Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:3

Είναι πράγματι ο μακάριος Ιώβ, ο πολυνίκης αθλητής, ο συντριπτής του διαβόλου· «Και ήταν», λέει, «ο άνθρωπος εκείνος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, απέχοντας από κάθε κακό». Ταίριαξε, λοιπόν, το ένα με το άλλο: «Ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου; Εκείνος που πορεύεται άμωμος»· ο Ιώβ είναι «άμεμπτος». «Και εκείνος που εργάζεται τη δικαιοσύνη»· δίκαιος. «Εκείνος που μιλάει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· αληθινός. «Εκείνος που δεν δολιεύτηκε με τη γλώσσα του, θεολογώντας»· θεοσεβής. «Και δεν έκανε κακό στον πλησίον του»· αυτός που απέχει από κάθε κακό. Είδες πώς ο Ιώβ οικειοποιήθηκε εκ των προτέρων όλον τον ψαλμό, όπως και ο Δαβίδ; «Ή ποιος θα κατασκηνώσει στο άγιο όρος σου;» Διότι πολλοί παροίκησαν στην εκκλησία, αλλά επειδή δεν παροίκησαν μέχρι τέλους, αλλά παρέβησαν, γι' αυτόν τον λόγο δεν κατασκήνωσαν στο όρος. «Εκείνος που λέει την αλήθεια μέσα στην καρδιά του»· εκείνος που αγαπά την αλήθεια στην ψυχή του ως παρθένο και νύμφη, εκείνος που την αντικρίζει με τιμή ως μητέρα και βασίλισσα, εκείνος που «μιλάει την αλήθεια» στον πλησίον του. Αλλά για να μην πει κάποιος: Τι λοιπόν; Μήπως βλάπτομαι σε καιρό διωγμού, εάν πω ψέματα, ενώ μέσα στην καρδιά μου μιλώ την αλήθεια;

Αλλά άραγε έλεγε ψέματα όταν τα έλεγε αυτά; Και όμως η αλήθεια μαρτυρεί για αυτόν, ότι εκτός από τις υπόλοιπες αρετές ήταν και αληθινός. Διότι, λέγει, ήταν άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, θεοσεβής, αληθινός. Εσύ όμως θρηνείς παρατεταμένα με κάποιες ωδές που έχουν συντεθεί για να προκαλούν κατήφεια, και με γοερές μελωδίες επιδιώκεις να φθείρεις την ίδια σου την ψυχή. Και όπως ίδιον των τραγωδών είναι η πλασματική μορφή και η εξάρτυση με την οποία εμφανίζονται στα θέατρα, έτσι νομίζεις ότι αρμόζει και στον πενθούντα μια ανάλογη εμφάνιση: μαύρο ιμάτιο, και ατημέλητη κόμη, και σκοτάδι στην οικία, και ρύπος, και σκόνη, και μελωδία σκυθρωπή, που διατηρεί πάντοτε νωπό το τραύμα της λύπης στην ψυχή. Άφησε να τα κάνουν αυτά όσοι δεν έχουν ελπίδα. Εσύ όμως διδάχθηκες για όσους έχουν κοιμηθεί εν Χριστώ, ότι Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία· σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει· σπείρεται σώμα ψυχικό, εγείρεται σώμα πνευματικό. Γιατί λοιπόν κλαις αυτόν που αναχώρησε για να αλλάξει ένδυμα; Μήτε τον εαυτό σου να θρηνείς, σαν να στερείσαι κάποιον βοηθό για τη ζωή σου· διότι, λέγει, είναι αγαθό να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άνθρωπο. Μήτε εκείνον να οδύρεσαι, σαν να έχει υποστεί κάτι δεινό.

