Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:3

ΚΕ΄. ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΩΒ ΟΜΟΙΩΣ «Ο Αριστέας αναφέρει στο έργο του Περί Ιουδαίων ότι ο Ησαύ, αφού νυμφεύθηκε τη Βασσάρα, γέννησε στην Εδώμ έναν υιό, τον Ιώβ· και ότι αυτός κατοικούσε στη χώρα της Αυσιτίδος, στα σύνορα της Ιδουμαίας και της Αραβίας. Ότι αναδείχθηκε δίκαιος και κάτοχος πολλών κτηνών· διότι απέκτησε επτά χιλιάδες πρόβατα, τρεις χιλιάδες καμήλες, πεντακόσια ζεύγη βοών και πεντακόσιους θηλυκούς όνους που έβοσκαν· είχε επίσης και εκτεταμένα γεωργικά κτήματα. Και ότι αυτός ο Ιώβ ονομαζόταν παλαιότερα Ιωβάβ. Ότι ο Θεός, δοκιμάζοντάς τον για να διαπιστώσει την εγκαρτέρησή του, τον περιέβαλε με μεγάλες συμφορές. Διότι αρχικά οι όνοι και οι βόες του χάθηκαν από ληστές, έπειτα τα πρόβατά του κάηκαν μαζί με τους ποιμένες από φωτιά που έπεσε από τον ουρανό· και μετά από λίγο απήχθησαν και οι καμήλες του από ληστές· κατόπιν πέθαναν τα τέκνα του, καθώς κατέρρευσε η οικία του· και την ίδια εκείνη ημέρα γέμισε πληγές το σώμα του. Ενώ δε βρισκόταν σε αυτήν την άθλια κατάσταση, ήλθαν να τον επισκεφθούν ο Ελιφάς, ο βασιλέας των Θαιμανιτών, και ο Βαλδάδ, ο ηγεμόνας των Σαυχαίων, και ο Σωφάρ, ο βασιλέας των Μινναίων, και ήλθε επίσης και ο Ελιούς του Βαραχιήλ, ο Ζωβίτης· όταν μάλιστα τον παρηγορούσαν, εκείνος απάντησε ότι και χωρίς παρηγοριά αυτός θα παρέμενε σταθερός τόσο στην ευσέβεια όσο και στα δεινά του. Ο δε Θεός, θαυμάζοντας την ψυχική του ανδρεία, τον απάλλαξε από την ασθένεια και τον κατέστησε κύριο πολλών αγαθών». Τόσα αναφέρει και περί αυτών ο Πολυΐστωρ.

Πατρίδα, λοιπόν, αυτού του γενναίου ήταν η χώρα της Ανατολής· διότι και αυτός καταγόταν από ευγενή γενιά από τις περιοχές της ανατολής του ηλίου, όπως ο Ιώβ, και έχοντας κοινή πατρίδα με εκείνον, δεν υστέρησε στη μίμηση του ήθους του. Σήμερα, όμως, αποτελεί κοινό μάρτυρα για ολόκληρη την οικουμένη, όντας πολίτης όλης της υφηλίου. Αφού δε στρατολογήθηκε από εκεί στους καταλόγους των οπλιτών, μετέβη με το τάγμα του στη δική μας χώρα, επειδή είχε διαταχθεί από τους άρχοντες να γίνει εδώ η χειμερινή ανάπαυση των στρατιωτών.

Ακούσατε μόλις προηγουμένως τον Εφραίμ και τον Μανασσή, τέτοια και τόσα να διηγούνται για τον πατέρα τους, ώστε τα θαύματα να ξεπερνούν κάθε λόγο. Επιτρέψτε και σε εμένα να πω κάτι γι' αυτά. Διότι είναι πλέον ακίνδυνο να τον μακαρίζω. Δεν φοβάμαι πια τον φθόνο. Τι χειρότερο άλλωστε θα μου κάνει; Μάθετε λοιπόν ποιος ήταν ο άνδρας αυτός. Ευγενής από την ανατολή του ηλίου, άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απείχε από κάθε πονηρό πράγμα (διότι βεβαίως δεν θα ζηλέψει ο μέγας Ιώβ, εάν με τις μαρτυρίες γι' αυτόν στολίζεται και ο μιμητής του). Αλλά ο φθόνος, που βλέπει όλα τα καλά, είδε και το δικό μας αγαθό με πικρό μάτι, και αυτός που περιφέρεται στην οικουμένη περπάτησε και ανάμεσά μας, αφήνοντας πλατύ το ίχνος της θλίψης πάνω στις ευημερίες μας. Δεν κατέστρεψε αγέλες βοδιών και προβάτων, εκτός εάν κάποιος, με μυστική έννοια, εκλάβει το ποίμνιο ως την Εκκλησία. Ωστόσο, η βλάβη σε εμάς από τον φθόνο δεν ήταν σε αυτά, ούτε προκάλεσε ζημιά σε όνους και καμήλες, ούτε προκάλεσε οξύ πόνο στις αισθήσεις με τραύμα της σάρκας, αλλά μας αποστέρησε την ίδια μας την κεφαλή. Και μαζί με την κεφαλή έφυγαν και τα πολύτιμα αισθητήριά μας. Δεν υπάρχει πλέον ο οφθαλμός που βλέπει τα ουράνια, ούτε η ακοή που αφουγκράζεται τη θεία φωνή, ούτε εκείνη η γλώσσα, το αγνό αφιέρωμα της αλήθειας. Πού είναι η γλυκιά γαλήνη των ματιών; Πού το λαμπερό χαμόγελο στα χείλη;

