Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:4

Για τον γενναιότατο Ιώβ δεν τολμώ να μιλήσω. Διότι αυτός υπέμεινε όλο το πέλαγος των πειρασμών χωρίς κανέναν δισταγμό, και πέρασε γενναία όλο τον κλύδωνα, τη φουρτούνα και τις τρικυμίες του αλλοτρίου, και σαν αρραγής βράχος έμεινε ασάλευτος. Και δέχθηκε όλα τα βέλη του Πονηρού και παρέμεινε άτρωτος, περιφράσσοντας τον εαυτό του με την ασπίδα της πίστεως. Και αφού καταπάλαιψε και συνέτριψε γενναία τον Εχθρό, αναδείχθηκε στεφανωμένος νικητής. Διότι, όταν ο Διάβολος τον ζητούσε για να τον υποβάλει σε πειρασμούς, μετά από εκείνη την αφόρητη πληγή του σώματος, μετά τον αφανισμό του πλούτου και την απογύμνωσή του από όλα τα κτήματα και τα υπόλοιπα, το σπίτι, τους υπηρέτες, τα παιδιά και όλη την άλλη περιουσία, όταν άκουσε τον Θεό να δίνει μαρτυρία για τις αρετές του δικαίου και να του λέει: «Έστρεψες την προσοχή σου στον δούλο μου τον Ιώβ, ότι δεν υπάρχει όμοιός του άνθρωπος πάνω στη γη, άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απέχει από κάθε πονηρό πράγμα; Ενώ εσύ, λέει, ζήτησες να καταστρέψεις τα υπάρχοντά του χωρίς λόγο». Τότε ο πονηρότατος Διάβολος, με πολλή αναισχυντία, πρόβαλε τον εξής λόγο ως δικαιολογία: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του». Δες πώς ο Διάβολος, ακούγοντας την αλήθεια, έλεγε ότι η στέρηση των πρόσκαιρων αγαθών αποτελεί σωτηρία της ψυχής.

Ήταν λοιπόν καθαρός σαν τον Ενώχ, άμεμπτος σαν τον Ιώβ. Διότι σε τίποτα δεν μπόρεσε να τον διαβάλει ή να τον κατηγορήσει εκείνος που τρέφεται με τις κατηγορίες των αμαρτωλών και ξερνά συκοφαντίες κατά των δικαίων, ούτε τόλμησε να πει για αυτόν: «Μήπως χωρίς αντάλλαγμα σέβεται ο Προκόπιος τον Κύριο;» Διότι δεν έβλεπε σε αυτόν κοπάδια προβάτων να πληθαίνουν, ούτε κατείχε ο Προκόπιος αγέλες από φορτηγές καμήλες. Από πού θα είχε ο μάρτυρας θηλυκά γαϊδούρια να βόσκουν; Από πού θα είχε ζευγάρια βοδιών να οργώνουν τη γη, αυτός που δεν κράτησε για τον εαυτό του ούτε έναν σβώλο χώμα; Αλλά ούτε και τα εξής τόλμησε να ισχυριστεί ο κοινός συκοφάντης για να χλευάσει την υπομονή του μάρτυρα: «Δέρμα αντί δέρματος, όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για την ψυχή του». Διότι μήπως ο μάρτυρας ήταν στεφανωμένος με χορό γιων ή θυγατέρων;

Αποδεικνύει δε όχι μόνο ότι ο θάνατος έχει καταλυθεί, αλλά ότι μέσω αυτού έχει εξαλειφθεί και εκείνος ο πάντοτε άσπονδος πόλεμος εναντίον μας, εννοώ δηλαδή ότι έχει καταργηθεί ο διάβολος· διότι αυτός που δεν φοβάται τον θάνατο, βρίσκεται έξω από την τυραννία του διαβόλου. Επειδή, αν κάποιος θα έδινε «δέρμα αντί δέρματος» και τα πάντα για την ψυχή του, όταν αποφασίσει να περιφρονήσει ακόμη και αυτήν, τίνος θα είναι πλέον δούλος; Κανέναν δεν τρέμει, κανέναν δεν φοβάται, είναι ανώτερος από όλους και πιο ελεύθερος από όλους.

