Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:8

ΛΔʹ. Γι' αυτό, ούτε κάθε είδους υγεία να θαυμάζουμε, ούτε την ασθένεια να αποστρεφόμαστε, ούτε να προσκολλάται η καρδιά μας στον ρευστό πλούτο περισσότερο από όσο πρέπει, παραδινόμενοι στη ρευστότητά του και σαν να αναλώνουμε μαζί του ένα μέρος της ψυχής μας. Ούτε να καταφερόμαστε εναντίον της φτώχειας, θεωρώντας την ως κάτι εντελώς αξιοκαταφρόνητο, καταδικαστέο και ως μισητή μοίρα. Αλλά να μάθουμε αφενός να περιφρονούμε την ασύνετη υγεία, της οποίας ο καρπός είναι η αμαρτία, και αφετέρου να τιμούμε την όσια ασθένεια, σεβόμενοι αυτούς που νίκησαν μέσα από τα παθήματά τους, μήπως τυχόν ανάμεσα στους ασθενείς κρύβεται κάποιος Ιώβ, πολύ πιο αξιοσέβαστος από τους υγιείς, έστω κι αν ξύνει το πύον των πληγών του, έστω κι αν ταλαιπωρείται νύχτα και μέρα στο ύπαιθρο, θλιβόμενος και από τις πληγές, και από τη γυναίκα του, και από τους φίλους του. Όπως επίσης να μάθουμε να απορρίπτουμε τον άδικο πλούτο, εξαιτίας του οποίου δίκαια βασανίζεται ο πλούσιος μέσα στις φλόγες και ζητιανεύει μια μικρή σταγόνα δροσιάς, και να επαινούμε τη γεμάτη ευγνωμοσύνη και φιλοσοφημένη φτώχεια, μέσω της οποίας ο Λάζαρος σώζεται και πλουτίζει απολαμβάνοντας την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ.

Και όπως ακούμε στην ιστορία του Ιώβ, ότι δηλαδή ο άνδρας εκείνος, παρόλο που έλιωνε από παντού σε ολόκληρο το σώμα από τη σήψη των τραυμάτων και την εκροή ιχώρων, δεν έστρεφε τους λογισμούς του προς την αίσθηση του πόνου, αλλά βίωνε μεν τον πόνο στο σώμα του, δεν έχανε όμως την οξύτητά του ως προς τη δική του ενέργεια, ούτε διέκοπτε τον λόγο του που εμβάθυνε στα υψηλότερα νοήματα· κάτι παρόμοιο έβλεπα και στην περίπτωση εκείνης της μεγάλης γυναίκας, όταν ο πυρετός κατέκαιγε όλη της τη δύναμη και την ωθούσε προς τον θάνατο: σαν να αναζωογονούσε το σώμα της με κάποια δροσιά, διατηρούσε τον νου της ανεμπόδιστο στη θεωρία των υψηλών πραγμάτων, χωρίς να παραβλάπτεται καθόλου από την τόσο βαριά αρρώστια.

γʹ. Γιατί λοιπόν γογγύζεις; Επειδή είσαι φτωχός; Αλλά αναλογίσου τον Ιώβ. Μήπως επειδή ασθενείς; Τι κι αν ασθενούσες, έχοντας συνείδηση τόσων αγαθών έργων και κατορθωμάτων στον εαυτό σου, όσα είχε εκείνος ο άγιος; Αναλογίσου πάλι εκείνον, ότι επί πολύ χρόνο ήταν γεμάτος σκουλήκια και, καθήμενος πάνω στην κοπριά, περνούσε τον καιρό του ξύνοντας το πύον του· διότι, λέγει, αφού παρήλθε πολύς χρόνος, του είπε η γυναίκα του: «Μέχρι πότε θα υπομένεις λέγοντας: Αναμένω ακόμη λίγο χρόνο; Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Αλλά μήπως πέθανε το παιδί σου;