Και βέβαια μαρτυρεί γι' αυτόν η αλήθεια, ότι εκτός από τις υπόλοιπες αρετές του ήταν και αληθινός· διότι ήταν, λέει, άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, θεοσεβής και αληθινός. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι θρηνούν με κάποιες ωδές συντεθειμένες έτσι ώστε να προκαλούν κατήφεια, και επιδιώκουν να κατατήκουν τις ψυχές τους με γοερές μελωδίες· και όπως ακριβώς ίδιον των τραγωδών είναι η προσποιητή εμφάνιση και η εξάρτυση με την οποία εμφανίζονται στα θέατρα, έτσι νομίζουν ότι ταιριάζει και αρμόζει στον πενθούντα μια ανάλογη εμφάνιση, δηλαδή μαύρο ένδυμα, ατημέλητη κόμη, σκοτάδι στο σπίτι, ακαθαρσία, σκόνη, και μέλος θλιβερό, ώστε να διατηρεί πάντοτε νωπό στην ψυχή του το τραύμα της λύπης. Δεν γνωρίζουν, όμως, ότι η ψυχή, η οποία έχει άπαξ προσδεθεί με τον πόθο του Κτίστη της και έχει συνηθίσει να φαιδρύνεται με τα εκεί κάλλη, δεν θα μεταβάλει τη χαρά και την ευθυμία της εξαιτίας της ποικίλης εναλλαγής των σαρκικών παθημάτων, αλλά εκείνα που για τους άλλους είναι λυπηρά, αυτή θα τα καταστήσει προσθήκη ευφροσύνης.

Ο Αβραάμ έλαβε μεγάλη μαρτυρία και ονομάστηκε φίλος του Θεού, και λέγει ατενίζοντας τη δόξα του Θεού με ταπεινοφροσύνη: «Εγώ όμως είμαι χώμα και στάχτη.» Επίσης και για τον Ιώβ έχουν γραφτεί τα εξής: «Ο Ιώβ ήταν δίκαιος και άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής, απέχοντας από κάθε κακό.» Αλλά και ο ίδιος κατηγορεί τον εαυτό του λέγοντας: «Κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω και αν η ζωή του διαρκεί μία μόνο ημέρα.» Ο Μωυσής ονομάστηκε «πιστός σε όλο τον οίκο του», και διαμέσου της υπηρεσίας του έκρινε ο Θεός την Αίγυπτο με τις μάστιγες και τις τιμωρίες τους. Αλλά και εκείνος, αν και δοξάστηκε μεγάλως, δεν μεγαλορρημόνησε, αλλά είπε, όταν του δόθηκε η θεία αποκάλυψη από τη βάτο: «Ποιος είμαι εγώ, ώστε να με στέλνεις; Εγώ είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος.» Και πάλι λέγει: «Εγώ είμαι ατμός από χύτρα.» Τι δε να πούμε για τον Δαβίδ, για τον οποίο δόθηκε τέτοια μαρτυρία; Στον οποίο είπε ο Θεός: «Βρήκα άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου, τον Δαβίδ τον γιο του Ιεσσαί. Με αιώνιο έλεος τον έχρισα.» Αλλά και αυτός λέγει προς τον Θεό: «Ελέησέ με, Θεέ, σύμφωνα με το μέγα έλεός σου, και σύμφωνα με το πλήθος των οικτιρμών σου εξάλειψε το ανόμημά μου.»

ΙΖ΄. Γνωρίζετε και διηγείστε όλοι σας πόσο αλαζονικά συμπεριφέρεται εναντίον του αγίου. Διότι πολλές φορές και οι δίκαιοι παραδίδονται στα χέρια των ασεβών, όχι για να τιμηθούν εκείνοι, αλλά για να δοκιμαστούν αυτοί· και ενώ οι φαύλοι βρίσκουν φρικτό θάνατο, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, προς το παρόν ωστόσο οι ευσεβείς χλευάζονται, για όσο διάστημα παραμένει κρυμμένη η χρηστότητα του Θεού, καθώς και τα μεγάλα ταμεία όσων επιφυλάσσονται στο μέλλον για την κάθε πλευρά· τότε που κάθε λόγος, και πράξη, και σκέψη, θα ζυγίζεται στη δίκαιη πλάστιγγα του Θεού· όταν Εκείνος θα εγερθεί για να κρίνει τη γη, συγκεντρώνοντας τις προθέσεις και τα έργα, και αποκαλύπτοντας τα όσα είναι σφραγισμένα και διαφυλαγμένα ενώπιόν Του. Γι' αυτά ας σε πείσει ο Ιώβ, και με τους λόγους του και με τα παθήματά του· ο οποίος ήταν μεν άνθρωπος αληθινός, άμεμπτος, δίκαιος, θεοσεβής, και με όλα τα άλλα που έχουν μαρτυρηθεί γι' αυτόν· δέχεται όμως τόσα πολλά χτυπήματα από εκείνον που ζήτησε την άδεια να τον πειράξει, και μάλιστα τόσο αλλεπάλληλα και σφοδρά, ώστε, παρόλο που πολλοί έχουν κακοπαθήσει επανειλημμένα ανά τους αιώνες, και κάποιοι όπως είναι φυσικό έχουν ταλαιπωρηθεί, οι συμφορές κανενός δεν μπορούν να συγκριθούν με τις δικές του.

