Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:22

Ερώτηση ΣΟΕ΄. Εάν μπορεί ο Σατανάς να εμποδίσει την πρόθεση ενός αγίου, διότι έχει γραφτεί: «Εγώ μεν ο Παύλος είχα την πρόθεση να έλθω και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς». Απόκριση. Από τα κατορθώματα εν Κυρίω, άλλα μεν εκτελούνται με την πρόθεση και την κρίση της ψυχής, άλλα δε ενεργούνται δια του σώματος είτε με προθυμία είτε με υπομονή. Όσα λοιπόν έγκεινται στην πρόθεση και την κρίση της ψυχής, αυτά με κανέναν τρόπο δεν είναι δυνατόν να τα εμποδίσει ο Σατανάς. Σε όσα όμως κατορθώνονται διαμέσου της σωματικής ενέργειας, πολλές φορές ο Θεός επιτρέπει να παρουσιαστεί κάποιο εμπόδιο, για δοκιμασία και έλεγχο εκείνου που εμποδίζεται, έτσι ώστε, είτε αλλάζοντας την αγαθή του πρόθεση να ελεγχθεί, όπως εκείνοι που σπάρθηκαν πάνω στην πέτρα, οι οποίοι για λίγο δέχθηκαν τον λόγο με χαρά, αλλά όταν επήλθε θλίψη, αμέσως αποστάτησαν· είτε εμμένοντας στα καλά να αποδειχθεί δόκιμος μέσω της προθυμίας του στα κατορθώματα, όπως ο ίδιος ο Απόστολος, ο οποίος, αν και πολλές φορές είχε την πρόθεση να μεταβεί στους Ρωμαίους και εμποδίστηκε, όπως ο ίδιος ομολόγησε, ωστόσο δεν έπαψε να το επιθυμεί, μέχρις ότου και εκπλήρωσε αυτό που είχε προθέσει. Και ως προς την υπομονή, να αποδειχθεί όπως ο Ιώβ, ο οποίος, αν και υπέφερε τόσα πολλά από τον διάβολο, που τον εξανάγκαζε να ξεστομίσει κάτι βλάσφημο ή να φανεί αχάριστος προς τον Θεό, ακόμη και μέχρι τις έσχατες συμφορές δεν απομακρύνθηκε από την ευσεβή του κρίση και από το να έχει υγιές φρόνημα για τον Θεό. Διότι έχει γραφτεί για αυτόν: «Σε όλα αυτά ο Ιώβ δεν αμάρτησε σε τίποτα με τα χείλη του ενώπιον του Θεού, και δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό».

