Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:6

Αυτά μεν λοιπόν αναφέρονται σε εκείνα· διά μέσου όμως των προκειμένων χωρίων αναπτύσσει εκτενώς εκείνα που είχαν ειπωθεί τότε παρεμπιπτόντως, δείχνοντας πώς ακριβώς είχαν λεχθεί: «Και του Κυρίου, του Κυρίου είναι οι διέξοδοι του θανάτου», και το, «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Διότι αυτά τα αναλύει εκτενώς εδώ, λέγοντας: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει κανένα στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε». Ο Λόγος δε συνηθίζει να ονομάζει ύδατα τους πειρασμούς και τους διωγμούς και τις επαναστάσεις των ασεβών ανδρών. Έτσι βέβαια έχει λεχθεί και αλλού: «Τον χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε πέρασε η ψυχή μας το ακατάσχετο ύδωρ;». Και ο ίδιος δε ο Σωτήρας το δίδασκε αυτό λέγοντας: «Κατέβηκε η βροχή, ήλθαν τα ποτάμια, φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν πάνω στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Και στα προκείμενα λοιπόν, ονομάζοντας ύδατα τους πειρασμούς και τις εναντίον του επιβουλές, διδάσκει ότι εισήλθαν μέχρι την ψυχή του. Στην περίπτωση βέβαια του Ιώβ, αν και ήταν γενναίος αθλητής, έχει γραφτεί ότι ο Θεός είπε προς εκείνον που τον πείραζε: «Ιδού, όλα όσα του ανήκουν τα παραδίδω στο χέρι σου, μόνο την ψυχή του διαφύλαξε».

Ο Κύριος θα σε φυλάξει. Εκείνον που ατενίζει διαρκώς προς τον Θεό, τον φυλάττει ο ίδιος ο άγρυπνος Θεός, και σκεπάζει το δεξί του χέρι, εφόσον εκείνος επιτελεί ορθές πράξεις και αποδιώκει τους εχθρούς με τη δεξιά του· διότι οι εχθροί προσπαθούν να επιβουλευθούν κυρίως τη δεξιά των θεοφιλών ανθρώπων. Έτσι άλλωστε έχει γραφτεί: «Και ο Ιησούς ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα, και ο διάβολος στεκόταν εκ δεξιών του». — Προπάντων δε ο Θεός προφυλάσσει από την κακία, έστω κι αν επιτρέπει να δοκιμάζονται από θλίψη τα εξωτερικά αγαθά ή το σώμα· για τον Ιώβ, εξάλλου, έδωσε την παραγγελία: «Μόνο την ψυχή του να διαφυλάξεις». Και η ψυχή έχει ανάγκη από φύλαξη κατά τον καιρό της εξόδου της από τον βίο, καθώς και κατά την είσοδό της στην πόλη του Θεού. Διότι, ποιο είναι το όφελος αν κάποιος πέσει στη μέση του δρόμου και χαθεί; Γι' αυτό, μην μακαρίζεις κανέναν άνθρωπο πριν από το τέλος της ζωής του.

Τι λέει λοιπόν πάλι ο Θεός; «Είπε δε ο Κύριος στον διάβολο: Ιδού, σου τον παραδίδω, μόνο την ψυχή του να διατηρήσεις.» Δηλαδή: «Μην τον θανατώσεις» —ώστε έχει τη δυνατότητα, εάν λάβει την παραχώρηση— «εάν τον θανατώσεις, δεν θα υπάρχει πλέον για εμάς το θέατρο του αγώνα.» Ώστε μπορεί μεν να θανατώσει τον άνθρωπο, να του κάνει κακό όμως δεν μπορεί. Βλέπεις; Από αυτό μαθαίνουμε ότι ο διάβολος φθονεί τους αγαθούς, και ότι, παρόλο που φθονεί, δεν τους επιτίθεται, παρά μόνο εάν το παραχωρήσει ο Θεός. Και ο Θεός πολλές φορές δεν παραχωρεί τα πάντα, αλλά άλλοτε επιτρέπει την προσβολή στα υπάρχοντα και άλλοτε στα σώματα. Διότι το να λάβει την εξουσία για δεύτερη φορά, αυτό ακριβώς υπονοεί. Από τούτο μαθαίνουμε ότι όσα μπορεί να κάνει, τα κάνει κατά παραχώρηση, και ότι, ακόμη κι αν ηττηθεί, δεν απομακρύνεται, αλλά πάντοτε επιχειρεί τα μεγαλύτερα. Είναι δε στην εξουσία του Θεού να υποχωρήσει ή να μην υποχωρήσει. Διότι γιατί δεν είπε: «Μόνο την ψυχή του να μην αγγίξεις», αλλά: «Μόνο την ψυχή του να διατηρήσεις»; Τον περιέβαλε με μεγάλο φόβο. «Μη μου πεις ότι "δεν την άγγιξα", ενώ τον θανάτωσες με άλλον τρόπο· εγώ απαιτώ από εσένα τη σωτηρία της ψυχής του.» Το «να διατηρήσεις» είναι σπουδαιότερο από το «να μην αγγίξεις». Εδώ εκφοβίζει τον εχθρό, ώστε από υπερβολική προσοχή να μην αγγίξει την ψυχή του. Επειδή δηλαδή ήταν αναμενόμενο να του προκαλέσει τέτοια ασθένεια ώστε να θανατώσει το σώμα, και να έχει τη δικαιολογία να πει ότι «δεν άγγιξα την ψυχή του», γι' αυτό λέει: «Να τη διατηρήσεις».