Ποιος είναι λοιπόν; Ο μακάριος Ιώβ, ο αθλητής της ευσέβειας, ο στεφανίτης της οικουμένης, αυτός που μόνος υπέμεινε εκείνα τα αθεράπευτα δεινά και, αφού δέχθηκε τα αναρίθμητα βέλη από εκείνον τον πονηρό δαίμονα, παρέμεινε άτρωτος. Και σαν αδάμας μπόρεσε έτσι να υπομείνει όλες τις προσβολές, και όχι μόνο δεν καταποντίστηκε από τα τόσα κύματα, αλλά στάθηκε και ανώτερος των κυμάτων· και αφού δέχθηκε τα πάθη της οικουμένης στο δικό του σώμα, εξαιτίας αυτού αναδείχθηκε ακόμη λαμπρότερος. Διότι όχι μόνο δεν τον κατέβαλε η συνεχής προσβολή των δεινών, αλλά και τον παρακίνησε σε μεγαλύτερη ευχαριστία, και μέσα από όλα επεδείκνυε τη δική του ευγνωμοσύνη, δίνοντας καίριο πλήγμα στον διάβολο και αποδεικνύοντας ότι επιχειρεί ακατόρθωτα έργα και λακτίζει προς τα κέντρα. Αυτόν λοιπόν τον άγιο, ακόμη και πριν από τους άθλους και πριν από τους τόσους αγώνες επαινώντας και ανακηρύσσοντάς τον ο φιλάνθρωπος Θεός, λέει προς τον διάβολο: «Έστρεψες την προσοχή σου στον θεράποντά μου Ιώβ, ότι δεν υπάρχει άνθρωπος όμοιός του πάνω στη γη, άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απέχει από κάθε πονηρό πράγμα;». Είδες ότι και αυτός ανακηρύσσεται πρώτα με το κοινό όνομα της φύσεως; «Έστρεψες την προσοχή σου», λέει, «στον θεράποντά μου Ιώβ, ότι δεν υπάρχει όμοιός του άνθρωπος;»

Πρόσεξε πώς ενεργεί, ώστε η αρχή και η αφορμή των αγώνων να λάβει την αιτία της από τον αντίδικο. Και όπως ακριβώς κάποιος που έχει έναν γενναίο αθλητή, επιθυμεί μεν να συμπλακεί εκείνος με τους αντιπάλους, δεν επιθυμεί όμως να δώσει ο ίδιος την αφορμή, για να μη φανεί ότι είναι φιλόδοξος, αλλά επιθυμεί να φτάσουν οι ίδιοι στο σημείο αυτό και να τον προκαλέσουν, ώστε τα μεν της νίκης να γίνουν λαμπρά, τα δε της ήττας να είναι γι' αυτούς περισσότερο αισχρά, έτσι ακριβώς ενεργεί και ο Θεός. «Πρόσεξες», λέγει, «με τη διάνοιά σου τον θεράποντά μου, τον Ιώβ;» Διότι σε ποιον άλλον στρέφει περισσότερο την προσοχή του ο διάβολος; Προς ποιον τρέφει φθόνο; «Κατά του θεράποντός μου», λέγει, «του Ιώβ». Αρκεί αυτό ως απόδειξη της αρετής του. Άκουσέ Τον να λέγει και αλλού: «Ο Μωυσής, ο θεράπων μου, ετελεύτησε» και πάλι αλλού: «Θυμήσου», λέγει, «τον δούλο σου Ισαάκ». Διότι αυτό ακριβώς τον ερέθισε αμέσως, το ότι δηλαδή ονομάζεται θεράπων Του. Είναι σχεδόν σαν να τον ονειδίζει και να θέλει να τον μεταφέρει στο αντίθετο (σκεπτικό): «Και εσύ ήσουν θεράπων πριν από αυτό, και εσύ ήσουν ασώματος, όμως αυτός έχει σώμα, αυτός βρίσκεται πάνω στη γη, ενώ εσύ στον ουρανό». Αυτό είναι που λέγει ο Παύλος: «Αγγέλους θα κρίνουμε, πόσο μάλλον τα βιωτικά». «Πρόσεξες ότι δεν υπάρχει όμοιός του πάνω στη γη;» Από εδώ μαθαίνουμε ότι αυτό κυρίως τον οδήγησε σε φθόνο, το να μη βρίσκει δηλαδή κανέναν όμοιό του. Γιατί πειράζεσαι; Γιατί παροξύνεσαι; Η σύγκρισή του γίνεται με άνθρωπο.