Αν όμως θέλεις, ας εξετάσουμε λεπτομερώς τον λόγο, και θα δεις τι είναι αυτό που εννοείται με το «σε όλα αυτά». Παρατήρησε λοιπόν: αγροί έρημοι, καθώς εξοντώθηκαν τα κοπάδια, η γη άκαρπη, τα πάντα γεμάτα από θρήνους, κοπετοί μέσα στο σπίτι. Όλα λοιπόν πήγαν χαμένα, αφού τα πάντα αρπάχτηκαν. Ποιος πόλεμος, ποια μάχη, ποια αιχμαλωσία εισέβαλε με τέτοια ορμή στο σπίτι του δικαίου; Τι πρέπει να πει κανείς; Ότι του συνέβησαν πάρα πολλά; Ότι έγιναν όλα αθρόα; Ότι είχαν τη μορφή σκληρής τιμωρίας; Ότι ήταν εντελώς απροσδόκητα; Ότι ο ίδιος δεν είχε συνείδηση καμιάς πονηρής πράξης του; Τι να πει πρώτο; Τι δεύτερο; Πρέπει να αναλογιστεί κανείς την ηλικία των παιδιών, την αρετή της ψυχής τους, τη σκληρότητα της τιμωρίας. Νέοι και στην ακμή της ηλικίας τους, ενώ έτρωγαν και έπιναν στο ίδιο σπίτι, καταπλακώθηκαν από την κατάρρευση της στέγης. Πολύ σωστά λοιπόν είπε: «σε όλα αυτά». Θησαυρός συμφορών, πλούτος τραγωδίας, αλλεπάλληλα συνεχώς τα χτυπήματα. Πολλοί μπροστά στους άλλους ανθρώπους δεν βγάζουν μιλιά, όμως μέσα στη σκέψη τους κατακρίνουν τον Θεό. Αλλά ο δίκαιος δεν έπραξε έτσι, παρά παρέμεινε ακλόνητος. «Και δεν απέδωσε», λέει η Γραφή, «αφροσύνη στον Θεό». Τι σημαίνει αυτό; Είναι κάπως ασαφές αυτό που ειπώθηκε. Εκείνο που λέει και ο Δαβίδ: «και τη νύχτα», λέει, «και δεν μου λογαριάζεται ως ανοησία», αυτό ακριβώς συνέβη και εδώ. Δηλαδή: δεν καταδίκασε τα όσα συνέβησαν ως αδικία. Δεν υποστήριξε ότι τα πράγματα εξελίσσονται τυχαία και όπως τύχει. Δεν είπε: «Εγώ είμαι δίκαιος και δεν με βαραίνει καμία ενοχή· εκείνοι ευημερούν, κι εγώ βρίσκομαι σε τόσες συμφορές. Γιατί;»

Εκείνος όμως δεν έπαθε ούτε αυτό, αλλά η μεν διάνοιά του ήταν καθαρή από βλασφημία, η δε γλώσσα του καθαρή από πονηρά λόγια. Και δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό, δηλαδή δεν καταλόγισε αδικία στα όσα συνέβησαν· δεν είπε, όπως πολλοί, «απλώς και στην τύχη κατευθύνονται τα πράγματα», αλλά: «Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε».

Είδες άνδρα φιλόθεο, και πώς δεν υπερηφανεύεται, ούτε καυχάται, για το ότι υπέμεινε γενναία εκείνες τις πέρα από την ανθρώπινη φύση πληγές, ούτε θεωρεί ότι είναι δείγμα σοφίας και μεγαλοψυχίας τόση υπομονή· αλλά, σαν να εξοφλούσε ένα αναγκαίο χρέος, και χωρίς να έχει πάθει τίποτε το παράλογο, αποστόμωσε με περισσή ευκολία τη γυναίκα του. «Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, σε τίποτε δεν αμάρτησε ο Ιώβ με τα χείλη του απέναντι στον Θεό». Δεν μπορεί να πει κανείς, λέει το κείμενο, ότι έλεγε μεν αυτά προς τη γυναίκα του, ενώ στα απόκρυφα της διανοίας του ήταν γεμάτος από θυμό και δυσφορία, διότι ούτε με τα χείλη του ξεστόμισε κάτι τέτοιο. Το εβραϊκό κείμενο δεν το περιέχει αυτό, έχοντας εκφράσει προηγουμένως επαρκώς το νόημα. «Ακούγοντας δε οι τρεις φίλοι του όλα τα κακά που τον βρήκαν, ήλθαν ο καθένας από τη δική του χώρα προς αυτόν». Έρχονται βέβαια οι τρεις φίλοι, με σκοπό να τον παρηγορήσουν, κάνουν όμως το αντίθετο της παρηγοριάς· διότι φιλική ήταν μεν η παρουσία τους, καθόλου φιλική όμως η συμβουλή τους· και πριν καν μιλήσουν, αρκούσε μόνο η θέα τους για να καταβάλει ψυχολογικά τον δίκαιο. Διότι τα δικά μας δεινά τα αντιλαμβανόμαστε εντονότερα, κυρίως μπροστά στα αγαθά των άλλων. Σκέψου, δηλαδή, πόσο βαρύ ήταν να βλέπει τον εαυτό του σε αυτά τα δεινά, και εκείνους τους οικείους και γνωστούς του να παραμένουν στην προηγούμενη ευημερία τους.

