Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 12:14

Η θεία Γραφή συνηθίζει να αποκαλεί ίππους αυτούς που έχουν εκκλίνει ασυγκράτητα προς τις ηδονές· σύμφωνα με το: «Έγιναν ίπποι θηλυμανείς· ο καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του». Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος θα σου αντισταθεί; Διότι, εάν κλείσει κατά του ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει; σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα.

Είναι δύσκολο λοιπόν να ξεφύγει κανείς από την κρίση του Θεού, εναντίον όποιων κι αν αυτή στραφεί. Και είναι ανόητο και ανίερο το να μην προτιμά κανείς να εξαρτά την ελπίδα του από Αυτόν, αλλά αντίθετα να εμπαίζεται από κενούς και ασύνετους λογισμούς νομίζοντας ότι, έστω και ενάντια στο δικό Του θέλημα, θα τους γλιτώσει κάποιος άλλος και η συνδρομή της ανθρώπινης βοήθειας, και ότι αυτή θα υπερισχύσει ποτέ των δικών Του αποφάσεων. Διότι, «εάν Αυτός κλείσει τη θύρα απέναντι σε άνθρωπο», λέει, «ποιος θα την ανοίξει;». Καλό είναι λοιπόν να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άνθρωπο, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού. «Και τα χειροποίητα είδωλα όλα θα τα κρύψουν, μεταφέροντάς τα στα σπήλαια, στις σχισμές των βράχων και στις τρύπες της γης, από τον φόβο του Κυρίου και από τη δόξα της ισχύος Του, όταν θα εγερθεί για να συντρίψει τη γη». Αποδεικνύει έτσι ότι η σκέψη των Ιουδαίων είναι άξια γέλιου, αφού κρύβουν τους θεούς τους και σπεύδουν να σώσουν αυτούς που οι ίδιοι προσκυνούν. Καίτοι πώς δεν θα έπρεπε να περιμένουν ότι εκείνοι θα τους έσωζαν, εάν πράγματι πίστευαν ότι είναι θεοί; Όμως αυτοί, καταδικάζοντας τις ίδιες τους τις επιλογές και επιβεβαιώνοντας την πλήρη αδυναμία των θεών τους για το οτιδήποτε, σπεύδουν οι ίδιοι να τους υπερασπιστούν.

Όταν κανείς δεν προσπαθεί, δηλαδή δεν ανακόπτει την περαιτέρω πορεία της φλόγας, τότε ακριβώς εκείνη θα είναι αναμμένη και ανεμπόδιστη, και αχαλίνωτη προς οτιδήποτε βρίσκεται κοντά της. Επομένως, επειδή ο παντοδύναμος Θεός τους υπέβαλλε στις συμφορές του πολέμου και τους τιμωρούσε με δίκαιη απόφαση, και δεν υπήρχε απολύτως κανένας για να τους υπερασπιστεί, για τον λόγο αυτόν πολύ εύλογα ονομάζει την οργή αναμμένη φλόγα. Διότι, όπως λέει ο μακάριος Μωυσής: «Ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον, και εάν κλείσει οδό εναντίον κάποιου ανθρώπου, ποιος θα την ανοίξει;» Και γνωρίζοντάς το αυτό, ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει: «Εσύ είσαι φοβερός, και ποιος μπορεί να σου αντισταθεί εξαιτίας της οργής σου;» Πρέπει λοιπόν, επιστρατεύοντας κάθε μας δύναμη, να αποτρέπουμε την οργή. διότι είναι πράγμα φοβερό και από το οποίο δύσκολα μπορεί κανείς να ξεφύγει. Και γι' αυτό έχουμε διδαχθεί να λέμε στις προσευχές: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου.» Διότι δεν είναι, πραγματικά δεν είναι σκληρό το να παιδεύεται κανείς. Είναι όμως βαρύ και δυσβάσταχτο το να γίνεται αυτό εναντίον μας με οργή και θυμό. Έτσι και ο προφήτης έλεγε: «Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη, και όχι με θυμό, για να μη μας λιγοστέψεις.» <Διότι δεν θέλησαν τον νόμο του Κυρίου Σαβαώθ, αλλά παρόξυναν τον λόγο του Αγίου του Ισραήλ.>

