Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 14:7

Για τέτοιου είδους ανθρώπους λέει και ο θεσπέσιος μαθητής: «Διότι θα ήταν καλύτερο για αυτούς να μην είχαν γνωρίσει την οδό της δικαιοσύνης, παρά, αφού την γνώρισαν, να επιστρέψουν πίσω, εγκαταλείποντας την άγια εντολή που τους παραδόθηκε· διότι τους συνέβη αυτό που λέει η αληθινή παροιμία: Σκύλος που επέστρεψε στο ίδιο του το ξέρασμα, και γουρούνι που λούστηκε, πήγε να κυλιστεί στον βούρκο». Επομένως, σε ίση μοίρα με τους αλλοεθνείς βρίσκονται και αυτοί που πράττουν την ανομία, οι οποίοι θα γίνουν σαν καλαμιά και θα καταφλεχθούν όπως και εκείνη όταν της βάλουν φωτιά. Διότι το μεν σιτάρι συνάγεται στην αποθήκη, καθώς λέει και ο Σωτήρας για τους άγιους θεριστές, ενώ το άχυρο κατακαίγεται με άσβεστο πυρ. Και δεν πρόκειται να τους απομείνει ούτε ρίζα ούτε κλωνάρι, δηλαδή δεν θα έχουν καμία ελπίδα να αναβλαστήσουν ξανά προς ζωή, και λέγοντας ζωή εννοώ την αξιέραστη και ευρισκόμενη εν δόξη κοντά στον Θεό, αυτήν που νοείται εν αγιασμώ και μακαριότητι. Διότι, εάν η ρίζα δεν έχει αποκοπεί εντελώς, ούτε το κλωνάρι έχει εκριζωθεί εκ βάθους, διασώζεται κάποια ελπίδα για να αναβλαστήσει και πάλι· «διότι υπάρχει ελπίδα για το δέντρο», σύμφωνα με το γεγραμμένο, «επειδή, αν κοπεί, θα ανθίσει και πάλι, και ο βλαστός του δεν θα εκλείψει». Εάν όμως, όπως είπα, εκριζωθεί από κάτω και από την ίδια τη ρίζα, και υποστεί ριζική αποκοπή των βλαστών, τότε χάνεται μαζί του οπωσδήποτε κάθε ελπίδα να μπορέσει να αναβλαστήσει ξανά προς ζωή.

Όσον αφορά δε το ρητό «εάν κατέβει άνθρωπος στον άδη, δεν πρόκειται πλέον να ανέβει», πρόσεξε τη συνέχεια. Διότι είναι γεγραμμένο: «δεν πρόκειται πλέον να ανέβει, ούτε πρόκειται να επιστρέψει στο δικό του σπίτι». Εφόσον δε όλος ο κόσμος θα παρέλθει και κάθε οικία θα καταστραφεί, πώς θα επιστρέψει στο δικό του σπίτι, όταν πλέον θα έχει δημιουργηθεί άλλη, καινούργια γη; Έπρεπε όμως αυτοί να ακούσουν τον Ιώβ που λέει: «Διότι για το δέντρο υπάρχει ελπίδα. Εάν κοπεί, θα ξανανθίσει, και ο βλαστός του δεν θα εκλείψει. Εάν η ρίζα του γεράσει μέσα στη γη, και ο κορμός του πεθάνει πάνω στην πέτρα, από τη μυρωδιά και μόνο του νερού θα ανθίσει, και θα βγάλει βλαστούς σαν νεόφυτο. Ο άνθρωπος όμως, όταν πεθάνει, χάθηκε; Και ο θνητός, όταν πέσει νεκρός, δεν υπάρχει πλέον;» Διότι, σχεδόν ελέγχοντας και επιτιμώντας (καθώς έτσι ερωτηματικά πρέπει να αναγνωστεί το «δεν υπάρχει πλέον»), λέει: άραγε, αφού το δέντρο όταν πέφτει ξανασηκώνεται, ο ίδιος ο άνθρωπος, για χάρη του οποίου δημιουργήθηκαν τα δέντρα, δεν ανασταίνεται;

