Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 1:9

Μη μικροψυχείς, λοιπόν, για τα παρόντα, αλλά να αναμένεις εκείνη τη μακάρια και απέραντη ζωή. Διότι τότε θα δεις ότι για το καλό του δικαίου συμβαίνει η πενία, η αδοξία και η στέρηση της τρυφής. Και μην ταράζεσαι τώρα για όσα θεωρούνται αγαθά, νομίζοντας ότι μοιράζονται άδικα. Διότι θα ακούσεις πώς στον μεν πλούσιο θα λεχθεί: «Απέλαβες τα αγαθά σου κατά τη ζωή σου»· στον δε πένητα, ότι δέχθηκε τα δεινά στη ζωή του. Γι' αυτό, ως φυσικό επακόλουθο, ο μεν παρηγορείται, ο δε οδυνάται. «Θα σε δοξολογήσει, όταν τον ευεργετήσεις». Αναφορικά με τον χοϊκό άνθρωπο, ο οποίος θεωρεί αγαθά μόνο τα πλεονεκτήματα αυτού του βίου, δηλαδή τον πλούτο, την υγεία και την εξουσία, γι' αυτόν λέει ότι θα δοξολογήσει τον Θεό όταν ευεργετείται· ενώ στις συμφορές εκστομίζει κάθε είδους βλασφημία. Διότι, αφήνοντας κατά μέρος τον πένητα, απευθύνει πλέον τον λόγο προς τον Θεό, συμπεριλαμβάνοντας στην κατηγορία κατά του πλούτου και το γεγονός ότι κάποιος ευχαριστεί τον Θεό μόνο κατά την ευημερία, ενώ, όταν προκύψουν θλιβερές καταστάσεις, δεν παραμένει πλέον ο ίδιος. Τέτοιας φύσεως είναι και η κατηγορία που προέβαλε ο διάβολος εναντίον του Ιώβ, ότι δηλαδή ο Ιώβ δεν σέβεται δωρεάν τον Κύριο, αλλά έχει ως μισθό για την ευσέβειά του τον πλούτο και τα λοιπά. Γι' αυτό, προς απόδειξη της αρετής του ανδρός, ο Θεός τον απογύμνωσε από όσα είχε, προκειμένου να διαφανεί σε όλα η ευγνωμοσύνη του ανθρώπου αυτού προς τον Θεό.

Και ερχόμενος ο προδότης έλεγε «χαίρε Ραββί», τιμώντας με τα χείλη, ενώ είχε καρδιά που απείχε πολύ από τον Θεό. 5. Επομένως, αυτός ο Ιούδας, αφού έγινε πατέρας τους ως προς την αρνησιθεΐα και την προδοσία, όντας Σατανάς και διάβολος όχι κατά τη φύση αλλά κατά την προαίρεση, έχει γίνει υιός κατά μίμηση του Κάιν του ανθρωποκτόνου και ψεύστη, επειδή και ο πατέρας του πριν από αυτόν ήταν ψεύστης, όχι ο Αδάμ αλλά ο διάβολος, τον οποίο και μιμήθηκε στην αδελφοκτονία και στο μίσος και στο ψέμα και στην αντιλογία προς τον Θεό, με το να λέει: «Μήπως εγώ είμαι φύλακας του αδελφού μου; Δεν γνωρίζω πού είναι»· έτσι και ο διάβολος λέει στον Κύριο: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;» Διότι, επειδή ο ίδιος ο διάβολος με το ψέμα εξαπατά την Εύα και τον Αδάμ, λέγοντας άλλα αντ’ άλλων και επιδεικνύοντας προσποιητή φιλία, ότι «θα γίνετε σαν θεοί και δεν θα πεθάνετε», αυτόν ακριβώς μιμούμενος ο Κάιν με το πρόσχημα της φιλαδελφίας εξαπατούσε τον αδελφό του λέγοντας: «Ας βγούμε στην πεδιάδα». Γι' αυτό και ο άγιος Ιωάννης είπε: «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του, αυτός δεν έχει τελειωθεί στην αγάπη, αλλά προέρχεται από τον Κάιν, ο οποίος σκότωσε τον αδελφό του. Και για ποιον λόγο τον σκότωσε; Επειδή τα έργα του ήταν πονηρά και φθόνησε τα έργα του αδελφού του, επειδή ήταν καλά».

Ήταν λοιπόν καθαρός σαν τον Ενώχ, άμεμπτος σαν τον Ιώβ. Διότι σε τίποτα δεν μπόρεσε να τον διαβάλει ή να τον κατηγορήσει εκείνος που τρέφεται με τις κατηγορίες των αμαρτωλών και ξερνά συκοφαντίες κατά των δικαίων, ούτε τόλμησε να πει για αυτόν: «Μήπως χωρίς αντάλλαγμα σέβεται ο Προκόπιος τον Κύριο;» Διότι δεν έβλεπε σε αυτόν κοπάδια προβάτων να πληθαίνουν, ούτε κατείχε ο Προκόπιος αγέλες από φορτηγές καμήλες. Από πού θα είχε ο μάρτυρας θηλυκά γαϊδούρια να βόσκουν; Από πού θα είχε ζευγάρια βοδιών να οργώνουν τη γη, αυτός που δεν κράτησε για τον εαυτό του ούτε έναν σβώλο χώμα; Αλλά ούτε και τα εξής τόλμησε να ισχυριστεί ο κοινός συκοφάντης για να χλευάσει την υπομονή του μάρτυρα: «Δέρμα αντί δέρματος, όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για την ψυχή του». Διότι μήπως ο μάρτυρας ήταν στεφανωμένος με χορό γιων ή θυγατέρων;

