την παρούσα ζωή· ο μακάριος Ιώβ όμως εκείνος, ενώ έρχονταν αλλεπάλληλοι αγγελιαφόροι και τους άκουγε να αναγγέλλουν τα δεινά, και προσέθεσαν μάλιστα την αβάσταχτη απώλεια των παιδιών του, δεν θρήνησε, δεν στέναξε, αλλά στράφηκε στην προσευχή και ευχαριστούσε τον Δεσπότη.

Διότι, επειδή έβλεπε τον εαυτό του, ο οποίος είχε κατορθώσει κάθε αρετή, να βρίσκεται στην εσχάτη κατάσταση, ενώ τους πονηρούς ανθρώπους και τους απατεώνες να ευημερούν, δεν είπε τίποτα παρόμοιο, όπως θα ήταν φυσικό να πουν κάποιοι από τους πιο αδύναμους: «Γι' αυτά άραγε ανέθρεψα τα παιδιά μου και τα διαπαιδαγώγησα με κάθε επιμέλεια; Γι' αυτό άνοιξα το σπίτι μου στους περαστικούς, ώστε, μετά από τόσους αγώνες υπέρ των ενδεών, υπέρ των γυμνών, υπέρ των ορφανών, να λάβω αυτές τις ανταμοιβές;». Αλλά, αντί για αυτά, ανέπεμψε εκείνα τα λόγια που είναι ανώτερα από κάθε θυσία, λέγοντας: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Και αν έσκισε τα ενδύματά του και έκοψε τα μαλλιά του, μην απορήσεις· διότι ήταν πατέρας, και μάλιστα πατέρας φιλόστοργος, και έπρεπε να φανεί τόσο η φυσική του συμπάθεια όσο και η φιλοσοφία του φρονήματός του. Διότι, αν δεν είχε κάνει ούτε αυτό, ίσως κάποιος να θεωρούσε αυτή τη φιλοσοφία ως αναισθησία. Και εσύ, λοιπόν, όταν χάσεις τα χρήματά σου και δεν δυσανασχετήσεις, αλλά, υπομένοντας γενναία, ευχαριστήσεις τον Θεό και προφέρεις τα ρητά του Ιώβ: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε», μέσα από αυτά τα λόγια μετέτρεψες τη ζημία σε κέρδος. Τι λες; «Ο Κύριος αφαίρεσε;» Ο κλέφτης τα αφαίρεσε, και πώς θα μπορέσω εγώ να πω: «Ο Κύριος αφαίρεσε;»