Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:10

Κεφ. 2, στ. 10. Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Αγωνιζόταν, λοιπόν, ο Ιώβ, και μεγάλος ήταν ο πειρασμός, αλλά μεγαλύτερος φαινόταν ο αθλητής του πειρασμού. Και ορμητικά επιτίθετο ο πειράζων, και σκληρός ήταν αυτός που τον πολεμούσε· γενναιότερος όμως φαινόταν ο πειραζόμενος, ο οποίος νικούσε τις επιθέσεις και τις προσβολές του πονηρού με το μεγαλείο του φρονήματός του. Γνώρισμα της ανδρείας είναι η υπομονή· διότι με αυτήν καθένας από τους αγίους, αντέχοντας τα επίπονα και τα θλιβερά που συμβαίνουν στον βίο, υπερίσχυε κατά του Διαβόλου. Επειδή το Πνεύμα θέλει να τα αποκτήσουμε και τα δύο αυτά, μας τα προστάζει λέγοντας στον Ψαλμό: Να είσαι ανδρείος, και ας κραταιώνεται η καρδιά σου, και να υπομένεις τον Κύριο.

Δεν σε ωφελεί ο πυρετός περισσότερο από τη γέεννα; Ας μην αποθαρρυνθούμε κατά την ασθένεια, διότι ο Απόστολος είπε: «Όταν ασθενώ, τότε είμαι δυνατός.» Βλέπετε ότι «Καρδιές και νεφρούς ερευνά ο Θεός.» Ας υπομείνουμε, ας βαστάξουμε, ας γίνουμε μαθητές εκείνου που λέει: «Στη θλίψη να δείχνετε υπομονή.» Ας ευχαριστούμε τον Θεό για όλα, για να μην εκπληρωθεί και σε εμάς το: «Θα σε δοξολογήσει όταν του κάνεις καλό.» Και αν είχες σωματική περιποίηση και προς δοκιμασία βρήκες μικρή θλίψη, γιατί δεν θυμάσαι τον Ιώβ που λέει: «Αν τα αγαθά τα δεχθήκαμε από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;» Πρόσεξε ότι εκείνοι που θέλουν σε όλα την ανάπαυση, πρόκειται να ακούσουν: «Απολαύσατε τα αγαθά σας στη ζωή σας.» Ας μην χαλαρώσουμε πνευματικά. Έχουμε ελεήμονα Θεό που γνωρίζει την ασθένειά μας καλύτερα από εμάς, και αν, για να μας δοκιμάσει, φέρνει πάνω μας την ασθένεια, ωστόσο έχουμε τον Απόστολο που μας παρέχει το βάλσαμο λέγοντας: «Πιστός είναι ο Θεός, ο οποίος δεν θα επιτρέψει να πειραστείτε πάνω από τη δύναμή σας, αλλά μαζί με τον πειρασμό θα δώσει και τη διέξοδο, ώστε να μπορέσετε να τον υπομείνετε.» Ο Κύριος θα ενδυναμώσει και τον ασθενή και εκείνους που τον υπηρετούν, και τα δύο αυτά έργα σας θα γίνουν προς δόξαν Θεού. Μέχρι τέλους να φροντίζετε για την υπομονή, μην αποθαρρύνεστε, μην αποκάμετε. Διότι ο Θεός είναι κοντά, λέγοντας: «Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Πιστέψτε με, αδελφοί, πώς με κυρίευσε η κενοδοξία.

Ερώτηση ΣΟΕ΄. Εάν μπορεί ο Σατανάς να εμποδίσει την πρόθεση ενός αγίου, διότι έχει γραφτεί: «Εγώ μεν ο Παύλος είχα την πρόθεση να έλθω και μία και δύο φορές, αλλά μας εμπόδισε ο Σατανάς». Απόκριση. Από τα κατορθώματα εν Κυρίω, άλλα μεν εκτελούνται με την πρόθεση και την κρίση της ψυχής, άλλα δε ενεργούνται δια του σώματος είτε με προθυμία είτε με υπομονή. Όσα λοιπόν έγκεινται στην πρόθεση και την κρίση της ψυχής, αυτά με κανέναν τρόπο δεν είναι δυνατόν να τα εμποδίσει ο Σατανάς. Σε όσα όμως κατορθώνονται διαμέσου της σωματικής ενέργειας, πολλές φορές ο Θεός επιτρέπει να παρουσιαστεί κάποιο εμπόδιο, για δοκιμασία και έλεγχο εκείνου που εμποδίζεται, έτσι ώστε, είτε αλλάζοντας την αγαθή του πρόθεση να ελεγχθεί, όπως εκείνοι που σπάρθηκαν πάνω στην πέτρα, οι οποίοι για λίγο δέχθηκαν τον λόγο με χαρά, αλλά όταν επήλθε θλίψη, αμέσως αποστάτησαν· είτε εμμένοντας στα καλά να αποδειχθεί δόκιμος μέσω της προθυμίας του στα κατορθώματα, όπως ο ίδιος ο Απόστολος, ο οποίος, αν και πολλές φορές είχε την πρόθεση να μεταβεί στους Ρωμαίους και εμποδίστηκε, όπως ο ίδιος ομολόγησε, ωστόσο δεν έπαψε να το επιθυμεί, μέχρις ότου και εκπλήρωσε αυτό που είχε προθέσει. Και ως προς την υπομονή, να αποδειχθεί όπως ο Ιώβ, ο οποίος, αν και υπέφερε τόσα πολλά από τον διάβολο, που τον εξανάγκαζε να ξεστομίσει κάτι βλάσφημο ή να φανεί αχάριστος προς τον Θεό, ακόμη και μέχρι τις έσχατες συμφορές δεν απομακρύνθηκε από την ευσεβή του κρίση και από το να έχει υγιές φρόνημα για τον Θεό. Διότι έχει γραφτεί για αυτόν: «Σε όλα αυτά ο Ιώβ δεν αμάρτησε σε τίποτα με τα χείλη του ενώπιον του Θεού, και δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό».

Γιατί μίλησες σαν μία από τις άφρονες γυναίκες; Εγκατάλειψε, λέει, ω γυναίκα, αυτή τη συμβουλή. Μέχρι πότε θα προσβάλλεις την κοινή μας ζωή με αυτά που λες; Μίλησες ψευδώς και διέβαλες, με τρόπο που απευχόμουν, τη δική μου αναστροφή με τα λόγια σου, καθώς και τον δικό μου βίο. Θεωρώ τώρα ότι έχω ασεβήσει κατά το ήμισυ, επειδή ο γάμος έκανε και τους δυο μας ένα σώμα, κι εσύ εξέπεσες σε βλασφημία. Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε; Φέρε στη μνήμη σου τα αγαθά που σε βρήκαν στο παρελθόν· αντιστάθμισε τα χειρότερα με τα καλύτερα. Ο βίος κανενός ανθρώπου δεν είναι απολύτως μακάριος· η παντοτινή ευημερία ανήκει μόνο στον Θεό. Εσύ, λοιπόν, αν πονάς με τα παρόντα, βρες παρηγοριά από τα περασμένα. Τώρα δακρύζεις, αλλά προηγουμένως γέλασες· τώρα πτωχεύεις, αλλά προηγουμένως πλούτισες· ήπιες το διαυγές νάμα της ζωής, γι' αυτό κάνε υπομονή πίνοντας και το θολό. Ούτε και τα ρεύματα των ποταμών δεν είναι πάντοτε καθαρά· και όπως γνωρίζεις, ο βίος μας είναι ποταμός που ρέει αδιάκοπα και γεμίζει με αλλεπάλληλα κύματα. Διότι ένα μέρος του έχει ήδη κυλήσει, άλλο εξακολουθεί να ρέει, άλλο μόλις ξεπήδησε από τις πηγές, και άλλο πρόκειται να έρθει· και όλοι μας σπεύδουμε προς την κοινή θάλασσα του θανάτου. Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;

Εκείνος δε, έχοντας δυσαρεστηθεί από αυτά τα λόγια περισσότερο από κάθε άλλο από τα προηγούμενα δεινά, και αφού γέμισε το βλέμμα του με οργή, στρεφόμενος προς τη γυναίκα του σαν απέναντι σε εχθρό, τι λέει; Γιατί μίλησες σαν μία από τις άφρονες γυναίκες; Εγκατέλειψε, λέει, γυναίκα, αυτήν τη συμβουλή. Μέχρι πότε, με όσα λες, θα εξυβρίζεις την κοινή μας ζωή; Εμφάνισες ψευδή και τη δική μου διαγωγή, πράγμα που δεν επιθυμούσα, και συκοφάντησες με τα λόγια σου και τον δικό μου βίο. Θεωρώ πλέον ότι κατά το ήμισυ έχω ασεβήσει, επειδή ο γάμος μάς έκανε και τους δύο ένα σώμα, εσύ όμως κατέπεσες σε βλασφημία.

Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά; Φέρε στη μνήμη σου τα αγαθά που έλαβες στο παρελθόν. Αντιστάθμισε τα καλύτερα με τα χειρότερα. Κανενός ανθρώπου ο βίος δεν είναι εξ ολοκλήρου μακάριος. Η διαρκής ευημερία είναι ίδιον μόνο του Θεού. Εσύ, όμως, εάν θλίβεσαι με την παρούσα κατάσταση, παρηγόρησε τον εαυτό σου με τα αγαθά που προηγήθηκαν.

Διότι το μεν ένα μέρος του έχει ήδη κυλήσει, ενώ το άλλο ακόμη πορεύεται· και το ένα μόλις ανέβλυσε από τις πηγές, ενώ το άλλο πρόκειται να αναβλύσει· και όλοι μας σπεύδουμε προς την κοινή θάλασσα του θανάτου. Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά;

Ο Ιώβ δεν αμάρτησε καθόλου με τα χείλη του. Από αυτό μαθαίνουμε ότι είναι αδύνατον σε όσους φοβούνται αληθινά τον Κύριο να κατακυριευθούν από τον Διάβολο. Διότι επιχειρεί μεν να τους κλονίσει, αλλά δεν έχει τη δύναμη να τους ξεριζώσει, όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Ιώβ· παραδόθηκε μεν στα χέρια του πειράζοντος, αλλά εκείνος δεν τόλμησε να τον αγγίξει χωρίς την άδεια του Θεού, αν και έλαβε εξουσία από τον Θεό να τον μεταχειριστεί όπως ήθελε, με εξαίρεση την ψυχή του δικαίου. Εφόσον βέβαια ο Εχθρός δεν έχει εξουσία ούτε καν πάνω στους χοίρους, χωρίς την παραχώρηση του Θεού. Ο δε δίκαιος νίκησε τον αντίπαλο, όπως και ο Παύλος τον σκόλοπα που του δόθηκε, τον άγγελο του Σατανά, μόνο με τον πόθο που έτρεφε αληθινά για τον Θεό. Διότι δεν αποτελεί ήττα το να ασθενήσει κάποιος κατά σάρκα, ούτε αποτελεί πτώση το να περιπέσει σε ζημίες και θλίψεις, αλλά το να αποδειχθεί αδόκιμος στους πειρασμούς.

Καλή είναι, λοιπόν, η παιδαγωγία, εφόσον βέβαια ευγνωμονεί εκείνος που παιδαγωγείται. Ας πει, λοιπόν, ένας τέτοιος άνθρωπος: Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες. Αμήν.

Αλλά ας υιοθετήσουμε το σταθερό φρόνημα του αθλητή Ιώβ, ας εξοπλιστούμε φέρνοντας στα χείλη μας τη δίκαιη απάντηση και ας πούμε και εμείς: «μίλησες όπως ακριβώς μία από τις άφρονες γυναίκες». Διότι πώς δεν θα φανεί ένα τέτοιο πράγμα παράλογο σε καθέναν που διαθέτει σύνεση και έχει [...] στον Θεό; Πώς μια τέτοια πρακτική δεν είναι ειδωλολατρική και το εγχείρημα διαβολικό; Διότι ο διάβολος, εισχωρώντας πάντοτε στη διάνοια των ανθρώπων με την πρόφαση του δικαίου και θεοποιώντας τη θνητή φύση, σχημάτισε ενώπιον των οφθαλμών των ανθρώπων ανθρωπόμορφα αγάλματα μέσω διαφόρων τεχνών. Και ενώ εκείνοι που προσκυνούνται έχουν πεθάνει, τα αγάλματά τους, που δεν έζησαν ποτέ (διότι δεν μπορούν να ονομαστούν νεκρά όσα δεν έζησαν ποτέ), τα εισάγουν ως αντικείμενα προσκύνησης, εξαιτίας της διάνοιας που διέπραξε μοιχεία απομακρυνόμενη από τον έναν και μόνο Θεό, όπως ακριβώς η κοινή πόρνη που, παρασυρόμενη στην έσχατη ατοπία της πολυμιξίας, έχει αποβάλει τη σωφροσύνη της νόμιμης αφοσίωσης στον έναν σύζυγο. Βεβαίως ήταν άγιο το σώμα της Μαρίας, όμως δεν ήταν Θεός. Βεβαίως ήταν παρθένος η Παρθένος και τιμημένη, αλλά δεν μας δόθηκε για προσκύνηση, αλλά και εκείνη προσκυνούσε Αυτόν που γεννήθηκε από αυτήν κατά σάρκα, ο οποίος ήλθε από τους ουρανούς, από τους κόλπους του Πατρός. Και για τον λόγο αυτόν το Ευαγγέλιο μας προφυλάσσει, αναφέροντας ότι ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Τι κοινό υπάρχει ανάμεσα σε εμένα και σε εσένα, γυναίκα;»

ΛΔʹ. Γι' αυτό, ούτε κάθε είδους υγεία να θαυμάζουμε, ούτε την ασθένεια να αποστρεφόμαστε, ούτε να προσκολλάται η καρδιά μας στον ρευστό πλούτο περισσότερο από όσο πρέπει, παραδινόμενοι στη ρευστότητά του και σαν να αναλώνουμε μαζί του ένα μέρος της ψυχής μας. Ούτε να καταφερόμαστε εναντίον της φτώχειας, θεωρώντας την ως κάτι εντελώς αξιοκαταφρόνητο, καταδικαστέο και ως μισητή μοίρα. Αλλά να μάθουμε αφενός να περιφρονούμε την ασύνετη υγεία, της οποίας ο καρπός είναι η αμαρτία, και αφετέρου να τιμούμε την όσια ασθένεια, σεβόμενοι αυτούς που νίκησαν μέσα από τα παθήματά τους, μήπως τυχόν ανάμεσα στους ασθενείς κρύβεται κάποιος Ιώβ, πολύ πιο αξιοσέβαστος από τους υγιείς, έστω κι αν ξύνει το πύον των πληγών του, έστω κι αν ταλαιπωρείται νύχτα και μέρα στο ύπαιθρο, θλιβόμενος και από τις πληγές, και από τη γυναίκα του, και από τους φίλους του. Όπως επίσης να μάθουμε να απορρίπτουμε τον άδικο πλούτο, εξαιτίας του οποίου δίκαια βασανίζεται ο πλούσιος μέσα στις φλόγες και ζητιανεύει μια μικρή σταγόνα δροσιάς, και να επαινούμε τη γεμάτη ευγνωμοσύνη και φιλοσοφημένη φτώχεια, μέσω της οποίας ο Λάζαρος σώζεται και πλουτίζει απολαμβάνοντας την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ.

Άραγε δεν είναι άξιος κάθε χαράς γι' αυτούς αυτός ο πειρασμός; Αυτό ακριβώς έχοντας πει και ο Θεός προς τον Ιώβ, τον απάλλαξε από τη λύπη για τον πειρασμό, λέγοντας: «Νομίζεις ότι συμπεριφέρθηκα απέναντί σου με άλλο σκοπό, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;». Τι εννοούσε λέγοντας του αυτό; Συμπεριφέρθηκα σε σένα, δοκιμάζοντας την πίστη σου προς εμένα, ενόσω βρισκόσουν σε καλή υγεία, σε δόξα και σε ευπορία, και αναδείχθηκες δίκαιος, χρησιμοποιώντας τα σύμφωνα με το δικό μου θέλημα, εμού που σου τα παρείχα, και ρυθμίζοντας και διοικώντας τα όπως εγώ ο ίδιος ήθελα. Συμπεριφέρθηκα σε σένα, δοκιμάζοντας την πίστη σου προς εμένα, ενόσω βρισκόσουν σε κακή υγεία, σε αδοξία και σε απορία, και αναδείχθηκες δίκαιος, λέγοντας: «Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;».