Και έχει προστάξει, σαν να πρέπει να απελπιστούν για τη σωτηρία τους και να μην επιχειρούν ανώφελα πράγματα, χωρίς να σχεδιάζουν αντίσταση, εφόσον εναντίον τους έχει εξοπλιστεί η θεία οργή και τους έχει επιβληθεί η συντριβή με άνωθεν απόφαση. Το γεγονός αυτό είναι εντελώς ακαταμάχητο· διότι «Ποιος θα αποστρέψει το υψωμένο χέρι;» σύμφωνα με τα όσα έχουν γραφεί. Και πάλι: «Εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» Διότι ποια δύναμη, ή και τίνος η δύναμη γενικά θα πολεμήσει τον Θεό; Γι' αυτό λέει ότι κάθε χέρι θα παραλύσει και κάθε ανθρώπινη ψυχή θα δειλιάσει· διότι, όταν ο Παντοδύναμος Θεός συνταράσσει και ρίχνει στη δειλία τις ψυχές των ανθρώπων, ποιος θα ενσταλάξει θάρρος, δηλαδή θα τους αναδείξει γενναίους και ικανούς για αντίσταση; Λέει δε ότι θα ταραχθούν οι πρέσβεις και θα περιπέσουν σε ωδίνες σαν γυναίκα που γεννά, και θα θρηνήσουν για τη συμφορά τους ο ένας μαζί με τον άλλον, και μάλιστα θα βγουν εκτός εαυτού, και το πρόσωπό τους θα μεταβληθεί σαν φλόγα.

Έτσι, παραδίδονται σε αδόκιμο νου και έχουν γίνει ευάλωτες στις άτοπες επιθυμίες, και τίποτα δεν τις σώζει, αλλά βρίσκονται κάτω από τα πόδια των εχθρών, καταρριμμένες άνανδρα. Διότι, λέει, εάν ο Θεός των όλων κλείσει κάθε διέξοδο για τους ανθρώπους, ποιος θα ανοίξει, και ποιος θα υπερισχύσει της παντοδύναμης δεξιάς Εκείνου που τους παρέδωσε;

Διότι, εάν κλείσει κάτι για τον άνθρωπο, ποιος θα το ανοίξει; σύμφωνα με τα γεγραμμένα. Σοφούς της Τάνεως, λοιπόν, ονομάζει τους ψευδοπροφήτες που βρίσκονται σε αυτήν, καθώς και τους επιμελητές των ναών. Αυτοί, αν και υπερηφανεύονταν πολύ για τη μαγική τέχνη τους, διαψεύδονταν από τα ίδια τα γεγονότα αποδεικνυόμενοι ότι δεν ήταν απολύτως τίποτα. <Πώς θα πείτε στον βασιλιά: Εμείς είμαστε υιοί συνετών, υιοί των αρχαίων βασιλέων; Πού είναι τώρα οι σοφοί σου; Ας σου αναγγείλουν και ας πουν: Τι έχει αποφασίσει ο Κύριος Σαβαώθ για την Αίγυπτο;> Για ποια κατορθώματα, λέγει, θα υπερηφανευθείτε; Σε τι ωφελήσατε τη χώρα των Αιγυπτίων ώστε να θαυμάζεσθε από αυτούς, ή ποια λόγια χρησιμοποιείτε για να παρασύρετε τον βασιλιά, λέγοντας ότι: Εμείς είμαστε υιοί συνετών, δηλαδή προφητών;