Διότι η πενία είναι βεβαίως σκληρή ακόμη και στην υγεία, όταν όμως προστεθεί και η αρρώστια, και μάλιστα αρρώστια που έχει ανάγκη από πολλούς για να τη φροντίσουν, το κακό γίνεται πιο ανυπόφορο. Δες τον διαβολικό θυμό· δεν λυπήθηκε κανένα μέρος του σώματος, του διέφθειρε τη σάρκα. Ω του γενναίου αθλητή και ήρωα, που πυγμαχούσε στο σώμα του ενάντια στον πονηρό δαίμονα, σαν να αναγκαζόταν κάποιος, αφού του είχαν αφαιρέσει όλα τα όπλα, να χτυπά με γυμνό χέρι το κεφάλι του ανταγωνιστή του ή να νικά μόνο με το να δέχεται ο ίδιος χτυπήματα. Του δένει λοιπόν τα χέρια ο Θεός, ενώ επρόκειτο να εξουθενώσει τον αντίπαλο. «Ιδού», λέει, «στον παραδίδω στο χέρι σου». Δεν είπε: «Πολεμήστε στήθος με στήθος», αλλά: «Σου τον παραδίδω δεμένο, και ούτε έτσι δεν θα υπερισχύσεις». Δες, πόση είναι η δύναμη των δούλων του Θεού και πόση η αδυναμία του διαβόλου. Δεν καταβάλλει τους δικαίους, ούτε όταν αυτοί κρατούνται δεμένοι. Ίσως βέβαια δεν σου φαίνεται να είναι τόσο φοβερό το πάθος, επειδή άκουσας απλώς για έλκος, αλλά άκου τη συνέχεια: «Και πήρε ο Ιώβ ένα όστρακο, για να ξύνει το πύον του». Πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει με λόγια εκείνη τη συμφορά; Τι λέω; Ούτε η ίδια η όραση δεν θα μπορέσει να την παραστήσει, παρά μόνο μέσα από την πείρα είναι δυνατόν να τη γνωρίσει κανείς καλά. Για ποιο λόγο ξυνόταν ο ίδιος; Ήταν έρημος, στερημένος από εκείνους που θα τον φρόντιζαν· διότι και αυτό ήταν έργο της διαβολικής ενέργειας, το να τον καταστήσει, δηλαδή, σε όλους βδελυρό και μισητό.

