Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:5

Κατά τον καιρό της κρίσεως, ωστόσο, όταν επιβάλει το χέρι Του πάνω στον λαό, λέγεται ότι και τα όρη θα παροξυνθούν, υποδηλώνοντας ο λόγος ότι ολόκληρη η κτίση συμμετέχει στην τιμωρία των αμαρτωλών. Διότι, όπως κατά τις πληγές των Αιγυπτίων, ο πόλεμος εναντίον τους προερχόταν από παντού (από τον αέρα, από τη γη, από το ύδωρ), έτσι και τώρα, όταν ο Κύριος επιβάλει το χέρι Του επί του λαού για να τον πατάξει, και τα όρη θα παροξυνθούν, και τα πτώματα του λαού, που εξαιτίας της ατιμίας τους θα κείτονται στη μέση του δρόμου σαν κοπριά, θα καταπατηθούν. — Αναλογίσου εκείνους που περιέπεσαν σε αμαρτίες, που παρέμειναν προσκολλημένοι στα πράγματα του παρόντος βίου και καταπατούνται από τις αντίθετες δυνάμεις, για τους οποίους, εξαιτίας της αμετανόητης καρδιάς τους, ο λόγος του Κυρίου αναφέρει ότι δεν θα αποτραπεί ο θυμός Του, αλλά το χέρι Του θα παραμένει ακόμη ψηλά, δηλαδή υψωμένο για εκδίκηση (ονομάζοντας «χέρι» την κολαστική δύναμη, σύμφωνα με τον Ιώβ: «Διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε»)· όπως επίσης και ο διάβολος χρησιμοποιεί τη λέξη «χέρι» για τον καιρό της τιμωρίας: «Αντίθετα, άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τα οστά του».

Και ο διάβολος, απευθυνόμενος στον Κύριο, έλεγε: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε όλα όσα έχει». Και πάλι: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τις σάρκες του και τα οστά του». Όμως, άλλο ήταν το χέρι, και άλλα ήταν τα βέλη που έπλητταν τις σάρκες του και τα σωματικά του υπάρχοντα.

«Διότι τα βέλη σου μπήχτηκαν μέσα μου». Διότι ο μεν αθλητής Ιώβ, έχοντας υπομείνει κάθε είδους πειρασμούς, δεν αγνοούσε από πού του συνέβαιναν αυτά· γι’ αυτό έλεγε: «Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο στόμα μου, των οποίων ο θυμός απομυζά το αίμα μου». Ο δε Δαβίδ, μην έχοντας πληγεί στο σώμα όπως ο Ιώβ, αλλά έχοντας τραυματιστεί καίρια στην ίδια του την ψυχή, δεν λέει όπως ο Ιώβ: «Διότι τα βέλη του Κυρίου βρίσκονται στο στόμα μου»· αλλά, «Διότι τα βέλη σου μπήχτηκαν μέσα μου, και στήριξες επάνω μου το χέρι σου». Εκείνος δε μνημονεύει το χέρι του Κυρίου λέγοντας: «Διότι το χέρι του Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε». Και ο διάβολος έλεγε στον Κύριο: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε όλα όσα έχει»· και πάλι: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τις σάρκες του και τα οστά του». Αλλά άλλο ήταν το χέρι και άλλα τα βέλη που έπληξαν τις σάρκες του και τα σωματικά του υπάρχοντα. Εδώ όμως, επειδή ο Δαβίδ έχει νοσήσει στην ίδια του την ψυχή, υποδηλώνει ότι τον έπληξαν άλλα βέλη, και ότι τον άγγιξε ένα άλλο χέρι του Θεού, όπως προείπαμε, δηλαδή τα λογικά βέλη, ή μάλλον οι ίδιοι οι λόγοι του Θεού που διαπερνούν την ψυχή του και τιμωρούν την ίδια του τη συνείδηση.

