Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:11

ΚΕ΄. ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΑ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΩΒ ΟΜΟΙΩΣ «Ο Αριστέας αναφέρει στο έργο του Περί Ιουδαίων ότι ο Ησαύ, αφού νυμφεύθηκε τη Βασσάρα, γέννησε στην Εδώμ έναν υιό, τον Ιώβ· και ότι αυτός κατοικούσε στη χώρα της Αυσιτίδος, στα σύνορα της Ιδουμαίας και της Αραβίας. Ότι αναδείχθηκε δίκαιος και κάτοχος πολλών κτηνών· διότι απέκτησε επτά χιλιάδες πρόβατα, τρεις χιλιάδες καμήλες, πεντακόσια ζεύγη βοών και πεντακόσιους θηλυκούς όνους που έβοσκαν· είχε επίσης και εκτεταμένα γεωργικά κτήματα. Και ότι αυτός ο Ιώβ ονομαζόταν παλαιότερα Ιωβάβ. Ότι ο Θεός, δοκιμάζοντάς τον για να διαπιστώσει την εγκαρτέρησή του, τον περιέβαλε με μεγάλες συμφορές. Διότι αρχικά οι όνοι και οι βόες του χάθηκαν από ληστές, έπειτα τα πρόβατά του κάηκαν μαζί με τους ποιμένες από φωτιά που έπεσε από τον ουρανό· και μετά από λίγο απήχθησαν και οι καμήλες του από ληστές· κατόπιν πέθαναν τα τέκνα του, καθώς κατέρρευσε η οικία του· και την ίδια εκείνη ημέρα γέμισε πληγές το σώμα του. Ενώ δε βρισκόταν σε αυτήν την άθλια κατάσταση, ήλθαν να τον επισκεφθούν ο Ελιφάς, ο βασιλέας των Θαιμανιτών, και ο Βαλδάδ, ο ηγεμόνας των Σαυχαίων, και ο Σωφάρ, ο βασιλέας των Μινναίων, και ήλθε επίσης και ο Ελιούς του Βαραχιήλ, ο Ζωβίτης· όταν μάλιστα τον παρηγορούσαν, εκείνος απάντησε ότι και χωρίς παρηγοριά αυτός θα παρέμενε σταθερός τόσο στην ευσέβεια όσο και στα δεινά του. Ο δε Θεός, θαυμάζοντας την ψυχική του ανδρεία, τον απάλλαξε από την ασθένεια και τον κατέστησε κύριο πολλών αγαθών». Τόσα αναφέρει και περί αυτών ο Πολυΐστωρ.

ΛΔʹ. Γι' αυτό, ούτε κάθε είδους υγεία να θαυμάζουμε, ούτε την ασθένεια να αποστρεφόμαστε, ούτε να προσκολλάται η καρδιά μας στον ρευστό πλούτο περισσότερο από όσο πρέπει, παραδινόμενοι στη ρευστότητά του και σαν να αναλώνουμε μαζί του ένα μέρος της ψυχής μας. Ούτε να καταφερόμαστε εναντίον της φτώχειας, θεωρώντας την ως κάτι εντελώς αξιοκαταφρόνητο, καταδικαστέο και ως μισητή μοίρα. Αλλά να μάθουμε αφενός να περιφρονούμε την ασύνετη υγεία, της οποίας ο καρπός είναι η αμαρτία, και αφετέρου να τιμούμε την όσια ασθένεια, σεβόμενοι αυτούς που νίκησαν μέσα από τα παθήματά τους, μήπως τυχόν ανάμεσα στους ασθενείς κρύβεται κάποιος Ιώβ, πολύ πιο αξιοσέβαστος από τους υγιείς, έστω κι αν ξύνει το πύον των πληγών του, έστω κι αν ταλαιπωρείται νύχτα και μέρα στο ύπαιθρο, θλιβόμενος και από τις πληγές, και από τη γυναίκα του, και από τους φίλους του. Όπως επίσης να μάθουμε να απορρίπτουμε τον άδικο πλούτο, εξαιτίας του οποίου δίκαια βασανίζεται ο πλούσιος μέσα στις φλόγες και ζητιανεύει μια μικρή σταγόνα δροσιάς, και να επαινούμε τη γεμάτη ευγνωμοσύνη και φιλοσοφημένη φτώχεια, μέσω της οποίας ο Λάζαρος σώζεται και πλουτίζει απολαμβάνοντας την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ.

