Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:1

Διότι οι περισσότεροι από τους δικαστές εκδίδουν μεν αποφάσεις δικάζοντας, περιορίζοντας όμως τη μέριμνά τους μέχρι το δάχτυλο και το καλάμι. Έπειτα, αποκοιμισμένοι από την αμέλεια, εμπιστεύονται το χαρτί της απόφασης σε δωροδοκούμενους εκτελεστές. Εκείνοι δε, δελεαζόμενοι με χρήματα, αφήνουν ανεκτέλεστες τις αποφάσεις του κριτή. Ο Θεός, όμως, εκτός από το να δικάζει, δικαιώνει επίσης τον δίκαιο που καταφεύγει σε Αυτόν και φροντίζει ώστε οι δικές Του κρίσεις και αποφάσεις να εκτελούνται από τους αγγέλους. Αντίδικος του Ιώβ ήταν ο διάβολος· επειδή ο Θεός εκδίκασε την υπόθεσή του, αμέσως οδηγήθηκε από τους αγγέλους για να παραστεί· «Ήλθαν οι άγγελοι του Θεού και ο διάβολος βρισκόταν ανάμεσά τους. Διότι Εσύ ανέλαβες την κρίση και τη δίκη μου». Ο Εζεκίας αδικούνταν από τους Ασσυρίους, και ο Θεός ανέλαβε την κρίση και τη δίκη του· διότι, στέλνοντας άγγελο ως εκτελεστή και στρατηγό, καταδίκασε σε θάνατο εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες από τους ενόχους. «Διότι Εσύ ανέλαβες την κρίση και τη δίκη μου»· Ο Πέτρος και ο Παύλος και οι απόστολοι κλείνονταν άδικα στις φυλακές, αλλά με δίκαιη απόφαση απελευθερώνονταν από αγγέλους. «Κάθισες επί του θρόνου, Εσύ που κρίνεις με δικαιοσύνη». Και γιατί, όταν κρίνει, κάθεται σε θρόνο; Για να χαρεί ο αδικημένος που προστρέχει σε Αυτόν, και για να καταπλαγεί ο αδικήσας βλέποντας το φοβερό βήμα. Διότι οι άρχοντες, όταν περπατούν στον δρόμο ή όταν ιδιωτεύουν, φαίνονται ευκαταφρόνητοι· όταν όμως καθίσουν στον δικαστικό θρόνο, τότε προκαλούν δέος ακόμη και στους φίλους τους.

Και πάλι, το Πνεύμα του Κυρίου έχει πληρώσει την οικουμένη. Διότι έτσι ψάλλει και ο Δαβίδ: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου;» Και πάλι στο βιβλίο της Σοφίας είναι γραμμένο: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα.» Όλα όμως τα κτιστά δημιουργήματα βρίσκονται σε καθορισμένους τόπους: ο μεν ήλιος, η σελήνη και τα άστρα στο στερέωμα, τα δε σύννεφα στον αέρα· και για τους ανθρώπους έθεσε όρια εθνών· οι δε άγγελοι αποστέλλονται σε διακονίες: «Και ήλθαν οι άγγελοι για να παρασταθούν ενώπιον του Κυρίου», όπως είναι γραμμένο στον Ιώβ· και, «είδε σε όνειρο ο πατριάρχης Ιακώβ· και ιδού, μια σκάλα ήταν στηριγμένη στη γη, της οποίας η κορυφή έφτανε στον ουρανό, και οι άγγελοι του Θεού ανέβαιναν και κατέβαιναν πάνω σε αυτήν.» Εάν λοιπόν το μεν Πνεύμα πληροί τα πάντα, και εν τω Λόγω είναι παρόν ανάμεσα σε όλα, ενώ οι άγγελοι υπολείπονται ως προς αυτό και είναι παρόντες μόνο εκεί όπου αποστέλλονται, δεν υπάρχει επομένως καμία αμφιβολία ότι το Πνεύμα ούτε ανήκει στα κτιστά ούτε είναι διόλου άγγελος, όπως ισχυρίζεστε εσείς, αλλά βρίσκεται υπεράνω της αγγελικής φύσεως.