Αποδεικνύεται δε και εκ τούτου ότι καμία εξουσία δεν έχει εναντίον μας ο αρχαίος δράκων, εάν δεν του παραχωρηθεί από τον Θεό, σύμφωνα με τις άρρητες οικονομίες Του για εμάς. Και ότι δύναται μεν να θανατώσει άνθρωπο, εάν λάβει την παραχώρηση, αλλά δεν δύναται να πράξει κακό, και το ζητεί από τον Θεό. Διότι γνωρίζει, αν και εξέπεσε, ότι, αν δεν το επιτρέψει ο Θεός, αυτός δεν δύναται να πράξει τίποτα εναντίον κανενός, και η επιτροπή (άδεια) νοείται κατ' αυτόν τον τρόπο, ότι δηλαδή γίνεται με σοφία, εφόσον προέρχεται από τον Θεό. Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: αφαίρεσε από αυτόν την προστασία της εξωτερικής φροντίδας και της πνευματικής επιμέλειας· διότι δεν είναι άξιος θαυμασμού, εάν τον διαφυλάσσεις ακαταμάχητο· παραχώρησέ μου το δικαίωμα να διαφθείρω τις σάρκες του μέχρι και τους μυελούς. Διότι η συμφορά γνωρίζει πώς να ελέγχει το απαίδευτο φρόνημα, το οποίο έχει ως μοναδική αφορμή της λατρείας του προς εσένα την καλοπέραση· ώστε εάν αγγίξεις τη σάρκα του, τότε κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει, δηλαδή, φανερά θα σε βλασφημήσει. «Είπε δε ο Κύριος στον διάβολο: Ιδού, στον παραδίδω· μόνο την ψυχή του διαφύλαξε.» (Ο δε Θεοδοτίων μεταφράζει: την ψυχή του μην αγγίξεις). Του Χρυσοστόμου και του Ολυμπιοδώρου. Πάλι ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος βούλεται να καταστήσει γνωστούς σε αγγέλους και ανθρώπους τους δικούς Του στεφανωμένους αγωνιστές, επιτρέπει και αυτό, ώστε να μάθουμε εμείς ότι όσα δύναται ο Πονηρός, τα δύναται κατά παραχώρηση· και εκείνος μεν έλεγε: Εσύ άγγιξε τις σάρκες του.

Τι έπραξε λοιπόν ο Θεός; Θέλοντας να δείξει ότι οι άγιοι δεν τον λατρεύουν με σκοπό την ανταμοιβή, του αφαίρεσε όλη την περιουσία, τον παρέδωσε στη φτώχεια και επέτρεψε να περιπέσει σε βαριά ασθένεια. Έπειτα, ελέγχοντάς τον ότι μάταια υποπτεύθηκε αυτά, του λέει: «Ακόμη διατηρεί την ακακία του· εσύ όμως μου είπες να καταστρέψω τα υπάρχοντά του αναίτια». Διότι για τους αγίους αρκεί αυτό ως αμοιβή και ανταπόδοση, το να λατρεύουν τον Θεό· επειδή και σε εκείνον που αγαπά, αρκεί αυτό ως αμοιβή, το να αγαπά το αγαπημένο του πρόσωπο, και δεν επιζητά τίποτα περισσότερο, ούτε θεωρεί ότι υπάρχει κάτι ανώτερο από αυτό. Εάν δε αυτό ισχύει για τον άνθρωπο, πολύ περισσότερο ισχύει για τον Θεό· αυτό ακριβώς, λοιπόν, θέλοντας να αποδείξει ο Θεός, παραχώρησε περισσότερα από όσα ζήτησε ο διάβολος. Διότι εκείνος μεν λέει: «Άπλωσε το χέρι σου και άγγιξέ τον»· ο δε Θεός δεν ενεργεί έτσι, αλλά του λέει: «Σε εσένα τον παραδίδω».

Και δες λοιπόν τη φιλανθρωπία του Θεού και την κακία του διαβόλου. Ο μεν Θεός, θέλοντας να καθαρίσει αυτόν που αμάρτησε, τον παραδίδει μέσω της αποστολικής φωνής στον διάβολο ως σε δήμιο. Εκείνος όμως στέκεται θέλοντας σαν λιοντάρι να καταβροχθίσει αυτόν που ο ίδιος έπεισε να αμαρτήσει, και δεν κατάλαβε ότι το σώμα παραδόθηκε σε αυτόν όχι για πανωλεθρία, αλλά για σωφρονισμό, ώστε να σωθεί το πνεύμα. Διότι καμία απολύτως εξουσία δεν του ανατίθεται πάνω στην ψυχή, όπως έχει αποδειχθεί και στην περίπτωση του γενναίου Ιώβ. Επειδή και σε εκείνον, αφού έλαβε την εξουσία πάνω στα υπόλοιπα, διατάσσεται να μην τολμήσει να αγγίξει την ψυχή, δηλαδή να μην προκαλέσει έκσταση των φρενών. Και σημείωσε ότι και στην περίπτωση του δικαίου Ιώβ και στην περίπτωση αυτού που αμάρτησε στην Κόρινθο, ο πονηρός δεν λαμβάνει την εξουσία επί της ψυχής, αλλά μάλλον κρατείται μακριά από αυτήν. Διότι του παραδίδεται και ο αμαρτωλός της Κορίνθου, ώστε, όπως λέει, να σωθεί το πνεύμα. Επειδή, όταν ο αμαρτωλός πέσει στον πειρασμό για τον όλεθρο της σάρκας, και ταλαιπωρηθεί από τους πόνους του σώματος, συνειδητοποιώντας από ποια ρίζα του βλασταίνουν τα οδυνηρά, αναγκάζεται ακόμη και χωρίς να το θέλει να μισήσει την αμαρτία και να τρέξει προς την επιστροφή, διασώζοντας μαζί με το σώμα και την ψυχή του. Πώς όμως έλαβε ο Σατανάς την εξουσία εναντίον αυτού που αμάρτησε; Με το να αφοριστεί εκείνος από όλα, τόσο από την εκκλησία όσο και από την κοινωνία των φρικτών μυστηρίων.

