Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 12:11

Διότι ο Θεός έθεσε τον νου, τον οποίο η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει καρδιά, ως ηγεμόνα, τρόπον τινά, και ηνίοχο ολόκληρου του σκεύους, διακριτή των αγαθών και των φαύλων, δοκιμαστή αυτών που γεννιούνται μέσα μας. «Διότι ο νους διακρίνει τα λόγια, ενώ ο λάρυγγας γεύεται την τροφή». Και ο νους μέσα στον άνθρωπο είναι μεν διακριτικός, αλλά όχι ακόμη συγκαταθετικός, εάν δεν παραδώσει τον εαυτό του στην τροπή.

Αλλά (για τον λόγο αυτόν τα ανέφερα όλα αυτά, και προς αυτό επειγόταν από ώρα ο λόγος μου), η τάξη όρισε και στις Εκκλησίες το ένα μέρος να είναι ποίμνιο και το άλλο ποιμένες· και το ένα να άρχει, ενώ το άλλο να άρχεται· και το ένα να είναι σαν κεφάλι, το άλλο πόδια, το άλλο χέρια, το άλλο μάτι, και το άλλο κάποιο από τα υπόλοιπα μέλη του σώματος, για την αρμονία και το συμφέρον του συνόλου, είτε πρόκειται για εκείνους που υφίστανται την εξουσία είτε για εκείνους που την ασκούν. Και, όπως ακριβώς στα σώματα, τα μέλη δεν είναι αποκομμένα μεταξύ τους, αλλά το σύνολο αποτελεί ένα σώμα που συντίθεται από διαφορετικά μέρη· έτσι ούτε η ενέργεια είναι η ίδια για όλα, αν και είναι η ίδια η ανάγκη που έχουν το ένα από το άλλο, η οποία καθιστά αναγκαία την αμοιβαία εύνοια και σύμπνοια. Και ούτε το μάτι βαδίζει, αλλά οδηγεί· ούτε το πόδι προνοεί, αλλά προχωρά και μετακινεί το σώμα· ούτε η γλώσσα δέχεται ήχους, διότι αυτό είναι έργο της ακοής· ούτε η ακοή αρθρώνει λόγο, διότι αυτό είναι έργο της γλώσσας· και η μύτη βέβαια είναι το αισθητήριο των οσμών, ενώ ο λάρυγγας γεύεται τις τροφές, όπως λέει ο Ιώβ· το δε χέρι είναι το όργανο του δίνειν και του παίρνειν· και ο νους είναι ο ηγεμόνας όλων, από τον οποίο προέρχεται το αισθάνεσθαι και στον οποίο καταλήγει η αίσθηση. Έτσι συμβαίνει και σε εμάς, στο κοινό σώμα του Χριστού.

Στο: «Όταν ανέβηκε ο Κύριος στο ιερό, στα μέσα της εορτής» και στον Μελχισεδέκ. Την ημέρα της Μεσοπεντηκοστής. Τα ρόδια, τα μήλα, οι χουρμάδες και οι υπόλοιποι καρποί των δέντρων γλυκαίνουν τον σωματικό φάρυγγα· οι θείοι όμως λόγοι των αγίων διδασκάλων, που είναι συγκερασμένοι με αγάπη και μεταδίδονται μέσω της ακοής κατά τη διδασκαλία, γλυκαίνουν τον λάρυγγα της ψυχής. Και όπως ακριβώς εκείνος που τρύγησε τους καρπούς των δέντρων, καθώς τους γεύεται αποδίδει επαίνους στα δέντρα, παρομοίως και εκείνος που τρύγησε τα θεία λόγια των διδασκάλων στο καλάθι της ακοής, και έπειτα τα μετέδωσε στον νου και γεύτηκε τη γλυκύτητα του λόγου, εκπέμποντας από τα χείλη του επαίνους προς τον διδάσκαλο, λέει: «Πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι και την κηρήθρα στο στόμα μου!» Και ο σοφότατος Σολομών, εξάλλου, παρομοιάζοντας τους καλούς λόγους με κηρήθρες μελιού, λέει: «Κηρήθρες μελιού είναι οι καλοί λόγοι». Διότι, όπως ακριβώς ο λάρυγγας, καθώς γεύεται τις τροφές, γνωρίζει να διακρίνει τις καλές από τις κακές, παρομοίως και ο νους της ψυχής γνωρίζει να διακρίνει τα ωφέλιμα λόγια από τα φαύλα, όπως αναφέρεται στο βιβλίο του Ιώβ: «Ο μεν λάρυγγας γεύεται τις τροφές, ο δε νους διακρίνει τα λόγια».