ΨΑΛΜΟΣ 90. «Ο Θεός μου, ελπίζω σε αυτόν». Βλέπεις πόση παρρησία έχει ενώπιον του Θεού; Διότι, αφού έχει αφιερώσει ολόκληρο τον εαυτό του σε Αυτόν, σε Αυτόν στηρίζει κάθε ελπίδα για τη σωτηρία του. Τρισμακάριος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος· και θα είναι γεμάτος από κάθε ευημερία. Ψάλλει, λοιπόν, ο μακάριος Δαβίδ και λέει: Κύριε, Θεέ των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε σένα. «Σαν όπλο θα σε περικυκλώσει η αλήθειά του». Εκείνος που τα υπομένει όλα αυτά γενναία, λέει τα ίδια με τον Ιώβ: Αν δεχτήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά; Όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε. Αυτός, λοιπόν, που βρίσκεται με τέτοια κατορθώματα, δεν φοβάται ούτε τον διάβολο που μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός, ο οποίος είναι το δαιμόνιο το μεσημβρινό, και υπόσχεται άπλετο φως μέσω της φιλοσοφίας και της κενής απάτης. Αυτό ακριβώς είναι εξ ολοκλήρου το δαιμόνιο το μεσημβρινό. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και οι υπηρέτες του, που μετασχηματίζονται σε υπηρέτες της δικαιοσύνης, είναι δαιμόνια μεσημβρινά.

Ο Θεός, λοιπόν, το παραχώρησε και τα απορρίψαμε, και τελικά απαλλαχθήκαμε τότε από τους κινδύνους. Και θα είχα να πω αναρίθμητα, αν ήθελα να τα απαριθμήσω όλα. Αλλά και αυτά τα είπα για χάρη σας, ώστε, αν κάποιος δεν έχει ζήσει τέτοια, αλλά κάποια άλλα περιστατικά, να τα θυμάται αυτά συνεχώς· όπως, για παράδειγμα, αν ποτέ έπεφτε κάποια πέτρα και επρόκειτο να έρθει πάνω σου, και τελικά δεν ήρθε, αυτό να το έχεις αλησμόνητο. Διότι αυτά δημιουργούν μέσα μας μεγάλη φιλία προς τον Θεό. Επειδή, αν, όταν θυμόμαστε τους ανθρώπους που μας έσωσαν, στενοχωριόμαστε πολύ όταν δεν μπορούμε να τους ανταποδώσουμε την ευεργεσία, πολύ περισσότερο πρέπει να συμβαίνει αυτό με τον Θεό. Αυτό είναι χρήσιμο και αλλού. Όταν, λοιπόν, θέλουμε να μη δυσφορούμε, ας λέμε: «Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;». Και ο Παύλος γι' αυτόν τον λόγο έλεγε από τι λυτρώθηκε, για να το υπενθυμίσει και σε εκείνους. Δες και ο Ιακώβ πώς τα είχε όλα αυτά στον νου του· γι' αυτό και έλεγε: «Ο άγγελος που με λυτρώνει από τη νεότητά μου». Και ας αναλογιζόμαστε όχι μόνο ότι μας λύτρωσε, αλλά και με ποιον τρόπο και για ποιον σκοπό.

Αλλά, όπως έλεγα (διότι είναι αναγκαίο να επανέλθουμε πάλι σε αυτήν τη γυναίκα), και ότι το να υπομένουμε γενναία τις λοιδορίες γίνεται αιτία πολλών αγαθών για εμάς, αυτό συνέβη και στην περίπτωση του Ιώβ. Διότι και εκείνον δεν τον θαυμάζω τόσο πριν από την παραίνεση της γυναίκας του, όσο μετά από εκείνη την ολέθρια συμβουλή. Και ας μην νομίσει κανείς ότι είναι παράδοξο αυτό που λέγεται. Πολλές φορές, πράγματι, αυτούς που δεν τους ανέτρεψε η φύση των πραγμάτων, τους κατέστρεψε ένας λόγος και μια διεφθαρμένη παραίνεση. Επειδή λοιπόν και ο διάβολος το γνώριζε αυτό, μετά το πλήγμα της δοκιμασίας, επιφέρει και την επίθεση μέσω των λόγων· το ίδιο λοιπόν έπραξε και στην περίπτωση του Δαβίδ. Διότι, όταν είδε ότι εκείνος υπέμεινε γενναία την επανάσταση του παιδιού του και εκείνη την παράνομη τυραννία, θέλοντας να ανατρέψει το φρόνημά του και να τον πείσει να παρασυρθεί σε οργή, υποκίνησε εκείνον τον Σεμεΐ, παρασκευάζοντάς τον να πληγώσει την ψυχή του με πικρά λόγια. Το ίδιο κακούργησε και στην περίπτωση του Ιώβ. Διότι, όταν είδε και εκείνον να καταγελά τα βέλη του και να στέκεται γενναία απέναντι σε όλα σαν αδαμάντινος πύργος, εξόπλισε τη γυναίκα του, ώστε η συμβουλή της να μην κινήσει υποψίες, και έκρυψε το δηλητήριο στα δικά της λόγια, και δραματοποίησε τη συμφορά. Τι απάντησε λοιπόν εκείνος ο γενναίος; «Γιατί μίλησες σαν μία από τις άφρονες γυναίκες; Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;»

δʹ. Βλέπεις ότι γνωρίζει και εκείνος ο πονηρός δαίμονας πόσο μεγάλη είναι η ζημιά του πράγματος; Γι' αυτό και τον βλέπεις να εξυφαίνει την επιβουλή μέσω της γυναίκας. Ακούστε, όσοι άνδρες έχετε γυναίκες που αγαπούν τα χρήματα και σας εξαναγκάζουν να βλασφημείτε τον Θεό· θυμηθείτε τον Ιώβ. Ας δούμε όμως, αν νομίζετε σωστό, τη μεγάλη του επιείκεια, και πώς την αποστόμωσε. Γιατί, της λέει, μίλησες έτσι, σαν μία από τις άφρονες γυναίκες; Αληθινά «Φθείρουν τα καλά ήθη οι κακές συναναστροφές»· πάντοτε βέβαια τα φθείρουν, προπαντός όμως κατά τις συμφορές· τότε όσοι συμβουλεύουν τα φαύλα αποκτούν δύναμη. Διότι, αν και από μόνη της η ψυχή είναι έτοιμη για δυσφορία, πόσο μάλλον όταν υπάρχει και αυτός που τη συμβουλεύει; Δεν ωθείται τότε και προς το βάραθρο; Μεγάλο αγαθό είναι η γυναίκα, όπως ακριβώς και μεγάλο κακό. Και δες από πού επιχείρησε να υποσκάψει το ισχυρό τείχος. Επειδή δηλαδή δεν τον κατέβαλε η αφαίρεση των χρημάτων, ούτε επέφερε κάτι σπουδαίο η απώλειά τους, αλλά και αποδείχθηκε μάταιο το ότι είπε: «Σίγουρα κατά πρόσωπο θα σε βλασφημήσει», γι' αυτό οπλίζει εναντίον του τη γυναίκα. Βλέπεις από πού φύσηξε; Αλλά κανένα όφελος δεν αποκόμισε ούτε και από αυτό το τέχνασμα. Αν λοιπόν και εμείς υπομένουμε (τις δοκιμασίες) με ευχαριστία, και αυτά θα τα πάρουμε πίσω, και αν δεν τα πάρουμε, ο μισθός μας θα είναι μεγαλύτερος.

«Διότι λιώνω», λέει, «τους βώλους του χώματος, ξύνοντας τον ιχώρα». Οι σάρκες του γεννούσαν ιχώρες και σκουλήκια, και αυτό γινόταν αδιάκοπα. Βλέπεις πώς ο καθένας μας παραλύει ακούγοντας αυτά; Και αν είναι ανυπόφορο να τα ακούει κανείς, είναι άραγε ανεκτό να τα βλέπει; Και αν το να τα βλέπεις είναι ανυπόφορο, πόσο μάλλον το να τα υπομένεις. Αλλά όμως ο δίκαιος τα υπέφερε, και όχι για δύο ή τρεις ημέρες, αλλά για πολύ καιρό, και δεν αμάρτησε, ούτε καν με τα χείλη του. Ποια παρόμοια ασθένεια έχεις να μου αναφέρεις, που να προκαλεί τόσους πολλούς πόνους; Διότι δεν ήταν αυτό χειρότερο από ακρωτηριασμό; «Διότι νιώθω ως δυσωδία», λέει, «την τροφή μου». Και όχι μόνο αυτό, αλλά ούτε εκείνο που για τους άλλους αποτελεί ανάπαυση, δηλαδή η νύχτα και ο ύπνος, του έφερνε κάποια παρηγοριά, αλλά ήταν σκληρότερο από κάθε βασανιστήριο. Και άκουσέ τον να λέει: «Γιατί με φοβίζεις με ενύπνια, και με τρομοκρατείς με οράματα; Αν γίνει πρωί, λέω: Πότε θα έρθει το βράδυ;» Και πάσχοντας τέτοια δεινά δεν γόγγυσε. Και το φοβερό δεν ήταν μόνο αυτό, αλλά και η κακή γνώμη των πολλών· διότι εξαιτίας αυτών που έπασχε, τον θεωρούσαν πλέον ένοχο για μύρια κακά. Αυτό άλλωστε του έλεγαν και οι φίλοι του: «Δεν τιμωρήθηκες αντάξια για τα όσα αμάρτησες».