Αυτήν λοιπόν τη φωνή τού υπενθυμίζουν, ώστε να τον κάνουν πιο επιεική. Έπειτα λέει: «Και αν όχι, ας γίνει γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα, την οποία έστησες, δεν προσκυνούμε». Παρατήρησε τη σοφία εκείνων των νέων. Διότι, αφενός, για να μην καταλογίσουν αδυναμία στον Θεό οι τότε παρευρισκόμενοι, αν συνέβαινε να πεθάνουν πέφτοντας μέσα στο καμίνι, ομολόγησαν εκ των προτέρων τη δύναμή Του, λέγοντας ότι: «Υπάρχει Θεός στον ουρανό, ο οποίος δύναται να μας ελευθερώσει»· αφετέρου δε, για να μη θεωρηθεί πάλι, διαφεύγοντας από τη φλόγα, ότι δουλεύουν στον Θεό με σκοπό τον μισθό και την ανταμοιβή, πρόσθεσαν ότι: «Και αν όχι, ας γίνει γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν προσκυνούμε», ανακηρύσσοντας έτσι ταυτόχρονα τη δύναμη του Θεού και επιδεικνύοντας το παράστημα της δικής τους ψυχής, ώστε να μην πει κανείς για αυτούς εκείνο το οποίο είπε συκοφαντώντας ο διάβολος για τον Ιώβ. Και τι είπε ο διάβολος για τον Ιώβ; Ότι: «Δεν σε σέβεται δωρεάν ο Ιώβ· διότι εσύ περιέφραξες με ασφάλεια τα εσωτερικά και τα εξωτερικά του». Για να μην μπορεί, λοιπόν, κάποιος να το λέει αυτό και για τούτους, εκείνοι προκαταβολικά έφραξαν το αναίσχυντο στόμα.

Ας μην ευχαριστούμε, λοιπόν, τον Θεό μόνο όταν βρισκόμαστε σε ευημερία· διότι αυτό δεν είναι κάτι το σπουδαίο. Το γνωρίζει αυτό και ο διάβολος· γι' αυτό και έλεγε: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται τον Θεό χωρίς αντάλλαγμα; Δεν περιέφραξες εσύ προστατευτικά τα εντός και τα εκτός αυτού; Αφαίρεσε όλα τα υπάρχοντά του, και τότε θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Αλλά δεν κατάφερε τίποτα περισσότερο ο μιαρός, και είθε να μην τα καταφέρει, ούτε και σε εμάς να επιτύχει κάτι περισσότερο. Αντιθέτως, και όταν βρισκόμαστε σε φτώχεια, και όταν αντιμετωπίζουμε ασθένειες, και όταν δεχόμαστε επιβουλές, τότε να εντείνουμε την ευχαριστία. Και εννοώ την ευχαριστία όχι με λόγια ούτε με τη γλώσσα, αλλά με πράξεις και με έργα, με τη διάνοια και με την καρδιά. Με όλη μας την ψυχή ας Τον ευχαριστούμε. Διότι μας αγαπά περισσότερο από εκείνους που μας γέννησαν· και όση απόσταση υπάρχει μεταξύ πονηρίας και αγαθότητας, τόση είναι η διαφορά της αγάπης του Θεού από την αγάπη των πατέρων μας.

Διότι η αμαρτία μάς περιστοιχίζει εύκολα, καθώς στέκεται από παντού, και από μπροστά και από πίσω, και έτσι μας καταβάλλει. Επειδή, δηλαδή, ανέφερε όσα πρέπει να γίνονται από εμάς, να καταγινόμαστε με τον νόμο του, να θυμόμαστε τις εντολές του, να τηρούμε τα προστάγματά του· πείθει, λοιπόν, ότι ούτε αυτά αρκούν, εάν δεν είναι ο ίδιος παρών για να βοηθήσει. Διότι, «εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κόπιασαν αυτοί που τον οικοδομούν»· και μάλιστα στην περίπτωση αυτών που ακόμη υπόκεινται στον διάβολο και βρίσκονται υπό την εξουσία του. Και τα γνωρίζετε αυτά οι μυημένοι. Θυμηθείτε, λοιπόν, τα λόγια εκείνα, με τα οποία αποταχθήκατε την τυραννία του, κλίνοντας το γόνυ και προσχωρώντας στον Βασιλέα, και προφέροντας εκείνα τα φοβερά λόγια, μέσω των οποίων διδασκόμαστε να μην τον υπακούμε απολύτως σε τίποτα. Τον ονομάζει δε αντίπαλο και διάβολο, επειδή διαβάλλει τον Θεό στους ανθρώπους, και εμάς στον Θεό, αλλά και εμάς τους ίδιους τον έναν στον άλλον. Διότι άλλοτε διέβαλε τον Ιώβ στον Θεό, λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται δωρεάν τον Κύριο;»· και πάλι τον Θεό στον Ιώβ: «Φωτιά κατέβηκε από τον ουρανό»· και πάλι τον Θεό στον Αδάμ, όταν του έλεγε ότι θα διανοιχθούν τα μάτια τους· και σε πολλούς από τους σημερινούς ανθρώπους, λέγοντας: «Ο Θεός δεν προνοεί για τα ορατά, αλλά εγκατέλειψε τα ζητήματά σας στους δαίμονες»· και σε πολλούς από τους Ιουδαίους διέβαλε τον Χριστό, αποκαλώντας τον πλάνο και μάγο.