Τίποτε δεν είπε ακόμη γι’ αυτό, «ότι δεν υπάρχει όμοιός του», λέει, «πάνω στη γη». Σε τι όμοιος; Ως προς τι το λες; Ως προς τον πλούτο; Ως προς την ευγενική καταγωγή; Ως προς κάποιο από τα σωματικά πλεονεκτήματα; Σε καμία περίπτωση, αλλά ως προς την αρετή της ψυχής. Διότι, επειδή πολλές φορές η λέξη «όμοιος» δήλωνε κάτι τέτοιο, προσθέτει: «άνθρωπος», λέει, «δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής». Άνθρωπος δίκαιος· εσύ όμως, ενώ δεν είσαι άνθρωπος, δεν παρέμεινες στην αρετή. Κανείς ας μη λέει: «άνθρωπος ήταν ο δείνα». Ιδού, και αυτός άνθρωπος ήταν. Βλέπεις την ευτέλεια της φύσεως; Άνθρωπος ήταν και μπόρεσε να διαφυλάξει την αρετή. Μέσα σε πήλινο σκήνωμα επέδειξε τόση ευσέβεια. Αδιάφθορη είναι η κρίση, πρωτίστως και κυρίως επειδή διατυπώνεται από τον Θεό, έπειτα δε διότι παρίσταται ο εχθρός και ακούει ο επικριτής. «Αποκρίθηκε δε», λέει, «ο διάβολος και είπε ενώπιον του Κυρίου: Μήπως χωρίς αντάλλαγμα σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;» Αυτό είναι χαρακτηριστικό των πονηρών ανθρώπων: όταν λέγονται εγκώμια, να μην παραδειγματίζονται από τα λεγόμενα, αλλά να επιχειρούν και να κοπιάζουν να τα καταρρίψουν. Εάν κάποιοι φθείρονται από τον φθόνο για την καλή φήμη των άλλων, ας ακούσουν τίνος μαθητές είναι. «Αποκρίθηκε δε», λέει, «ο διάβολος και είπε ενώπιον του Κυρίου». Ω της αναισχυντίας! Τόλμησε να αντιταχθεί στον Θεό. Αυτό όμως δεν το πράττει μόνος εκείνος ο δαίμονας, αλλά και οι πονηροί άνθρωποι.

Δεν τολμά να πει τίποτα, παρά μόνο ότι περιπλανήθηκε. «Είπε δε ο Κύριος προς τον σατανά: Πρόσεξες τον θεράποντά μου Ιώβ, ότι δεν υπάρχει όμοιός του ανάμεσα στους ανθρώπους πάνω στη γη, άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απέχει από κάθε κακό;» Πάλι τον προκαλεί σε δεύτερη πάλη. «Και ακόμη», λέει, «διατηρεί την ακακία του. Εσύ όμως είπες να καταστρέψω τα υπάρχοντά του μάταια». Δεν θέλησες, ω αναίσχυντε, να δείξεις εμπιστοσύνη στον Θεό; Από την πείρα δεν έπρεπε πλέον να βεβαιωθείς; Δεν σου είπε ότι είναι άμεμπτος; Δεν το διαπίστωσες μέσα από τη δοκιμασία; Πώς προσέρχεσαι και πάλι; Τι μαθαίνουμε από αυτά; Ότι, έστω κι αν ηττηθεί μύριες φορές, ποτέ δεν παραιτείται ο διάβολος, αλλά παραμένει αναιδής. «Εσύ όμως είπες», λέει, «να καταστρέψω τα υπάρχοντά του μάταια». Άδικα και μάταια του συνέβησαν όλα αυτά· και όμως όχι μάταια, αλλά για ωφέλιμο σκοπό. Αλλά εσύ είπες να καταστραφούν μάταια. Δεν είπε ότι καταστράφηκαν μάταια, αλλά: «εσύ είπες να καταστραφούν μάταια». Διότι ο ίδιος έλαβε διόλου τυχαίο μισθό για την απώλειά του. «Διότι μην εξετάζεις αυτό, ότι εγώ δηλαδή του τα ανταποδίδω και πάλι, αλλά ότι εσύ μάταια και άδικα συκοφάντησες τον άνθρωπο». Και ούτε έτσι ντράπηκε, ούτε αισθάνθηκε συστολή ο μιαρός, αλλά ζητά δεύτερη δοκιμασία, για να ριχτεί κάτω και δεύτερη φορά, όπως ακριβώς στους Ολυμπιακούς αγώνες. Διότι, «επί στόματος», λέει, «δύο και τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος». Αλλά δες τη μεγάλη του ανοησία.