Είπε ότι: «Ακόμη διατηρεί την ακακία του. Τι περίμενες;» «Χτύπα το σώμα του», λέει. Αυτός που τον βρήκε αδοκίμαστο και του επέβαλε τόσο μεγάλο φορτίο συμφορών χωρίς να καταφέρει τίποτα, αλλά έχοντας δοκιμαστεί απέναντι σε κάποιον ισχυρότερο, ούτε έτσι δεν υποχώρησε. Δες με πόση επιείκεια απαντά ο Θεός στον διάβολο, διδάσκοντάς μας να μην αλαζονευόμαστε κατά τις περιόδους της ευημερίας. Διότι η επιείκεια είναι σπουδαίο πράγμα ακόμη και όταν επικρατούμε. Τι λέει λοιπόν ο διάβολος, ο ακόρεστος, που ποτέ δεν βάζει τέλος στις εναντίον μας συμφορές; 〈Αποκρινόμενος δε ο διάβολος είπε στον Κύριο:〉 〈Δέρμα αντί δέρματος·〉 〈και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του.〉 «Ακόμη και αν χρειαστεί να δώσει ένα άλλο σώμα, δεν θα το αρνηθεί.» Δηλαδή: «Αν και έδωσε τα παιδιά του, αυτό είναι σύνηθες στους ανθρώπους. Τίποτε δεν είναι πολυτιμότερο για τον άνθρωπο από τον ίδιο του τον εαυτό. Δεν έχει αγγίξει ακόμη τα πιο ζωτικά.» «Και όμως εσύ έλεγες: "Εάν του τα αφαιρέσω αυτά, θα σε βλασφημήσει".» Γιατί όμως δεν το ζήτησε αυτό εξ αρχής; Αναλογίστηκε πως, «εάν τύχει και ηττηθεί, είναι καλύτερο», λέει, «να κερδίσω τη νίκη από τα μικρότερα. Εάν όμως δεν επικρατήσω μέσω των υλικών αγαθών, θα επικρατήσω μέσω του σώματος. Και θα είναι αισχρή η ήττα του, εάν βλασφημήσει για τα υλικά αγαθά· εάν πάλι δεν βλασφημήσει, απομένει να προχωρήσω και σε άλλα». Γι' αυτό το κράτησε αυτό για αργότερα. Και όλα, λέει, όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του. Μήπως τα έδωσε ο ίδιος; Εσύ του τα αφαίρεσες.

Γυμνώθηκε από τα υπάρχοντά του, αλλά δεν γυμνώθηκε από την ευσέβεια. Δεν θέλησες, ω αναίσχυντε, να με πιστέψεις ως Θεό. Από την εμπειρία λοιπόν, δεν έπρεπε πια να βεβαιωθείς ότι ο δούλος μου δεν μετράει τη φιλοσοφία με βάση τις ευπραγίες; Πρόσεξε δε, δεν είπε ότι μάταια χάθηκαν τα υπάρχοντά του, αλλά, «Εσύ προέτρεψες να τον καταστρέψω μάταια»· διότι ο ίδιος έλαβε όχι τον τυχόντα μισθό για αυτήν την απώλεια. «Αλλά, απλώνοντας το χέρι σου, άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του· και αληθινά, κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει». Χρυσοστόμου και Ολυμπιοδώρου. Ωμό είναι το θηρίο και αναίσχυντο· διότι δεν αρκείται μόνο στο να χορτάσει από τις σάρκες μας, αλλά θέλει να διαπεράσει μέχρι τα οστά και τους μυελούς· δεν στερείται πονηρίας, βρίσκει πάλι νέα επινόηση. Δεν είναι τίποτα σπουδαίο, λέει, αν έχασε τα υπάρχοντα, περιφρονώντας πρόθυμα τα πάντα, προκειμένου να σώσει τον εαυτό του. Αλλά, μήπως δεν μου δίνεις την άδεια να πάρω την ψυχή του; Διότι αυτό υπονόησε, ζητώντας το με το να λέει: Θα δώσει τα πάντα για την ψυχή του· χτύπησε, λοιπόν, το σώμα. Και γιατί δεν το ζήτησε αυτό εξαρχής; Σκέφτηκε ότι, αν συμβεί να τον νικήσει, είναι προτιμότερο να κερδίσει τη νίκη ξεκινώντας από τα μικρότερα· αν όχι, θα επικρατήσω μέσω του σώματος. Δεν έχουν μεγάλη αξία, λέει, τα υπάρχοντα για τους ανθρώπους· διότι για τη σωτηρία της δικής τους ψυχής, δίνουν τα πάντα. Και δεν είπε απλώς να αγγίξει τις σάρκες, αλλά με τέτοιον τρόπο ώστε το κακό να γεννηθεί και από μέσα, τόσο με πονηρία συνομιλεί.