Ελάτε να φορέσουμε και σε αυτόν, μέσα από την ιστορία του Ιώβ, το στεφάνι στο κεφάλι του δικαίου: «Διότι υπήρχε ένας άνθρωπος στη χώρα» της Αιγύπτου, ονόματι Αντώνιος, «άνθρωπος άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής, δίκαιος, που απείχε από κάθε πονηρό πράγμα» και «ήταν ο άνθρωπος εκείνος ευγενής μεταξύ εκείνων της ανατολής του ηλίου.» Ποιου ηλίου; Του ηλίου της δικαιοσύνης. Διότι δικές του ανατολές ήταν οι απόστολοι, με τους οποίους ο Αντώνιος είχε συγγένεια. Αυτό ας ονομαστεί περιβολή της ευγένειας του πνεύματος.

Ήταν λοιπόν καθαρός σαν τον Ενώχ, άμεμπτος σαν τον Ιώβ. Διότι σε τίποτα δεν μπόρεσε να τον διαβάλει ή να τον κατηγορήσει εκείνος που τρέφεται με τις κατηγορίες των αμαρτωλών και ξερνά συκοφαντίες κατά των δικαίων, ούτε τόλμησε να πει για αυτόν: «Μήπως χωρίς αντάλλαγμα σέβεται ο Προκόπιος τον Κύριο;» Διότι δεν έβλεπε σε αυτόν κοπάδια προβάτων να πληθαίνουν, ούτε κατείχε ο Προκόπιος αγέλες από φορτηγές καμήλες. Από πού θα είχε ο μάρτυρας θηλυκά γαϊδούρια να βόσκουν; Από πού θα είχε ζευγάρια βοδιών να οργώνουν τη γη, αυτός που δεν κράτησε για τον εαυτό του ούτε έναν σβώλο χώμα; Αλλά ούτε και τα εξής τόλμησε να ισχυριστεί ο κοινός συκοφάντης για να χλευάσει την υπομονή του μάρτυρα: «Δέρμα αντί δέρματος, όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για την ψυχή του». Διότι μήπως ο μάρτυρας ήταν στεφανωμένος με χορό γιων ή θυγατέρων;

Δες την ευτεκνία και από τα δύο φύλα και πώς είναι συμμετρικά κατανεμημένη, όπου από το πιο επιθυμητό γένος ο καρπός είναι περισσότερος. Αναφέρει πρώτα εκείνα για τα οποία πρέπει να μακαρίζει κανείς τον άνθρωπο, την πολλή του αρετή και την ομορφιά της ψυχής του. Διότι κατά την αρχαιότητα αυτά προέρχονταν από την αρετή, εννοώ η ευτεκνία και η πολυτεκνία. Δεν θα υπάρχει ανάμεσά σας, λέει, άγονος ούτε στείρα. Ο δε Αβραάμ ήταν άγονος ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο, για να μάθεις ότι τα έπαθλα της αρετής δεν είναι αυτά, αλλά άλλα. Γι' αυτό σου τα υποσχέθηκε αυτά, δείχνοντας συγκατάβαση. «Και ήταν τα κτήνη του», αναφέρει, «επτά χιλιάδες πρόβατα, τρεις χιλιάδες καμήλες, πεντακόσια ζευγάρια βόδια, πεντακόσιες θηλυκές γαϊδούρες που έβοσκαν, και πάρα πολύ μεγάλο πλήθος υπηρετών, και είχε μεγάλα έργα πάνω στη γη». Δες τον να κατέχει πλούτο καθαρά αγροτικό. Δεν μίλησε για δάνεια και τόκους, ούτε για θαμμένο χρυσάφι, ούτε για τίποτα το περιττό, αλλά μόνο για τα αναγκαία. Τέτοιος ήταν ο πλούτος των παλαιών. Και αν κάπου είχαν και χρυσάφι, ήταν πάρα πολύ λίγο και ασήμαντο. Δεν είπε ότι είχε σπίτια με χρυσές οροφές. Ο πλούτος του δεν ήταν άκαρπος· διότι από τα πρόβατα και τα βόδια ήταν δυνατόν να ευεργετεί όσους είχαν ανάγκη, ενώ από τη χρυσή οροφή όχι. Μεγάλος είναι αυτός ο πλούτος· κανείς δεν εμποδίζεται να τον έχει. «Και είχε», λέει, «μεγάλα έργα πάνω στη γη». Άλλοι μεν λένε ότι εννοούνται τα πνευματικά έργα —διότι αυτά είναι όντως μεγάλα έργα—, άλλοι δε τα αμπέλια, τις ελιές και άλλα παρόμοια.