Αλλά αντί γι' αυτά πρόσφερε εκείνα τα λόγια που είναι ανώτερα από κάθε θυσία, λέγοντας: Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω. Και αν έσκισε τα ιμάτιά του, και έκοψε τα μαλλιά του, μην απορήσεις· διότι ήταν πατέρας, και μάλιστα πατέρας φιλόστοργος, και έπρεπε να φανεί και η φυσική του συμπάθεια και η φιλοσοφία του φρονήματός του. Διότι αν δεν έκανε ούτε αυτό, ίσως κάποιος θα θεωρούσε ότι η φιλοσοφική αυτή καρτερία του ήταν αποτέλεσμα αναισθησίας. Γι' αυτό τον λόγο φανερώνει και τη βαθιά πατρική του στοργή και την ακρίβεια της ευσέβειάς του, και, παρότι πόνεσε, δεν παρεκτράπηκε· αντίθετα, καθώς ο αγώνας του προχωρούσε περαιτέρω, λαμβάνει και άλλους στεφάνους από τα λόγια που είπε προς τη γυναίκα του, λέγοντας: Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά; Διότι μόνο η γυναίκα του είχε απομείνει πλέον, αφού τα πάντα είχαν αφανιστεί γι' αυτόν, και τα παιδιά και τα υπάρχοντα και το ίδιο του το σώμα, και αυτή είχε μείνει για δοκιμασία και επιβουλή. Γι' αυτό και δεν την αφάνισε ο διάβολος μαζί με τα τέκνα, ούτε ζήτησε τη θανάτωσή της, επειδή προσδοκούσε ότι θα του συντελούσε τα μέγιστα στην επιβουλή του εναντίον αυτού του αγίου. Γι' αυτό την άφησε κοντά του ως το πιο ισχυρό του όπλο. Διότι, όπως σκέφτηκε: Αν τον έδιωξα από τον Παράδεισο μέσω της γυναίκας, πολύ περισσότερο θα μπορέσω να τον υποσκελίσω πάνω στην κοπριά.

Αφού την κοίταξε με δριμύτητα, με την όψη του και πριν καν μιλήσει απέκρουσε τις μηχανορραφίες της. Διότι εκείνη μεν περίμενε ότι θα προκαλέσει πηγές δακρύων· αυτός όμως έγινε πιο ορμητικός και από λιοντάρι, γεμάτος θυμό και αγανάκτηση, όχι για όσα υπέφερε, αλλά για όσα εκείνη διαβολικά τον συμβούλευσε, και αφού φανέρωσε τον θυμό του με το βλέμμα του, την επιτιμά με μέτρο· διότι ακόμη και μέσα στις συμφορές διατηρούσε τη σωφροσύνη του. Και τι λέει; «Γιατί μίλησες όπως μία από τις άφρονες γυναίκες; Δεν σε διαπαιδαγώγησα έτσι», λέει, «δεν σε ανέθρεψα έτσι· γι' αυτό και δεν αναγνωρίζω τη σύζυγό μου. Διότι αυτά τα λόγια είναι ανόητης γυναίκας, και η συμβουλή προέρχεται από γυναίκα που παραλογίζεται». Είδες τομή μετρημένη και χτύπημα ικανό να θεραπεύσει το νόσημα; Έπειτα, μετά την επίπληξη, εισάγει και πάλι μια συμβουλή αρκετή για να την παρηγορήσει και απόλυτα εύλογη, λέγοντας: «Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;»

Διότι ο Θεός δεν ομιλεί σε όλους με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς ούτε και εμείς συμπεριφερόμαστε ομοίως στα παιδιά και στους ώριμους άνδρες. Πότε λοιπόν έχει ειπωθεί αυτό, από ποιον, και προς ποιους; Από τον Σολομώντα στην εποχή της Παλαιάς Διαθήκης, προς τους Ιουδαίους, οι οποίοι δεν γνώριζαν τίποτε άλλο παρά μόνο τα αισθητά, και με βάση αυτά έκριναν τη δύναμη του Θεού. Διότι αυτοί είναι που λένε: «Μήπως μπορεί να μας δώσει και άρτο;» και, «Τι σημείο μας δείχνεις; Οι πατέρες μας έφαγαν το μάννα στην έρημο». Αυτών ο θεός είναι η κοιλιά. Επειδή λοιπόν με βάση αυτά Τον δοκίμαζαν, τους λέει ότι και αυτό είναι δυνατόν για τον Θεό, δηλαδή και να κάνει πλουσίους και φτωχούς· όχι ότι τα κάνει πάντοτε Εκείνος, αλλά ότι έχει τη δύναμη, όταν το θελήσει· όπως ακριβώς όταν λέει: «Εκείνος που απειλεί τη θάλασσα και την ξηραίνει, και στερεύει όλους τους ποταμούς»· μολονότι αυτό ουδέποτε έχει συμβεί. Πώς λοιπόν το αναφέρει αυτό ο προφήτης; Όχι ως κάτι που συμβαίνει πάντοτε, αλλά ως κάτι που Εκείνος έχει τη δύναμη να πράξει. Ποια φτώχεια λοιπόν δίνει, και ποιον πλούτο; Θυμήσου τον πατριάρχη, και θα γνωρίσεις τον πλούτο που δίνεται από τον Θεό. Διότι και τον Αβραάμ Εκείνος τον έκανε πλούσιο, και μετά από αυτόν τον Ιώβ, όπως λέει άλλωστε και ο ίδιος: «Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε τα κακά;». Και ο πλούτος του Ιακώβ από εκεί είχε την αρχή του.

Είχες χρήματα και τα έχασες; Μη χύσεις δάκρυα για τη ζημία, αλλά ευχαρίστησε για τον χρόνο κατά τον οποίο τα καρπώθηκες· πες όπως ο Ιώβ: «Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά;». Μαζί με αυτό, να συλλογίζεσαι και εκείνο: ότι, μολονότι έχασες τα χρήματα, εξακολουθείς ωστόσο να έχεις το σώμα σου υγιές, και δεν θρηνείς, μαζί με τη φτώχεια, και για τη δική του αναπηρία. Αλλά μήπως και το σώμα σου υπέστη κάποια βλάβη; Όμως ούτε αυτός είναι ο πυθμένας των ανθρώπινων κακών, αλλά προς το παρόν βρίσκεσαι στη μέση του πιθαριού.

Και τη γυναίκα του έτσι την αποστόμωνε, απαντώντας της με δίκαια επιχειρήματα και προφέροντας εκείνα τα θαυμαστά λόγια: «Αν τα μεν αγαθά δεχθήκαμε από τον Κύριο, τα δε δεινά δεν θα τα υπομείνουμε;» Αν και έπειτα από αυτά η δοκιμασία έγινε ακόμη πιο σκληρή, εκείνος ούτε και τότε λύγιζε, αλλά με τον ίδιο τρόπο υπέμενε γενναία και δόξαζε τον Θεό. Αυτό να πράττεις και εσύ, και να αναλογίζεσαι μέσα σου ότι δεν τα αφαίρεσε κάποιος άνθρωπος, αλλά ο Θεός που τα δημιούργησε, ο Οποίος μεριμνά περισσότερο για εσένα και γνωρίζει τι σε συμφέρει, και όχι κάποιος εχθρός ή επιβουλέας.