Εμείς όμως, αν κάνουμε μια ή δύο φορές κάτι καλό ή προσευχηθούμε, χαλαρώνουμε, θεωρώντας ότι έχουμε εκπληρώσει τα πάντα. «Και συνέβη», λέει, «εκείνη την ημέρα, να έλθουν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιόν Του, και ήλθε μαζί τους και ο διάβολος, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε όλη την υπ' ουρανόν». «Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Από πού έρχεσαι; Και αποκριθείς ο διάβολος είπε στον Κύριο: Έρχομαι, αφού περιήλθα τη γη και περπάτησα στην υπ' ουρανόν». Ανοίγει λοιπόν το θέατρο, στο στάδιο σύρεται ο αθλητής. Διότι, για να μην πει κανείς αυτά που είπε ο διάβολος: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ;», ο Θεός αποστομώνει όχι μόνο τον διάβολο, αλλά μέσω εκείνου και τους δικούς του ζηλωτές. «Ναι, ήταν δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής· αλλά αυτό δεν είναι σπουδαίο», λέει, «δεν υπέστη κανέναν πειρασμό, ούτε καταιγίδα ούτε ναυάγιο. Δείξε μου τον μέσα στη φτώχεια, δείξε μου τον μέσα στις συμφορές. Αν όμως, ενώ ευημερούσε και ήταν πλούσιος, ήταν ευσεβής, τι το σπουδαίο;» Και όμως, είναι σπουδαίο αυτό, άνθρωπε, και δεν είναι λιγότερο δόκιμος αυτός που είναι ευσεβής έχοντας πλούτο, από εκείνον που πράττει το ίδιο ευρισκόμενος σε φτώχεια. Άκουγε τον προφήτη να λέει: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών», και πάλι: «Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν μαστιγώνονται· γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια ως το τέλος».

Τίποτε δεν είπε ακόμη γι’ αυτό, «ότι δεν υπάρχει όμοιός του», λέει, «πάνω στη γη». Σε τι όμοιος; Ως προς τι το λες; Ως προς τον πλούτο; Ως προς την ευγενική καταγωγή; Ως προς κάποιο από τα σωματικά πλεονεκτήματα; Σε καμία περίπτωση, αλλά ως προς την αρετή της ψυχής. Διότι, επειδή πολλές φορές η λέξη «όμοιος» δήλωνε κάτι τέτοιο, προσθέτει: «άνθρωπος», λέει, «δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής». Άνθρωπος δίκαιος· εσύ όμως, ενώ δεν είσαι άνθρωπος, δεν παρέμεινες στην αρετή. Κανείς ας μη λέει: «άνθρωπος ήταν ο δείνα». Ιδού, και αυτός άνθρωπος ήταν. Βλέπεις την ευτέλεια της φύσεως; Άνθρωπος ήταν και μπόρεσε να διαφυλάξει την αρετή. Μέσα σε πήλινο σκήνωμα επέδειξε τόση ευσέβεια. Αδιάφθορη είναι η κρίση, πρωτίστως και κυρίως επειδή διατυπώνεται από τον Θεό, έπειτα δε διότι παρίσταται ο εχθρός και ακούει ο επικριτής. «Αποκρίθηκε δε», λέει, «ο διάβολος και είπε ενώπιον του Κυρίου: Μήπως χωρίς αντάλλαγμα σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;» Αυτό είναι χαρακτηριστικό των πονηρών ανθρώπων: όταν λέγονται εγκώμια, να μην παραδειγματίζονται από τα λεγόμενα, αλλά να επιχειρούν και να κοπιάζουν να τα καταρρίψουν. Εάν κάποιοι φθείρονται από τον φθόνο για την καλή φήμη των άλλων, ας ακούσουν τίνος μαθητές είναι. «Αποκρίθηκε δε», λέει, «ο διάβολος και είπε ενώπιον του Κυρίου». Ω της αναισχυντίας! Τόλμησε να αντιταχθεί στον Θεό. Αυτό όμως δεν το πράττει μόνος εκείνος ο δαίμονας, αλλά και οι πονηροί άνθρωποι.