Όμως μεγάλο έργο είναι εκείνο που μένει, που δεν διαλύεται και δεν σταματά, που δεν καταρρέει. Βλέπεις πώς, μέσα σε τόσο μεγάλο πλούτο, ήταν δίκαιος και απείχε από κάθε πονηρή πράξη; «Και ήταν», λέγει, «ο άνθρωπος εκείνος ευγενής ανάμεσα σε εκείνους που κατοικούν στην ανατολή του ηλίου». Ανατολικό τον ονομάζει. Ήταν από όλους, λέει, ο πιο λαμπρός και ονομαστός, και μπορούσε να απαριθμήσει προγόνους επίσημους και λαμπρούς. Τι δεν θα μπορούσε να τον είχε ωθήσει στην υπερηφάνεια; Η αρετή της ψυχής του, η ευημερία του στα πάντα, το ότι ήταν ο μοναδικός που ήταν ταυτόχρονα και πλούσιος και ενάρετος, το ότι είχε θαυμαστούς προγόνους; Αλλά, όταν αυτά τα αγαθά τυχαίνουν στους ασεβείς, άκουσε τι λέγει ο προφήτης: «Γι' αυτό τους κυρίευσε ολοκληρωτικά η υπερηφάνεια, περιβλήθηκαν την αδικία και την ασέβειά τους». Και πάλι ο ίδιος λέγει: «Γιατί ζουν οι ασεβείς και γερνούν μέσα στον πλούτο;». Αυτός όμως δεν ήταν έτσι. Επομένως, δεν είναι η φύση του πλούτου η αιτία αυτών των κακών, αλλά η προαίρεση εκείνων που δεν τον χρησιμοποιούν όπως πρέπει. Βλέπεις εδώ ότι δεν υπάρχει καπηλεία, ούτε άδικο εμπόριο, ούτε αθέμιτη συναλλαγή, ούτε τίποτα άλλο τέτοιο, παρά ο νόμιμος πλούτος, η φυσική ευπορία, την οποία ο ίδιος ο Θεός του παρείχε. Δεν βλέπεις εδώ άλογα, τίποτα το αλαζονικό, τίποτα το ματαιόδοξο, τίποτα το παιδαριώδες, αλλά τα πάντα είναι χρήσιμα. Αυτά μπορεί να τα πει κανείς και για τον Αβραάμ. Διότι και σε εκείνον ο πλούτος βρισκόταν σε αυτά, στην καλλιέργεια της γης, στη φροντίδα των αναγκαίων.

Ο θαυμαστός αυτός πλούτος είναι πιο επιθυμητός, πιο ευχάριστος, πιο ωφέλιμος, πιο ασφαλής, πιο δίκαιος, πιο ευσεβής και περισσότερο ταιριαστός στον άνθρωπο, λιγότερο κοπιαστικός, και ούτε προξενεί τόσο μεγάλη ζημία ούτε δέχεται μεταβολές ούτε αλλοιώνεται. Μερικοί υποστηρίζουν ότι η φράση «των από ανατολών του ηλίου» αναφέρεται στον Αβραάμ, επειδή από εκεί καταγόταν ο Αβραάμ. 1,4a 〈Συμπορεύονταν δε οι υιοί του μεταξύ τους〉 4b 〈και έκαναν συμπόσιο κάθε ημέρα〉 4c 〈προσκαλώντας μαζί και τις τρεις αδελφές τους〉 4d 〈για να τρώνε και να πίνουν μαζί τους.〉 Μεγάλη ήταν η ομόνοιά τους· είχαν εκπαιδευτεί στο μεγαλύτερο από τα αγαθά, το να γευματίζουν από κοινού, να έχουν κοινή τράπεζα· διότι αυτό συμβάλλει σε μεγάλο βαθμό στη συμφωνία. Βλέπεις, αγαπητέ, ευφροσύνη με ασφάλεια; Βλέπεις αδελφική τράπεζα; Βλέπεις αλληλένδετη χορεία; Διότι αυτό προερχόταν από πολλή φιλία. Προσκαλώντας μαζί, λέγει, και τις τρεις αδελφές τους για να τρώνε και να πίνουν μαζί τους. Διότι αυτό αποτελεί απόδειξη της μέγιστης φιλίας. Γι' αυτό και ο Παύλος παρήγγειλε λέγοντας: όταν συνέρχεσθε για να φάτε, να περιμένετε ο ένας τον άλλον. Τόσο ισχυρός σύνδεσμος είναι η κοινωνία της τράπεζας, ώστε να υπερνικά ακόμη και την κακία των ληστών.