Με το να απορρίπτει αυτούς που μπορούν να παρηγορήσουν, φανερώνει το μέγεθος της πληγής, σαν να μην επιδέχεται θεραπεία· αντίθετα, τους επιβλήθηκε αφόρητα, έχοντας την επίθεση πικρή και αδυσώπητη. Διότι ημέρα ταραχής και απώλειας και καταπατήματος έχει επιβληθεί από τον Κύριο Σαβαώθ. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποστρέψει;» Αν βέβαια η επίθεση από τους Ασσυρίους γινόταν χωρίς την άνωθεν οργή, θα υπήρχε πάρα πολύ μεγάλη ελπίδα σε αυτούς που υποφέρουν, ότι κάποιες φορές θα μπορούσαν να υπερισχύσουν εκείνων που τους επιτίθενται, εφόσον ο Παντοκράτωρ Θεός θα τους άπλωνε το χέρι που πάντοτε σώζει. Επειδή όμως αυτός που πλήττει είναι ο Ίδιος, και το καταπάτημα προέρχεται από τον Κύριο, ποιος είναι αυτός που θα το ανατρέψει; «Διότι εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» λέει. <Πλανώνται από μικρού έως μεγάλου, πλανώνται πάνω στα όρη.> Θαύμασε τη νηφαλιότητα του πνευματοφόρου. Επειδή, δηλαδή, είπε ότι θα επιβληθεί από τον Κύριο Σαβαώθ η ταραχή και η απώλεια και η ημέρα του καταπατήματος, για να μην νομίσει κανείς ότι μάταια τους επιτέθηκε ο θείος θυμός, ανακόπτει αμέσως την υποψία εκείνων που από επιπολαιότητα μερικές φορές αναμένεται να φτάσουν σε αυτή τη μωρία· και επισυνάπτει την απολογία, ώστε να φαίνεται δίκαιος κριτής ο Δημιουργός των πάντων. «Πλανώνται», λέει, «από μικρού έως μεγάλου, πλανώνται πάνω στα όρη.» Και τι ακριβώς είναι αυτό, θα το μάθεις από τα ίδια τα λόγια του Θεού.

Αλλά αν κάποιος είναι ένδοξος σε αυτήν, αυτός θα έχει την πεποίθησή του στον Χριστό, και όχι βέβαια μόνο ο ένδοξος, αλλά και αν κάποιος είναι μικρός, ως προς τον κόσμο εννοώ. Διότι δίκαιος και απροσωπόληπτος είναι ο Θεός των όλων, και αναλόγως μάλλον του μέτρου της πνευματικής ηλικίας, αφού άλλοι είναι πατέρες, ενώ άλλοι είναι ακόμη τέκνα, νέοι και έφηβοι νοητώς. <Αυτά λέγει ο Κύριος Σαβαώθ: Θα μετακινηθεί ο άνθρωπος που είναι στηριγμένος σε τόπο ασφαλή, και θα πέσει, και θα αφαιρεθεί η δόξα που έχει πάνω του, διότι ο Κύριος ελάλησε.> Μετά από την τόσο εκτενή αφήγηση, έχει εισαχθεί ένας σύντομος και βραχύς λόγος που φανερώνει την αυστηρότητα των θείων κριμάτων, σαν να ορίζει βασιλιάς με την πρέπουσα εξουσία να συμβούν. Αποβλέπει δε και πάλι η δύναμη της απόφασης, αν κάποιος το θέλει, στον Σομνά τον ταμία· αν όμως την εξετάσει κανείς ευρύτερα σε όσους ιερουργούν κατά τον νόμο, έτσι θα το κατανοήσει, όπως ακριβώς το ερμηνεύσαμε μόλις τώρα. Διότι όσοι νομίζουν ότι βρίσκονται σε ασφάλεια ευημερίας (αφού αυτό ακριβώς σημαίνει το να θεωρούν ότι είναι στηριγμένοι σε ασφαλή τόπο), έχουν πέσει και έχουν στερηθεί τη δόξα που είχαν, χωρίς κανείς να τους υπερασπίζεται ή να έχει τη δύναμη να ανορθώσει αυτούς που έχουν ήδη καταρριφθεί, διότι ο Κύριος ελάλησε. «Εάν δηλαδή κλείσει ενάντια σε άνθρωπο, ποιος θα ανοίξει;» λέει.