Όχι αυτός, αλλά ο διάβολος. «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο», λέει, «και πέθανε». Έπειτα, εάν αυτός που κείτεται τον πει και πεθάνει, εσύ θα ανακουφιστείς; Δεν υπάρχει ασθένεια χειρότερη από εκείνη, κι ας το πεις μύριες φορές. Ήταν τέτοια η κατάστασή του, ώστε να μην μπορεί να παραμείνει ούτε σε σπίτι και κάτω από στέγη· τέτοια ήταν, ώστε όλοι να έχουν απελπιστεί για αυτόν. Διότι δεν θα καθόταν έξω από την πόλη, ευρισκόμενος σε χειρότερη κατάσταση από όσους πάσχουν από ελεφαντίαση, εάν δεν έπασχε από ανίατη ασθένεια. Επειδή εκείνοι και μέσα σε σπίτια μπαίνουν, και συναναστρέφονται μεταξύ τους· αυτός όμως, διανυκτερεύοντας στο ύπαιθρο πάνω στην κοπριά γυμνός, ούτε καν ρούχο δεν μπορούσε να φορέσει. Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Ίσως μάλιστα αυτό να πρόσθετε και άλλον πόνο στους πόνους του.

Εάν όμως υπομείνεις την αδικία, νικάς, στερούμενος μεν τα χρήματα, όχι όμως και τη νίκη που προέρχεται από αυτή την πνευματική φιλοσοφία· διότι δεν μπόρεσε εκείνος να σε αναγκάσει να πράξεις αυτό που δεν ήθελες. Και ότι αυτό είναι αληθές, πες μου, ποιος νίκησε, ο βάσκανος ή εκείνος που βρισκόταν πάνω στην κοπριά; Ποιος ηττήθηκε, ο Ιώβ που του αφαιρέθηκαν τα πάντα ή ο διάβολος που του τα αφαίρεσε όλα; Είναι προφανές ότι ηττήθηκε ο διάβολος που του τα αφαίρεσε όλα. Ποιον λοιπόν θαυμάζουμε για τη νίκη, τον διάβολο που έπληξε ή τον Ιώβ που επλήγη;

Διότι η πενία είναι βεβαίως σκληρή ακόμη και στην υγεία, όταν όμως προστεθεί και η αρρώστια, και μάλιστα αρρώστια που έχει ανάγκη από πολλούς για να τη φροντίσουν, το κακό γίνεται πιο ανυπόφορο. Δες τον διαβολικό θυμό· δεν λυπήθηκε κανένα μέρος του σώματος, του διέφθειρε τη σάρκα. Ω του γενναίου αθλητή και ήρωα, που πυγμαχούσε στο σώμα του ενάντια στον πονηρό δαίμονα, σαν να αναγκαζόταν κάποιος, αφού του είχαν αφαιρέσει όλα τα όπλα, να χτυπά με γυμνό χέρι το κεφάλι του ανταγωνιστή του ή να νικά μόνο με το να δέχεται ο ίδιος χτυπήματα. Του δένει λοιπόν τα χέρια ο Θεός, ενώ επρόκειτο να εξουθενώσει τον αντίπαλο. «Ιδού», λέει, «στον παραδίδω στο χέρι σου». Δεν είπε: «Πολεμήστε στήθος με στήθος», αλλά: «Σου τον παραδίδω δεμένο, και ούτε έτσι δεν θα υπερισχύσεις». Δες, πόση είναι η δύναμη των δούλων του Θεού και πόση η αδυναμία του διαβόλου. Δεν καταβάλλει τους δικαίους, ούτε όταν αυτοί κρατούνται δεμένοι. Ίσως βέβαια δεν σου φαίνεται να είναι τόσο φοβερό το πάθος, επειδή άκουσας απλώς για έλκος, αλλά άκου τη συνέχεια: «Και πήρε ο Ιώβ ένα όστρακο, για να ξύνει το πύον του». Πώς θα μπορούσε κανείς να περιγράψει με λόγια εκείνη τη συμφορά; Τι λέω; Ούτε η ίδια η όραση δεν θα μπορέσει να την παραστήσει, παρά μόνο μέσα από την πείρα είναι δυνατόν να τη γνωρίσει κανείς καλά. Για ποιο λόγο ξυνόταν ο ίδιος; Ήταν έρημος, στερημένος από εκείνους που θα τον φρόντιζαν· διότι και αυτό ήταν έργο της διαβολικής ενέργειας, το να τον καταστήσει, δηλαδή, σε όλους βδελυρό και μισητό.