Βλέπεις πόσο κέρδος αποκόμισε; Βλέπεις πώς η απώλεια του πλούτου έγινε αφορμή κέρδους; Έχασε χρήματα και βρήκε αρετή· έγινε φτωχός και πλούτισε περισσότερο· απέβαλε το χρυσάφι και έπληξε πιο πολύ τον διάβολο. «Σε όλα αυτά που του συνέβησαν», λέει, «δεν αμάρτησε ο Ιώβ ενώπιον του Κυρίου ούτε με τα χείλη του, και δεν απέδωσε αφροσύνη στον Θεό». Όπως ακριβώς συμβαίνει με τις εικόνες, όταν ζωγραφίζουμε κάποια, κάτω στη βάση της γράφουμε ως αφιέρωση: «ο τάδε την αφιέρωσε», έτσι και εδώ, ο συγγραφέας του βιβλίου, αφού φιλοτέχνησε την εικόνα της ψυχής του με λόγια, σαν να βάζει υπογραφή κάτω στη βάση της λέει: «Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, δεν αμάρτησε ο Ιώβ ενώπιον του Κυρίου ούτε με τα χείλη του». Και μην νομίσεις ότι μπροστά στους ανθρώπους σιώπησε, ενώ μπροστά στον Θεό όχι, διότι ούτε καν στη διάνοιά του δεν αμάρτησε. Τι σημαίνει «ούτε με τα χείλη του»; Πολλές φορές, παρασυρμένοι από το πάθος της οδύνης, ξεστομίζουμε κάποιον άτοπο λόγο χωρίς να συγκατατίθεται ο νους μας, επειδή η απελπισία παρασύρει τη γλώσσα μας. Εκείνος όμως δεν έπαθε ούτε αυτό, αλλά και η διάνοιά του ήταν καθαρή από βλασφημία και η γλώσσα του καθαρή από πονηρά λόγια. «Σε όλα αυτά», λέει. Πολύ σωστά είπε «σε όλα». Διότι μην νομίσεις, επειδή τα διηγήθηκε σε σύντομο χρόνο, ότι αυτά είναι μικρά· συνόψισε και εξέφρασε συμφορές μακρού χρόνου.

Τι έκανε λοιπόν αυτός ο γενναίος και φιλόθεος άνδρας; «Εκείνος δε, αφού την κοίταξε, της είπε». Και πολύ σωστά ειπώθηκε: αφού την κοίταξε. Φανέρωσε τον θυμό του μέσα από το βλέμμα του, επειδή τα λόγια δεν αρκούσαν για να την επιπλήξουν. Και παρατήρησε με πόσο μέτρο ενήργησε· δεν ξεστόμισε καμία λέξη οργής ή δυσφορίας· και τη γυναίκα του σεβάστηκε και τη συμβουλή της απέρριψε. Δεν είπε: «Είσαι άφρων και ανόητη», αλλά τι; «Γιατί μίλησες έτσι, σαν μία από τις άφρονες γυναίκες;» Δηλαδή: «Δεν ξεστόμισες τίποτα αντάξιο του εαυτού σου, ούτε της ανατροφής και της παιδείας που έλαβες από εμένα. Δεν είναι δικά σου αυτά τα λόγια.» Διότι δεν ενδιαφερόταν μόνο για το πώς να την ελέγξει, αλλά και πώς να την απομακρύνει από αυτόν τον πονηρό λογισμό. «Αν τα μεν αγαθά», λέει, «τα δεχθήκαμε από τον Κύριο, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;» Δηλαδή: «Ακόμη και αν ήταν μόνο κακά, θα έπρεπε να τα υπομείνουμε. Είναι Κύριος και δεσπότης. Δεν έχει την εξουσία να επιφέρει τα πάντα; Για ποιο λόγο μάς έδωσε τα αγαθά; Όχι επειδή ήμασταν άξιοι. Ας μη θλιβόμαστε λοιπόν ούτε και τώρα, θεωρώντας ότι ταλαιπωρούμαστε παρά την αξία μας. Βεβαίως, ως Κύριος, είχε την εξουσία να μας δώσει μόνο τα κακά· αν όμως έχει δώσει και αγαθά, γιατί δυσφορούμε;» Παρατήρησε, πώς πουθενά δεν αναφέρει ούτε τα αμαρτήματα ούτε τα κατορθώματα, παρά μόνο ότι είναι στην εξουσία του Θεού να πράττει ό,τι βούλεται. «Φέρε στη μνήμη σου την προηγούμενη ευημερία και δεν θα υποφέρεις βαριά την τωρινή κατάσταση. Αρκεί για την παρηγοριά μας το γεγονός ότι ο Κύριος είναι αυτός που τα επέφερε».

Ας μην λέμε «δίκαια» ή «άδικα». Και δες, πάλι η ανακήρυξη του αθλητή: 2,10d 〈σε όλα αυτά που του συνέβησαν,〉 λέει, 10e 〈δεν αμάρτησε ο Ιώβ ούτε με τα χείλη του ενώπιον του Κυρίου.〉 Δεν μπορεί κανείς να πει ότι αυτά μεν τα έλεγε προς τη γυναίκα του, ενώ τα κρυφά βάθη της διάνοιάς του ήταν γεμάτα από θυμό και δυσφορία· αλλά ούτε και με τα χείλη του δεν πρόφερε κάτι. 2,11a 〈Αφού άκουσαν οι τρεις φίλοι του όλα τα κακά που του συνέβησαν,〉 11b 〈ήλθαν ο καθένας από τη δική του πόλη προς αυτόν:〉 11c 〈ο Ελιφάζ ο βασιλιάς των Θαιμανών,〉 11d 〈ο Βαλδάδ ο ηγεμόνας των Σαυχαίων〉 11e 〈και ο Σωφάρ ο βασιλιάς των Μιναίων.〉 11f 〈Και ήλθαν όλοι μαζί σε αυτόν〉 11g 〈για να τον παρηγορήσουν και να τον επισκεφθούν.〉 Όπως ακριβώς από εκεί που προσδοκούσε να βρει κάποια παρηγοριά και άριστη συμβουλή, από εκεί βρήκε όλεθρο, δηλαδή από τη γυναίκα του, έτσι συνέβη και με τους φίλους του. Καταφθάνουν μεν για να τον παρηγορήσουν, κάνουν όμως το αντίθετο. Και πριν καν μιλήσουν, μόνη η θέα τους ήταν ικανή να καταβάλει τον δίκαιο. Διότι τα δικά μας δεινά τα διακρίνουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια κυρίως μέσα από την αντιπαραβολή με τα αγαθά των άλλων. Αναλογίσου πόσο βαρύ ήταν να βλέπει τον εαυτό του σε αυτή την κατάσταση και εκείνους τους οικείους και γνωστούς του να παραμένουν στην προηγούμενη ευημερία. Διότι δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να αναπολεί μέσα από αυτούς τη δική του προηγούμενη ευημερία, αναλογιζόμενος σε ποια κατάσταση βρισκόταν κάποτε.

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; «Ας χαθεί», λέει, «η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό λέει και ο Εκκλησιαστής: «Επαίνεσα τους πεθαμένους, αυτούς που ήδη έχουν πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς». Και καλύτερος και από τους δύο αυτούς είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη. Ας μην εξετάζουμε όμως αυτά τα λόγια επιφανειακά, αλλά ας δούμε από ποια ψυχική διάθεση λέγονται, η οποία είναι αποθαρρυμένη και ταραγμένη, επειδή και ο Δαβίδ λέει: «Εγώ δε είπα μέσα στην έκστασή μου», αλλά τα είπε ευρισκόμενος σε έκσταση. Και αλλού λέει: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου: δεν θα κλονιστώ ποτέ». Έτσι και αυτός, είπε αυτά τα λόγια βρισκόμενος μέσα στη συμφορά. Δεν βλέπεις, αγαπητέ, αυτούς που υφίστανται τομές να φωνάζουν δυνατά; Μήπως λοιπόν τους επιπλήττουμε; Σε καμία περίπτωση, αλλά τους δείχνουμε κατανόηση. Αν δεν ξεστόμιζε αυτά τα λόγια, θα έδινε την εντύπωση ότι δεν μετέχει καν στην κοινή ανθρώπινη φύση. Δεν ακούς τι λέει ο Μωυσής; «Σκότωσέ με, αν πρόκειται να μου φερθείς έτσι». Τι διαφέρει, πες μου, το να πει «σκότωσέ με» από το να πει «ας χαθεί η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό είπε και ο Ιερεμίας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα». Μην κοιτάς απλώς τα λόγια, αλλά εξέταζε τη διάνοια. Διότι, το ότι δεν αμάρτησε ούτε με τα χείλη του, το έχεις ακούσει πολλές φορές· και το ότι δεν αμάρτησε ούτε μετά από αυτά, θα ακούσεις πάλι τον ίδιο τον Θεό να λέει: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για άλλο λόγο, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;». Δεν θα ελάμβανε τα διπλάσια από τα προηγούμενα, εάν δεν είχε επιδείξει διπλάσια αρετή.