Διότι, όταν ο Θεός εναντιώνεται, από πουθενά δεν μπορεί να προέλθει ωφέλεια σε όσους πάσχουν. «Διότι εάν κλείσει κάτι ενάντια στον άνθρωπο, ποιος θα το ανοίξει;» λέει. Και όπως λέει ο προφήτης: «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» Ή ποιος θα ελεήσει αυτόν που έχει καταδικαστεί από την άνωθεν απόφαση; Διότι τα πάντα ακολουθούν τα θεία προστάγματα. Και ό,τι επιλέξει να επιτελέσει ο Δεσπότης, αυτό εκτελείται χωρίς καμία απολύτως καθυστέρηση και με κάθε τρόπο, καθώς η κτίση συνεργάζεται μαζί Του και ακολουθεί τις αποφάσεις του Κυριάρχου. Έτσι τιμώρησε τους Αιγυπτίους, με τη μεταβολή των υδάτων σε αίμα, και της στάχτης σε σκνίπες, και με το αβάσταχτο χαλάζι που έπεσε, και το σχεδόν τριήμερο σκοτάδι που απλώθηκε, και με όλα τα υπόλοιπα δεινά που τους επιβλήθηκαν. Επομένως, το όνομα που δόθηκε στο κορίτσι, «Ουκ ηλεημένη» (Μη ελεημένη), δόθηκε ωφέλιμα και αναγκαία· ώστε, αναζητώντας πάντοτε την αιτία αυτού του γεγονότος και μαθαίνοντάς την, εκείνοι που τότε είχαν προσκρούσει στον Θεό εξαιτίας της πολυθεϊστικής πλάνης, να πειστούν να φρονούν και να πράττουν τα καλύτερα και τα πιο πρέποντα, και στη συνέχεια να μεταστραφούν προς το να επιλέγουν με σωφροσύνη, και έστω σε δεύτερο χρόνο να αποσείσουν από πάνω τους την οργή, καθιστώντας ευμενή και πράο απέναντί τους τον Θεό των όλων, τον οποίο είχαν λυπήσει.

Αλλά αν ήταν σοφοί, θα τους αρκούσε και αυτό για να επιστρέψουν. Επειδή όμως είναι εξαιρετικά αναίσθητοι, δεν συνετίστηκαν ούτε από αυτήν την ίδια την εμπειρία, έχοντας νου σκληρό και αλύγιστο και πολύ άρρωστο από την απείθεια. <Αλίμονό τους, διότι απομακρύνθηκαν από εμένα. Είναι άθλιοι, διότι ασέβησαν εις βάρος μου.> Το ότι η αιτία των δεινών τους είναι η αποστασία τους από τον Θεό, μας το καθιστά σαφές και μέσα από αυτά. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που ασθενούν σωματικά καθίστανται οι ίδιοι συνυπαίτιοι για την αγριότητα των ασθενειών τους εάν δεν δεχτούν τους ιατρούς και τα μέσα με τα οποία θα μπορούσε να καταπραϋνθεί ο πόνος, έτσι και εμείς, αν απομακρύνουμε τον εαυτό μας από την αγάπη προς τον Θεό, θα αδικήσουμε τους εαυτούς μας σε μεγάλο βαθμό. Διότι τίποτα δεν μπορεί να σώσει εκείνον που συγκρούεται με τον Θεό. Επειδή, λοιπόν, απομακρύνθηκαν από τον Θεό, για τον λόγο αυτό είναι άθλιοι και καταραμένοι. Και επειδή ασέβησαν με το να προσκυνούν τους ψευδώνυμους θεούς και να τους αποδίδουν σεβασμό, θα υπόκεινται στο αλίμονο. «Διότι, αν ο Θεός κλείσει κάτι σε βάρος του ανθρώπου, ποιος θα το ανοίξει;» σύμφωνα με ό,τι έχει γραφτεί. <Εγώ τους λύτρωσα, αλλά αυτοί είπαν ψέματα εναντίον μου, και οι καρδιές τους δεν βόησαν προς εμένα, παρά μόνο θρηνούσαν στα κρεβάτια τους. Για το σιτάρι και το κρασί κατακόβονταν.> Το ότι επιβάλλει τις τιμωρίες ισόμετρες με τα αμαρτήματα του καθενός, το υποδηλώνει και πάλι.

Αλλά ήταν εντελώς ανόητο να αδιαφορήσουν για τη βοήθεια του Θεού εξαιτίας του πλήθους των σωμάτων (των στρατευμάτων). Έπρεπε, μάλλον, σκεπτόμενοι ορθά, να κατανοήσουν ότι μαζί με Αυτόν και μέσω Αυτού «ένας θα καταδιώξει χίλιους, και δύο θα τρέψουν σε φυγή μυριάδες». Υπερηφανεύονται, λοιπόν, λέγει, όχι πλέον για τον Θεό, αλλά θεωρούν δόξα τις γεννήσεις, τις συλλήψεις και τις ωδίνες των γυναικών τους. Ας γνωρίζουν, λοιπόν, ότι ακόμη κι αν γεννήσουν γιους, ακόμη κι αν κοπιάσουν να αναθρέψουν τέκνα, θα μετανιώσουν που κόπιασαν μάταια. Διότι θα θρηνήσουν ολοκληρωτικά και με κάθε τρόπο την ατεκνία. Θα τους είναι αρκετό το βαβυλωνιακό ξίφος για να εξολοθρεύσει εύκολα ολόκληρο το γένος τους. Διότι είναι «ουαί» (συμφορά) γι' αυτούς. Που είναι σαν να λέει: εφόσον ο Θεός ρίχνει σε αυτούς το «ουαί», ποιος θα τους προσφέρει χαρά; «Διότι εάν Εκείνος κλείσει (τον δρόμο) για τον άνθρωπο, ποιος θα ανοίξει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα.