Διότι, εκείνους που επρόκειτο περισσότερο από όλους να τον στηρίξουν στη συμφορά, τους άρπαξε από πριν, ενώ την παρηγοριά που του είχε απομείνει —εννοώ τη γυναίκα του— όχι μόνο δεν την άφησε ήσυχη, αλλά και την όπλισε εναντίον του. Και για ποιον λόγο δεν έξυνε τις πληγές του με τα χέρια ούτε με τα δάχτυλα; Για να μην καταστεί η περιποίησή του αφορμή μεγαλύτερης αηδίας. Και αυτός που δεν άντεχε να περιποιηθεί ο ίδιος τον εαυτό του, πώς θα έβρισκε άλλους να το κάνουν; Ήταν ο ίδιος δήμιος του εαυτού του, όχι κατατρυπώντας τα πλευρά του, αλλά αφαιρώντας τη σήψη που ανέβλυζε. Διότι, ακόμη κι αν διέθετε ανθρώπους να τον φροντίζουν, δεν θα ήταν ελεεινό αυτό; Τώρα, όμως, φρόντιζε μόνος του τον εαυτό του. Προσφερόταν ως δημόσιο θέαμα σε όλους όσοι τον έβλεπαν. Γδύθηκε ο αθλητής και πάλευε. Εμείς τι θα αξίζαμε, όταν δεν ανεχόμαστε ούτε καν να τα ακούμε αυτά; Από ποια τιμωρία δεν ήταν αυτά χειρότερα; Ας αναλογιστεί ο καθένας την κατάσταση βιωματικά, και ας μην προσέχει μόνο τη λεκτική διήγηση. Έβλεπε τον εαυτό του να φθείρεται σιγά σιγά με τρόπο αισχρό και βδελυρό· διότι, πώς άντεχε να βλέπει ο ίδιος τον εαυτό του; Είχε εκδιωχθεί από την πόλη —πόσο μεγάλο όνειδος— και καθόταν πάνω στην κοπριά. Διότι «και ο ίδιος», λέει η Γραφή, «καθόταν πάνω στην κοπριά έξω από την πόλη». Για ποιον λόγο; Οι συμπολίτες του δεν άντεχαν να βλέπουν ένα θέαμα φοβερό και ελεεινό, κάτι το τερατώδες και παράδοξο. Είδες συμφορά έσχατη; Είδες τον αδάμαντα; Είδες τον σιδερένιο άνθρωπο; Για ποιον λόγο δεν κλείστηκε σε κάποιο οίκημα, αλλά έμενε στο ύπαιθρο, εκτεθειμένος στα μάτια όλων;

Μου φαίνεται ότι αυτό συνέβη ώστε να γίνει πιο αξιολύπητος. Για αυτόν άρμοζε να ειπωθεί: όσο ο εξωτερικός άνθρωπος φθείρεται, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται. Όσοι υπερηφανεύονται για την ομορφιά του σώματος, ας αναλογιστούν τη φύση του. Ήταν πύον και τροφή και τράπεζα των σκωλήκων. Εάν κάποιοι βυθίζονται στην απόγνωση εξαιτίας της δυσωδίας και του ακρωτηριασμού, ας αναλογιστούν αυτόν τον ήρωα. Τι ήταν πιο δυσώδες από αυτόν; Τι πιο ειδεχθές; Τι πιο βδελυρό; Αλλά τίποτε δεν ήταν πιο ευωδιαστό από την ψυχή του. Σάπιζε η φύση του σώματός του, αλλά η ψυχή του παρέμενε άφθορη. Και για ποιον λόγο καθόταν πάνω στην κοπριά; Για να σκεπάζει τις σάρκες που έπεφταν μέσα στον σωρό. Και για ποιον λόγο βρισκόταν στο ύπαιθρο; Ώστε να βρίσκει κάποια παρηγοριά· διότι, αν είχε κλειστεί σε κάποιο μικρό οίκημα, θα μόλυνε τον λιγοστό αέρα του σπιτιού και θα έπνιγε τον εαυτό του με τη δυσωδία. Θεώρησε, λοιπόν, προτιμότερο να υποφέρει την ταλαιπωρία του υπαίθρου, παρά, προστατευμένος κάτω από στέγη, να υπομένει τα βάσανα από τον μολυσμένο αέρα.

