Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:7

ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΣΤΟΝ ΙΩΒ. Κεφ. Α΄, στ. 7. Και είπε ο Κύριος στον Διάβολο: Από πού έρχεσαι; Συγχρόνως και μέσα από αυτά καθίσταται φανερό ότι όλα τα δημιουργήματα βρίσκονται σε καθορισμένους τόπους, οι μεν φωστήρες στο στερέωμα, τα δε νέφη στον αέρα· και στους ανθρώπους έθεσε τα όρια των εθνών, οι δε άγγελοι αποστέλλονται για διακονία, και ανεβαίνουν και κατεβαίνουν πάνω στην κλίμακα· και εδώ ήλθαν, αναφέρει, για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου, και γίνεται ερώτηση προς τον Διάβολο: «Από πού έρχεσαι;», ώστε επομένως βρίσκονται σε κάποιον τόπο, και εκεί όπου αποστέλλονται, εκεί παρευρίσκονται, ενώ μόνος ο Θεός είναι απερίγραπτος. Γι' αυτό, δεν αναζητούν τον πανταχού παρόντα σαν να βρίσκεται σε κάποιον τόπο, για να βρουν σε κάποιο χώρο και περιορισμένο τον απεριόριστο· αλλά η παράστασή τους ενώπιόν Του σημαίνει τούτο: το να συμμορφώνονται με τα θελήματά Του και το να τείνουν εξ ολοκλήρου προς Αυτόν. Διότι ενώπιον του Θεού βρίσκεται ολόκληρη η κτίση, ακόμη και η αποστατική και πονηρότατη, εξαιτίας του απερίγραπτου της δικής Του ουσίας· ιδιαιτέρως όμως οι άγγελοι παρευρίσκονται στον Θεό σύμφωνα με τον ακόρεστο έρωτα της θείας αγάπης.

Και είπε ο Θεός στον διάβολο: «Από πού έρχεσαι;» Αθανασίου. Ταυτόχρονα δε, με αυτά αποδεικνύεται ότι, αν και όλα τα δημιουργήματα βρίσκονται σε ξεχωριστούς τόπους, οι μεν φωστήρες στο στερέωμα, τα δε νέφη στον αέρα. Και για τους ανθρώπους καθόρισε τα όρια των εθνών· οι δε άγγελοι αποστέλλονται για διακονίες, και αναβαίνουν και καταβαίνουν πάνω στην κλίμακα. Και εδώ, λέγει, ήλθαν για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου. Και απευθύνεται ερώτηση προς τον διάβολο: «Από πού έρχεσαι;»

Από πού τα άντλησε και αυτά ο Πλάτων, εγώ τουλάχιστον δεν θα μπορούσα να πω· εκείνο όμως που μπορώ να δηλώσω, και είναι αληθές, είναι ότι μυριάδες χρόνια πριν γεννηθεί ο Πλάτων, και αυτό το δόγμα γινόταν ομολογουμένως αποδεκτό από τους Εβραίους. Λέει λοιπόν η Γραφή τους: «Και έγινε σαν αυτή την ημέρα, και ήλθαν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Θεού· και ο διάβολος ήλθε ανάμεσά τους, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε αυτήν», ονομάζοντας διάβολο την αντίπαλη δύναμη, και αγγέλους του Θεού τις αγαθές δυνάμεις. Αυτές δε τις αγαθές δυνάμεις τις ονομάζει και θεία πνεύματα και λειτουργούς του Θεού, εκεί όπου αναφέρει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα φωτιάς». Αλλά και τη διαμάχη των αντίθετων δυνάμεων κατ' αυτόν τον τρόπο την παρουσιάζει εκείνος που είπε: «Δεν είναι η πάλη μας ενάντια σε αίμα και σάρκα, αλλά ενάντια στις αρχές, ενάντια στις εξουσίες, ενάντια στους κοσμοκράτορες του σκότους τούτου [του αιώνα], ενάντια στα πνευματικά όντα της πονηρίας στους επουράνιους τόπους». Ο δε Πλάτων φαίνεται ξεκάθαρα να παραφράζει το λόγιο του Μωυσή που λέει: «Όταν ο Ύψιστος διαμέριζε τα έθνη, καθώς διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού», μέσα από τα οποία καθόρισε ότι ολόκληρο το γένος των ανθρώπων είναι «κτήματα θεών και δαιμόνων».