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Η διαφορά ως προς τον χρόνο. Διότι, αφού έζησε πριν από τη χάρη και πριν από τον νόμο, επέδειξε τέτοια φιλοσοφία, χωρίς να έχει απολαύσει διδασκαλία, χωρίς να έχει μελετήσει κείμενα ή βιβλία, χωρίς να έχει δει άλλους τέτοιους ανθρώπους, μην έχοντας τη δυνατότητα να ανατρέξει στο παρελθόν και να αναλογιστεί αυτούς που είχαν επιτύχει στην αρετή. Διότι δεν υπήρχε ακόμη γραφή ή ιστορία που να παραδίδει τα γεγονότα. Απεναντίας, σε δρόμο απάτητο, σε θάλασσα απροσπέλαστη, μέσα σε τόσο μεγάλο σκοτάδι κακίας, μόνος και πρώτος εκείνος τότε χάραξε αυτόν τον δρόμο της φιλοσοφίας, αποδεικνυόμενος κατεξοχήν άριστος στο κορύφωμα των αγαθών. Διότι είναι μέγιστο το να κατορθώνει κανείς και τα μικρότερα μέρη της αρετής, αλλά είναι πολύ μεγαλύτερο το να είναι άριστος στο ύψιστο από όλα. Και ότι το ύψιστο όλων είναι η υπομονή, κανείς δεν θα φέρει αντίρρηση. Αυτά εξάλλου γνωρίζοντας και ο ίδιος ο διάβολος, έλεγε: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει υπέρ της ψυχής του. Αλλά άπλωσε το χέρι σου, και άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του». Από αυτό είναι φανερό ότι τούτο το κατόρθωμα είναι το ύψιστο όλων, και ότι απαιτεί ψυχή ακμαία και σιδερένια.

Αλλά όμως, και χωρίς αυτά, κατέκτησε το βραβείο της αρετής με το να τα υπομείνει όλα γενναία, με το να βλέπει τον σκληρό και απάνθρωπο να ευημερεί και να ζει μέσα στην τρυφή, ενώ ο ίδιος βρισκόταν σε τόσα δεινά, χωρίς να ξεστομίσει κανέναν απρεπή λόγο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο απολάμβανε τους κόλπους του Αβραάμ αυτός που βρισκόταν σε κατάσταση όχι καλύτερη από νεκρό, αλλά ήταν τότε ριγμένος ανήμπορος στην πύλη του πλουσίου, και στεφανωνόταν μαζί με τον πατριάρχη που είχε κατορθώσει τόσα πολλά· και ανακηρυσσόταν νικητής, και απολάμβανε τους κόλπους εκείνου, χωρίς να έχει κάνει ελεημοσύνες, χωρίς να έχει απλώσει το χέρι σε αδικημένο, χωρίς να έχει φιλοξενήσει ξένους, μη μπορώντας να επιδείξει κανένα άλλο από τέτοιου είδους έργα, παρά μόνο ότι για τα πάντα ευχαριστούσε τον Θεό, αποκομίζοντας έτσι τον λαμπρό στέφανο της υπομονής. Διότι μεγάλο έργο είναι η ευχαριστία, η φιλοσοφία και η καρτερία που δοκιμάζεται και ασκείται μέσα σε τόσα δεινά· και αυτό είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμα από όλα. Γι' αυτό και ο Ιώβ στεφανώθηκε, εξαιτίας του οποίου άλλωστε και ο διάβολος έλεγε: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για την ψυχή του· αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τη σάρκα του». Διότι δεν είναι μικρό πράγμα το να χαλιναγωγείς μια πονεμένη ψυχή, ώστε να μην αμαρτήσει καθόλου.