Ή μήπως δεν ήταν τέτοιος εκείνος στο Ευαγγέλιο που έλεγε: «Ήξερα ότι είσαι σκληρός άνθρωπος, που θερίζεις όπου δεν έσπειρες και συνάγεις από εκεί όπου δεν σκόρπισες»; Και πάλι άλλοι έλεγαν: «Καθένας που κάνει το πονηρό είναι καλός ενώπιον του Κυρίου». Μήπως, λέει, ο Ιώβ σέβεται δωρεάν τον Κύριο; Επειδή δεν μπορούσε να πιαστεί από τα λεγόμενά του, συκοφαντεί την πρόθεσή του· δεν καταπιάνεται με τα φανερά, αλλά με τα αφανή. Και βέβαια θα μπορούσε να πει: «Από πού προκύπτει αυτό, ω μιαρέ, ότι γι' αυτόν τον λόγο σέβεται τον Θεό, για τον πλούτο και τα χρήματα;». Αλλά θέλει να γίνει η νίκη του περίτρανη και αναμφισβήτητη, και εμμένει στους όρους του Θεού. Διότι είπες: δεν σέβεται τον Θεό δωρεάν, και έθεσες την αιτία και τους συλλογισμούς, δηλαδή τα χρήματα. Επομένως, όταν αφαιρεθούν τα χρήματα και παραμείνει θεοσεβής, εσύ ο ίδιος θα ομολογήσεις ότι τον σέβεται δωρεάν; Διότι παντού ο Θεός θέλει οι κρίσεις να εξάγονται από τους ίδιους τους εχθρούς, ώστε να μην τους αφήσει καμία δικαιολογία. Όπως ακριβώς έλεγε εκεί: «Πονηρέ δούλε, από το στόμα σου θα σε κρίνω» —και πάλι, στην περίπτωση των Ιουδαίων: «Δώσε μας, λέει, φρουρά, μήπως τυχόν έλθουν οι μαθητές του και τον κλέψουν»· επομένως, εάν λάβετε φρουρά, δεν σας επιτρέπεται πλέον να λέτε ότι τον έκλεψαν· έτσι η πλάνη παντού αυτοαναιρείται—, έτσι και εδώ: «Εάν πάρεις τα χρήματα, δεν σου επιτρέπεται πλέον να λες ότι δεν τον σέβεται δωρεάν;».

Έτσι λοιπόν, από κάθε πολυτιμότατη ύλη, η φύση εκείνης της σάρκας ήταν κατά πολύ πολυτιμότερη, και τα τραύματα πιο λαμπρά από τις ηλιακές ακτίνες. Διότι αυτές μεν καταυγάζουν τα μάτια του σώματος, εκείνα όμως φωτίζουν τα μάτια της διανοίας μας, εκείνα τύφλωσαν εντελώς τον διάβολο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, μετά την πληγή εκείνη, τράπηκε σε φυγή και δεν εμφανίστηκε πλέον. Εσύ δε, αγαπητέ, μάθε και από αυτό πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της θλίψης. Διότι, όταν μεν ήταν πλούσιος και απολάμβανε ανέσεις ο δίκαιος, μπορούσε (ο διάβολος) να τον διαβάλει· ψευδώς βέβαια, αλλά μπόρεσε να πει: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ;». Όταν όμως τον απογύμνωσε και τον έκανε φτωχό, δεν τόλμησε πλέον ούτε να αρθρώσει λέξη. Και όταν μεν ήταν πλούσιος, υποσχόταν να παλέψει μαζί του και απειλούσε να τον υποσκελίσει· όταν όμως τον έκανε φτωχό, του στέρησε τα πάντα και τον έριξε σε έσχατη οδύνη, τότε τράπηκε σε φυγή. Και όταν μεν το σώμα του ήταν υγιές, ύψωσε τα χέρια (εναντίον του), όταν όμως κατακομμάτιασε τη σάρκα του, τότε έφυγε ηττημένος. Είδες πόσο καλύτερη και χρησιμότερη για τους νήφοντες είναι η πενία από τον πλούτο, η ασθένεια από την υγεία και ο πειρασμός από την άνεση, και πώς καθιστά τους αγωνιζόμενους λαμπρότερους και ισχυρότερους; Ποιος είδε, ποιος άκουσε ποτέ τόσο θαυμαστά παλαίσματα;