Λέει ότι οι αστέρες του ουρανού ονομάζονται «πολείς» —δηλαδή περιστρεφόμενοι— λόγω του ότι περιφέρονται αδιάκοπα από την ανατολή προς τη δύση και από τη δύση προς την ανατολή, σε σφαιρικό σχήμα. Λέει δε ότι γύρω από τις ίδιες τις άρκτους ελίσσεται, σαν ρεύμα κάποιου ποταμού, το μέγα θαύμα ενός πελώριου Δράκοντα. Και αυτό, υποστηρίζει, είναι εκείνο που είπε ο διάβολος προς τον Θεό στο βιβλίο του Ιώβ: «αφού περιπάτησα την υπ' ουρανόν και την περιήλθα», δηλαδή αφού περιστράφηκα και κατασκόπευσα τα γενόμενα. Διότι θεωρούν ότι ο Δράκοντας, δηλαδή ο όφις, έχει ταχθεί στον αρκτικό πόλο, ώστε από τον υψηλότατο πόλο να επιβλέπει και να εφορά τα πάντα, για να μην του διαφύγει τίποτα από όσα πράττονται. Διότι, ενώ όλοι οι αστέρες του ουρανού δύουν, μόνον αυτός ο πόλος δεν δύει ποτέ, αλλά παραμένοντας ψηλά πάνω από τον ορίζοντα, περισκοπεί και επιβλέπει τα πάντα, και τίποτα από όσα πράττονται δεν δύναται να του διαφύγει, όπως λέει. Εκεί μάλιστα όπου σμίγουν η δύση και η ανατολή, λέει πως είναι ταγμένη η κεφαλή του. Διότι το κεφάλι του Δράκοντα βρίσκεται ακριβώς μεταξύ της δύσης και της ανατολής των δύο ημισφαιρίων, ώστε, όπως λέει, να μην του διαφεύγει ταυτόχρονα τίποτα ούτε από τη δύση ούτε από την ανατολή, αλλά το θηρίο να γνωρίζει τα πάντα συγχρόνως. Πάνω ακριβώς από την κεφαλή του Δράκοντα διακρίνεται από τα άστρα μια ανθρώπινη μορφή, την οποία ο Άρατος ονομάζει «κεκμηκός είδωλον» (καταπονημένο είδωλο) και «μογέοντι εοικός» (αυτόν που μοιάζει να μοχθεί), και η οποία ονομάζεται ο «Εν γόνασιν» (Αυτός που βρίσκεται στα γόνατα).

Εμείς όμως, αν κάνουμε μια ή δύο φορές κάτι καλό ή προσευχηθούμε, χαλαρώνουμε, θεωρώντας ότι έχουμε εκπληρώσει τα πάντα. «Και συνέβη», λέει, «εκείνη την ημέρα, να έλθουν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιόν Του, και ήλθε μαζί τους και ο διάβολος, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε όλη την υπ' ουρανόν». «Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Από πού έρχεσαι; Και αποκριθείς ο διάβολος είπε στον Κύριο: Έρχομαι, αφού περιήλθα τη γη και περπάτησα στην υπ' ουρανόν». Ανοίγει λοιπόν το θέατρο, στο στάδιο σύρεται ο αθλητής. Διότι, για να μην πει κανείς αυτά που είπε ο διάβολος: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ;», ο Θεός αποστομώνει όχι μόνο τον διάβολο, αλλά μέσω εκείνου και τους δικούς του ζηλωτές. «Ναι, ήταν δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής· αλλά αυτό δεν είναι σπουδαίο», λέει, «δεν υπέστη κανέναν πειρασμό, ούτε καταιγίδα ούτε ναυάγιο. Δείξε μου τον μέσα στη φτώχεια, δείξε μου τον μέσα στις συμφορές. Αν όμως, ενώ ευημερούσε και ήταν πλούσιος, ήταν ευσεβής, τι το σπουδαίο;» Και όμως, είναι σπουδαίο αυτό, άνθρωπε, και δεν είναι λιγότερο δόκιμος αυτός που είναι ευσεβής έχοντας πλούτο, από εκείνον που πράττει το ίδιο ευρισκόμενος σε φτώχεια. Άκουγε τον προφήτη να λέει: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών», και πάλι: «Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν μαστιγώνονται· γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια ως το τέλος».