Ας μην λέμε «δίκαια» ή «άδικα». Και δες, πάλι η ανακήρυξη του αθλητή: 2,10d 〈σε όλα αυτά που του συνέβησαν,〉 λέει, 10e 〈δεν αμάρτησε ο Ιώβ ούτε με τα χείλη του ενώπιον του Κυρίου.〉 Δεν μπορεί κανείς να πει ότι αυτά μεν τα έλεγε προς τη γυναίκα του, ενώ τα κρυφά βάθη της διάνοιάς του ήταν γεμάτα από θυμό και δυσφορία· αλλά ούτε και με τα χείλη του δεν πρόφερε κάτι. 2,11a 〈Αφού άκουσαν οι τρεις φίλοι του όλα τα κακά που του συνέβησαν,〉 11b 〈ήλθαν ο καθένας από τη δική του πόλη προς αυτόν:〉 11c 〈ο Ελιφάζ ο βασιλιάς των Θαιμανών,〉 11d 〈ο Βαλδάδ ο ηγεμόνας των Σαυχαίων〉 11e 〈και ο Σωφάρ ο βασιλιάς των Μιναίων.〉 11f 〈Και ήλθαν όλοι μαζί σε αυτόν〉 11g 〈για να τον παρηγορήσουν και να τον επισκεφθούν.〉 Όπως ακριβώς από εκεί που προσδοκούσε να βρει κάποια παρηγοριά και άριστη συμβουλή, από εκεί βρήκε όλεθρο, δηλαδή από τη γυναίκα του, έτσι συνέβη και με τους φίλους του. Καταφθάνουν μεν για να τον παρηγορήσουν, κάνουν όμως το αντίθετο. Και πριν καν μιλήσουν, μόνη η θέα τους ήταν ικανή να καταβάλει τον δίκαιο. Διότι τα δικά μας δεινά τα διακρίνουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια κυρίως μέσα από την αντιπαραβολή με τα αγαθά των άλλων. Αναλογίσου πόσο βαρύ ήταν να βλέπει τον εαυτό του σε αυτή την κατάσταση και εκείνους τους οικείους και γνωστούς του να παραμένουν στην προηγούμενη ευημερία. Διότι δεν έκανε τίποτε άλλο παρά να αναπολεί μέσα από αυτούς τη δική του προηγούμενη ευημερία, αναλογιζόμενος σε ποια κατάσταση βρισκόταν κάποτε.

Και το πραγματικά φοβερό ήταν ότι η συμφορά διαδόθηκε παντού. Διότι, αν αυτοί που απείχαν τόσο πολύ το έμαθαν, πολύ περισσότερο όσοι βρίσκονταν κοντά. Εκείνο όμως που τον λυπούσε περισσότερο δεν ήταν το μέγεθος των δεινών, αλλά το ότι φαινόταν να πάσχει αυτά τα κακά ως ασεβής και παράνομος, ως εχθρός και πολέμιος του Θεού, ως άνθρωπος που έζησε τον προηγούμενο βίο του μέσα στην υποκρισία. Δεν τον ένοιαζε που το σώμα του καταστρεφόταν, αλλά που η υπόληψή του καταρρακωνόταν· όχι επειδή ο άνθρωπος ήταν φιλόδοξος, ούτε επειδή ζούσε για την αναγνώριση των πολλών, αλλά επειδή έβλεπε πολλούς να σκανδαλίζονται εξαιτίας αυτών. Έτσι και ο Μωυσής φοβήθηκε για τη δόξα του Θεού, όπως και ο Παύλος ομοίως. Άκουσε, πράγματι, τι λέει ο Μωυσής: «Μήπως τυχόν πουν», αναφέρει, «ότι τους έβγαλες από την Αίγυπτο με πονηρό σκοπό, για να τους εξολοθρεύσεις εδώ». Διότι τι αναλογιζόταν; Ότι αν εκείνοι που ευεργετήθηκαν πολλαπλώς από αυτόν, εκείνοι τους οποίους απάλλαξε από τη φτώχεια, συμπαραστάθηκε στη χηρεία τους και έκανε την ορφάνια τους ελαφρύτερη, εκείνοι για τους οποίους έγινε λιμάνι και καταφύγιο, αν αυτοί ακούνε ότι αυτός τώρα χειμάζεται και δεν βρίσκει καμία παρηγοριά, από πόσες τρικυμίες λογισμών είναι επόμενο να πλήττονται; Ώστε τα δικά του δεινά προκαλούσαν τρικυμία στους λογισμούς των άλλων. Και το ότι τα πράγματα είναι έτσι, ας περιμένουμε και θα το διαπιστώσουμε από όσα ακολουθούν. «Και προσήλθαν», λέει, «όλοι μαζί προς αυτόν για να τον παρηγορήσουν και να τον επισκεφθούν». Όμως δεν έπραξαν αυτό, αλλά το αντίθετο.