Μήπως του τέθηκε το δίλημμα να χαθεί ο ίδιος ή τα χρήματα, και επέλεξε το δεύτερο; Πώς να μη βλασφημήσει, ω μιαρέ; Αυτό που λέει είναι το εξής, ότι για τον άνθρωπο το πιο αναγκαίο από όλα είναι ο ίδιος του ο εαυτός, και όλα τα άλλα έρχονται δεύτερα. Δες πάλι πώς παγιδεύεται από τις ίδιες του τις απαντήσεις. Διότι, για να μην αφήσει στον εαυτό του πλέον καμία πρόφαση ούτε δικαιολογία ότι τάχα δεν άγγιξε τα ίδια τα αναγκαία, και ότι δεν βρήκε το μεγαλύτερο από όλα τα πατήματα, ο ίδιος προλαμβάνει και δηλώνει ότι για τον άνθρωπο όλα έρχονται δεύτερα σε σχέση με τον εαυτό του, και ότι όλα θα τα θυσιάσει εύκολα ώστε να διατηρήσει και να διαφυλάξει τον εαυτό του, και πως το πιο αναγκαίο από όλα είναι ο ίδιος του ο εαυτός. «Εδώ λοιπόν θέλω να βρω το πάτημα». «Δεν έχουν μεγάλη αξία», λέει, «τα χρήματα για τους ανθρώπους». Ας ακούσουμε, αγαπητοί, έστω και τον διάβολο, και ας ντραπούμε, διότι όλα πρέπει να τα εγκαταλείπουμε υπέρ της ψυχής, και αυτό είναι σύμφωνο με τη φύση των ανθρώπων, έτσι ώστε στερούμαστε κάθε συγγνώμης, όταν βλασφημούμε εξαιτίας των χρημάτων. «Δεν είναι τίποτε το σπουδαίο τα χρήματα», λέει. «Διότι για τη σωτηρία της δικής τους ψυχής τα δίνουν όλα». Και πάλι του ζητά: «Όμως», λέει, «άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του, και στ' αλήθεια κατά πρόσωπο θα σε βλασφημήσει». Μιλάει με πονηρία. Δεν αναφέρθηκε απλώς στις σάρκες, αλλά και στα οστά, ώστε το κακό να γεννηθεί από μέσα.

Γυμνώθηκε από τα υπάρχοντά του, αλλά δεν γυμνώθηκε από την ευσέβεια. Δεν θέλησες, ω αναίσχυντε, να με πιστέψεις ως Θεό. Από την εμπειρία λοιπόν, δεν έπρεπε πια να βεβαιωθείς ότι ο δούλος μου δεν μετράει τη φιλοσοφία με βάση τις ευπραγίες; Πρόσεξε δε, δεν είπε ότι μάταια χάθηκαν τα υπάρχοντά του, αλλά, «Εσύ προέτρεψες να τον καταστρέψω μάταια»· διότι ο ίδιος έλαβε όχι τον τυχόντα μισθό για αυτήν την απώλεια. «Αλλά, απλώνοντας το χέρι σου, άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του· και αληθινά, κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει». Χρυσοστόμου και Ολυμπιοδώρου. Ωμό είναι το θηρίο και αναίσχυντο· διότι δεν αρκείται μόνο στο να χορτάσει από τις σάρκες μας, αλλά θέλει να διαπεράσει μέχρι τα οστά και τους μυελούς· δεν στερείται πονηρίας, βρίσκει πάλι νέα επινόηση. Δεν είναι τίποτα σπουδαίο, λέει, αν έχασε τα υπάρχοντα, περιφρονώντας πρόθυμα τα πάντα, προκειμένου να σώσει τον εαυτό του. Αλλά, μήπως δεν μου δίνεις την άδεια να πάρω την ψυχή του; Διότι αυτό υπονόησε, ζητώντας το με το να λέει: Θα δώσει τα πάντα για την ψυχή του· χτύπησε, λοιπόν, το σώμα. Και γιατί δεν το ζήτησε αυτό εξαρχής; Σκέφτηκε ότι, αν συμβεί να τον νικήσει, είναι προτιμότερο να κερδίσει τη νίκη ξεκινώντας από τα μικρότερα· αν όχι, θα επικρατήσω μέσω του σώματος. Δεν έχουν μεγάλη αξία, λέει, τα υπάρχοντα για τους ανθρώπους· διότι για τη σωτηρία της δικής τους ψυχής, δίνουν τα πάντα. Και δεν είπε απλώς να αγγίξει τις σάρκες, αλλά με τέτοιον τρόπο ώστε το κακό να γεννηθεί και από μέσα, τόσο με πονηρία συνομιλεί.