Αλλ' όμως, βλέποντας να ξεσηκώνεται τόση τρικυμία μέσα σε μια σύντομη χρονική στιγμή, στους αγρούς, στην οικία, στα κοπάδια, στα τέκνα του, τα επάλληλα κύματα και τους συνεχείς σκοπέλους και το βαθύ σκοτάδι και τον αβάσταχτο κλύδωνα, ούτε από την αθυμία καταβλήθηκε, ούτε αισθάνθηκε σχεδόν όσα είχαν συμβεί, παρά μόνον κατά το μέτρο που ήταν άνθρωπος και πατέρας. Όταν όμως παραδόθηκε στην αρρώστια και στις πληγές, τότε και τον θάνατο επιζητούσε, τότε οδύρεται και θρηνεί, για να μάθεις πώς αυτό είναι το πιο δυσβάσταχτο από όλα και αποτελεί το ύψιστο είδος της υπομονής. Και αυτό δεν το αγνοεί ούτε και ο ίδιος ο πονηρός δαίμονας, αλλά, επειδή, αφού προκάλεσε όλα εκείνα, έβλεπε τον αθλητή να παραμένει ατάραχος και αθόρυβος, όρμησε σε αυτόν σαν για τον μεγαλύτερο άθλο, λέγοντας: «Όλα τα άλλα είναι υποφερτά, και αν χάσει κανείς παιδί, και αν χάσει κτήματα, και οτιδήποτε άλλο –διότι αυτό σημαίνει το: "Δέρμα αντί δέρματος"–, το καίριο πλήγμα όμως είναι όταν δεχθεί κανείς τους πόνους στο σώμα του». Για αυτόν ακριβώς τον λόγο, αφού ηττήθηκε μετά από αυτόν τον άθλο, δεν είχε τη δύναμη ούτε άχνα να βγάλει, μολονότι προηγουμένως αντιμιλούσε με τον πιο ξεδιάντροπο τρόπο.

Αλλά αυτός, χωρίς να έχει λάβει διδασκαλία, χωρίς να έχει μελετήσει συγγράμματα ή βιβλία, χωρίς να έχει δει άλλους ως πρότυπα, μη έχοντας τη δυνατότητα να ανατρέξει στο παρελθόν και να αναλογιστεί αυτούς που είχαν επιτύχει αντίστοιχα κατορθώματα· διότι δεν υπήρχε ακόμη Γραφή, ούτε ιστορία που να παραδίδει τα γεγονότα που είχαν συμβεί. Αντιθέτως, σε δρόμο απάτητο, σε θάλασσα απροσπέλαστη, μέσα σε τόσο μεγάλο σκοτάδι κακίας, μόνος και πρώτος εκείνος τότε άνοιξε αυτόν τον δρόμο της φιλοσοφίας, αναδεικνυόμενος στο έπακρο άριστος στο κορύφωμα των αγαθών. Διότι είναι μεν μέγιστο το να κατορθώνει κανείς και τα μικρότερα μέρη της αρετής, πολύ δε μεγαλύτερο το να αναδεικνύεται άριστος στο ύψιστο όλων. Και το ότι το ύψιστο όλων είναι η υπομονή, κανείς δεν πρόκειται να το αμφισβητήσει. Αυτά ακριβώς γνωρίζοντας και ο ίδιος ο διάβολος, έλεγε: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα υπάρχουν στον άνθρωπο, θα τα δώσει για την ψυχή του· όμως, άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τη σάρκα του». Από αυτό καθίσταται φανερό ότι το κατόρθωμα τούτο είναι το ανώτατο από όλα, και ότι απαιτεί ψυχή ρωμαλέα και σιδερένια.

Όταν δε είδε τον δίκαιο να μην εκστομίζει κανένα βλάσφημο λόγο, αλλά μάλλον να αναπέμπει λόγια ευχαριστίας στον Θεό, επιχειρεί πάλι να τον διαβάλει στον Θεό. Και λέει: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του». Εφόσον εκείνος, λέει, είναι υγιής, λογάριασε ως ένα τίποτα την αφαίρεση του πλούτου του. «Αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του· και θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Έπειτα, αφού έλαβε την άδεια να στραφεί εναντίον της υγείας του δικαίου, του επιτίθεται με κακόηθες έλκος και αναγκάζει να ζει πάνω σε κοπριά, αυτόν που πριν από λίγο ήταν βασιλιάς πάνω σε θρόνο.