«Διότι», λέει, «λιώνω τους σβώλους του χώματος, ξύνοντάς τους από το πύον». Αν και εκείνα μεν ήταν όλα κατορθώματα, ενώ αυτά ήταν όλα παθήματα· ωστόσο αυτά τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι αυτό ακριβώς ήταν γι' αυτόν το πιο πικρό μέρος της μάχης, και απαιτούσε μεγαλύτερη ανδρεία, πιο εύρωστη ψυχή, υψηλότερη διάνοια και περισσότερη αγάπη προς τον Θεό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν συνέβαιναν εκείνα, αν και με αναίδεια και με μεγάλη θρασύτητα, ο διάβολος ωστόσο αντέλεγε λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται τον Κύριο χωρίς αντάλλαγμα;» Όταν όμως συνέβησαν αυτά, αναχώρησε κρύβοντας το πρόσωπό του από ντροπή, στρέφοντας τα νώτα, χωρίς να έχει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναίσχυντης αντιλογίας να προβάλει. «Καθώς δε είχε περάσει πολύς χρόνος, του είπε η γυναίκα του: Μέχρι πότε θα υπομένεις, λέγοντας: Ιδού, αναμένω λίγο χρόνο ακόμη, προσμένοντας την ελπίδα της σωτηρίας μου;» Αυτός όμως, καθώς ο αγώνας του προχωρούσε περαιτέρω, στεφανώνεται πάλι με άλλους στεφάνους από τα λόγια που απηύθυνε προς τη γυναίκα του. Διότι μόνο η γυναίκα του είχε απομείνει πλέον, αφού του είχαν αφανιστεί τα πάντα, και τα παιδιά, και τα κτήματα, και το ίδιο του το σώμα, και μάλιστα του απέμεινε για δοκιμασία και επιβουλή· γι' αυτό ο διάβολος δεν την αφάνισε μαζί με τα παιδιά, ούτε ζήτησε τη σφαγή της, επειδή προσδοκούσε ότι θα του συντελούσε τα μέγιστα στην επιβουλή του κατά του αγίου τούτου· γι' αυτό ακριβώς, σαν ένα μέγιστο όπλο, του την άφησε.

Ας αφεθεί κατά μέρος ο διάβολος, ο οποίος είναι σφόδρα πονηρός όχι εκ φύσεως, αλλά από ελεύθερη προαίρεση και βούληση· διότι το ότι δεν είναι εκ φύσεως πονηρός ο διάβολος, μπορείς να το μάθεις από τα ίδια του τα ονόματα. Διότι ονομάζεται «διάβολος» από το «διαβάλλω» (συκοφαντώ). Επειδή διέβαλε τον άνθρωπο στον Θεό λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σε σέβεται δωρεάν; Αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε όσα έχει, και θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Διέβαλε πάλι τον Θεό στον άνθρωπο, λέγοντας: «Φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέκαψε τα πρόβατα»· διότι προσπαθούσε να τον πείσει ότι ο πόλεμος αυτός υποκινήθηκε άνωθεν από τους ουρανούς, και προκάλεσε σύγκρουση ανάμεσα στον οικέτη και τον Δεσπότη, και ανάμεσα στον Δεσπότη και τον δούλο. Μάλλον όμως δεν προκάλεσε σύγκρουση, αλλά απλώς το επιχείρησε και δεν το κατόρθωσε, ώστε, όταν δεις άλλον οικέτη να συγκρούεται με τον Δεσπότη, δηλαδή τον Αδάμ με τον Θεό, και να πιστεύει στη διαβολή του, να μάθεις ότι δεν έλαβε την ισχύ από τη δική του δύναμη, αλλά από τη ραθυμία και την αμέλεια εκείνου (του ανθρώπου). Διάβολος λοιπόν λέγεται γι' αυτόν τον λόγο· το να διαβάλλει όμως και να μη διαβάλλει κανείς δεν αποτελεί φύση, αλλά πράγμα που γίνεται και παύει να γίνεται, που συμβαίνει και παύει να συμβαίνει· και τα τέτοιου είδους πράγματα δεν κατέχουν θέση φύσεως ούτε ουσίας. Γνωρίζω ότι σε πολλούς είναι δυσνόητος αυτός ο λόγος περί ουσίας και συμβεβηκότων· υπάρχουν όμως και εκείνοι που μπορούν να κατανοήσουν και τα λεπτότερα νοήματα, γι' αυτό κι εμείς τα είπαμε αυτά.

η΄. Αυτή, λοιπόν, είναι η τρίτη αιτία της δοκιμασίας· τέταρτη δε, το να μη θεωρείται ότι οι άγιοι λατρεύουν τον Θεό με την ελπίδα της παρούσας ευημερίας. Διότι και πολλοί από όσους ζουν στην ακολασία, επικρινόμενοι πολλές φορές από πολλούς και καλούμενοι στους κόπους της αρετής, όταν ακούν να εγκωμιάζονται οι άγιοι για τη γενναιότητά τους στα δεινά, επιχειρούν εξαιτίας αυτού να τους διαβάλουν. Και δεν ήταν μόνο άνθρωποι, αλλά και ο ίδιος ο διάβολος που εξέφρασε αυτήν ακριβώς την υποψία. Διότι, επειδή ο Ιώβ διέθετε μεγάλο πλούτο και απολάμβανε πολλή ευμάρεια, όταν εκείνος ο πονηρός δαίμονας ελέγχθηκε από τον Θεό για αυτόν, μη έχοντας τίποτα να πει, ούτε να απολογηθεί για τις κατηγορίες εναντίον του, ούτε να προσβάλει τις αρετές του δικαίου, κατέφυγε αμέσως σε αυτήν την πρόφαση, λέγοντας τα εξής: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ; Εσύ περιέφραξες τα εντός και τα εκτός του». Έναντι ανταλλάγματος, λέει, είναι εκείνος ενάρετος, αφού απολαμβάνει τόση ευημερία.