Είπε ότι: «Ακόμη διατηρεί την ακακία του. Τι περίμενες;» «Χτύπα το σώμα του», λέει. Αυτός που τον βρήκε αδοκίμαστο και του επέβαλε τόσο μεγάλο φορτίο συμφορών χωρίς να καταφέρει τίποτα, αλλά έχοντας δοκιμαστεί απέναντι σε κάποιον ισχυρότερο, ούτε έτσι δεν υποχώρησε. Δες με πόση επιείκεια απαντά ο Θεός στον διάβολο, διδάσκοντάς μας να μην αλαζονευόμαστε κατά τις περιόδους της ευημερίας. Διότι η επιείκεια είναι σπουδαίο πράγμα ακόμη και όταν επικρατούμε. Τι λέει λοιπόν ο διάβολος, ο ακόρεστος, που ποτέ δεν βάζει τέλος στις εναντίον μας συμφορές; 〈Αποκρινόμενος δε ο διάβολος είπε στον Κύριο:〉 〈Δέρμα αντί δέρματος·〉 〈και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του.〉 «Ακόμη και αν χρειαστεί να δώσει ένα άλλο σώμα, δεν θα το αρνηθεί.» Δηλαδή: «Αν και έδωσε τα παιδιά του, αυτό είναι σύνηθες στους ανθρώπους. Τίποτε δεν είναι πολυτιμότερο για τον άνθρωπο από τον ίδιο του τον εαυτό. Δεν έχει αγγίξει ακόμη τα πιο ζωτικά.» «Και όμως εσύ έλεγες: "Εάν του τα αφαιρέσω αυτά, θα σε βλασφημήσει".» Γιατί όμως δεν το ζήτησε αυτό εξ αρχής; Αναλογίστηκε πως, «εάν τύχει και ηττηθεί, είναι καλύτερο», λέει, «να κερδίσω τη νίκη από τα μικρότερα. Εάν όμως δεν επικρατήσω μέσω των υλικών αγαθών, θα επικρατήσω μέσω του σώματος. Και θα είναι αισχρή η ήττα του, εάν βλασφημήσει για τα υλικά αγαθά· εάν πάλι δεν βλασφημήσει, απομένει να προχωρήσω και σε άλλα». Γι' αυτό το κράτησε αυτό για αργότερα. Και όλα, λέει, όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του. Μήπως τα έδωσε ο ίδιος; Εσύ του τα αφαίρεσες.

Έπειτα μιλάει για τη δύναμή του και για το ότι είναι αόρατος: 9,14a 〈εάν δε με εισακούσει〉 14b 〈και διακρίνει τα λόγια μου μαζί του,〉 9,15a 〈διότι, ακόμη κι αν είμαι δίκαιος, δεν θα με εισακούσει.〉 15b 〈θα ικετεύσω την κρίση του.〉 Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: «Εάν, αφού ακούσει, εξετάσει τα λόγια μου» —διότι αυτό σημαίνει το να διακρίνει: «να υποβάλει σε αυστηρό έλεγχο και να ζητήσει ευθύνες»— «δεν κρίνομαι άξιος ούτε καν να ακουστώ, ακόμη κι αν είμαι δίκαιος. Εάν ελέγξει τα λόγια μου, ακόμη κι αν είμαι δίκαιος, δεν είμαι άξιος να ακουστώ από αυτόν.» 〈9,16a 〈Κι αν τον καλέσω και με εισακούσει,〉 16b 〈δεν πιστεύω ότι έχει ακούσει τη φωνή μου.〉〉 «Αν όμως ζητήσω να σωθώ χάρη στη φιλανθρωπία του, δεν γνωρίζω» —δηλαδή: δεν πιστεύω—, «ότι έχει ακούσει τη φωνή μου.» 9,17a 〈ας μη με εξολοθρεύσει μέσα σε γνόφο.〉 Ίσως αυτό που λέει, μέσα σε γνόφο, να σημαίνει το εξής, ότι η εξουσία του είναι τόσο μεγάλη, και, ό,τι κι αν πράξει, δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να εναντιωθεί, αλλά ούτε και κανείς που να γνωρίζει πώς καταστρέφεται. Αυτό είναι που λέει: Επειδή του έλεγαν συνεχώς: να ορθρίζεις προς τον Κύριο και θα σε εισακούσει, λέει: «πώς;». «Αν είμαι δίκαιος, δεν θα με εισακούσει, και αν εξετάσει τα λόγια μου, δεν ξέρω ότι είμαι δίκαιος· κι αν τον επικαλεστώ, δεν ξέρω αν με έχει ακούσει. Διότι, από την παρούσα κατάσταση, δεν μπορώ να τα συμπεράνω αυτά.» 9,17b 〈πολλαπλασίασε δε τα συντρίμματά μου χωρίς λόγο.〉 Εσύ όμως είπες να καταστραφούν τα υπάρχοντά του μάταια και χωρίς λόγο.