Αλίμονο λοιπόν, λέει, σε αυτούς που δεν επιθυμούν και δεν περιμένουν τίποτε άλλο παρά την ημέρα της κολάσεως· την οποία και ονομάζει ημέρα του Κυρίου, διότι επιφέρεται από τον Θεό. Ποιο το όφελος λοιπόν, λέει, από αυτήν για εσάς, εφόσον είναι σκοτάδι και όχι φως, ακριβώς επειδή είναι γεμάτη από τεράστια συμφορά; Διότι, λέει, δεν θα μπορούσε κανείς να ξεφύγει, ούτε θα έμενε κανείς έξω από το κακό· αλλά εκείνος που ξέφυγε από τούτο, θα συλληφθεί από εκείνο, και όσους απέφυγαν το πρώτο, θα τους συναντήσει το δεύτερο. Διότι αυτό σημαίνει το να ξεφύγει κανείς από το στόμα του λιονταριού, και να πέσει σε αρκούδα. Αλλά και αν κάποιος νομίσει, λέει, ότι βρίσκεται τυχόν σε ασφάλεια, και μπει στο σπίτι του, εκεί θα περιπέσει σε θάνατο, δαγκωμένος απροσδόκητα από φίδι. Διότι, όταν ο Θεός οδηγεί κάποιον στον όλεθρο και στους πόνους, ποιος θα τον διασώσει; Ποιος θα τον βοηθήσει και θα τον απαλλάξει από την καταδίκη; Ή ποιος τρόπος θα υπάρξει, με τον οποίο αν κάποιος πορευθεί, θα βρεθεί έξω από τα κακά; Απολύτως κανένας. «Διότι το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;» και «Εάν κλείσει εναντίον ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;», σύμφωνα με τα γεγραμμένα. <Εμίσησα, απέρριψα τις εορτές σας, και δεν πρόκειται να οσφρανθώ στις πανηγύρεις σας· διότι εάν μου προσφέρετε ολοκαυτώματα και τις θυσίες σας, δεν θα τα αποδεχθώ και δεν θα επιβλέψω τις σωτήριες εμφανίσεις σας.> Αυτός ο λόγος θα ταίριαζε κυρίως σε εκείνους από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν.

Επομένως, για εκείνους που προσκρούουν και λυπούν βαθιά τον Θεό, η φυγή θα είναι αδύνατη, το χέρι που πλήττει παντοδύναμο και δυσέκφευκτο, και για όσους έχουν άπαξ εγκλωβιστεί δεν θα υπάρξει καμία βοήθεια και παρηγοριά· διότι, «εάν κλείσει την πύλη για τον άνθρωπο, ποιος θα την ανοίξει;» σύμφωνα με τη Γραφή. Είναι βέβαια πολύ καλύτερο να απομακρύνουμε την οργή με την επιστροφή σε αυτά που είναι αρεστά και προσφιλή σε Αυτόν. Αυτό δε θα γινόταν, και μάλιστα πολύ ορθά, αν, λησμονώντας τα όσα βρίσκονται πίσω μας και αποστρεφόμενοι με σπουδή το φαύλο, λαμπρύναμε τους εαυτούς μας με την προκοπή στην αρετή. Διότι τότε θα διασωθούμε από τα δεινά του θυμού, και θα μεταπείσουμε εύκολα τον Δημιουργό, ο οποίος είναι από τη φύση Του αγαθός, ώστε να θεωρήσει ότι πρέπει να μας αξιώσει μιας αγαθής και ημερότατης επιστασίας. <Αυτός που οικοδομεί την ανάβασή Του στον ουρανό, και θεμελιώνει την επαγγελία Του στη γη· αυτός που προσκαλεί το νερό της θάλασσας και το εκχέει στο πρόσωπο της γης· Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτορας είναι το όνομά Του.> Και με περισσότερα ακόμη λόγια εκφοβίζει αυτούς που απομακρύνονται από τον Θεό, και τους μεταστρέφει προς το καλύτερο, εξηγώντας επιδέξια την υπεροχή και την παντοδυναμία της θείας φύσεως, και προσπαθεί να δώσει την πλήρη βεβαιότητα ότι με κάθε τρόπο και οπωσδήποτε θα εκπληρώσει τους δικούς Του λόγους, χωρίς να εμποδίζεται από τίποτα. «