Ήταν άραγε έργο της ημέρας να τα πράξει αυτά, πες μου; 3,11a «Γιατί», λέει, «δεν πέθανα στην κοιλιά,» 11b «και βγαίνοντας από τη μήτρα δεν χάθηκα αμέσως;» 3,12a «Και για ποιο λόγο με υποδέχτηκαν γόνατα;» 12b «Και για ποιο λόγο θήλασα τους μαστούς της μητέρας μου;» 3,13a «Τώρα, αν είχα κοιμηθεί, θα ησύχαζα,» 13b «και αφού αποκοιμιόμουν, θα αναπαυόμουν» 3,14a «μαζί με βασιλείς και συμβούλους της γης,» 14b «οι οποίοι καυχιούνταν για τα ξίφη τους,» 3,15a «και μαζί με άρχοντες, των οποίων ο χρυσός είναι πολύς,» 15b «οι οποίοι γέμισαν τους οίκους τους με ασήμι,» 3,16a «ή σαν έκτρωμα που βγαίνει από τη μήτρα της μητέρας» 16b «ή σαν νήπια, τα οποία δεν είδαν το φως.» Τι λες; Δεν είπες εσύ: αν δεχτήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε; Τι συνέβη; Ξαφνικά άλλαξες γνώμη και καταριέσαι την ημέρα σου και κατηγορείς ο ίδιος τη γέννησή σου, και μάλιστα παρουσία των ακροατών; Εσύ, όμως, δεν θαυμάζεις που δεν ξεστόμισε εκείνα τα λόγια, ότι: «Τι λαμβάνω και έναντι ποιου πράγματος; Αυτά λαμβάνω έναντι της φιλοξενίας μου; Αυτά έναντι της πολλής φιλανθρωπίας;» Αντιθέτως, δεν είπε τίποτα από αυτά, αλλά σαν να υπέμενε δίκαια όσα υπέμενε, ευχήθηκε, αξίως και ευλόγως, να μην είχε γεννηθεί, όπως ακριβώς έλεγε και ο Χριστός για τον Ιούδα: καλό θα ήταν γι' αυτόν, να μην είχε γεννηθεί εκείνος ο άνθρωπος. Αυτό λοιπόν λέει και αυτός: «Γιατί γεννήθηκα;»

Όμως η γυναίκα, αφού πρώτα διηγήθηκε με ακρίβεια την τραγωδία, τότε προβάλλει την αναίσχυντη συμβουλή της, και ούτε καν τότε λέει φανερά: «Βλασφήμησε». Διότι αυτοί που δίνουν πονηρές συμβουλές, δεν τολμούν να παρουσιάσουν την προτροπή τους απροκάλυπτα. Τι λες, γυναίκα; Ενώ έπρεπε να επιδιώξεις τον εξευμενισμό, ενώ έπρεπε να επιδιώξεις την καταλλαγή, εσύ αντίθετα προτρέπεις σε παροξυσμό; Διότι, αν ο Θεός τα έκανε αυτά, πρέπει να τον παρακαλέσουμε και όχι να τον βλασφημήσουμε. «Εκείνος δε, αφού την κοίταξε, της είπε: Μίλησες όπως μία από τις άφρονες γυναίκες.» (Του Βασιλείου και του Χρυσοστόμου). Εξοργισμένος από αυτά τα λόγια ο Ιώβ, όσο από κανένα από τα προηγούμενα δεινά του, και αφού γέμισε το βλέμμα του με θυμό, στράφηκε προς τη γυναίκα του σαν προς εχθρό, την κοίταξε με πικρία και, πριν καν βγάλει μιλιά, με την ίδια του την όψη απέκρουσε τα τεχνάσματά της. Διότι εκείνη περίμενε ότι θα προκαλέσει πηγές δακρύων· αυτός όμως έγινε πιο σφοδρός και από λιοντάρι, γεμάτος θυμό και αγανάκτηση, όχι για όσα υπέφερε, αλλά για όσα εκείνη διαβολικά τον συμβούλευσε. Και αφού έδειξε τον θυμό του με το βλέμμα, της απευθύνει απολύτως μετρημένη επιτίμηση, διότι ακόμη και μέσα στις συμφορές παρέμενε σώφρων. Και τι λέει; Μίλησες όπως μία από τις άφρονες γυναίκες· δεν σε διαπαιδαγώγησα έτσι, λέει, ούτε σε ανέθρεψα έτσι· γι' αυτό και δεν αναγνωρίζω τη σύζυγό μου. Διότι αυτά τα λόγια ανήκουν σε ανόητη γυναίκα, και η συμβουλή προέρχεται από πρόσωπο που παραλογίζεται.

Είδες τη μετριοφροσύνη του ανδρός; Διότι δεν αποδίδει την υπομονή στην ανδρεία του, αλλά υποστηρίζει ότι αυτή αποτελεί συνέπεια της φυσικής ακολουθίας των πραγμάτων. Ως αντάλλαγμα ποιών πραγμάτων άραγε μας έδωσε εκείνα ο Θεός; Αποδίδοντας ποια αμοιβή; Καμία, παρά μόνο από καθαρή αγαθότητα. Διότι επρόκειτο για δωρεά και όχι για αμοιβή, για χάρη και όχι για ανταπόδοση· επομένως, ας υπομείνουμε και αυτά τα δεινά γενναία. Φέρε στη μνήμη σου τα αγαθά που έζησες παλαιότερα, βάλε στο ζύγι τα καλύτερα απέναντι στα χειρότερα. Κανενός ανθρώπου ο βίος δεν είναι εξ ολοκλήρου μακάριος· η διαρκής ευδαιμονία ανήκει μόνο στον Θεό. Εσύ όμως, αν υποφέρεις με τα παρόντα, παρηγόρησε τον εαυτό σου με όσα προηγήθηκαν. Τώρα δακρύζεις, αλλά προηγουμένως γέλασες· τώρα φτωχεύεις, αλλά προηγουμένως πλούτησες· ήπιες το διαυγές νάμα του βίου, και πίνοντας τώρα αυτό το θολό, κάνε υπομονή. Ούτε τα ρεύματα των ποταμών δεν παραμένουν καθαρά σε όλη την πορεία τους. Ποταμός δε, όπως γνωρίζεις, είναι ο βίος μας, ο οποίος ρέει αδιάκοπα και γεμίζει με αλλεπάλληλα κύματα· διότι ένα μέρος του έχει ήδη κυλήσει, ένα άλλο ακόμη πορεύεται, ένα άλλο μόλις ξεπήδησε από τις πηγές, και ένα άλλο πρόκειται να έρθει, και όλοι μας σπεύδουμε προς την κοινή θάλασσα του θανάτου. Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά;

Εγώ όμως δεν θαυμάζω τόσο τον Ιώβ πριν από την προτροπή της γυναίκας του, όσο μετά από εκείνη την ολέθρια συμβουλή. Και ας μη νομίσει κανείς ότι αυτό που λέω είναι παράδοξο· διότι πολλές φορές, εκείνους που δεν ανέτρεψε η ίδια η φύση των πραγμάτων, τους κατέβαλε ένας λόγος και μια διεφθαρμένη προτροπή. Γνωρίζοντάς το λοιπόν αυτό και ο διάβολος, μετά το πλήγμα της δοκιμασίας, εξαπολύει και την επίθεση μέσω των λόγων. Αυτό ακριβώς έκανε και στην περίπτωση του Δαβίδ· επειδή δηλαδή τον είδε να υπομένει γενναία την επανάσταση του γιου του και εκείνη την παράνομη τυραννία, θέλοντας να ανατρέψει τον λογισμό του και να τον παρασύρει ώστε να εκπέσει στην οργή, έστειλε εκείνον τον Σεμεΐ, υποκινώντας τον με πικρά λόγια να του πληγώσει την ψυχή. Αυτό το κακούργημα έπραξε και στον Ιώβ· διότι, όταν τον είδε να περιγελά τα βέλη του και να στέκεται γενναία απέναντι σε όλα σαν αδαμάντινος πύργος, όπλισε τη γυναίκα του, ώστε η συμβουλή να μην κινήσει υποψίες, και έκρυψε το δηλητήριο στα δικά της λόγια, τραγικοποιώντας τη συμφορά. Τι απάντησε λοιπόν ο γενναίος; «Μίλησες όπως μία από τις άφρονες γυναίκες· αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τα χέρια του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά;» Διότι, λέει, ακόμη και αν δεν ήταν ο Δεσπότης, ούτε υπερείχε τόσο πολύ από εμάς, αλλά ήταν κάποιος ισότιμος φίλος, ποια δικαιολογία θα είχαμε, έχοντας δεχθεί τόσες ευεργεσίες, να μην υπομένουμε τα αντίθετα;