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Η διαφορά ως προς τον χρόνο. Διότι, αφού έζησε πριν από τη χάρη και πριν από τον νόμο, επέδειξε τέτοια φιλοσοφία, χωρίς να έχει απολαύσει διδασκαλία, χωρίς να έχει μελετήσει κείμενα ή βιβλία, χωρίς να έχει δει άλλους τέτοιους ανθρώπους, μην έχοντας τη δυνατότητα να ανατρέξει στο παρελθόν και να αναλογιστεί αυτούς που είχαν επιτύχει στην αρετή. Διότι δεν υπήρχε ακόμη γραφή ή ιστορία που να παραδίδει τα γεγονότα. Απεναντίας, σε δρόμο απάτητο, σε θάλασσα απροσπέλαστη, μέσα σε τόσο μεγάλο σκοτάδι κακίας, μόνος και πρώτος εκείνος τότε χάραξε αυτόν τον δρόμο της φιλοσοφίας, αποδεικνυόμενος κατεξοχήν άριστος στο κορύφωμα των αγαθών. Διότι είναι μέγιστο το να κατορθώνει κανείς και τα μικρότερα μέρη της αρετής, αλλά είναι πολύ μεγαλύτερο το να είναι άριστος στο ύψιστο από όλα. Και ότι το ύψιστο όλων είναι η υπομονή, κανείς δεν θα φέρει αντίρρηση. Αυτά εξάλλου γνωρίζοντας και ο ίδιος ο διάβολος, έλεγε: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει υπέρ της ψυχής του. Αλλά άπλωσε το χέρι σου, και άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του». Από αυτό είναι φανερό ότι τούτο το κατόρθωμα είναι το ύψιστο όλων, και ότι απαιτεί ψυχή ακμαία και σιδερένια.

Τι έπραξε λοιπόν ο Θεός; Θέλοντας να δείξει ότι οι άγιοι δεν τον λατρεύουν με σκοπό την ανταμοιβή, του αφαίρεσε όλη την περιουσία, τον παρέδωσε στη φτώχεια και επέτρεψε να περιπέσει σε βαριά ασθένεια. Έπειτα, ελέγχοντάς τον ότι μάταια υποπτεύθηκε αυτά, του λέει: «Ακόμη διατηρεί την ακακία του· εσύ όμως μου είπες να καταστρέψω τα υπάρχοντά του αναίτια». Διότι για τους αγίους αρκεί αυτό ως αμοιβή και ανταπόδοση, το να λατρεύουν τον Θεό· επειδή και σε εκείνον που αγαπά, αρκεί αυτό ως αμοιβή, το να αγαπά το αγαπημένο του πρόσωπο, και δεν επιζητά τίποτα περισσότερο, ούτε θεωρεί ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από αυτό. Εάν δε αυτό ισχύει για τον άνθρωπο, πολύ περισσότερο ισχύει για τον Θεό· αυτό ακριβώς, λοιπόν, θέλοντας να αποδείξει ο Θεός, παραχώρησε περισσότερα από όσα ζήτησε ο διάβολος. Διότι εκείνος μεν λέει: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξέ τον»· ο δε Θεός δεν ενεργεί έτσι, αλλά του λέει: «Σε εσένα τον παραδίδω».