Και για να μάθεις ότι μεγαλύτερο πλήγμα κατάφερε αργότερα στον διάβολο, όταν, αφού του αφαιρέθηκαν τα πάντα, ευχαρίστησε τον Θεό, παρά όταν, κατέχοντας τα αγαθά, ελεούσε, κατανόησε ότι, όταν τα κατείχε, ο διάβολος είχε τουλάχιστον κάποια υποψία να εκφράσει, αν και ψευδή, αλλά πάντως μπορούσε να πει: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ;»

Απεικονίστε, λοιπόν, νοερά και εσείς τον αθλητή και φανταστείτε ότι βλέπετε την κοπριά εκείνη και τον ίδιο να κάθεται στη μέση της κοπριάς, τον χρυσό ανδριάντα, τον κατάλιθο, που δεν ξέρω πώς να τον αποκαλέσω· διότι δεν μπορώ να βρω τόσο πολύτιμο υλικό, ώστε να μπορέσω να το συγκρίνω με εκείνο το ματωμένο σώμα. Έτσι, η φύση της σάρκας εκείνης ήταν με μεγάλη διαφορά πολυτιμότερη από κάθε εξαιρετικά πολύτιμη ύλη, και τα τραύματά της ήταν πιο λαμπρά από τις ηλιακές ακτίνες. Διότι αυτές οι ακτίνες φωτίζουν τα μάτια του σώματος, ενώ εκείνα τα τραύματα φωτίζουν τα μάτια της διανοίας μας, εκείνα τύφλωσαν ολοκληρωτικά τον διάβολο. Γι' αυτό ακριβώς, μετά την πληγή εκείνη τράπηκε σε φυγή και δεν εμφανίστηκε πλέον. Εσύ, όμως, αγαπητέ, μάθε από αυτό πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της θλίψης. Διότι, όταν ο δίκαιος πλούτιζε και απολάμβανε ανέσεις, είχε τη δυνατότητα να τον διαβάλει· ψευδώς βέβαια, όμως μπορούσε να πει: «Μήπως ο Ιώβ σε σέβεται χωρίς αντάλλαγμα;» Όταν, όμως, τον απογύμνωσε και τον έκανε πένητα, δεν τόλμησε πλέον ούτε να βγάλει άχνα. Και ενώ όταν ήταν πλούσιος υποσχόταν να παλέψει μαζί του και απειλούσε να τον ανατρέψει, όταν τον έκανε φτωχό, τον αποστέρησε από τα πάντα και τον έριξε στην έσχατη οδύνη, τότε τράπηκε σε φυγή. Όταν το σώμα του ήταν υγιές, σήκωσε τα χέρια εναντίον του, όταν όμως κατέκοψε τη σάρκα του, τότε έφυγε ηττημένος.

Διότι ούτε τότε ήταν τόσο λαμπρός, όταν κατείχε τα χρήματα, άνοιγε το σπίτι του στους φτωχούς και μοίραζε τα υπάρχοντά του, όσο όταν, ακούγοντας ότι αυτό κατέρρευσε, δεν αγανάκτησε. Δεν ήταν τόσο λαμπρός όταν με το μαλλί από την κουρά των προβάτων του έντυνε τους γυμνούς, όσο λαμπρός και ευδόκιμος ήταν όταν, ακούγοντας ότι έπεσε φωτιά και τα κατέκαψε όλα, ευχαρίστησε τον Θεό. Τότε ήταν φιλάνθρωπος, τώρα έγινε φιλόσοφος· τότε ελεούσε τους φτωχούς, ενώ τώρα ευχαριστεί τον Δεσπότη. Και δεν είπε μέσα του: «Τι είναι επιτέλους αυτό; Αφανίστηκαν τα ποίμνια, από τα οποία τρέφονταν αμέτρητοι φτωχοί· και αν εγώ ήμουν ανάξιος να απολαμβάνω την ευπορία, έπρεπε να τα λυπηθεί τουλάχιστον για χάρη εκείνων που δεν έχουν». Αλλά τίποτε τέτοιο δεν είπε, ούτε καν το διανοήθηκε, παρά γνώριζε ότι ο Θεός τα οικονομεί όλα προς το συμφέρον. Και για να μάθεις ότι αργότερα έδωσε μεγαλύτερο πλήγμα στον διάβολο, όταν, έχοντας στερηθεί τα πάντα ευχαρίστησε τον Θεό, παρά όταν έχοντας πλούτο ελεούσε, άκουσε: Όταν τα κατείχε, ο διάβολος βρήκε κάποια αφορμή για να πει: «Μήπως ο Ιώβ σε σέβεται δωρεάν;». Όταν όμως του τα πήρε όλα και τον απογύμνωσε από τα πάντα, και εκείνος διατήρησε την ίδια ευλάβεια προς τον Θεό, τότε πλέον εμφράχθηκε το αναίσχυντο στόμα του, και δεν είχε πλέον τίποτα να πει· διότι ο δίκαιος αναδείχθηκε λαμπρότερος από ό,τι πριν. Επειδή, το να υπομένει κανείς γενναία και με ευχαριστία την αρπαγή των πάντων, είναι πολύ ανώτερο από το να κάνει ελεημοσύνη ζώντας μέσα στον πλούτο.

Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από το κούρεμα των προβάτων του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας ότι έπεσε φωτιά από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους βοσκούς, δεν θορυβήθηκε ούτε ταράχθηκε, αλλά υπέμεινε με πραότητα τη συμφορά; Πότε υπήρξε σπουδαιότερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τα σαγόνια των αδίκων και αρπάζοντας τα κλοπιμαία μέσα από τα δόντια τους, ή όταν έβλεπε αυτό το ίδιο το σώμα, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, και, καθισμένος πάνω στην κοπριά, το έξυνε ο ίδιος παίρνοντας ένα όστρακο; Διότι, όπως λέει, «λιώνω σβώλους χώματος ξύνοντας το πύον μου». Και όμως, ενώ εκείνα ήταν όλα κατορθώματα, τούτα εδώ ήταν παθήματα· παρ' όλα αυτά, τούτα τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι, όταν γίνονταν εκείνα, ο διάβολος, έστω και με υπερβολική αναισχυντία και θράσος, έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται δωρεάν τον Θεό;» Όταν όμως συνέβαιναν τούτα, αποχώρησε ντροπιασμένος στρέφοντας τα νώτα του, μη έχοντας να προβάλει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναιδούς αντίρρησης.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν συνέβαιναν εκείνα, έστω και με τρόπο αναίσχυντο και εξαιρετικά ιταμό, ο διάβολος ωστόσο έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται τον Θεό δωρεάν;». Όταν όμως συνέβησαν αυτά, αποχώρησε ντροπιασμένος, στρέφοντας τα νώτα, χωρίς να έχει να προβάλει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναίσχυντης αντιλογίας. Διότι αυτό είναι το αποκορύφωμα του στεφάνου, αυτό είναι η κορωνίδα της αρετής, αυτό είναι η σαφής απόδειξη της ανδρείας, αυτό είναι η ακριβέστατη κορύφωση της φιλοσοφίας.

Πότε ήταν σπουδαιότερος; Όταν κατείχε την υγεία του σώματός του ή όταν τη χρησιμοποιούσε για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τις σιαγόνες των αδίκων και αρπάζοντας μέσα από τα δόντια τους τα λάφυρα και γινόταν λιμάνι γι' αυτούς, ή όταν έβλεπε το ίδιο του το σώμα, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια και, καθήμενος πάνω στην κοπριά, ο ίδιος το έξυνε παίρνοντας ένα κεραμίδι; Διότι, όπως λέει, «λιώνω τους σβώλους του χώματος ξύνοντας το πύον». Αν και εκείνα βέβαια ήταν κατορθώματα, ενώ αυτά ήταν παθήματα, ωστόσο αυτά τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι αυτό ακριβώς ήταν το πιο σκληρό μέρος της μάχης και απαιτούσε μεγαλύτερη ανδρεία και πιο ρωμαλέα ψυχή και υψηλότερη διάνοια και μεγαλύτερη αγάπη προς τον Θεό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν συνέβαιναν εκείνα, αν και με τρόπο αναίσχυντο και εντελώς ληστρικό, ωστόσο ο διάβολος έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;»

Ζητεί, λοιπόν, τη δοκιμασία ο πειραστής· διότι δεν έχει εναντίον κανενός εξουσία, εάν δεν την λάβει. Αλλά όπως ακριβώς παλαιότερα, έχοντας ακούσει τον Θεό να καυχάται για τον δικό Του θεράποντα, και να λέει: «Έστρεψες την προσοχή σου στον θεράποντά μου Ιώβ; Διότι δεν υπάρχει όμοιός του άνθρωπος πάνω στη γη, άκακος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που να απέχει από κάθε πονηρό πράγμα». Αμέσως εκείνος, πληγωμένος από τον φθόνο, αποκρίθηκε: «Μήπως δωρεάν σέβεται τον Κύριο ο Ιώβ; κ.λπ. Αλλά δώσε μου την άδεια να αγγίξω τις σάρκες του, για να δεις εάν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο».

Ενώ λοιπόν η Εκκλησία βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση απέναντι στον μέγα Ιωάννη, ο εξ αρχής εχθρός δεν αμελούσε, δεν σταματούσε να πλέκει δόλους και ραδιουργίες εναντίον του, κινούμενος από φθόνο. Αλλά, επειδή δεν είχε εξουσία ούτε καν πάνω στους χοίρους, ζητά την άδεια να δράσει και εναντίον του, όπως ακριβώς έκανε παλαιά και εναντίον του Ιώβ. Διότι ήταν φυσικό να πει και για αυτόν: «Μήπως ο Ιωάννης σέβεται τον Θεό δωρεάν; Δεν τον τίμησες εσύ με κοσμική πρωτοκαθεδρία και δεν έβαλες τα λόγια σου στο στόμα του, όπως παλαιότερα στον Ιερεμία, και δεν τον όπλισες με λόγο ακαταμάχητο, και δεν περιέφραξες τα εσωτερικά και τα εξωτερικά του με τη χάρη του Πνεύματός σου, και δεν τον έκανες μεγάλο πάνω στη γη; Αφαίρεσέ του, λοιπόν, όλα αυτά, για να δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Επειδή όμως αποτελεί συνήθεια του Θεού να στεφανώνει τους δούλους του μέσα από θλίψεις, έλεγε στους μαθητές του ότι «εσείς, οι δικοί μου, θα κλάψετε και θα θρηνήσετε, ενώ ο κόσμος θα χαρεί· εσείς θα λυπηθείτε, αλλά η λύπη σας θα μετατραπεί σε χαρά». Γι' αυτόν τον λόγο παραχωρείται να δοκιμαστεί από θλίψεις και ο θείος Χρυσόστομος, ως μαθητής του Χριστού.