Έπειτα δείχνει ότι ο άνθρωπος είναι πιο αξιοθρήνητος από όλα, και από τα δέντρα και από τους ποταμούς και από τη θάλασσα· 14,7a 〈διότι υπάρχει,〉 λέει, 〈ελπίδα για το δέντρο·〉 7b 〈ακόμη κι αν κοπεί, θα ανθίσει ξανά〉 7c 〈και ο βλαστός του δεν θα εκλείψει.〉 14,8a 〈Διότι, εάν γεράσει μέσα στη γη η ρίζα του,〉 8b 〈και πεθάνει ανάμεσα στις πέτρες ο κορμός του,〉 14,9a 〈από τη μυρωδιά του νερού θα ανθίσει〉 9b 〈και θα δώσει καρπό σαν νεόφυτο φυτό.〉 14,10a 〈Ο άνθρωπος όμως, όταν πεθάνει, έφυγε·〉 10b 〈και όταν πέσει ο θνητός δεν θα υπάρχει πλέον.〉 Έπειτα λέει: 14,11a 〈μήπως με τον χρόνο λιγοστεύει η θάλασσα,〉 11b 〈και οι ποταμοί αφού ερημωθούν θα ξηρανθούν;〉 14,12a 〈ο άνθρωπος όμως, αφού κοιμηθεί, δεν πρόκειται να αναστηθεί ούτε να εγερθεί,〉 12b 〈έως ότου παλαιωθεί ο ουρανός,〉 12c 〈και δεν πρόκειται να ξυπνήσουν από τον ύπνο τους.〉 Με αυτό εννοεί ότι ούτε η θάλασσα δεν το παθαίνει αυτό με την πάροδο του χρόνου, αλλά αυτά είναι αθάνατα, όπως έχουν πει και ορισμένοι από τους έξωθεν: «Έως ότου», λέει, «να ρέουν οι ποταμοί και να υπάρχουν οι σκιές των δέντρων». «Ούτε η θάλασσα, ούτε ο ποταμός διακόπτεται, ο άνθρωπος όμως το υφίσταται αυτό».

Και αυτά μεν ως προς το ρητό. Κατά δε την αλληγορία, υπάρχει ελπίδα στο δέντρο, η οποία αναφέρεται αντί για τον άνθρωπο. Διότι, εάν υποπέσει σε παράπτωμα, αλλά μετανοήσει, και βρεθεί στη γη της ευσέβειας, και στην πέτρα, δηλαδή στην ευσεβή πίστη, τότε από το ύδωρ της παλιγγενεσίας ή από το δάκρυ της μετάνοιας, θα αναβλαστήσει· εκείνος όμως που πεθαίνει παραμένοντας στην εκτροπή και στην αμαρτία, δεν έχει καμία αγαθή ελπίδα. Και στον μέλλοντα χρόνο αφανίζεται η αμαρτία, η οποία ονομάζεται μεταφορικά θάλασσα· ο δε διάβολος και οι πειρασμοί του ξηραίνονται· ενώ όσοι έχουν πεθάνει δεν εξαφανίζονται, αναμένοντας την ανάσταση.

Σχετικά με το: «Ποιος θα είναι καθαρός από ρύπο; Ουδείς, έστω και αν η ζωή του επί της γης διαρκεί έστω μία ημέρα». Και το: «Για το δέντρο υπάρχει ελπίδα· διότι, εάν κοπεί, θα ανθίσει και πάλι, και το βλαστάρι του δεν θα εκλείψει. Ο άνθρωπος όμως, όταν πεθάνει, χάνεται· και όταν ο θνητός πέσει, δεν υπάρχει πλέον».

Διότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοια, και από αυτόν που έχει πέσει ζητά να μην εμμένει στην πτώση του, αλλά να σηκωθεί, και από αυτόν που αποστρέφεται το πρόσωπό του να μην απομακρυνθεί αλλά να επιστρέψει γρήγορα σε Αυτόν. Γι' αυτό, μην απελπίζεσαι για τον εαυτό σου· διότι υπάρχει ελπίδα σωτηρίας. Επειδή, όπως λέει η Γραφή, εάν ένα δέντρο κοπεί, θα βλαστήσει και πάλι. Εάν, λοιπόν, θελήσεις να με υπακούσεις σε όλα όσα θα σου πω, θα λάβεις συγχώρεση από τον Θεό». Εκείνος δε, κλαίγοντας έλεγε: «Θα σε υπακούσω σε όλα, ω πάτερ, από εδώ και στο εξής». Του δίνει, λοιπόν, εντολή ο μέγας γέροντας, αφού αποχωρήσει, να κλειστεί μόνος του σε ένα ήσυχο κελί και να μη συναντά κανέναν μέχρι τον θάνατό του, να τρώει μέρα παρά μέρα μόνο ψωμί και αλάτι και να πίνει λίγο νερό μέχρι το τέλος της ζωής του, να πλέκει δύο ψάθες κάθε ημέρα, να αγρυπνεί όσο μπορεί και να προσεύχεται όσο έχει δύναμη, και να μην εγκαταλείπει καθόλου το κλάμα της μετάνοιας. Και εκείνος, αφού αποχώρησε όπως προστάχθηκε, διπλασίασε όλα όσα του είχε πει να κάνει. Δεν συναντούσε κανέναν, παρά μόνο τον μέγα πατέρα και τον Θεόδωρο και κάποιους λίγους από τους μεγάλους γέροντες. Αφού λοιπόν πέρασε δέκα χρόνια αγωνιζόμενος με αυτόν τον τρόπο, κοιμήθηκε εν ειρήνη με τη χάρη του Χριστού, ενώ ο άγιος πατέρας έδωσε μαρτυρία για την ανάπαυσή του.

«Πού είναι τα προηγούμενα λόγια σου; Πού είναι ο ζήλος σου;» Και όταν εκείνος απάντησε: «Αμάρτησα σε όλα, πατέρα, και δεν μπορώ πλέον να υψώσω το πρόσωπό μου στον ουρανό. Χάθηκα, πατέρα· δεν υπάρχει από τώρα για μένα στήριγμα για να μπορέσω να μετανοήσω. Τι να κάνω, πατέρα; Δεν περίμενα να γίνουν έτσι τα πράγματα». Και καθώς έλεγε αυτά και έκλαιγε, ο μέγας του είπε: «Εσύ, άθλιε, κατέστησες τον εαυτό σου εντελώς ξένο προς τον Κύριο. Ο Κύριος όμως είναι αγαθός, και ποτέ δεν διατήρησε την οργή του ως τιμωρία, διότι είναι θελητής του ελέους και μπορεί να καταποντίσει τις αμαρτίες μας στα βάθη της θάλασσας, διότι όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο απομακρύνει από εμάς τις αμαρτίες μας. Διότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοια, και εκείνος που έπεσε να μην παραμένει στην πτώση, αλλά να σηκωθεί, και εκείνος που απομακρύνεται να μην απομακρυνθεί τελείως, αλλά να επιστρέψει γρήγορα σε Αυτόν. Γι' αυτό μην απελπίζεσαι για τον εαυτό σου· διότι υπάρχει ελπίδα σωτηρίας. Διότι, εάν κοπεί ένα δέντρο, λέει, πάλι θα ανθίσει».

«Δεν υπάρχει για μένα από εδώ και πέρα ελπίδα σωτηρίας ούτε δυνατότητα να μετανοήσω. Τι να κάνω λοιπόν, πατέρα; Δεν περίμενα να γίνουν έτσι τα πράγματα.» 116. Ενώ τα έλεγε αυτά με κλάματα, ο μέγας του είπε: «Εσύ μεν, άθλιε, έκανες τον εαυτό σου εντελώς ξένο προς τον Κύριο. Ο Κύριος όμως είναι αγαθός και ποτέ δεν διατήρησε την οργή του για τιμωρία· διότι θέλει το έλεος και μπορεί να καταποντίσει τις αμαρτίες μας στη θάλασσα. Διότι δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά τη μετάνοια, και εκείνος που έπεσε να μην εμμένει στο παράπτωμα, αλλά να σηκωθεί, και εκείνος που απομακρύνεται να μην απομακρυνθεί τελείως, αλλά να επιστρέψει γρήγορα σε Αυτόν. Γι' αυτό μην απελπίζεσαι για τον εαυτό σου· διότι υπάρχει ελπίδα σωτηρίας. Επειδή, όπως λέει, εάν ένα δέντρο κοπεί, θα ανθίσει και πάλι.»