Διότι η κακία από τη φύση της πληγώνει τον ίδιο της τον εαυτό. «Άνθρωπος άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής, ο οποίος απέχει από κάθε πονηρό πράγμα». Ποια βλάβη προέρχεται από τους ανθρώπους που μας καταφρονούν και από ολόκληρη την οικουμένη, όταν ο Δεσπότης των αγγέλων μάς επαινεί και μάς αναδεικνύει; Όπως ακριβώς, εάν Εκείνος δεν μας ευλογεί, ακόμη κι αν μας επαινούν όλοι όσοι κατοικούν στη γη και στη θάλασσα, δεν υπάρχει κανένα όφελος. Σε αυτό λοιπόν ας αποβλέπουμε πάντοτε, στο πώς δηλαδή ο Ίδιος θα μας ανακηρύξει· και εάν συμβαίνει αυτό, είμαστε ανώτεροι από όλους, έστω κι αν βρισκόμαστε σε φτώχεια, σε ασθένεια και μέσα σε αισθητά δεινά. Επειδή και ο μακάριος Ιώβ, ενώ καθόταν πάνω στην κοπριά, και ήταν περικυκλωμένος από το ιχώρ των τραυμάτων του, και ανάβλυζε από αμέτρητες πηγές σκωλήκων, και υπέφερε εκείνα τα ανίατα μαρτύρια, δεχόμενος τα εμπτύσματα των υπηρετών, την επιβουλή των φίλων, των εχθρών, της συζύγου του, και έχοντας περιπέσει σε φτώχεια, σε πείνα, σε εκείνη την αθεράπευτη αρρώστια, ήταν ο πιο μακάριος από όλους. Πώς; Επειδή ο Θεός τον ευλογούσε, λέγοντας: «Άνθρωπος δίκαιος, άμεμπτος, αληθινός, θεοσεβής».

Από εκεί προήλθαν οι πηγές των σκωλήκων, τα ρυάκια του πύου, το κάθισμα πάνω στην κοπριά, το όστρακο που κατέξεε τα πλευρά του, η δυσοσμία των πληγών, η οποία προκαλούσε εκείνη την πρωτοφανή πείνα, και, ενώ έβλεπε τα φαγητά, δεν τον άφηνε να τα αγγίξει, προκαλώντας του αηδία χειρότερη και από την πείνα· και αυτά δεν συνέβαιναν για δύο, για δέκα, για είκοσι ή για εκατό ημέρες, αλλά για πολλούς μήνες. Θα παρηγορήσουν, όμως, σε μεγάλο βαθμό τους πονεμένους τα παραδείγματα του Ιώβ, τα τραύματα του δικαίου και η κοπριά, η οποία είναι σεπτότερη από κάθε βασιλικό θρόνο. Διότι από το να δει κανείς έναν βασιλικό θρόνο δεν θα προκύψει κανένα απολύτως κέρδος για τους θεατές, παρά μόνο μία πρόσκαιρη τέρψη που δεν προσφέρει καμία ωφέλεια. Αντίθετα, αν δει κανείς την κοπριά του Ιώβ, θα αποκομίσει κάθε ωφέλεια, πολλή σοφία και παρηγορία στο ζήτημα της υπομονής. Για τον λόγο αυτό, πολλοί σήμερα αναλαμβάνουν μακρινά και υπερπόντια ταξίδια, τρέχοντας από τα πέρατα της γης προς την Αραβία, για να δουν την κοπριά εκείνη και, αφού τη δουν, να καταφιλήσουν τη γη που δέχθηκε τα παλαίσματα εκείνου του στεφανωμένου αγωνιστή και το αίμα του, που είναι πολυτιμότερο από κάθε χρυσό. Διότι ούτε η πορφύρα δεν είναι τόσο λαμπρή, όσο έλαμπε τότε το σώμα εκείνο, το οποίο βαπτιζόταν όχι σε ξένο, αλλά στο ίδιο του το αίμα· και τα τραύματα εκείνα ήταν πολυτιμότερα από όλους τους πολύτιμους λίθους.