Διότι αυτός δεν έχει δικαίωμα λόγου και τόσης παρρησίας —επειδή οι δαίμονες, όταν είδαν τον Υιό του Θεού, φώναζαν λέγοντας: «Τι σχέση έχουμε εμείς με εσένα;»—· ούτε άλλωστε του ανήκει η θέση να παρίσταται μαζί με τους αγγέλους. «Ήλθαν», λέγει, «οι άγγελοι, και ο διάβολος ήλθε μαζί τους, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε όλη την υπ' ουρανόν». Τι μαθαίνουμε από αυτό; Ότι η οικουμένη είναι γεμάτη και από δαίμονες και από αγγέλους, και ότι αμφότεροι βρίσκονται υπό την εξουσία του Θεού, και ότι οι μεν άγγελοι προσέρχονται προς τον Θεό για να δεχθούν προστάγματα, ο δε διάβολος δεν δύναται να πράξει τίποτε από όσα τον ευχαριστούν, εάν δεν λάβει άνωθεν την παραχώρηση. Διότι, αν και αφηνίασε και βρίσκεται έξω από την υπηρεσία του Θεού, εντούτοις ο φόβος υπάρχει μέσα του σαν χαλινάρι και δεν του επιτρέπει να χρησιμοποιήσει την εξουσία του. Αλλά πρόσεξε, εκείνοι μεν προσέρχονται σαν υπηρέτες για να αναφέρουν τα πεπραγμένα, όπως μπορεί κανείς να δει και στο βιβλίο του Ζαχαρία, αυτός όμως δεν έχει να πει τίποτε. Το ότι λοιπόν «ήλθε μαζί με αυτούς» δεν φανερώνει τίποτε άλλο, παρά ότι και αυτός υπόκειται στον Θεό, ώστε να μη δώσει ο λόγος αφορμή σε εκείνους που εισάγουν θεωρίες περί άκτιστης ύλης. «Και ο διάβολος», λέγει —αυτός όμως δεν ανήκει πλέον στον Θεό· διότι εκείνοι μεν είναι του Θεού, αυτός όμως όχι πλέον του Θεού—, «και ο διάβολος ήλθε μαζί τους», όχι για να παρασταθεί ενώπιον του Κυρίου όπως εκείνοι, αλλά απλώς ήλθε.