Διότι είμαστε άνθρωποι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λοιπόν δεν πρέπει να ταραζόμαστε, επειδή είμαστε άνθρωποι και όχι άλογα ζώα. Εκείνα τρομάζουν από κάθε λογής θορύβους και κρότους, διότι δεν διαθέτουν λογική ικανή να αποκρούσει τον φόβο· εσύ όμως, που έχεις τιμηθεί με λόγο και λογική, πώς ξεπέφτεις στη δική τους κατωτερότητα; Μπήκε κάποιος και ανακοίνωσε έφοδο στρατιωτών; Μην ταραχθείς, αλλά άφησέ τον, κλίνε τα γόνατα, παρακάλεσε τον Δεσπότη σου, στέναξε πικρά, και Αυτός θα αποκρούσει το κακό. Εσύ μεν, ακούγοντας για έφοδο στρατιωτών η οποία δεν ήταν καν αληθινή, κινδύνεψες να αποκοπείς από την παρούσα ζωή· ο μακάριος Ιώβ όμως εκείνος, ενώ έρχονταν αλλεπάλληλοι αγγελιαφόροι και τους άκουγε να αναγγέλλουν τα δεινά, και προσέθεσαν μάλιστα την αβάσταχτη απώλεια των παιδιών του, δεν θρήνησε, δεν στέναξε, αλλά στράφηκε στην προσευχή και ευχαριστούσε τον Δεσπότη.

Απορούσαν, λοιπόν, και αυτοί και ερευνούσαν, αλλά όχι όπως οι ασεβείς, ούτε κατηγορώντας τον Θεό, ούτε καταλογίζοντάς Του αδικία εξαιτίας των όσων συνέβαιναν. Διότι ο ένας έλεγε: «Η δικαιοσύνη σου είναι σαν τα όρη του Θεού· τα κρίματά σου απύθμενη άβυσσος». Ο άλλος πάλι, παρότι υπέστη τόσα δεινά, όπως αναφέρεται, δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό· και στο μέσο του βιβλίου έλεγε, αναλύοντας το ακατάληπτο της σοφίας και της οικονομίας Του, αφού μίλησε πρώτα για τη δημιουργία: «Ιδού, αυτά είναι μέρη της οδού Του, και μόνο μια ελάχιστη ικμάδα λόγου θα ακούσουμε γι' Αυτόν».

Πρώτη μαρτυρία του Κυρίου περί του Ιώβ προς τον διάβολο, πρώτη φθονολογία του διαβόλου περί του Ιώβ προς τον Κύριο. Έδωσε εξουσία ο Κύριος στον διάβολο επί πάντων όσα ανήκαν στον Ιώβ, εκτός από τον ίδιο μόνο. Πρώτα, αναγγέλλει ο διάβολος στον Ιώβ περί της αιχμαλωσίας των ίππων και των όνων, και περί της σφαγής των υπηρετών. Περί του δεύτερου αγγελιαφόρου, ο οποίος είπε στον Ιώβ: Κατακάηκαν τα πρόβατά σου, καθώς και εκείνοι που τα ποίμαιναν. Περί του τρίτου αγγελιαφόρου, ο οποίος μίλησε στον Ιώβ περί της αιχμαλωσίας των καμηλών και της σφαγής των υπηρετών. Τέταρτος αγγελιαφόρος έρχεται σε αυτόν λέγοντας ότι: Κατέρρευσε η οικία, και θανατώθηκαν όλοι οι υιοί σου. Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, ο Ιώβ ουδόλως αμάρτησε ενώπιον του Κυρίου. Και δεύτερη μαρτυρία του Κυρίου προς τον διάβολο, εγκωμιάζουσα τον Ιώβ, και δεύτερη φθονολογία του διαβόλου περί του Ιώβ προς τον Κύριο. Και πώς ο Κύριος παρέδωσε τον Ιώβ, διαφυλάττοντας όμως τη ζωή του. Αφού εξήλθε ο διάβολος, χτύπησε τον Ιώβ από τα πόδια έως το κεφάλι. Και αφού κάθισε ο Ιώβ πάνω στην κοπριά, έξυνε το πύον του. Η γυναίκα του προστάζει τον Ιώβ να μιλήσει κατά του Κυρίου και να πεθάνει· και εκείνος την επιπλήττει. Άκουσαν οι τρεις φίλοι του Ιώβ, ο Ελιφάζ ο βασιλιάς των Θαιμανιτών, ο Βαλδάδ ο ηγεμόνας των Σαυχέων και ο Σωφάρ ο βασιλιάς των Μηναίων, όλα όσα είχαν επέλθει σε αυτόν.