«Και αυτό», λέει, «δεν είναι φανερό μόνο στους ανθρώπους, αλλά και στα άλογα ζώα και στην ίδια την αναίσθητη γη·» 12,7a 〈αλλά ρώτησε τα τετράποδα,〉 λέει, 〈αν θα σου πουν,〉 7b 〈ή τα πτηνά του ουρανού, αν θα σου το αναγγείλουν.〉 12,8a 〈Μίλησε δε στη γη, αν θα σου το φανερώσει,〉 8b 〈και αν θα σου το εξηγήσουν τα ψάρια της θάλασσας,〉 12,9a 〈διότι ποιος δεν γνώρισε ανάμεσα σε όλα αυτά,〉 9b 〈ότι το χέρι του Κυρίου τα δημιούργησε αυτά;〉 12,10a 〈Διότι στο χέρι Του βρίσκεται η ψυχή όλων των ζώντων〉 10b 〈και το πνεύμα κάθε ανθρώπου;〉 λέει. «Γιατί λοιπόν διακατέχεστε από τέτοια διάθεση, σαν να βρήκατε κάτι σπουδαίο και θαυμαστό; Διότι οπωσδήποτε ένας τέτοιος άνθρωπος πρέπει να χαθεί, και κανείς δεν το αγνοεί, και όλοι γνωρίζουμε τούτο, ότι στο χέρι Του βρίσκεται η ψυχή όλων των ανθρώπων». Βλέπεις, πώς Του αναγνωρίζει όχι μόνο τη δημιουργική ιδιότητα, αλλά και την προνοητική, ότι δηλαδή τα πάντα τα συνέχει και τα συγκρατεί, και τη ζωή και την ψυχή των ανθρώπων, ώστε να μπορεί, όταν θέλει, να κολάζει και να τιμωρεί. 12,11a 〈Διότι ο νους διακρίνει τα λόγια,〉 11b 〈ενώ ο λάρυγγας γεύεται τις τροφές.〉 Δηλαδή: «Αν τα άλογα ζώα τα γνωρίζουν αυτά, πολύ περισσότερο εμείς που έχουμε νου, και όχι μόνο λάρυγγα για να τρώμε όπως εκείνα».

Κεφάλαιο ΙΒʹ. «Αλλά, ρώτησε τα τετράποδα, για να σου πουν· και τα πετεινά του ουρανού, για να σου αναγγείλουν· μίλησε στη γη, για να σου απαντήσει, και θα σου τα εξηγήσουν τα ψάρια της θάλασσας. Ποιος, λοιπόν, δεν γνωρίζει από όλα αυτά, ότι το χέρι του Κυρίου τα δημιούργησε αυτά; Δεν βρίσκεται στο χέρι Του η ψυχή όλων των ζώντων και το πνεύμα κάθε ανθρώπου; Διότι το αυτί διακρίνει τα λόγια, και ο λάρυγγας γεύεται την τροφή». Του Χρυσοστόμου και του Ολυμπιοδώρου. Επειδή εκείνοι υπερηφανεύονταν, θεωρώντας ότι κατέχουν τη γνώση του Θεού, για τον λόγο αυτόν αποφαίνεται ότι όλη η κτίση γνωρίζει τον Δημιουργό, και αυτό δεν είναι φανερό μόνο στους ανθρώπους, αλλά και στα άλογα ζώα, καθώς και σε αυτήν την ίδια την αναίσθητη γη. Γιατί, λοιπόν, τηρείτε αυτή τη στάση, νομίζοντας ότι έχετε πει κάτι σπουδαίο και θαυμαστό; Διότι πρέπει οπωσδήποτε ο πονηρός να καταστραφεί, και αυτό κανείς δεν το αγνοεί. Για να ντροπιάσει δε περισσότερο τον Σωφάρ, είπε καθ' υπερβολήν: Ρώτησε τα άλογα και τα άψυχα κτίσματα, τα οποία και αυτά διηγούνται τη δόξα του Θεού, με το να δίνουν την εντύπωση πως φθέγγονται κατ' αυτόν τον τρόπο, έστω κι αν δεν έχουν λαλιά· πάντως αισθάνονται τη δύναμη του Θεού, και αν αποκτούσαν φωνή, θα έλεγαν ότι ο Θεός είναι ο δημιουργός των πάντων, και απρόσιτος στη σοφία, και τιμωρός των πονηρών, και ότι τα πάντα βρίσκονται κάτω από το χέρι Του, και η ζωή των ζώντων και ο θάνατος, και ότι είναι έτοιμος να πράξει ό,τι αποφασίσει για τον καθένα, και συγκρατεί και διατηρεί τα πάντα, τόσο την ψυχή των άλογων ζώων, όσο και το πνεύμα του ανθρώπου.