Γι' αυτόν τον λόγο και όταν προσευχόμαστε λέμε: «ζητήστε τον άγγελο της ειρήνης», επειδή υπάρχει και άγγελος μάχης και πολέμων — τον διάβολο εννοώ. Διότι και εκείνοι ονομάζονται άγγελοι, όπως ακριβώς λέει ο Σωτήρας: «Πηγαίνετε από μένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Διότι η λέξη «άγγελος» είναι όρος μέσος. Εάν δεν προσθέσεις το «του Θεού» ή το «του διαβόλου», δεν έχεις δηλώσει ακόμη τίποτα. Γι' αυτόν τον λόγο πουθενά δεν αναφέρεται απλώς «άγγελος», αλλά «άγγελος Κυρίου είναι». Και αυτό σημαίνει ότι έχουν επιφορτιστεί με την οικονομία της οικουμένης — διότι αυτό σημαίνει το να παρίστανται ενώπιον του Κυρίου —, όπως ακριβώς ο Ζαχαρίας λέει ότι είδε τα άλογα, υποδηλώνοντας την ορμή και την ταχύτητα των αγγελικών δυνάμεων. Αφού περιήλθε, λέει, τη γη και περπάτησε σε αυτήν. Βλέπεις ότι ο ουρανός δεν είναι βατός σε αυτόν τον πονηρό δαίμονα; Εάν όμως πει κάποιος: «Λοιπόν, ο ουρανός είναι άβατος, αλλά η γη τον δέχθηκε;», ναι, για το δικό σου συμφέρον. Διότι, εάν ενώ έχεις απέναντί σου έναν τόσο άγρυπνο εχθρό, ούτε και έτσι δεν βρίσκεσαι σε εγρήγορση, εάν είχες απαλλαγεί και από αυτή τη φροντίδα και τη μέριμνα, από ποιον δεν θα ήσουν πιο βυθισμένος στον ύπνο; Ένα τέτοιο φόβητρο σου έθεσε, και δεν ξυπνάς; Δεν βλέπεις πώς και ο Παύλος δείχνει το κέρδος που προκύπτει από αυτό, λέγοντας: «Διότι η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα, αλλά προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του σκότους του αιώνος τούτου»; Τι κάνεις, Παύλε;

Περιγράφοντας τη δύναμη των αντιπάλων, μήπως καταρρακώνεις το φρόνημα των δικών σου ανθρώπων; «Όχι», λέει, «αλλά μάλλον το αφυπνίζω. Διότι, εάν δεν διέθεταν τόση ισχύ ώστε να μπορούν να τον καταβάλουν, σωστά θα μιλούσες· εάν όμως έχουν μεγαλύτερη δύναμη, η ήττα προκύπτει από την αμέλεια. Από αυτήν, λοιπόν, τους αφυπνίζω». Μη θλίβεσαι, επομένως, για το ότι ο διάβολος γκρεμίστηκε από τον ουρανό στη γη, αλλά να ευχαριστείς τον Θεό που σου επέβαλε την ανάγκη να νήφεις, επειδή σου όρισε έναν παιδαγωγό φοβερό και σκληρό. Θέλεις να σου δείξω το κέρδος που προκύπτει από τον διάβολο; Άκουσε τον Παύλο που λέει: Παρέδωσα τέτοιου είδους ανθρώπους στον σατανά, για να παιδευτούν ώστε να μη βλασφημούν. Θέλεις πάλι να ακούσεις και κάτι άλλο; Παραδώστε, λέει, έναν τέτοιον άνθρωπο στον σατανά για τον όλεθρο της σάρκας. Δεν βλέπεις τους δημίους που συνοδεύουν τους άρχοντες; Έτσι και ο Παύλος τους χρησιμοποιούσε. Για αυτά τα αγαθά, όμως, δεν ευθύνεται ο διάβολος, αλλά η φιλανθρωπία του Θεού, η οποία χρησιμοποιεί τον πονηρό για το δέον. Βλέπεις ότι ο διάβολος δεν παρίσταται παντού ταυτόχρονα, αλλά περιοδεύει; Διότι, λέει: Αφού περιήλθα τη γη και περπάτησα στην οικουμένη, παρίσταμαι. Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Από πού έρχεσαι; Βλέπεις ότι το γεγονός αυτό έχει διαμορφωθεί σχηματικά; Τον ρωτά ο Θεός. Από αυτό μαθαίνουμε ότι ήθελε να πειραστεί εκείνος. Και για ποιον λόγο ρωτά ο Θεός; Για να του δώσει αφορμή για πάλη και μάχη.