Διότι η κακία από τη φύση της πληγώνει τον ίδιο της τον εαυτό. «Άνθρωπος άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής, ο οποίος απέχει από κάθε πονηρό πράγμα». Ποια βλάβη προέρχεται από τους ανθρώπους που μας καταφρονούν και από ολόκληρη την οικουμένη, όταν ο Δεσπότης των αγγέλων μάς επαινεί και μάς αναδεικνύει; Όπως ακριβώς, εάν Εκείνος δεν μας ευλογεί, ακόμη κι αν μας επαινούν όλοι όσοι κατοικούν στη γη και στη θάλασσα, δεν υπάρχει κανένα όφελος. Σε αυτό λοιπόν ας αποβλέπουμε πάντοτε, στο πώς δηλαδή ο Ίδιος θα μας ανακηρύξει· και εάν συμβαίνει αυτό, είμαστε ανώτεροι από όλους, έστω κι αν βρισκόμαστε σε φτώχεια, σε ασθένεια και μέσα σε αισθητά δεινά. Επειδή και ο μακάριος Ιώβ, ενώ καθόταν πάνω στην κοπριά, και ήταν περικυκλωμένος από το ιχώρ των τραυμάτων του, και ανάβλυζε από αμέτρητες πηγές σκωλήκων, και υπέφερε εκείνα τα ανίατα μαρτύρια, δεχόμενος τα εμπτύσματα των υπηρετών, την επιβουλή των φίλων, των εχθρών, της συζύγου του, και έχοντας περιπέσει σε φτώχεια, σε πείνα, σε εκείνη την αθεράπευτη αρρώστια, ήταν ο πιο μακάριος από όλους. Πώς; Επειδή ο Θεός τον ευλογούσε, λέγοντας: «Άνθρωπος δίκαιος, άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής».

Κεφάλαιο Β΄. «Και συνέβη εκείνη την ημέρα, να έλθουν οι άγγελοι του Θεού για να παραστούν ενώπιον του Κυρίου, και ο διάβολος ήλθε ανάμεσά τους, για να παραστεί ενώπιον του Κυρίου.» Γιατί άραγε τους παρουσιάζει να παρίστανται κάθε ημέρα; Για να μάθουμε ότι τα παρόντα δεν στερούνται θείας πρόνοιας, αλλά δίνουν λόγο για τα όσα γίνονται κάθε ημέρα, και κάθε ημέρα αποστέλλονται οι άγγελοι για να οικονομήσουν κάτι, έστω και αν εμείς δεν το γνωρίζουμε. «Και είπε ο Κύριος στον διάβολο: Από πού έρχεσαι εσύ;» Γνώριζε από πού ήλθε, ότι δηλαδή είχε ηττηθεί από τον δίκαιο· αλλά θέλει να δει αν ομολογεί την ήττα του με ειλικρίνεια. «Είπε λοιπόν ο Κύριος προς τον διάβολο: Πρόσεξες τον θεράποντά μου Ιώβ; Διότι δεν υπάρχει όμοιός του μεταξύ αυτών που βρίσκονται πάνω στη γη· άνθρωπος άκακος, αληθινός, άμεμπτος, θεοσεβής, ο οποίος απέχει από κάθε κακό, και ακόμη διατηρεί την ακακία του· εσύ όμως είπες να καταστραφούν τα υπάρχοντά του χωρίς λόγο.» Ο μεν διάβολος, αποκρύπτοντας την ήττα του, χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια που είπε την πρώτη φορά· «Αφού περιήλθα», λέγει, «τη γη, βρίσκομαι εδώ».