Διότι, όπως ακριβώς εσύ πότιζες τον πλησίον με θολερή καταστροφή, με τον ίδιο τρόπο, έχοντας πιει όσα πρόκειται να επιφερθούν από τη θεία οργή, θα γίνεις βδελυρός και ατιμασμένος παρά πάντων, οικτρός και περιφρονημένος, και θα στερηθείς εντελώς εκείνη την παλαιά δόξα. Λέγοντας δε ο μακάριος Προφήτης ότι το ποτήρι προέρχεται από τη δεξιά του Κυρίου, μας πείθει τρόπον τινά να σκεφτούμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση να μην το πιει κανείς, εφόσον το προσκομίζει ο ίδιος ο Θεός. Διότι έπρεπε οπωσδήποτε να υπομείνουν όσα προέρχονται από την οργή· «Εάν γαρ κλείσει κατά ανθρώπου, ποιος θα ανοίξει;» σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και όπως λέει ο προφήτης «Το υψωμένο χέρι ποιος θα το αποτρέψει;». Τον λόγο, λοιπόν, για τον οποίο θα συμβούν αυτά τα πράγματα, τον διασαφηνίζει λέγοντας: «Επειδή η ασέβεια του Λιβάνου θα σε σκεπάσει και η ταλαιπωρία των θηρίων θα σε τρομάξει». Και ο Λίβανος βεβαίως είναι βουνό της Φοινίκης, από τα πλέον ονομαστά, γεμάτο δέντρα και ευωδιαστό, αφού παράγει λιβάνι. Με αυτό παρομοιάζει ενίοτε την Ιερουσαλήμ η ιερή γραφή, εξαιτίας του ότι σεμνύνεται για τις πολλές άγιες προσωπικότητες, οι οποίες έχουν υψωθεί ψηλά και φρονούν τα επουράνια, και έχουν καταβυθιστεί στο κάλλος της ευσέβειας. Αυτές μνημονεύει και ο μακάριος Δαβίδ, λέγοντας τα εξής προς τον Θεό: «Οι κέδροι του Λιβάνου, τους οποίους φύτεψες, εκεί θα φωλιάσουν τα στρουθία».

Παρόμοιο με αυτό είναι και το λεγόμενο διά φωνής του Δαβίδ: «Υπέλαβες ανόμως ότι θα είμαι όμοιός σου. Θα σε ελέγξω και θα παραστήσω μπροστά στο πρόσωπό σου τις αμαρτίες σου». Διότι ο Κριτής δεν γνωρίζει προσωποληψία, αλλά είναι ευθύς και αδέκαστος ως Θεός. <Διότι και ανάμεσά σας θα κλειστούν θύρες, και δεν θα ανάψετε το θυσιαστήριό μου δωρεάν.> Πολύ εύστοχα, λοιπόν, προαναγγέλλει προκαταβολικά το κάλλος της εν Χριστώ πολιτείας, ωσάν σε προφητεία· διότι, καθώς η σκιά του νόμου και εκείνη η αρχαία ιερωσύνη επρόκειτο πολύ σύντομα να παύσουν, και επρόκειτο να αναδειχθούν στους κατάλληλους καιρούς οι ιερουργοί της αληθείας, οι οποίοι θα είναι λειτουργοί της εν πνεύματι λατρείας, και θα επιζητήσουν με πολλή προθυμία τη δόξα του Θεού, λέγει ότι θα κλειστούν οι θύρες εναντίον τους, ή ότι δεν θα υπάρχει πνευματική ευωδία για όσους ιερατεύουν σύμφωνα με τον νόμο· «Διότι, εάν κλείσει κάτι εναντίον κάποιου ανθρώπου», λέγει, «ποιος θα το ανοίξει;». Δηλαδή, όταν αναδείχθηκε η αληθινότερη σκηνή, τουτέστιν η Εκκλησία, δεν θα εισέλθουν σε αυτήν εκείνοι που τηρούν ακόμη την κατά νόμον ιερωσύνη, αλλά αποκλειόμενοι εξαιτίας της απιστίας τους, θα παραμείνουν έξω και δεν θα αγγίξουν τα άγια. Διότι το ότι έχουν εκπέσει της ιερουργίας, καθίσταται σαφές από τον Θεό που λέγει διά φωνής του Ωσηέ: «Διότι για πολλές ημέρες θα παραμείνουν οι υιοί Ισραήλ χωρίς να υπάρχει βασιλιάς, ούτε άρχοντας, χωρίς να υπάρχει θυσία, ούτε θυσιαστήριο, ούτε ιερατεία, ούτε δήλοι».