Εμείς όμως, αν κάνουμε μια ή δύο φορές κάτι καλό ή προσευχηθούμε, χαλαρώνουμε, θεωρώντας ότι έχουμε εκπληρώσει τα πάντα. «Και συνέβη», λέει, «εκείνη την ημέρα, να έλθουν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιόν Του, και ήλθε μαζί τους και ο διάβολος, αφού περιήλθε τη γη και περπάτησε σε όλη την υπ' ουρανόν». «Και είπε ο Κύριος προς τον διάβολο: Από πού έρχεσαι; Και αποκριθείς ο διάβολος είπε στον Κύριο: Έρχομαι, αφού περιήλθα τη γη και περπάτησα στην υπ' ουρανόν». Ανοίγει λοιπόν το θέατρο, στο στάδιο σύρεται ο αθλητής. Διότι, για να μην πει κανείς αυτά που είπε ο διάβολος: «Μήπως δωρεάν σε σέβεται ο Ιώβ;», ο Θεός αποστομώνει όχι μόνο τον διάβολο, αλλά μέσω εκείνου και τους δικούς του ζηλωτές. «Ναι, ήταν δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής· αλλά αυτό δεν είναι σπουδαίο», λέει, «δεν υπέστη κανέναν πειρασμό, ούτε καταιγίδα ούτε ναυάγιο. Δείξε μου τον μέσα στη φτώχεια, δείξε μου τον μέσα στις συμφορές. Αν όμως, ενώ ευημερούσε και ήταν πλούσιος, ήταν ευσεβής, τι το σπουδαίο;» Και όμως, είναι σπουδαίο αυτό, άνθρωπε, και δεν είναι λιγότερο δόκιμος αυτός που είναι ευσεβής έχοντας πλούτο, από εκείνον που πράττει το ίδιο ευρισκόμενος σε φτώχεια. Άκουγε τον προφήτη να λέει: «Διότι φθόνησα τους ανόμους, βλέποντας την ειρήνη των αμαρτωλών», και πάλι: «Στους κόπους των ανθρώπων δεν συμμετέχουν, και μαζί με τους άλλους ανθρώπους δεν μαστιγώνονται· γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια ως το τέλος».

Τίποτε δεν είπε ακόμη γι’ αυτό, «ότι δεν υπάρχει όμοιός του», λέει, «πάνω στη γη». Σε τι όμοιος; Ως προς τι το λες; Ως προς τον πλούτο; Ως προς την ευγενική καταγωγή; Ως προς κάποιο από τα σωματικά πλεονεκτήματα; Σε καμία περίπτωση, αλλά ως προς την αρετή της ψυχής. Διότι, επειδή πολλές φορές η λέξη «όμοιος» δήλωνε κάτι τέτοιο, προσθέτει: «άνθρωπος», λέει, «δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής». Άνθρωπος δίκαιος· εσύ όμως, ενώ δεν είσαι άνθρωπος, δεν παρέμεινες στην αρετή. Κανείς ας μη λέει: «άνθρωπος ήταν ο δείνα». Ιδού, και αυτός άνθρωπος ήταν. Βλέπεις την ευτέλεια της φύσεως; Άνθρωπος ήταν και μπόρεσε να διαφυλάξει την αρετή. Μέσα σε πήλινο σκήνωμα επέδειξε τόση ευσέβεια. Αδιάφθορη είναι η κρίση, πρωτίστως και κυρίως επειδή διατυπώνεται από τον Θεό, έπειτα δε διότι παρίσταται ο εχθρός και ακούει ο επικριτής. «Αποκρίθηκε δε», λέει, «ο διάβολος και είπε ενώπιον του Κυρίου: Μήπως χωρίς αντάλλαγμα σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;» Αυτό είναι χαρακτηριστικό των πονηρών ανθρώπων: όταν λέγονται εγκώμια, να μην παραδειγματίζονται από τα λεγόμενα, αλλά να επιχειρούν και να κοπιάζουν να τα καταρρίψουν. Εάν κάποιοι φθείρονται από τον φθόνο για την καλή φήμη των άλλων, ας ακούσουν τίνος μαθητές είναι. «Αποκρίθηκε δε», λέει, «ο διάβολος και είπε ενώπιον του Κυρίου». Ω της αναισχυντίας! Τόλμησε να αντιταχθεί στον Θεό. Αυτό όμως δεν το πράττει μόνος εκείνος ο δαίμονας, αλλά και οι πονηροί άνθρωποι.

«Τι αδίκησα, τι αμάρτησα; Άραγε νοιάζεται ο Θεός για τα δικά μας ζητήματα;» Αλλά τίποτε τέτοιο ούτε είπε ούτε σκέφθηκε, όπως παθαίνουν πολλοί, οι οποίοι βλέπουν άλλους μεν να ευημερούν, τους εαυτούς τους δε να βρίσκονται σε έσχατα δεινά. Επομένως, το να υποπτεύεται κανείς κάτι πονηρό για τον Θεό δεν προκύπτει από τις ίδιες τις καταστάσεις —διότι τότε και αυτός θα είχε υποπτευθεί— αλλά από πονηρή διάνοια. Διότι, τι έχεις, άνθρωπε, το οποίο δεν έλαβες; Σου πέθανε το παιδί; Να λες: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε». Σε όλα τα πράγματα να λες αυτό. Απολάμβανες ασφάλεια και έπειτα περιέπεσες σε κινδύνους; Αρκεί αυτός ο λόγος για να λειτουργήσει ως φάρμακο. Παντού μπορεί να σταθεί παραστάτης, σε κάθε συμφορά, σε κάθε δυσπραγία, και μπορεί να αφαιρέσει κάθε αθυμία. «Όπως ευδόκησε ο Κύριος, έτσι και έγινε». Έτσι και κάποιος άλλος λέει: «Ιδού εγώ, ας μου κάνει ό,τι είναι αρεστό ενώπιόν του»· και πάλι ένας έτερος: «Ο ίδιος ο Κύριος θα πράξει το αρεστό ενώπιόν του». Και στο Ευαγγέλιο εξάλλου μας παρήγγειλε ο Χριστός λέγοντας: «Γενηθήτω το θέλημά σου». 2,1a <Έγινε δε,> λέει, <σαν την ημέρα αυτή>, 1b <ήλθαν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου,> 1c <και ο διάβολος ήλθε ανάμεσά τους> 1d <για να παραστεί απέναντι στον Κύριο.> Γιατί τους παρουσιάζει να παρίστανται κάθε ημέρα; Για να μάθουμε ότι τα παρόντα δεν στερούνται θείας πρόνοιας, αλλά οι άγγελοι δίνουν λόγο για όσα γίνονται καθημερινά και κάθε μέρα αποστέλλονται για να οικονομήσουν κάτι, έστω και αν εμείς δεν το γνωρίζουμε.