Ο Θεός όμως αποκαλύπτει αυτό που εκείνος από φθόνο απέκρυψε· και επειδή, ρωτώντας τον, δεν έμαθε από αυτόν για την ήττα που υπέστη, ο Ίδιος την στηλιτεύει και φανερώνει τη νίκη του δικαίου: «Περιδιάβηκα τη σύμπασα και βρίσκομαι εδώ». Τι λοιπόν; Γι' αυτό εξήλθες; Αυτό ζήτησες; Εσύ δεν είπες: «Παράδωσέ μου τα υπάρχοντα του Ιώβ»; Γιατί αποκρύπτεις τον αγώνα; Για να αφανίσεις τον στέφανο της νίκης. «Πρόσεξες τον θεράποντά μου; Διότι δεν υπάρχει άλλος όμοιός του, άνθρωπος άκακος».

Γυμνώθηκε από τα υπάρχοντά του, αλλά δεν γυμνώθηκε από την ευσέβεια. Δεν θέλησες, ω αναίσχυντε, να με πιστέψεις ως Θεό. Από την εμπειρία λοιπόν, δεν έπρεπε πια να βεβαιωθείς ότι ο δούλος μου δεν μετράει τη φιλοσοφία με βάση τις ευπραγίες; Πρόσεξε δε, δεν είπε ότι μάταια χάθηκαν τα υπάρχοντά του, αλλά, «Εσύ προέτρεψες να τον καταστρέψω μάταια»· διότι ο ίδιος έλαβε όχι τον τυχόντα μισθό για αυτήν την απώλεια. «Αλλά, απλώνοντας το χέρι σου, άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του· και αληθινά, κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει». Χρυσοστόμου και Ολυμπιοδώρου. Ωμό είναι το θηρίο και αναίσχυντο· διότι δεν αρκείται μόνο στο να χορτάσει από τις σάρκες μας, αλλά θέλει να διαπεράσει μέχρι τα οστά και τους μυελούς· δεν στερείται πονηρίας, βρίσκει πάλι νέα επινόηση. Δεν είναι τίποτα σπουδαίο, λέει, αν έχασε τα υπάρχοντα, περιφρονώντας πρόθυμα τα πάντα, προκειμένου να σώσει τον εαυτό του. Αλλά, μήπως δεν μου δίνεις την άδεια να πάρω την ψυχή του; Διότι αυτό υπονόησε, ζητώντας το με το να λέει: Θα δώσει τα πάντα για την ψυχή του· χτύπησε, λοιπόν, το σώμα. Και γιατί δεν το ζήτησε αυτό εξαρχής; Σκέφτηκε ότι, αν συμβεί να τον νικήσει, είναι προτιμότερο να κερδίσει τη νίκη ξεκινώντας από τα μικρότερα· αν όχι, θα επικρατήσω μέσω του σώματος. Δεν έχουν μεγάλη αξία, λέει, τα υπάρχοντα για τους ανθρώπους· διότι για τη σωτηρία της δικής τους ψυχής, δίνουν τα πάντα. Και δεν είπε απλώς να αγγίξει τις σάρκες, αλλά με τέτοιον τρόπο ώστε το κακό να γεννηθεί και από μέσα, τόσο με πονηρία συνομιλεί.