Συμπεραίνουμε, λοιπόν, ότι ο γάμος δεν αποτελεί κανένα εμπόδιο για την αρετή· διότι, ειδάλλως, θα είχε σταθεί εμπόδιο και στον Ιώβ. Αλλά βέβαια αυτός ο δεσμός δεν εμπόδισε τον δίκαιο να διατρέξει σωστά τον δρόμο του, επομένως μάταια κάποιοι το προβάλλουν ως πρόφαση. «Και τα ζώα του ήταν επτά χιλιάδες πρόβατα, τρεις χιλιάδες καμήλες, πεντακόσια ζευγάρια βόδια, πεντακόσιες θηλυκές γαϊδούρες που έβοσκαν, και πάρα πολύ μεγάλο πλήθος υπηρετών, και είχε μεγάλα έργα πάνω στη γη». Πρόσεξε, λοιπόν, ότι ο πλούτος που διέθετε ήταν περισσότερο αγροτικός· διότι δεν απαρίθμησε δάνεια και τόκους, ούτε χρυσοσκέπαστα σπίτια. Γι' αυτό και δεν του ήταν καθόλου δύσκολο να μπορεί να ευεργετεί· αλλά διέθετε πρόβατα, βόδια, και τα προϊόντα των εποχών και της γεωργίας, από τα οποία προσέφερε τα αναγκαία σε όσους είχαν ανάγκη.

Διότι, αν και είχε παιδιά, παρέμεινε άτρωτος ως προς τα χρήματα, θεωρώντας ως ευπορία και περιουσία την έλλειψη των επιθυμιών, και ως φιλοτιμία το να μην είναι υποδουλωμένος στα πάθη. Επειδή δε έχει σημανθεί με οβελίσκο η φράση «καὶ ὑπηρεσία πολλὴ σφόδρα», πρέπει να γνωρίζουμε ότι όσα έχουν σημανθεί με οβελίσκο δεν υπάρχουν στο εβραϊκό κείμενο, αλλά τοποθετήθηκαν από τους Εβδομήκοντα μόνο για λόγους σαφήνειας. Το να εισάγει κανείς, ωστόσο, πνευματική θεωρία στην καταγραφή των ζώων κατά διάφορα γένη, είναι κάτι ταυτόχρονα ονειροκριτικό και περιττό. «Και ήταν ο άνθρωπος εκείνος ευγενής, από εκείνους της ανατολής του ηλίου». Ο Σύμμαχος, βέβαια, το απέδωσε ως «ο μέγιστος όλων των ανατολικών». Ήταν δηλαδή, λέγει, πιο λαμπρός και περιφανής από όλους, και είχε να απαριθμήσει προγόνους επιφανείς και λαμπρούς, αλλά τίποτε από αυτά δεν τον οδήγησε στην υπερηφάνεια. «Επισκέπτονταν δε οι γιοι του ο ένας τον άλλον και έκαναν συμπόσιο κάθε μέρα, παίρνοντας μαζί και τις τρεις αδελφές τους, για να τρώνε και να πίνουν μαζί τους». Επειδή δε διέθεταν σύμφωνη την αρετή, ήταν χωρίς διχόνοιες και στα υλικά πράγματα, πορευόμενοι ο ένας προς τον άλλον, και όχι μακριά, ούτε κάνοντας συναναστροφές με άλλους· καθιστούσαν δε και τις αδελφές τους μάρτυρες της σωφροσύνης τους· διότι δεν καλούσαν κάποιες ξένες γυναίκες στα συμπόσια και τα δείπνα, αλλά συμπαραλάμβαναν τις αδελφές τους, γεγονός που αποτελεί εναργές σημάδι σωφροσύνης και κοσμιότητας.