Διότι οφείλεται στους πλανημένους η επιστροφή, στους σκοτισμένους ο φωτισμός, σε όσους έχουν ασθενήσει η ενίσχυση από αυτόν. Γι' αυτό λέει: «Η δίκαιη βοήθεια προέρχεται από τον Θεό.» <Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος, και ισχυρός, και μακρόθυμος, κ.λπ.> (A f. 47 b) Είναι λοιπόν ωφέλιμο το παράγγελμα για εκείνους που ζουν βίο αχαλίνωτο και χαλαρό, ότι δηλαδή ο Θεός των όλων είναι κριτής δίκαιος. Πέρα από αυτό, είναι και ισχυρός. Διότι εάν κλείσει κάτι εναντίον του ανθρώπου, ποιος θα το ανοίξει; Και ποιος θα αποστρέψει το υψωμένο χέρι; Βεβαίως είναι και μακρόθυμος, καθώς δεν επιφέρει την οργή σε εκείνους που αμαρτάνουν αμέσως, ούτε ταυτόχρονα με την πράξη της κακίας. Πλην όμως, αν και είναι ανεξίκακος, δεν πρέπει εξαιτίας αυτού εμείς να ραθυμούμε.

Ό,τι έχουν οι γέροντες από την εμπειρία των πραγμάτων, αυτό εσύ, ο νέος, το έχεις με μεγάλη αφθονία από τη διήγηση των πραγμάτων· εκείνοι έπαθαν πολλά, είδαν πολλά· και εσύ θα δεις πολλά, εάν θελήσεις να μελετήσεις τις Γραφές με πολλή προσοχή. Γι' αυτό και κάποιος έλεγε: «Να θέλεις να ακούς κάθε θεία διήγηση». Και πάλι: «Μην παραβλέψεις τη διήγηση των πρεσβυτέρων· διότι και αυτοί έμαθαν από τους πατέρες τους». Δεν έχεις ανάγκη από χρόνο· διότι αν ο Ίδιος θελήσει να δώσει, ούτε χρόνος χρειάζεται. Έπειτα ομιλεί περί της κολάσιμης και τιμωρητικής του δυνάμεως: 12,14a «Εάν καταστρέψει», λέγει, «ποιος θα οικοδομήσει;» 14b «και αν αποκλείσει άνθρωπο, ποιος θα ανοίξει;» 12,15a «Εάν εμποδίσει το νερό, θα ξηράνει τη γη,» 15b «και αν το εξαπολύσει, την κατέστρεψε και την αφάνισε.» 12,16a «Σε αυτόν ανήκει το κράτος και η ισχύς,» 16b «σε αυτόν η γνώση και η σύνεση.» Έπειτα και περί της σοφίας: 12,17a «Αυτός που οδηγεί», λέγει, «αιχμαλώτους τους βουλευτές της γης,» 17b «και έβγαλε εκτός εαυτού τους κριτές της γης.» 12,18a «Αυτός που εγκαθιδρύει βασιλείς πάνω σε θρόνους» 18b «και περιζώνει με ζώνη την οσφύ τους,» 12,19a «ο οποίος αποστέλλει τους ιερείς αιχμαλώτους,» 19b «και κατέστρεψε τους δυνάστες της γης.» 12,20a «Αυτός που μεταβάλλει τα χείλη των πιστών,» 20b «και γνώρισε τη σύνεση των πρεσβυτέρων·» 12,21a «αυτός που εκχέει ατιμία πάνω σε άρχοντες,» 21b «θεράπευσε δε τους ταπεινούς.» «Δεν είναι και αυτά», λέγει, «παράδοξα έργα της σοφίας του Θεού;»