Του αγίου Γρηγορίου του Ναζιανζηνού, από τον λόγο του κατά του Ιουλιανού του παραβάτη: Του οποίου τα σημάδια της πληγής που του καταφέρθηκε φέρουν ακόμη οι εικόνες που είναι δημόσια εκτεθειμένες. Του Χρυσοστόμου, από την ερμηνεία στον δίκαιο Ιώβ: «Σε όλα αυτά που του συνέβησαν δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό». Όπως ακριβώς συμβαίνει με τις εικόνες, όταν ζωγραφίζουμε κάποιον σε μια ιστορική παράσταση, γράφουμε «Ο τάδε την αφιέρωσε», έτσι και εδώ, αφού ζωγράφισε την εικόνα της ψυχής του, εκείνος που έγραψε το βιβλίο, σαν να υπογράφει στο κάτω μέρος ενός πλαισίου, λέει: «Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, ο Ιώβ δεν αμάρτησε». Από τον βίο του αγίου Κωνσταντίνου, βιβλίο τέταρτο: Το με πόση δύναμη ένθεης πίστης είχε στηριχθεί η ψυχή του, μπορεί να το κατανοήσει κανείς αναλογιζόμενος και τούτο, ότι στα χρυσά νομίσματα αποτύπωνε τη δική του εικόνα, ώστε να φαίνεται ότι κοιτάζει ψηλά, στραμμένος προς τον Θεό με τον τρόπο ανθρώπου που προσεύχεται. Αυτά λοιπόν τα νομίσματά του κυκλοφορούσαν σε όλη τη ρωμαϊκή επικράτεια, ενώ μέσα στα ίδια τα ανάκτορα σε ορισμένες πόλεις, στις εικόνες που ήταν αναρτημένες ψηλά στα προπύλαια, απεικονιζόταν να στέκεται όρθιος, κοιτάζοντας ψηλά προς τον ουρανό, με τα χέρια εκτεταμένα, σε στάση προσευχής. Έτσι λοιπόν ο ίδιος παρίστανε τον εαυτό του να προσεύχεται στις εικονογραφίες.

Σηκωνόταν πολύ πρωί ο φιλόθεος Ιώβ και προσέφερε πάντοτε θυσίες υπέρ των παιδιών του, λέγοντας: «Μήπως σκέφθηκαν κάτι πονηρό στις ψυχές τους»· ο ιεροφάντης όμως προσφέρει στον Θεό αναίμακτη θυσία υπέρ των ορθοδόξων. Εκείνος μεν στερήθηκε τα υπάρχοντά του χωρίς τη θέλησή του, αυτός δε με τη θέλησή του πάντοτε δωρίζει την ευλογία σε όσους έχουν ανάγκη. Με τα παλαίσματα εκείνου νικήθηκε ο διάβολος, και με τα κηρύγματα αυτού τρέπεται σε φυγή κάθε αίρεση. Σε όσα του συνέβησαν δεν αμάρτησε ο Ιώβ, όπως λέει η Γραφή, αλλά υπερέχει από αυτόν τούτος ο ιερέας· διότι αυτός είναι διδάσκαλος των περάτων της οικουμένης ως σοφός στα θεία.