Κατάλαβες πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της θλίψεως; Διότι το σώμα του ήταν μεν καλό και υγιές· έγινε όμως πολύ πιο αξιοσέβαστο, όταν κατακόπηκε από τα τραύματα εκείνα. Επειδή και το μαλλί των προβάτων είναι μεν καλό και πριν από τη βαφή, όταν όμως βαφτεί πορφυρό, αποκτά ανέκφραστη ομορφιά και πολλή μεγαλοπρέπεια. Εάν δεν τον είχε απογυμνώσει, δεν θα είχαμε γνωρίσει την ρώμη του στεφανίτη. Εάν δεν είχε κατατρυπήσει το σώμα του με τις πληγές, δεν θα αντίλαμπαν από μέσα του οι ακτίνες. Εάν δεν τον είχε καθίσει πάνω στην κοπριά, δεν θα είχαμε γνωρίσει τον πλούτο του. Διότι ούτε ο βασιλιάς, καθήμενος λαμπρός στον θρόνο του, δεν είναι τόσο επιφανής και περίβλεπτος, όσο ήταν εκείνος καθήμενος τότε πάνω στην κοπριά· διότι μετά τον βασιλικό θρόνο έπεται ο θάνατος, ενώ μετά την κοπριά εκείνη έπεται η βασιλεία των ουρανών. Παρέθεσα αυτήν την ιστορία, όχι για να επαινείτε τα λεγόμενα, αλλά για να μιμηθείτε την αρετή και την υπομονή του ανδρός· για να μάθετε μέσα από τα ίδια τα έργα, ότι τίποτε από τα ανθρώπινα δεν είναι φοβερό, παρά μόνο η αμαρτία. Ούτε η πενία, ούτε η νόσος, ούτε η ύβρις, ούτε η επιβουλή, ούτε η ατιμία, ούτε αυτό που θεωρείται το έσχατο από όλα τα κακά, ο θάνατος· διότι για όσους φιλοσοφούν πνευματικά, αυτά είναι μόνο ονόματα, ονόματα συμφορών, στερημένα από κάθε πραγματική υπόσταση. Η δε αληθινή συμφορά είναι το να προσκρούσει κανείς στον Θεό, και να πράξει κάτι από εκείνα που δεν Του είναι αρεστά.

Πότε ήταν λαμπρότερος, πες μου; Όταν προσέφερε θυσίες για τα παιδιά του και τα συνέδεε με ομόνοια, ή όταν, αφού αυτά καταπλακώθηκαν και τερμάτισαν τον βίο τους με τον πιο πικρό τρόπο θανάτου, υπέμεινε το συμβάν με πολλή φιλοσοφία; Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από το κούρεμα των αμνών του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας πως «Πυρ έπεσε από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους ποιμένες», δεν ταράχθηκε ούτε θορυβήθηκε, αλλά υπέμεινε τη συμφορά με πραότητα; Πότε ήταν μεγαλύτερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τις σιαγόνες των αδίκων και αρπάζοντας τα λάφυρα μέσα από τα δόντια τους, και γινόταν λιμάνι γι' αυτούς, ή όταν έβλεπε αυτό το ίδιο το σώμα του, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, και καθήμενος πάνω στην κοπριά, ο ίδιος το έξυνε, παίρνοντας ένα όστρακο;