Και δες πώς πρώτα τον καθιστά υπόλογο με τις ίδιες του τις απαντήσεις. Για να μην πει, όταν ο Θεός ρωτήσει: «Μήπως είδες κάποιον σαν τον θεράποντά μου;», ότι «δεν ξέρω, δεν έχω περιέλθει ακόμη όλη τη γη», πρώτα τον κάνει να ομολογήσει ότι επισκέφθηκε όλη την ανθρώπινη φύση, και τότε του θέτει το ερώτημα: «Από πού έρχεσαι;» Και εκείνος δεν του απάντησε απλώς: «αφού περιήλθα τη γη», αλλά «αφού περπάτησα και όλη την περιοχή κάτω από τον ουρανό», για να υπονοήσει και την έρημο και όλη την οικουμένη και ό,τι βρίσκεται κάτω από τον ουρανό. Διότι, πράγματι, συχνάζει κυρίως στις ερήμους, όπως ακριβώς είπε και ο Χριστός: «διέρχεται μέσα από άνυδρους τόπους ζητώντας ανάπαυση». Και αυτό είναι έργο της πρόνοιας του Θεού, το να εξορίζει το μεγαλύτερο μέρος των δαιμόνων εκεί. «Και του είπε ο Κύριος: Πρόσεξες με τη διάνοιά σου τον θεράποντά μου Ιώβ, ότι δεν υπάρχει όμοιός του άνθρωπος πάνω στη γη, άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απέχει από κάθε πονηρό πράγμα;» Δες πώς ο αθλητής ανακηρύσσεται νικητής για δεύτερη φορά από την αδέκαστη κρίση. Εσύ, όμως, παρατήρησέ μου την άνοια και την κακία του διαβόλου. Ο Θεός μαρτυρεί ότι είναι άμεμπτος, και εσύ προσδοκάς να επικρατήσεις αυτής της μαρτυρίας; Δεν θα έλεγε: «άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής», εάν δεν προγνώριζε ότι, ακόμη και όταν θα έπεφταν πάνω του οι πειρασμοί, εκείνος επρόκειτο να παραμείνει ακατανίκητος.

Διότι, αν για αυτόν τον σκοπό έχουν δημιουργηθεί, αυτό είναι το έργο τους, όπως ακριβώς λέει και ο μακάριος Παύλος: αποστέλλονται για εκείνους που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία. Και ο διάβολος, λέει, βρισκόταν ανάμεσά τους. Βλέπεις για ποιον σκοπό παρίστανται εκείνοι, και για ποιον αυτός; 〈Εκείνοι για να λειτουργούν,〉 αυτός για να πειράζει. Εκείνοι μεν για να οικονομούν τα δικά μας, αυτός δε για να διαστρέφει τα δικά μας. Και για ποιον λόγο ερωτάται πάλι ενώπιον των αγγέλων; Αναγκαστικά, μπροστά σε αυτούς στους οποίους και προηγουμένως είχε πει: «σίγουρα κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει». Ω, τι αναίσχυντη φύση! Τόλμησε πάλι να έλθει. 〈Και είπε ο Κύριος στον διάβολο: από πού έρχεσαι;〉 〈Τότε είπε ο διάβολος ενώπιον του Κυρίου:〉 〈Αφού διέσχισα την υπ' ουρανόν και περπάτησα τη γη, βρίσκομαι εδώ.〉 Δες και αυτόν να περιοδεύει καθημερινά την οικουμένη. Διότι το ότι και οι άγγελοι περιοδεύουν, το έχουμε μάθει από τον Ζαχαρία. Αλλά και αυτός δεν περιοδεύει χωρίς λόγο· διότι είναι και αυτό έργο της πρόνοιας του Θεού το να περιοδεύει αυτός καθημερινά, ώστε αφενός η δική του καταδίκη να γίνει μεγαλύτερη, αφετέρου εμείς να νήφουμε περισσότερο. Γι' αυτό ονομάζεται κοσμοκράτορας του σκότους του αιώνα τούτου, της πονηρίας. «Πες, διάβολε, τι έκανες;» «Αφού περιήλθα», λέει, «τη γη και την περπάτησα, βρίσκομαι εδώ.» «Τι έπραξες;» Τίποτε το χρηστό, τίποτε το αγαθό.