Είδες άνδρα φιλόθεο, και πώς δεν υπερηφανεύεται, ούτε καυχάται, για το ότι υπέμεινε γενναία εκείνες τις πέρα από την ανθρώπινη φύση πληγές, ούτε θεωρεί ότι είναι δείγμα σοφίας και μεγαλοψυχίας τόση υπομονή· αλλά, σαν να εξοφλούσε ένα αναγκαίο χρέος, και χωρίς να έχει πάθει τίποτε το παράλογο, αποστόμωσε με περισσή ευκολία τη γυναίκα του. «Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, σε τίποτε δεν αμάρτησε ο Ιώβ με τα χείλη του απέναντι στον Θεό». Δεν μπορεί να πει κανείς, λέει το κείμενο, ότι έλεγε μεν αυτά προς τη γυναίκα του, ενώ στα απόκρυφα της διανοίας του ήταν γεμάτος από θυμό και δυσφορία, διότι ούτε με τα χείλη του ξεστόμισε κάτι τέτοιο. Το εβραϊκό κείμενο δεν το περιέχει αυτό, έχοντας εκφράσει προηγουμένως επαρκώς το νόημα. «Ακούγοντας δε οι τρεις φίλοι του όλα τα κακά που τον βρήκαν, ήλθαν ο καθένας από τη δική του χώρα προς αυτόν». Έρχονται βέβαια οι τρεις φίλοι, με σκοπό να τον παρηγορήσουν, κάνουν όμως το αντίθετο της παρηγοριάς· διότι φιλική ήταν μεν η παρουσία τους, καθόλου φιλική όμως η συμβουλή τους· και πριν καν μιλήσουν, αρκούσε μόνο η θέα τους για να καταβάλει ψυχολογικά τον δίκαιο. Διότι τα δικά μας δεινά τα αντιλαμβανόμαστε εντονότερα, κυρίως μπροστά στα αγαθά των άλλων. Σκέψου, δηλαδή, πόσο βαρύ ήταν να βλέπει τον εαυτό του σε αυτά τα δεινά, και εκείνους τους οικείους και γνωστούς του να παραμένουν στην προηγούμενη ευημερία τους.

ΟΜΙΛΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ, Η οποία εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, στην αποκαλούμενη παλαιά εκκλησία, όταν ο ίδιος ήταν πρεσβύτερος, σχετικά με τη συμφορά που συνέβη στην πόλη, με αφορμή την ταραχή για την καταστροφή των ανδριάντων του ευσεβούς μεγάλου βασιλιά Θεοδοσίου· και στο ρητό του Αποστόλου: «Στους πλουσίους του νυν αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν»· και κατά της πλεονεξίας. αʹ. Τι να πω και τι να λαλήσω; Ο παρών καιρός είναι καιρός για δάκρυα, όχι για λόγια· για θρήνους, όχι για ομιλίες· για προσευχή, όχι για δημηγορίες. Τέτοιο είναι το μέγεθος των όσων τολμήθηκαν, τόσο αθεράπευτη η πληγή, τόσο μεγάλο το τραύμα και ανώτερο από κάθε ιατρική, που έχει ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια. Έτσι και ο Ιώβ, αφού έχασε τα πάντα, καθόταν πάνω στην κοπριά, και οι φίλοι του, όταν το άκουσαν, προσήλθαν, και βλέποντάς τον από μακριά, έσκισαν τα ενδύματά τους, πασπάλισαν τους εαυτούς τους με στάχτη και θρήνησαν δυνατά. Τώρα αυτό έπρεπε να το κάνουν όλες οι γύρω πόλεις, να έρθουν στη δική μας πόλη και να θρηνήσουν όσα συνέβησαν με απόλυτη συμπόνια. Εκείνος καθόταν τότε πάνω στην κοπριά, αυτή όμως τώρα βρίσκεται μέσα σε μεγάλη παγίδα. Διότι, όπως ακριβώς τότε ο διάβολος οργίασε εις βάρος των ποιμνίων και των κοπαδιών και όλης της περιουσίας του δικαίου, έτσι και τώρα μάνησε εναντίον ολόκληρης της πόλης.

Γι' αυτόν τον λόγο και οι φίλοι του Ιώβ, όταν έφτασαν και είδαν την τραγωδία εκείνου του οίκου, και τον δίκαιο να κάθεται πάνω στην κοπριά και να είναι γεμάτος πληγές, έσχισαν τα ιμάτιά τους, θρήνησαν γοερά και κάθισαν δίπλα του σιωπηλοί, δεικνύοντας ότι τίποτα δεν είναι τόσο κατάλληλο στην αρχή για όσους οδυνώνται όσο η ησυχία και η σιωπή· διότι ο πόνος ήταν μεγαλύτερος από την παρηγοριά. Γι' αυτό και οι Ιουδαίοι, υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία, όταν είδαν τον Μωυσή να έρχεται, δεν μπορούσαν να δώσουν προσοχή στα λεγόμενά του εξαιτίας της ολιγοψυχίας και της θλίψης τους. Και τι το θαυμαστό αν κάποιοι μικρόψυχοι άνθρωποι το έπαθαν αυτό, όταν βλέπουμε ακόμη και τους μαθητές να περιπίπτουν σε αυτό το πάθος; Διότι μετά από εκείνο το Μυστικό Δείπνο, όταν ο Χριστός τους πήρε και τους μιλούσε κατ' ιδίαν, στην αρχή μεν οι μαθητές τον ρωτούσαν συνεχώς: «Πού πηγαίνεις;»· όταν όμως τους ανέφερε τα δεινά που επρόκειτο να τους βρουν λίγο αργότερα, τους πολέμους, τις εξεγέρσεις, την απέχθεια από όλους, τις μαστιγώσεις, τις φυλακίσεις, τα δικαστήρια, τις βίαιες προσαγωγές, τότε η ψυχή τους, πιεζόμενη από τον φόβο των όσων ειπώθηκαν και από την αθυμία για τα μελλοντικά, σαν από κάποιο βαρύτατο φορτίο, έμεινε πλέον άφωνη. Γι' αυτό, βλέποντάς τους ο Χριστός να βρίσκονται σε σύγχυση, ελέγχοντάς τους ακριβώς γι' αυτό, τους έλεγε: «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου, και ουδείς εξ υμών με ερωτά: Πού πηγαίνεις;».