Διότι, όσον αφορά τον καθένα από τους άλλους ανθρώπους, πρώτον μεν κανείς δεν θα μπορούσε να βρεθεί που να τα έχει υπομείνει όλα μαζί, αλλά, έστω κι αν παλεύει με τη φτώχεια, εντούτοις απολαμβάνει την υγεία του· κι αν πάλι πλήγηκε και από φτώχεια και από ασθένεια, ωστόσο πολλές φορές βρήκε παρηγοριά σε σύζυγο που ανακούφιζε τα δεινά του και γινόταν για εκείνον λιμάνι· κι αν δεν απόλαυσε τέτοια σύζυγο, τουλάχιστον δεν είχε κάποια να τον συμβουλεύει τόσο ολέθρια· κι αν ακόμη τον συμβούλευε τόσο ολέθρια, τουλάχιστον δεν έχασε και όλα του τα παιδιά ταυτοχρόνως· κι αν τα έχασε ταυτοχρόνως, τουλάχιστον όχι με τέτοιον τρόπο θανάτου· κι αν τα έχασε με τέτοιον τρόπο, τουλάχιστον είχε φίλους να τον παρηγορούν· κι αν δεν είχε φίλους να τον παρηγορούν, τουλάχιστον όχι και να του επιτίθενται κατ' αυτόν τον τρόπο· κι αν του επιτίθονταν, τουλάχιστον δεν είχε και τους υπηρέτες του να τον ονειδίζουν· κι αν τον ονειδίζαν, τουλάχιστον δεν τον έφτυναν στο πρόσωπο· κι αν τον έφτυναν στο πρόσωπο, τουλάχιστον δεν προσβλήθηκε από τέτοια αρρώστια· κι αν προσβλήθηκε από τέτοια αρρώστια, τουλάχιστον απόλαυσε δωμάτιο και στέγη, και δεν καθόταν πάνω στην κοπριά· κι αν καθόταν πάνω στην κοπριά, τουλάχιστον είχε κάποιους να του απλώσουν χέρι βοηθείας· κι αν δεν είχε να του απλώσουν το χέρι, τουλάχιστον δεν είχε και ανθρώπους να τον καταπατούν· αυτός όμως τα υπέμεινε όλα αυτά.

Έπεσε κάποιος σε ασθένεια, αλλά όχι σε τέτοια, παρά είτε σε πυρετούς, είτε σε λέπρα, είτε σε κάποια άλλη συνηθισμένη πάθηση. Εκείνη όμως η πληγή ήταν κάτι το πρωτόγνωρο, και σαφής μόνο σε αυτόν που έπασχε· διότι κανένας λόγος δεν θα μπορούσε να παραστήσει την πικρία εκείνων των ελκών και την οδύνη των τραυμάτων· αλλά αρκεί μόνο να αναφέρει κανείς αυτόν που την προκάλεσε, και τον αχαλίνωτο θυμό του, για να καταδείξει το μέγεθος της πληγής. Πρωτοφανές ήταν επίσης και το κάθισμά του, και παράδοξο· διότι δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανένας φτωχός, που να κάθισε ποτέ με αυτόν τον τρόπο στο ύπαιθρο σε όλο το διάστημα του χρόνου, όπως ακριβώς εκείνος το υπέμεινε, γυμνός από ενδύματα, στερημένος από κάθε στέγη, καθισμένος πάνω στην κοπριά. Έτυχε πολλές φορές να έχει κάποιος κακιά γυναίκα, αλλά καμία ποτέ δεν έγινε τόσο κακιά, ώστε μέσα σε μια τέτοια συμφορά να επιτίθεται στον άνδρα της, να ακονίζει ξίφος εναντίον της ψυχής του και να του δίνει τέτοιου είδους συμβουλές.

Και οι μεν άλλοι είχαν από την αρχή εξοικειωθεί με τη συμφορά, εκείνος όμως υπέμεινε μια φτώχεια για την οποία ήταν εντελώς απροετοίμαστος, και μάλιστα την έσχατη, μετά την οποία δεν είναι δυνατόν να βρεθεί άλλη. Διότι τι θα μπορούσε να υπάρξει φτωχότερο από τον γυμνό και από εκείνον που δεν έχει ούτε καν στέγη; Ή μάλλον, δεν ήταν καν κύριος του να απολαμβάνει το οποιοδήποτε έδαφος· διότι δεν καθόταν πάνω στη γη, αλλά πάνω στην κοπριά.