Τα μάτια του θα είναι σαν φλέβες, που μάλλον θα αναβλύζουν νερό πηγής παρά θα προσφέρουν την όραση. Κάθε άνθρωπο θα τον μακαρίζει ως άγγελο ο άνθρωπος εκείνος, και αυτούς που υπάρχουν και αυτούς που πέρασαν και αυτούς που δεν γνώρισαν ακόμα τον κόσμο, και κάθε κτήνος και κάθε ερπετό που σέρνεται πάνω στη γη και κάθε τι που έχει πνοή ζωής θα μακαρίζει λέγοντας: «Πόσο ευλογημένα είναι όλα τα δημιουργήματα του Θεού, που ζουν χωρίς πόνο, με χαρά στην ψυχή και στη ζωή τους, ενώ εγώ μόνος βαρύνομαι από το φορτίο των αμαρτιών και κρίνομαι με τη φωτιά της κρίσης και οδυνώμαι μόνος πάνω στη γη!» Κάθε ψυχή θα τη θεωρεί ως μία και θα τη σέβεται ως αγία ενώπιον του Κυρίου, και ως ακάθαρτος θα στέκεται με ευλάβεια απέναντι σε όλους. Δεν θα ξεχωρίζει τον δίκαιο από τον άδικο, αλλά θα θεωρεί τους πάντες ίσους, καθαρούς και ακάθαρτους. Αυτός μόνος χωρίζεται από όλη την κτίση που βρίσκεται κάτω από τον ουρανό, και κάθεται πάνω σε κοπριά αμέτρητων αμαρτιών και περιβάλλεται από σκοτάδι άγνοιας και λύπης, που δεν έχει τέλος. Το δε πύον των τραυμάτων του θα το ξύνει όχι με όστρακο όπως ο Ιώβ, αλλά με τα νύχια των χεριών του εξαιτίας της σφοδρότητας του πόνου της καρδιάς του· διότι ο Ιώβ, αν και πληγώθηκε στη σάρκα, είχε την ψυχή του προστατευόμενη από τον Θεό, αυτός όμως είχε την ψυχή μαζί με το σώμα φαρμακωμένη από τις αμαρτίες, και γι' αυτό η οδύνη του ανθρώπου εκείνου είναι χειρότερη και δεκαπλάσια από την πληγή του Ιώβ.

Σε καμία περίπτωση. Αλλά επειδή δεν πετύχαιναν τίποτα με τις μηχανορραφίες και με τις ύπουλες επιθέσεις τους, επιτίθενται πλέον φανερά στον όσιο και προβάλλουν την αναισχυντία αντί της κακουργίας. 22. Και κάποτε, στην αρχή της νύχτας, επιτιθέμενοι εναντίον του ολοφάνερα, του κατέφεραν φοβερά χτυπήματα και δεν σταμάτησαν να τον βασανίζουν σκληρά μέχρι που ξημέρωσε, με αποτέλεσμα το σώμα του αγίου να ταλαιπωρηθεί βαριά για πολύ καιρό και ο ίδιος να μη θελήσει να λάβει καμία θεραπεία για τα τραύματα που του προκλήθηκαν. Είναι πάντως ολοφάνερο από τα πάθη του γενναίου Ιώβ, ότι η εξουσία και η τυραννία των δαιμόνων πάνω στα σώματά μας δίνεται κατ' οικονομίαν και κατά παραχώρηση του Θεού, ώστε οι δίκαιοι, αφού δοκιμαστούν μέσα από κάθε δοκιμασία και πυρωθούν όπως ο χρυσός μέσα στους πειρασμούς, να αναδειχθούν τέλειοι στην αρετή και απολύτως δόκιμοι.