Αλλά όμως, και χωρίς αυτά, κατέκτησε το βραβείο της αρετής με το να τα υπομείνει όλα γενναία, με το να βλέπει τον σκληρό και απάνθρωπο να ευημερεί και να ζει μέσα στην τρυφή, ενώ ο ίδιος βρισκόταν σε τόσα δεινά, χωρίς να ξεστομίσει κανέναν απρεπή λόγο. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο απολάμβανε τους κόλπους του Αβραάμ αυτός που βρισκόταν σε κατάσταση όχι καλύτερη από νεκρό, αλλά ήταν τότε ριγμένος ανήμπορος στην πύλη του πλουσίου, και στεφανωνόταν μαζί με τον πατριάρχη που είχε κατορθώσει τόσα πολλά· και ανακηρυσσόταν νικητής, και απολάμβανε τους κόλπους εκείνου, χωρίς να έχει κάνει ελεημοσύνες, χωρίς να έχει απλώσει το χέρι σε αδικημένο, χωρίς να έχει φιλοξενήσει ξένους, μη μπορώντας να επιδείξει κανένα άλλο από τέτοιου είδους έργα, παρά μόνο ότι για τα πάντα ευχαριστούσε τον Θεό, αποκομίζοντας έτσι τον λαμπρό στέφανο της υπομονής. Διότι μεγάλο έργο είναι η ευχαριστία, η φιλοσοφία και η καρτερία που δοκιμάζεται και ασκείται μέσα σε τόσα δεινά· και αυτό είναι το μεγαλύτερο κατόρθωμα από όλα. Γι' αυτό και ο Ιώβ στεφανώθηκε, εξαιτίας του οποίου άλλωστε και ο διάβολος έλεγε: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για την ψυχή του· αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τη σάρκα του». Διότι δεν είναι μικρό πράγμα το να χαλιναγωγείς μια πονεμένη ψυχή, ώστε να μην αμαρτήσει καθόλου.

Αλλά αυτός, χωρίς να έχει λάβει διδασκαλία, χωρίς να έχει μελετήσει συγγράμματα ή βιβλία, χωρίς να έχει δει άλλους ως πρότυπα, μη έχοντας τη δυνατότητα να ανατρέξει στο παρελθόν και να αναλογιστεί αυτούς που είχαν επιτύχει αντίστοιχα κατορθώματα· διότι δεν υπήρχε ακόμη Γραφή, ούτε ιστορία που να παραδίδει τα γεγονότα που είχαν συμβεί. Αντιθέτως, σε δρόμο απάτητο, σε θάλασσα απροσπέλαστη, μέσα σε τόσο μεγάλο σκοτάδι κακίας, μόνος και πρώτος εκείνος τότε άνοιξε αυτόν τον δρόμο της φιλοσοφίας, αναδεικνυόμενος στο έπακρο άριστος στο κορύφωμα των αγαθών. Διότι είναι μεν μέγιστο το να κατορθώνει κανείς και τα μικρότερα μέρη της αρετής, πολύ δε μεγαλύτερο το να αναδεικνύεται άριστος στο ύψιστο όλων. Και το ότι το ύψιστο όλων είναι η υπομονή, κανείς δεν πρόκειται να το αμφισβητήσει. Αυτά ακριβώς γνωρίζοντας και ο ίδιος ο διάβολος, έλεγε: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα υπάρχουν στον άνθρωπο, θα τα δώσει για την ψυχή του· όμως, άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τη σάρκα του». Από αυτό καθίσταται φανερό ότι το κατόρθωμα τούτο είναι το ανώτατο από όλα, και ότι απαιτεί ψυχή ρωμαλέα και σιδερένια.

Όταν δε είδε τον δίκαιο να μην εκστομίζει κανένα βλάσφημο λόγο, αλλά μάλλον να αναπέμπει λόγια ευχαριστίας στον Θεό, επιχειρεί πάλι να τον διαβάλει στον Θεό. Και λέει: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του». Εφόσον εκείνος, λέει, είναι υγιής, λογάριασε ως ένα τίποτα την αφαίρεση του πλούτου του. «Αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του· και θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Έπειτα, αφού έλαβε την άδεια να στραφεί εναντίον της υγείας του δικαίου, του επιτίθεται με κακόηθες έλκος και αναγκάζει να ζει πάνω σε κοπριά, αυτόν που πριν από λίγο ήταν βασιλιάς πάνω σε θρόνο.