Διότι αυτό παρατηρείται στο καθένα από όσα του συνέβησαν, το οποίο και έκανε μεγαλύτερη την οδύνη του και προκαλούσε περισσότερη απορία, το ότι δηλαδή δεν γνώριζε καν την αιτία των όσων του συνέβαιναν. Αυτοί λοιπόν, όπως ακριβώς είπα, θα μπορούσαν για πολλά να κατηγορήσουν τον εαυτό τους· και δεν είναι μικρή παρηγοριά σε μία συμφορά το να έχει κανείς τη συνείδηση ότι τιμωρείται δίκαια. Εκείνος όμως είχε στερηθεί και αυτή την παρηγοριά, και ενώ είχε επιδείξει βίο γεμάτο από αρετή, υπέμεινε τα δεινά εκείνων που είχαν τολμήσει τα έσχατα εγκλήματα. Και αυτοί μεν οι φτωχοί ανάμεσά μας, από παλιά και εξ αρχής, έχουν συνηθίσει τη συμφορά· εκείνος όμως υπέμεινε μία εντελώς ασυνήθιστη φτώχεια, δεχόμενος ξαφνικά τη μεταβολή από τον πλούτο. Όπως λοιπόν το να γνωρίζει κανείς την αιτία των όσων του συμβαίνουν αποτελεί μέγιστη παρηγοριά, έτσι δεν είναι μικρότερο από αυτό το να διάγει κανείς στη φτώχεια έχοντας συνηθίσει σε αυτήν εξ αρχής· ο δίκαιος εκείνος είχε στερηθεί και τα δύο αυτά, και όμως ούτε έτσι δεν κατέπεσε. Τον είδες που έφτασε στην έσχατη φτώχεια, πέρα από την οποία δεν είναι δυνατόν να βρεθεί χειρότερη; Διότι τι θα μπορούσε να είναι φτωχότερο από τον γυμνό, ο οποίος δεν έχει ούτε καν στέγη; Ή μάλλον, ούτε καν το έδαφος δεν ήταν απόλυτα κύριος να απολαύσει· διότι δεν καθόταν πάνω στη γη, αλλά πάνω στην κοπριά. Επομένως, όταν δεις τον εαυτό σου να περιέρχεται σε φτώχεια, φέρε στον νου σου το πάθος του δικαίου, και αμέσως θα ανορθωθείς και θα αποκρούσεις κάθε λογισμό αθυμίας.

ΟΜΙΛΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ, Η οποία εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, στην αποκαλούμενη παλαιά εκκλησία, όταν ο ίδιος ήταν πρεσβύτερος, σχετικά με τη συμφορά που συνέβη στην πόλη, με αφορμή την ταραχή για την καταστροφή των ανδριάντων του ευσεβούς μεγάλου βασιλιά Θεοδοσίου· και στο ρητό του Αποστόλου: «Στους πλουσίους του νυν αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν»· και κατά της πλεονεξίας. αʹ. Τι να πω και τι να λαλήσω; Ο παρών καιρός είναι καιρός για δάκρυα, όχι για λόγια· για θρήνους, όχι για ομιλίες· για προσευχή, όχι για δημηγορίες. Τέτοιο είναι το μέγεθος των όσων τολμήθηκαν, τόσο αθεράπευτη η πληγή, τόσο μεγάλο το τραύμα και ανώτερο από κάθε ιατρική, που έχει ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια. Έτσι και ο Ιώβ, αφού έχασε τα πάντα, καθόταν πάνω στην κοπριά, και οι φίλοι του, όταν το άκουσαν, προσήλθαν, και βλέποντάς τον από μακριά, έσκισαν τα ενδύματά τους, πασπάλισαν τους εαυτούς τους με στάχτη και θρήνησαν δυνατά. Τώρα αυτό έπρεπε να το κάνουν όλες οι γύρω πόλεις, να έρθουν στη δική μας πόλη και να θρηνήσουν όσα συνέβησαν με απόλυτη συμπόνια. Εκείνος καθόταν τότε πάνω στην κοπριά, αυτή όμως τώρα βρίσκεται μέσα σε μεγάλη παγίδα. Διότι, όπως ακριβώς τότε ο διάβολος οργίασε εις βάρος των ποιμνίων και των κοπαδιών και όλης της περιουσίας του δικαίου, έτσι και τώρα μάνησε εναντίον ολόκληρης της πόλης.