Είδες άνδρα φιλόθεο, και πώς δεν υπερηφανεύεται, ούτε καυχάται, για το ότι υπέμεινε γενναία εκείνες τις πέρα από την ανθρώπινη φύση πληγές, ούτε θεωρεί ότι είναι δείγμα σοφίας και μεγαλοψυχίας τόση υπομονή· αλλά, σαν να εξοφλούσε ένα αναγκαίο χρέος, και χωρίς να έχει πάθει τίποτε το παράλογο, αποστόμωσε με περισσή ευκολία τη γυναίκα του. «Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, σε τίποτε δεν αμάρτησε ο Ιώβ με τα χείλη του απέναντι στον Θεό». Δεν μπορεί να πει κανείς, λέει το κείμενο, ότι έλεγε μεν αυτά προς τη γυναίκα του, ενώ στα απόκρυφα της διανοίας του ήταν γεμάτος από θυμό και δυσφορία, διότι ούτε με τα χείλη του ξεστόμισε κάτι τέτοιο. Το εβραϊκό κείμενο δεν το περιέχει αυτό, έχοντας εκφράσει προηγουμένως επαρκώς το νόημα. «Ακούγοντας δε οι τρεις φίλοι του όλα τα κακά που τον βρήκαν, ήλθαν ο καθένας από τη δική του χώρα προς αυτόν». Έρχονται βέβαια οι τρεις φίλοι, με σκοπό να τον παρηγορήσουν, κάνουν όμως το αντίθετο της παρηγοριάς· διότι φιλική ήταν μεν η παρουσία τους, καθόλου φιλική όμως η συμβουλή τους· και πριν καν μιλήσουν, αρκούσε μόνο η θέα τους για να καταβάλει ψυχολογικά τον δίκαιο. Διότι τα δικά μας δεινά τα αντιλαμβανόμαστε εντονότερα, κυρίως μπροστά στα αγαθά των άλλων. Σκέψου, δηλαδή, πόσο βαρύ ήταν να βλέπει τον εαυτό του σε αυτά τα δεινά, και εκείνους τους οικείους και γνωστούς του να παραμένουν στην προηγούμενη ευημερία τους.

Διότι το ότι υπέμενε χειρότερα δεινά κατά τους ύπνους του, άκουσέ το από τα δικά του λόγια: «Γιατί με εκφοβίζεις με ενύπνια και με καταπλήσσεις με οράματα;». Ποιος σιδερένιος άνθρωπος, ποιο διαμάντι, θα μπορούσε να υπομείνει τόσα δεινά; Διότι, αν και το καθένα από αυτά από μόνο του είναι αφόρητο, αναλογίσου πόση ταραχή προκάλεσαν όταν συνέπεσαν όλα μαζί. Αλλά παρ' όλα αυτά εκείνος τα υπέμεινε όλα, και σε όλα όσα του συνέβησαν δεν αμάρτησε ούτε καν με τα χείλη του· και αυτά τα υπέμενε χωρίς να έχει κανένα διάλειμμα από τις συμφορές του, αλλά και τη νύχτα και την ημέρα ταραζόταν από τα δεινά. Παραλείπω να αναφέρω τα δεινά της ημέρας, αλλά ούτε και η νύχτα τού παρείχε κάποια ανάπαυλα. Γι' αυτό έλεγε: «Με οράματα με καταπλήσσεις», και τον ίδιο τον καιρό της ανέσεως, λέω, όταν δηλαδή περιμένω να στοχαστώ λίγο με τους λογισμούς μου και να βρω ύπνο και ανάπαυση, φοβερά όνειρα ορθώνονται μπροστά μου. Αυτό άλλωστε συμβαίνει μάλιστα και φυσιολογικά σε όσους δοκιμάζονται κατά τη διάρκεια της ημέρας, όπως ανέφερε κάπου και ο σοφός Εκκλησιαστής: «Διότι το όνειρο έρχεται μέσα από το πλήθος των πειρασμών». Είναι δε φυσικό και ο διάβολος να του παρουσίαζε κάποια φοβερά φαντάσματα, για να τον κατατρομάζει και να τον ταράζει κατά τον ύπνο του. Ο δε μακάριος αυτός, μην έχοντας ακόμη πληροφορηθεί ότι είχε ζητηθεί από τον διάβολο, νόμιζε ότι ο Θεός επέφερε σε αυτόν και αυτά και τα βάσανα. Ήταν όμως τελικά και αυτό έργο της ενέργειας του διαβόλου· διότι ο Θεός δεν του επέφερε τίποτα, αλλά τα πάντα προέρχονταν από το χέρι του διαβόλου.

Αλλ' όμως εκείνος τα υπέμεινε όλα αυτά, και σε όλα όσα του συνέβησαν δεν αμάρτησε, ούτε βρέθηκε δόλος στα χείλη του. Ζ΄. Ας γίνουν, λοιπόν, τα παθήματά του φάρμακα για τα δικά μας κακά, και η δική του φοβερή τρικυμία λιμάνι για τα δικά μας πάθη, και σε καθετί που μας συμβαίνει ας αναλογιζόμαστε τον άγιο· και βλέποντας ένα σώμα να έχει αντλήσει τα δεινά ολόκληρης της οικουμένης, εμείς θα αντιμετωπίσουμε με γενναιότητα τα δικά μας επιμέρους δεινά· και όπως ακριβώς σε μία φιλόστοργη μητέρα, η οποία απλώνει τα χέρια της προς κάθε κατεύθυνση, δέχεται τα φοβισμένα παιδιά της και τα αναζωογονεί, έτσι ας καταφεύγουμε και εμείς πάντοτε σε αυτό το βιβλίο· και ακόμη κι αν μας βρουν τα πιο οικτρά δεινά από όλα, αφού λάβουμε επαρκή παρηγοριά για τα πάντα, έτσι θα αναχωρήσουμε.

ΟΜΙΛΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ, Η οποία εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, στην αποκαλούμενη παλαιά εκκλησία, όταν ο ίδιος ήταν πρεσβύτερος, σχετικά με τη συμφορά που συνέβη στην πόλη, με αφορμή την ταραχή για την καταστροφή των ανδριάντων του ευσεβούς μεγάλου βασιλιά Θεοδοσίου· και στο ρητό του Αποστόλου: «Στους πλουσίους του νυν αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν»· και κατά της πλεονεξίας. αʹ. Τι να πω και τι να λαλήσω; Ο παρών καιρός είναι καιρός για δάκρυα, όχι για λόγια· για θρήνους, όχι για ομιλίες· για προσευχή, όχι για δημηγορίες. Τέτοιο είναι το μέγεθος των όσων τολμήθηκαν, τόσο αθεράπευτη η πληγή, τόσο μεγάλο το τραύμα και ανώτερο από κάθε ιατρική, που έχει ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια. Έτσι και ο Ιώβ, αφού έχασε τα πάντα, καθόταν πάνω στην κοπριά, και οι φίλοι του, όταν το άκουσαν, προσήλθαν, και βλέποντάς τον από μακριά, έσκισαν τα ενδύματά τους, πασπάλισαν τους εαυτούς τους με στάχτη και θρήνησαν δυνατά. Τώρα αυτό έπρεπε να το κάνουν όλες οι γύρω πόλεις, να έρθουν στη δική μας πόλη και να θρηνήσουν όσα συνέβησαν με απόλυτη συμπόνια. Εκείνος καθόταν τότε πάνω στην κοπριά, αυτή όμως τώρα βρίσκεται μέσα σε μεγάλη παγίδα. Διότι, όπως ακριβώς τότε ο διάβολος οργίασε εις βάρος των ποιμνίων και των κοπαδιών και όλης της περιουσίας του δικαίου, έτσι και τώρα μάνησε εναντίον ολόκληρης της πόλης.