Διότι οι ψυχές εκείνων που οδυνώνται δεν θέλουν να εκφέρουν μακροσκελείς λόγους, αλλά, όπως ένα σύννεφο που γίνεται πυκνό και παρεμβάλλεται στην ηλιακή ακτίνα, την αναχαιτίζει ολόκληρη προς τα πίσω· έτσι ακριβώς και το νέφος της αθυμίας, όταν σταθεί μπροστά από την ψυχή μας, δεν της επιτρέπει να κάνει εύκολη τη δίοδο του λόγου, αλλά τον αποπνίγει και τον κατακρατεί με πολλή βία μέσα της. Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο σε όσους μιλούν, αλλά και σε όσους ακούν. Διότι, όπως ακριβώς δεν αφήνει τον λόγο να εκπηδήσει με ευκολία από την ψυχή εκείνου που μιλά, έτσι δεν του επιτρέπει να εισχωρήσει και στη διάνοια εκείνων που ακούν, με την αρμόζουσα δύναμή του. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, και οι φίλοι του Ιώβ, όταν τον επισκέφθηκαν και αντίκρισαν την τραγωδία εκείνου του οίκου, και τον δίκαιο να κάθεται πάνω σε εκείνη την κοπριά και να είναι γεμάτος πληγές, έσκισαν τα ιμάτιά τους και θρήνησαν γοερά, και κάθονταν δίπλα του σιωπηλοί, φανερώνοντας ότι τίποτε δεν είναι τόσο κατάλληλο στην αρχή για εκείνους που οδυνώνται, όσο η ησυχία και η σιγή. Μάθε λοιπόν πως Εκείνος που παραχώρησε να συμβεί ο πειρασμός, Αυτός γνωρίζει και τον καιρό της λύσεως του πειρασμού.

Πρώτη μαρτυρία του Κυρίου περί του Ιώβ προς τον διάβολο, πρώτη φθονολογία του διαβόλου περί του Ιώβ προς τον Κύριο. Έδωσε εξουσία ο Κύριος στον διάβολο επί πάντων όσα ανήκαν στον Ιώβ, εκτός από τον ίδιο μόνο. Πρώτα, αναγγέλλει ο διάβολος στον Ιώβ περί της αιχμαλωσίας των ίππων και των όνων, και περί της σφαγής των υπηρετών. Περί του δεύτερου αγγελιαφόρου, ο οποίος είπε στον Ιώβ: Κατακάηκαν τα πρόβατά σου, καθώς και εκείνοι που τα ποίμαιναν. Περί του τρίτου αγγελιαφόρου, ο οποίος μίλησε στον Ιώβ περί της αιχμαλωσίας των καμηλών και της σφαγής των υπηρετών. Τέταρτος αγγελιαφόρος έρχεται σε αυτόν λέγοντας ότι: Κατέρρευσε η οικία, και θανατώθηκαν όλοι οι υιοί σου. Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, ο Ιώβ ουδόλως αμάρτησε ενώπιον του Κυρίου. Και δεύτερη μαρτυρία του Κυρίου προς τον διάβολο, εγκωμιάζουσα τον Ιώβ, και δεύτερη φθονολογία του διαβόλου περί του Ιώβ προς τον Κύριο. Και πώς ο Κύριος παρέδωσε τον Ιώβ, διαφυλάττοντας όμως τη ζωή του. Αφού εξήλθε ο διάβολος, χτύπησε τον Ιώβ από τα πόδια έως το κεφάλι. Και αφού κάθισε ο Ιώβ πάνω στην κοπριά, έξυνε το πύον του. Η γυναίκα του προστάζει τον Ιώβ να μιλήσει κατά του Κυρίου και να πεθάνει· και εκείνος την επιπλήττει. Άκουσαν οι τρεις φίλοι του Ιώβ, ο Ελιφάζ ο βασιλιάς των Θαιμανιτών, ο Βαλδάδ ο ηγεμόνας των Σαυχέων και ο Σωφάρ ο βασιλιάς των Μηναίων, όλα όσα είχαν επέλθει σε αυτόν.

Και έφθασαν σε αυτόν, ο καθένας από τη δική του χώρα, για να τον επισκεφθούν, και αφού τον αναγνώρισαν, έσκισε ο καθένας το ένδυμά του εξαιτίας του παθήματός του. Έπειτα δε από την πληγή, πρώτος άνοιξε το στόμα του ο Ιώβ και καταράστηκε την ημέρα και τη νύχτα κατά την οποία γεννήθηκε. Σχετικά με το χωρίο: Όπως ο δούλος που φοβάται τον κύριό του, έτσι δίδεται το φως σε όσους βρίσκονται σε πικρία, οι οποίοι ποθούν τον θάνατο και δεν τον επιτυγχάνουν. Διότι ο θάνατος αποτελεί ανάπαυση για τον άνθρωπο.