Αλλά την ομόνοια και τη συναναστροφή αυτών βρήκε ο διάβολος ως ευκαιρία για την αιφνίδια εναντίον τους επιβουλή, προκειμένου να τους καταβάλει όλους μαζί μέσα στο σπίτι του μεγαλύτερου αδελφού. «Και όταν ολοκληρώνονταν οι ημέρες του συμποσίου, έστελνε ο Ιώβ και τους καθάριζε, σηκωνόμενος νωρίς το πρωί». Βλέπεις καθαρισμό όχι μωσαϊκό, αλλά αποστολικό, που αποκαθαίρει με τις προσευχές τη διάνοιά τους, και όχι το σώμα. Κάποιοι μάλιστα λένε ότι και οι ιερείς τα παλαιά χρόνια, όπως ο Μελχισεδέκ, ήταν αχειροτόνητοι· αυτό λοιπόν υποδηλώνει η λέξη «απέστειλεν». «Και ήλθε αυτή η ημέρα, και ιδού ήλθαν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου, και ο διάβολος ήλθε μαζί τους». Ο Θεός, βέβαια, είναι αόρατος σε όλη τη γενητή κτίση, άποσος, αμεγέθης, πανταχού παρών και επιστατεί στα πάντα, περιλαμβάνοντας τα πάντα, και δεν υπάρχει τόπος έξω από την κυριαρχία του. Παρευρίσκεται δε στον καθένα, όπως αρμόζει: στους μεν αγίους αγγέλους, επειδή είναι άγιοι, στέλνοντας άρρητες φωνές προσταγμάτων, στον δε πονηρό, επειδή είναι πονηρός, παραχωρώντας άδειες να πειράζει τους ανθρώπους. Διότι ο διάβολος δεν δύναται να πράξει τίποτε, παρά μόνον όσα του παραχωρούνται από τον Θεό. Και φυσικά δεν παρίσταται στους υπερουράνιους τόπους, μη γένοιτο· διότι από εκεί έχει γκρεμιστεί. Πώς λοιπόν, λέγει, εξέπεσε από τον ουρανό ο Εωσφόρος, αυτός που ανατέλλει το πρωί;

Κεφάλαιο Β΄. «Και συνέβη εκείνη την ημέρα, να έλθουν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου, και ο διάβολος ήλθε ανάμεσά τους, για να παραστεί ενώπιον του Κυρίου.» Γιατί άραγε τους παρουσιάζει να παρίστανται κάθε ημέρα; Για να μάθουμε ότι τα παρόντα δεν στερούνται θείας πρόνοιας, αλλά δίνουν λόγο για τα όσα γίνονται κάθε ημέρα, και κάθε ημέρα αποστέλλονται οι άγγελοι για να οικονομήσουν κάτι, έστω και αν εμείς δεν το γνωρίζουμε. «Και είπε ο Κύριος στον διάβολο: Από πού έρχεσαι εσύ;» Γνώριζε από πού ήλθε, ότι δηλαδή είχε ηττηθεί από τον δίκαιο· αλλά θέλει να δει αν ομολογεί την ήττα του με ειλικρίνεια. «Είπε λοιπόν ο Κύριος προς τον διάβολο: Πρόσεξες τον θεράποντά μου Ιώβ; Διότι δεν υπάρχει όμοιός του μεταξύ αυτών που βρίσκονται πάνω στη γη· άνθρωπος άκακος, αληθινός, άμεμπτος, θεοσεβής, ο οποίος απέχει από κάθε κακό, και ακόμη διατηρεί την ακακία του· εσύ όμως είπες να καταστραφούν τα υπάρχοντά του χωρίς λόγο.» Ο μεν διάβολος, αποκρύπτοντας την ήττα του, χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια που είπε την πρώτη φορά· «Αφού περιήλθα», λέγει, «τη γη, βρίσκομαι εδώ».