Διότι ούτε ο Θεός ασκεί βία, έχοντάς μας τιμήσει με το αυτεξούσιο, ούτε ο διάβολος κατέχει κάποια αναγκαστική δύναμη εναντίον μας, αλλά ανάλογα με την προαίρεσή μας είτε πράττουμε το ορθό είτε αμαρτάνουμε, προσκολλώμενοι σε αγγέλους ή σε δαίμονες. «Και είπε ο Κύριος στον διάβολο: Από πού έρχεσαι;» Γιατί άραγε, λοιπόν, μαζί με τη λειτουργία των αγγέλων παρίσταται και ο διάβολος, και ανάμεσα στα άγια πνεύματα παρουσιάζεται με παρρησία το ακάθαρτο πνεύμα; Ούτε οι άγγελοι παραστάθηκαν στον Θεό σωματικά, ούτε ο σατανάς· αλλά κάθε υπηρεσία ονομάζεται παράσταση. Ως κτίσμα λοιπόν του Θεού, και ο διάβολος διατάσσεται να εκτελεί τα καθήκοντά του· διότι, αν και επαναστάτησε ως προς την πρόθεσή του, εντούτοις βρίσκεται κάτω από τον ζυγό της δουλείας, και διατάσσεται να πράξει τα προσταζόμενα ως δήμιος. Και όπως ακριβώς οι δικοί μας άρχοντες, όταν καλούν κάποιον με τιμή, αποστέλλουν έντιμους ανθρώπους, ενώ όταν τον σύρουν με ατιμία, στέλνουν κάποιους σκληρούς στρατιώτες· έτσι και ο Θεός, στους μεν αγίους αποστέλλει αγγέλους διακόνους για τη σωτηρία τους, όταν όμως θέλει να τιμωρήσει, παραχωρεί την άδεια στις κακοποιές δυνάμεις. Γι' αυτό και ο Παύλος παραδίδει στον σατανά εκείνον που παρανόμησε στην Κόρινθο για τον όλεθρο της σάρκας, και άλλους πάλι, προκειμένου να μη βλασφημούν. «Και αποκρινόμενος ο διάβολος στον Κύριο, είπε: Αφού περιήλθα τη γη και περπάτησα στα μέρη κάτω από τον ουρανό, βρίσκομαι εδώ».

Ο ουρανός, λοιπόν, είναι άβατος για αυτόν τον πονηρό δαίμονα, και ούτε παρευρίσκεται παντού ταυτόχρονα, αλλά περιφέρεται. Τη δε έκφραση «κάτω από τον ουρανό», λέει, τη χρησιμοποιεί για να υπονοήσει και την έρημο, και ό,τι βρίσκεται κάτω από τον ουρανό, καθώς και τον εναέριο χώρο· περιπλανάται μάλιστα και στην ακατοίκητη γη, ίσως κατά κάποια οικονομία του Θεού, προκειμένου να μην ενοχλεί διαρκώς το γένος μας. «Και είπε σε αυτόν ο Κύριος: Έστρεψες την προσοχή του νου σου στον θεράποντά μου Ιώβ;» Από αυτό μαθαίνουμε ότι ο Θεός ήθελε μεν να δοκιμαστεί ο Ιώβ, όπως ακριβώς κάποιος που διαθέτει έναν γενναίο αθλητή· γι' αυτόν τον λόγο ρωτά τον διάβολο, προκειμένου να του δώσει αφορμή για την πάλη, αλλά δεν ήθελε ο Ίδιος να δώσει την αφορμή, για να μη φανεί ότι επιζητεί την επίδειξη. Πρόσεξε δε πώς σταδιακά αποσαφηνίζεται ο τρόπος αυτού του διαλόγου· διότι δεν τον παρουσιάζει πλέον να εκφωνεί λόγια, αλλά λέει: «Έστρεψες την προσοχή του νου σου;», κάτι το οποίο η ιερή αφήγηση απέδωσε ως φωνή.