Γι' αυτόν τον λόγο και οι φίλοι του Ιώβ, όταν έφτασαν και είδαν την τραγωδία εκείνου του οίκου, και τον δίκαιο να κάθεται πάνω στην κοπριά και να είναι γεμάτος πληγές, έσχισαν τα ιμάτιά τους, θρήνησαν γοερά και κάθισαν δίπλα του σιωπηλοί, δεικνύοντας ότι τίποτα δεν είναι τόσο κατάλληλο στην αρχή για όσους οδυνώνται όσο η ησυχία και η σιωπή· διότι ο πόνος ήταν μεγαλύτερος από την παρηγοριά. Γι' αυτό και οι Ιουδαίοι, υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία, όταν είδαν τον Μωυσή να έρχεται, δεν μπορούσαν να δώσουν προσοχή στα λεγόμενά του εξαιτίας της ολιγοψυχίας και της θλίψης τους. Και τι το θαυμαστό αν κάποιοι μικρόψυχοι άνθρωποι το έπαθαν αυτό, όταν βλέπουμε ακόμη και τους μαθητές να περιπίπτουν σε αυτό το πάθος; Διότι μετά από εκείνο το Μυστικό Δείπνο, όταν ο Χριστός τους πήρε και τους μιλούσε κατ' ιδίαν, στην αρχή μεν οι μαθητές τον ρωτούσαν συνεχώς: «Πού πηγαίνεις;»· όταν όμως τους ανέφερε τα δεινά που επρόκειτο να τους βρουν λίγο αργότερα, τους πολέμους, τις εξεγέρσεις, την απέχθεια από όλους, τις μαστιγώσεις, τις φυλακίσεις, τα δικαστήρια, τις βίαιες προσαγωγές, τότε η ψυχή τους, πιεζόμενη από τον φόβο των όσων ειπώθηκαν και από την αθυμία για τα μελλοντικά, σαν από κάποιο βαρύτατο φορτίο, έμεινε πλέον άφωνη. Γι' αυτό, βλέποντάς τους ο Χριστός να βρίσκονται σε σύγχυση, ελέγχοντάς τους ακριβώς γι' αυτό, τους έλεγε: «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου, και ουδείς εξ υμών με ερωτά: Πού πηγαίνεις;».

Και πάλι: Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε τα δεινά; «Αλλά σε μένα», λέει κάποιος, «δεν έδωσε πλούτο». Επομένως, το τραύμα είναι μικρότερο. Διότι δεν είναι το ίδιο το να απογυμνωθεί κανείς από τον πλούτο αφού πρώτα τον έχει απολαύσει, με το να ζει στη φτώχεια χωρίς καν να έχει λάβει πείρα του πλούτου. Διότι, αν πολλοί από τους φτωχούς, βλέποντας τα δεινά των άλλων και αντιπαραβάλλοντάς τα με τις δικές τους θλίψεις, νομίζουν κατά τη σύγκριση πως τα δικά τους είναι βαρύτερα· όταν η σύγκριση δεν γίνεται με άλλους, αλλά με τον ίδιο τους τον εαυτό, αναλογίσου πόσο βαρύτερη είναι η αθυμία, εφόσον η προηγούμενη εμπειρία καθιστά πιο έντονη την αίσθηση της στέρησης. Γι' αυτόν τον λόγο και η ατεκνία εξαρχής είναι ελαφρότερη από εκείνη που προκύπτει μετά την απόκτηση καλών παιδιών. Διότι δεν είναι το ίδιο το να μην λάβεις καθόλου, με το να στερηθείς αφού πρώτα έχεις λάβει. Να υπομένεις, λοιπόν, γενναία όλα όσα σου συμβαίνουν· διότι αυτό αποτελεί για σένα μαρτύριο. Επειδή, δεν συνιστά μαρτύριο μόνο το γεγονός ότι κάποιος, όταν διατάσσεται να θυσιάσει στα είδωλα, δεν θυσιάζει, αλλά προτιμά μάλλον να καταξεσχιστεί παρά να το πράξει· αλλά και όταν η οδύνη εξωθεί σε βλασφημία, η επιλογή να υπομείνει κανείς καρτερικά τον πόνο και να μην εκστομίσει κανέναν άπρεπο λόγο, τον αναδεικνύει μάρτυρα.

«Αλλά πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο, και πέθανε». Τι έκανε λοιπόν αυτός ο μακάριος, που στάθηκε πιο στερεός και από το διαμάντι; Αφού την κοίταξε αυστηρά· ω, τι συνετή και μετρημένη διάνοια! Και πριν καν μιλήσει, με το ίδιο του το βλέμμα απέκρουσε τα τεχνάσματα. Διότι εκείνη περίμενε ότι θα προκαλούσε πηγές δακρύων· αυτός όμως έγινε πιο ορμητικός και από λιοντάρι, γεμάτος θυμό και αγανάκτηση, και της λέει: «Γιατί μίλησας σαν μία από τις άφρονες γυναίκες; Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από τον Κύριο, δεν θα υπομείνουμε τα κακά;». Διότι ως αντάλλαγμα για ποια πράγματα μας τα έδωσε εκείνα ο Θεός; Αποτίοντας ποια αμοιβή; Καμία· παρά μόνο από αγαθότητα και φιλανθρωπία.

Το βράδυ με αποκαλούσε δέκατο τρίτο απόστολο, και σήμερα με προσφώνησε Ιούδα. Χθες καθόταν μαζί μου με οικειότητα, και σήμερα μου επιτέθηκε σαν θηρίο. Έπρεπε να σβήσει ο ήλιος για εμάς και να μην φανεί η σελήνη, και μόνο τον λόγο του Ιώβ να μην ξεχάσουμε. Διότι και ο Ιώβ, ο οποίος υπέμεινε τόσο μεγάλη συμφορά, τίποτε άλλο δεν αναφωνούσε παρά: «Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου εις τους αιώνας». Διότι, όταν η γυναίκα του τού φώναζε λέγοντας: «Πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο και πέθανε», εκείνος την επιτίμησε λέγοντας: «Γιατί μίλησες σαν μία από τις άφρονες γυναίκες;»

Ω αχάριστη γυναίκα! Ω κατάπλασμα οδυνών! Άραγε, γυναίκα, όταν εσύ κάποτε είχες αρρωστήσει, τέτοια λόγια σου απηύθυνε ο Ιώβ; Ή μήπως δεν εξάλειψε την αρρώστια σου με προσευχές και αγαθοεργίες; Όταν εκείνος ζούσε μέσα στις βασιλικές αυλές, όταν είχε τα χρήματα, όταν απολάμβανε τις βασιλικές περιποιήσεις, δεν έλεγες τίποτα από όλα αυτά, και τώρα που τον βλέπεις να κάθεται πάνω στην κοπριά και να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, του λες το εξής: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Δεν του αρκούσε η πρόσκαιρη παιδαγωγία, αλλά θέλεις και με αυτόν τον λόγο να του προξενήσεις αιώνια κόλαση; Αλλά τι απάντησε ο μακάριος Ιώβ; «Γιατί μίλησες όπως μία από τις άφρονες γυναίκες; Εάν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά;» Αλλά γιατί η παράνομη και στυγερή, αυτή η νέα, εννοώ, Ιεζάβελ δεν φωνάζει και δεν λέει εκ... και διαπερα... αποδρ... αλλά μου αποστέλλει υπάτους και τριβούνους, και περιορίζεται μόνο στο να απειλεί; Και εμένα τι με αφορά;

Διότι μετά την αιχμαλωσία των βοδιών και τον αφανισμό των προβάτων, και την πτώση της οικίας, και τη συμφορά των παιδιών (διότι τα είδε να γεννιούνται το καθένα σε διαφορετικό χρόνο, αλλά να βρίσκουν όλα μαζί κοινό το τέλος του βίου)· μετά από τόσο μεγάλη καταστροφή, λοιπόν, επεμβαίνει και η γυναίκα του λέγοντας: «Μέχρι πότε θα υπομένεις λέγοντας: "Ιδού, αναμένω λίγο ακόμη χρόνο, προσδοκώντας την ελπίδα της σωτηρίας μου"; Διότι, ιδού, εξαφανίστηκε η ανάμνησή σου από τη γη, οι γιοι σου και οι θυγατέρες σου, οι ωδίνες και οι πόνοι της κοιλιάς μου, για τα οποία κοπίασα μάταια με τόσους μόχθους. Και εσύ ο ίδιος κάθεσαι πάνω σε σαπίλα σκωλήκων, περνώντας τις νύχτες στο ύπαιθρο, και εγώ περιπλανώμενη και δούλη περιφέρομαι από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι, περιμένοντας πότε θα δύσει ο ήλιος, για να αναπαυθώ από τους μόχθους και από τις οδύνες που με περιβάλλουν και με κυριεύουν τώρα. Αλλά πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο, και πέθανε». Εκείνος όμως, αφού την κοίταξε, εξέφερε την περίφημη εκείνη φράση που υμνείται από όλους: «Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε τα κακά;». Είδες πέλαγος υπομονής; Είδες διδασκαλία ακλόνητη; Δεν χαλάρωσε την υπομονή του η σφοδρότητα των συμφορών που τον βρήκαν, αλλά, παρότι επήλθαν τόσα δεινά σαν αλλεπάλληλα κύματα, το σκάφος δεν καταποντίστηκε. Είδες την υπομονή του δικαίου; Είδες το στεφάνι που πλέκεται για τον δίκαιο μέσω της υπομονής;