Ορισμένα από τα αντίγραφα, αντί για το «ους» (αυτί), έχουν «νουν». Λέει, λοιπόν, ότι όπως ακριβώς όλοι έχουμε λάρυγγα για τη διάκριση των τροφών και είναι κοινό γνώρισμα των ανθρώπων το να λαμβάνουν τροφή, έτσι έχουμε λάβει και τον νου για τη γνώση του Θεού, ο οποίος μπορεί να γνωρίζει τα σχετικά με τη σοφία και τη δύναμή Του. Διότι ο μεν νους διακρίνει τα νοητά, η δε αίσθηση τα αισθητά· και είναι κοινό σε εμάς το να γνωρίζουμε ως δημιουργό τον Θεό των όλων. «Στον πολύ χρόνο υπάρχει η σοφία, και στον μακρύ βίο η επιστήμη (η γνώση).» Του Χρυσοστόμου και του Ολυμπιοδώρου: Μου φαίνεται ότι τους ελέγχει αυστηρά. Διότι μη νομίζετε, λέει, ότι τα έχετε ανακαλύψει όλα· επειδή, αν και διαθέτουμε νου που έχει την ικανότητα να διακρίνει, ωστόσο έχουμε ανάγκη και από πολύ χρόνο ώστε να βρούμε την αλήθεια· διότι ο συνετός, καθώς γερνάει, συναντά τη σοφία. Και ίσως αυτό να θέλει να πει, ότι «και γνωρίζω αυτά που ακούω, και χρειάστηκα χρόνο για την απόκτηση της γνώσης». Ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν, ο μεν πρώτος: «Στους παλαιούς υπάρχει η σοφία»· ο δε δεύτερος: «Σε εκείνους που έχουν μακρύ βίο», η οποία (σοφία) στους ανθρώπους κατορθώνεται με κόπο και αποκτάται με την πάροδο του χρόνου, ενώ στον Θεό υπάρχει απλώς με τη θέλησή Του. «Εάν γκρεμίσει, ποιος θα οικοδομήσει; Εάν κλείσει την οδό στους ανθρώπους, ποιος θα ανοίξει;» Με πραότητα, όμως, ο δίκαιος διδάσκει τον λόγο περί της θείας Προνοίας σε όσους τον αντικρούουν· διότι, αν και δέχονταν την ύπαρξη της Προνοίας, παρ' όλα αυτά έπεφταν σε αντιφάσεις. Και λέει, άραγε ποιος έχει αντισταθεί στη βουλή Του;

Σήμερα, ο κορυφαίος της νέας διαθήκης, αυτός που ανακήρυξε τον Χριστό Υιό του Θεού με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο, λέγοντας: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού», βλέπει τον αρχηγό της παλαιάς να παραστέκεται δίπλα στον νομοθέτη και των δύο και να διακηρύσσει περίτρανα: «Αυτός είναι ο Ων, για τον οποίο προφήτευσα ότι θα αναστηθεί ως προφήτης σαν εμένα· σαν εμένα μεν, ως άνθρωπος και ως αρχηγός του νέου λαού· αλλά ανώτερος από εμένα, κυριαρχώντας και σε εμένα και σε όλη την κτίση· αυτός που συνήψε και με εμένα και με εσένα και τις δύο διαθήκες, την παλαιά και την καινή». Σήμερα, στον παρθένο της νέας, ο παρθένος της παλαιάς ευαγγελίζεται τον παρθένο Κύριο που γεννήθηκε από παρθένο. Ελάτε, λοιπόν, υπακούοντας στον προφήτη Δαβίδ. Ας ψάλουμε στον Θεό μας, ας ψάλουμε στον βασιλιά μας, ας ψάλουμε. Επειδή ο Θεός είναι βασιλιάς όλης της γης, ας ψάλουμε συνετά· ας ψάλουμε με χείλη αγαλλίασης· ας ψάλουμε με σύνεση νου, αισθανόμενοι τη γεύση των λόγων. Ο λάρυγγας γεύεται τις τροφές, αλλά ο νους διακρίνει τους λόγους, όπως λέει ο σοφότατος. Ας ψάλουμε και με το Πνεύμα που ερευνά τα πάντα, ακόμη και αυτά τα απόρρητα βάθη του Θεού, μέσα στο φως του Πατρός, στο Πνεύμα που φωτίζει τα πάντα, βλέποντας ως φως τον Υιό του Θεού, το απρόσιτο. Τώρα φανερώθηκαν αυτά που είναι αθέατα στα ανθρώπινα μάτια, ένα γήινο σώμα να ακτινοβολεί θεία λαμπρότητα, ένα θνητό σώμα να αναβλύζει τη δόξα της θεότητας. Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και η σάρκα έγινε Λόγος, μολονότι δεν απομακρύνθηκε καθόλου από τη θεία Του φύση.