Επέτρεψε, λοιπόν, ο Θεός στον διάβολο να κατανοήσει, ακόμη και χωρίς να του μιλήσει, ότι δεν Του διέφυγε η πονηρή βουλή και πράξη του, και σαν να του απευθύνει τον λόγο, λέει: «Από πού έρχεσαι;»· όχι επειδή ήθελε να μάθει τις κινήσεις του πονηρού (διότι πώς θα μπορούσε, Αυτός που κατέχει την άμεση γνώση των πάντων;), αλλά διότι συνηθίζει, ως επί το πλείστον, να διατυπώνει τα λεγόμενά Του με τη μορφή ερώτησης. Όπως ακριβώς και στα Ευαγγέλια ο Κύριος απευθύνει ερωτήσεις σε αυτούς που ήταν γύρω από τον Κλεόπα: «Ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι που ανταλλάσσετε μεταξύ σας;». Και ποιος θα τολμούσε να πει ότι Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας έχει ανάγκη να ρωτά; Παρόμοιο είναι και το: «Πόσους άρτους έχετε;»· και αλλού, για να πιστοποιήσει την ανάστασή Του, έλεγε: «Έχετε κάτι φαγώσιμο εδώ;»· και για τον Λάζαρο ρωτούσε: «Πού τον έχετε βάλει;», Εκείνος που είχε προλάβει την είδηση και είχε προαναγγείλει τον θάνατό του. Με τον ίδιο τρόπο λοιπόν και εδώ, λέγοντας στον διάβολο: «Από πού έρχεσαι;» και «Πρόσεξες τον δούλο μου;», δεν προβάλλει λόγια άγνοιας, ούτε επιθυμεί να πληροφορηθεί για την πορεία του εχθρού, αλλά αναδεικνύει τον ίδιο τον διάβολο σε κατήγορο της δικής του ωμότητας.

Στο χωρίο του Ιώβ «από πού έρχεσαι;» Δεν προβάλλει απλώς έναν τύπο ερώτησης, όπως θα μπορούσε να νομίσει κανείς, αλλά αποκαλύπτει και το νόημα μιας βαθύτερης αναζήτησης. Εσύ, λέει, που καταδικάστηκες εξαιτίας της αλαζονείας σου να διαμένεις στα χαμερπή και στα επίγεια, από πού ή πώς ήρθες εδώ, εφόσον δεν έχεις καμία εξουσία να περιεργάζεσαι τους βίους ιερών ανδρών, αλλά έχεις περιοριστεί μόνο σε εκείνους οι οποίοι, με τα σφάλματα της δικής τους ζωής, σε καθιστούν εισηγητή και χορηγό των άτοπων πράξεων; Από πού λοιπόν έδωσες στον εαυτό σου το δικαίωμα να γίνει κριτής σε έναν βίο που δεν σου αρμόζει καθόλου;

Ερώτηση: Τι σημαίνει το γεγονός ότι ο διάβολος, όταν ρωτήθηκε «από πού ήρθες;», απάντησε: «αφού περιπλανήθηκα κάτω από τον ουρανό, βρίσκομαι εδώ»; Απόκριση: Τα περισσότερα από αυτά είναι ακατάληπτα, όμως έχω ακούσει ως φήμη το εξής, ότι οι μάγοι έχουν υποταγμένους τους δαίμονες. Επομένως, συμβαίνει μέσα σε μία ώρα είκοσι ή και τριάντα άτομα, μέσω των επωδών και της μαγείας, να επικαλούνται τους ίδιους δαίμονες για να κάνουν κακό, και καθένας από αυτούς, είτε βρίσκεται στα μέρη της δύσης είτε της ανατολής, προλαβαίνει την ίδια ώρα να εμφανιστεί σε όλους και να ενεργήσει για το κακό. Εάν λοιπόν το κακό με αυτόν τον τρόπο προλαβαίνει μέσα σε μια ριπή της ώρας να υπακούει σε όλους, πόσο μάλλον το αγαθό μπορεί να εμφανίζεται και να βοηθά όλους όσοι το επικαλούνται.