Ο δε αποστάτης και αρχιτέκτονας κάθε κακίας και φθόνου, όταν εμφανίστηκε, δεν υπέθεσε, ως διεστραμμένος, ότι αποκρούστηκε εντελώς από τον δίκαιο εξαιτίας της θεοσέβειάς του, αλλά ότι εμφανίζεται θεοσεβής εξαιτίας του πλούτου, της ευημερίας και της σωματικής του ρώμης. Και υποπτευόταν ο πονηρός ότι, εάν του αφαιρεθούν όλα αυτά από τον Θεό, θα αφαιρεθεί οπωσδήποτε μαζί και η θεοσέβεια του ανδρός· και για αυτόν τον λόγο επιχειρεί να τον διαβάλει κατ' αυτόν τον τρόπο στον Θεό. Και λέει: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;» και «δεν περιέφραξες εσύ τα εξωτερικά και τα εσωτερικά της οικίας του και τα εξωτερικά όλων των υπαρχόντων του ολόγυρα, και τα έργα των χεριών του δεν τα ευλόγησες και τα κτήνη του δεν τα έκανες πολλά πάνω στη γη;»

Το ότι ο δίκαιος απέκρουσε τη διαβολική προσβολή είναι φανερό από το εξής: διότι, εάν δεν την είχε αποκρούσει, δεν θα είχε συκοφαντηθεί ενώπιον του Θεού, ούτε θα έλεγε ο πονηρός: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται τον Θεό δωρεάν;» Απέκρουσε μεν την πονηρή συμβουλή του πονηρού, και για τον λόγο αυτόν χτυπήθηκε, όπως είπαμε. Ωστόσο, κάποια σκέψη στριφογύριζε κρυφά στα βάθη της καρδιάς του, παρά τη θέληση του δικαίου· διότι συνηθίζεται ακόμη και μέχρι σήμερα στην ανθρώπινη καρδιά, και παρά τη θέληση του ανθρώπου, να αναδύεται ξαφνικά μια πονηρή σκέψη και ένας βλάσφημος λόγος, από τα οποία, με τη θεία χάρη, ουδεμία βλάβη δεν προκαλείται.

Αλλά «και στην αλήθεια δεν στάθηκε εκείνος,» αλλά είναι πατέρας του ψεύδους. Και εσείς λοιπόν, λέγοντας ψέματα εναντίον μου και ισχυριζόμενοι ότι δεν προέρχομαι από τον Θεό, μη στεκόμενοι στην αλήθεια, ούτε εμμένοντας στον δικό μου λόγο, είστε τέκνα εκείνου, αυτού που γέννησε το ψεύδος. Διότι εκείνος και τον Θεό συκοφάντησε στους ανθρώπους, λέγοντας στην Εύα ότι «επειδή σας φθονεί, σας απέκλεισε από το δέντρο»· και πάλι προς τον Θεό συκοφάντησε τους ανθρώπους, όπως τον Ιώβ, λέγοντας: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;». Όταν λοιπόν λαλεί το ψεύδος, από τα δικά του λαλεί· δηλαδή, οι άνθρωποι μεν που χρησιμοποιούν το ψεύδος, το μεταχειρίζονται ως κάτι ξένο· ο διάβολος όμως χρησιμοποιεί το ψεύδος ως κάτι δικό του. Διότι είναι δικό του γέννημα, και αυτός είναι ο κατεξοχήν ψεύστης, και ο πατέρας του, δηλαδή του ψεύδους, είναι αυτός ο ίδιος. Διότι είπε προς την Εύα ότι «όποια ημέρα φάτε, θα γίνετε σαν θεοί.» Αυτοί όμως αντιθέτως τρύγησαν τον θάνατο. «Εγώ όμως», λέει, «επειδή λέω την αλήθεια, δεν με πιστεύετε». Επειδή λοιπόν δεν έχετε τίποτε άλλο για το οποίο να με κατηγορήσετε, παρά μόνο για την αλήθεια, γι' αυτό λυσσάτε εναντίον μου, ως υιοί του πατέρα του ψεύδους. «Ποιος από εσάς με ελέγχει για αμαρτία; Εάν όμως λέω την αλήθεια, γιατί εσείς δεν με πιστεύετε; Αυτός που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού. Γι' αυτό εσείς δεν ακούτε, επειδή δεν είστε από τον Θεό.»