Ορισμένα από τα αντίγραφα, αντί για το «ους» (αυτί), έχουν «νουν». Λέει, λοιπόν, ότι όπως ακριβώς όλοι έχουμε λάρυγγα για τη διάκριση των τροφών και είναι κοινό γνώρισμα των ανθρώπων το να λαμβάνουν τροφή, έτσι έχουμε λάβει και τον νου για τη γνώση του Θεού, ο οποίος μπορεί να γνωρίζει τα σχετικά με τη σοφία και τη δύναμή Του. Διότι ο μεν νους διακρίνει τα νοητά, η δε αίσθηση τα αισθητά· και είναι κοινό σε εμάς το να γνωρίζουμε ως δημιουργό τον Θεό των όλων. «Στον πολύ χρόνο υπάρχει η σοφία, και στον μακρύ βίο η επιστήμη (η γνώση).» Του Χρυσοστόμου και του Ολυμπιοδώρου: Μου φαίνεται ότι τους ελέγχει αυστηρά. Διότι μη νομίζετε, λέει, ότι τα έχετε ανακαλύψει όλα· επειδή, αν και διαθέτουμε νου που έχει την ικανότητα να διακρίνει, ωστόσο έχουμε ανάγκη και από πολύ χρόνο ώστε να βρούμε την αλήθεια· διότι ο συνετός, καθώς γερνάει, συναντά τη σοφία. Και ίσως αυτό να θέλει να πει, ότι «και γνωρίζω αυτά που ακούω, και χρειάστηκα χρόνο για την απόκτηση της γνώσης». Ο Ακύλας και ο Σύμμαχος απέδωσαν, ο μεν πρώτος: «Στους παλαιούς υπάρχει η σοφία»· ο δε δεύτερος: «Σε εκείνους που έχουν μακρύ βίο», η οποία (σοφία) στους ανθρώπους κατορθώνεται με κόπο και αποκτάται με την πάροδο του χρόνου, ενώ στον Θεό υπάρχει απλώς με τη θέλησή Του. «Εάν γκρεμίσει, ποιος θα οικοδομήσει; Εάν κλείσει την οδό στους ανθρώπους, ποιος θα ανοίξει;» Με πραότητα, όμως, ο δίκαιος διδάσκει τον λόγο περί της θείας Προνοίας σε όσους τον αντικρούουν· διότι, αν και δέχονταν την ύπαρξη της Προνοίας, παρ' όλα αυτά έπεφταν σε αντιφάσεις. Και λέει, άραγε ποιος έχει αντισταθεί στη βουλή Του;

Όλα τα κακά προέρχονται διά της γλώσσης. ΣΤΟΙΧΕΙΟ Δ΄. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. — Περί της δυνάμεως του Θεού. «Ο Κύριος ο Θεός σου είναι μέσα σου, Θεός μέγας και κραταιός.» «Θα επικαλεστώ τον Κύριο, τον Δεσπότη των πάντων, αυτόν που επιτελεί έργα μεγάλα και ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία δεν έχουν αριθμό.» «Εάν Εκείνος γκρεμίσει, ποιος θα οικοδομήσει; Εάν κλείσει την πόρτα σε άνθρωπο, ποιος θα την ανοίξει;» «Γνωρίζω ότι τα πάντα δύνασαι· και τίποτα δεν σου είναι αδύνατο.» «Αυτόν που ανυψώνει τους ταπεινούς, και εγείρει τους απολωλότες.» «Αυτός που παλαιώνει τα όρη, και δεν το καταλαβαίνουν· αυτός που τα ανατρέπει με την οργή του· αυτός που σείει την υπ' ουρανόν, και οι στύλοι της σαλεύονται. Αυτός που προστάζει τον ήλιο να μην ανατείλει, και δεν ανατέλλει, και θέτει σφραγίδα στα άστρα.»