ΚΕΦ. Θʹ. «Παίρνοντας τον λόγο ο Ιώβ λέγει: Αληθινά γνωρίζω ότι έτσι είναι». Πόση φιλοσοφία κρύβουν αυτά τα λόγια· «Γνωρίζω», λέγει, «ότι οι ασεβείς χάνονται, ενώ οι δίκαιοι όχι». Βλέπεις πώς σε καμία περίπτωση δεν καταλογίζει αδικία στον Θεό. «Αυτός που κάνει έργα μεγάλα και ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία είναι αναρίθμητα». Αυτά που προανέφερα, λέγει, δεν είναι μεγάλα και ανεξιχνίαστα, μολονότι είναι ορατά; Πόσο μάλλον τα αόρατα; Πρόσεξε δε ότι πουθενά δεν αναφέρεται στην ουσία του Θεού, αλλά στις ενέργειές Του. Και γιατί, λέγει, να μιλώ για το καθένα από αυτά ξεχωριστά; Διότι τα έργα του Θεού είναι μεγάλα, ακατάληπτα και αναρίθμητα. «Και πολλές πληγές μού προκάλεσε αναιτίως». Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Θεός προς τον διάβολο γι' αυτόν: «Εσύ όμως ζήτησες να καταστραφούν τα υπάρχοντά του αναιτίως»· τι απορείς, λοιπόν, εάν αυτό που είπε ο Θεός, το ίδιο λέγει και ο Ιώβ, ότι δηλαδή επλήγη «αναιτίως», όχι επειδή αμάρτησε, αλλά επειδή κανένα όφελος δεν θα προκύψει από την τιμωρία του και τον βασανισμό του. «Διότι, εάν πλυθώ με χιόνι και καθαριστώ με χέρια καθαρά, με βύθισες αρκετά μέσα στον ρύπο, ώστε να με σιχαθεί και η ίδια μου η ενδυμασία».

Τι έπραξε λοιπόν ο Θεός; Θέλοντας να δείξει ότι οι άγιοι δεν τον λατρεύουν με σκοπό την ανταμοιβή, του αφαίρεσε όλη την περιουσία, τον παρέδωσε στη φτώχεια και επέτρεψε να περιπέσει σε βαριά ασθένεια. Έπειτα, ελέγχοντάς τον ότι μάταια υποπτεύθηκε αυτά, του λέει: «Ακόμη διατηρεί την ακακία του· εσύ όμως μου είπες να καταστρέψω τα υπάρχοντά του αναίτια». Διότι για τους αγίους αρκεί αυτό ως αμοιβή και ανταπόδοση, το να λατρεύουν τον Θεό· επειδή και σε εκείνον που αγαπά, αρκεί αυτό ως αμοιβή, το να αγαπά το αγαπημένο του πρόσωπο, και δεν επιζητά τίποτα περισσότερο, ούτε θεωρεί ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από αυτό. Εάν δε αυτό ισχύει για τον άνθρωπο, πολύ περισσότερο ισχύει για τον Θεό· αυτό ακριβώς, λοιπόν, θέλοντας να αποδείξει ο Θεός, παραχώρησε περισσότερα από όσα ζήτησε ο διάβολος. Διότι εκείνος μεν λέει: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξέ τον»· ο δε Θεός δεν ενεργεί έτσι, αλλά του λέει: «Σε εσένα τον παραδίδω».

Τι συμβαίνει λοιπόν με τον Λάζαρο; Δεν αμάρτησε καθόλου; Ναι, αμάρτησε· γι' αυτό λέγει: «Και ο Λάζαρος τα κακά του»· διότι, όταν εσύ απολάμβανες τα αγαθά σου, τότε και ο Λάζαρος τα κακά. Επομένως, όταν δεις δίκαιο να τιμωρείται, μακάριζέ τον και λέγε: «Αυτός ο δίκαιος έχει κάποια αμαρτία, την εξοφλεί, και αναχωρεί για εκεί καθαρός· εάν δε τιμωρείται περισσότερο από τα αμαρτήματά του, αυτό του λογίζεται ως προσθήκη δικαιοσύνης». Και πρόσεξε αυτό που λέγω: Ο Ιώβ ήταν δίκαιος, άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής· και όμως βασανίστηκε το σώμα του εδώ, ώστε να αξιώσει εκεί τον μισθό του.

Αυτό που συνέβη δεν είναι αποτέλεσμα του δικού τους μίσους, αλλά δική σου δοκιμασία· τα γεγονότα δεν αποτελούν δικό τους πόλεμο, αλλά δικό σου αγώνα. Δεν ήταν εκείνοι που απομακρύνθηκαν από την αδελφική κρίση, αλλά έπρεπε και εσύ να διανύσεις τον δίαυλο των μαρτύρων. Μια απόρρητη θεία οικονομία προετοίμασε για σένα το σκάμμα και τον δίαυλο. Οπωσδήποτε ειπώθηκε και για σένα προς τον κοινό αντίπαλο της ανθρωπότητας: «Έστρεψες την προσοχή σου στον θεράποντά μου Ιωάννη;» και τα εξής.