Ακόμη μία προτροπή προς τον λαό για να υπομένει γενναία την επικείμενη απειλή, έχοντας ως παραδείγματα τα όσα συνέβησαν και στον Ιώβ και στους Νινευίτες· και ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τον θάνατο, αλλά την αμαρτία· και τι σημαίνει να πεθαίνει κανείς κακώς· και περί του να αποφεύγονται με κάθε επιμέλεια οι όρκοι· καθώς και για τον σεισμό. Ομιλία Ε΄. α΄. Η διήγηση για τους τρεις παίδες και την κάμινο της Βαβυλώνας παρηγόρησε, όπως φαίνεται, όχι λίγο την αγάπη σας χθες· ακόμη δε και το παράδειγμα του Ιώβ, και η κοπριά που είναι πιο σεβάσμια από κάθε βασιλικό θρόνο.

Αντιλήφθηκες, αγαπητέ, πόσο μεγάλο είναι το κέρδος της θλίψεως; Διότι το σώμα του ήταν μεν ωραίο και υγιές, αλλά έγινε πολύ πιο σεβάσμιο όταν κατακόπηκε από τα τραύματα εκείνα· επειδή και τα έρια είναι μεν καλά και πριν από τη βαφή τους, όταν όμως γίνουν πορφυρά, αποκτούν ανείπωτο κάλλος και πολλή μεγαλοπρέπεια. Και αν δεν τον είχε απογυμνώσει, δεν θα γνωρίζαμε την ευρωστία του στεφανωμένου νικητή· αν δεν είχε τρυπήσει το σώμα του με τις πληγές, δεν θα εξέπεμπαν από μέσα τη λάμψη τους οι ακτίνες· αν δεν τον είχε καθίσει πάνω στην κοπριά, δεν θα γνωρίζαμε τον πλούτο του.

Διότι ούτε ο βασιλιάς που κάθεται στον θρόνο του είναι τόσο λαμπρός, όσο επιφανής και ένδοξος ήταν εκείνος που καθόταν τότε πάνω στην κοπριά· διότι μετά μεν τον βασιλικό θρόνο ακολουθεί ο θάνατος, μετά δε από εκείνη την κοπριά η βασιλεία των ουρανών.

Γι' αυτόν τον λόγο και οι φίλοι του Ιώβ, όταν έφτασαν και είδαν την τραγωδία εκείνου του οίκου, και τον δίκαιο να κάθεται πάνω στην κοπριά και να είναι γεμάτος πληγές, έσχισαν τα ιμάτιά τους, θρήνησαν γοερά και κάθισαν δίπλα του σιωπηλοί, δεικνύοντας ότι τίποτα δεν είναι τόσο κατάλληλο στην αρχή για όσους οδυνώνται όσο η ησυχία και η σιωπή· διότι ο πόνος ήταν μεγαλύτερος από την παρηγοριά. Γι' αυτό και οι Ιουδαίοι, υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία, όταν είδαν τον Μωυσή να έρχεται, δεν μπορούσαν να δώσουν προσοχή στα λεγόμενά του εξαιτίας της ολιγοψυχίας και της θλίψης τους. Και τι το θαυμαστό αν κάποιοι μικρόψυχοι άνθρωποι το έπαθαν αυτό, όταν βλέπουμε ακόμη και τους μαθητές να περιπίπτουν σε αυτό το πάθος; Διότι μετά από εκείνο το Μυστικό Δείπνο, όταν ο Χριστός τους πήρε και τους μιλούσε κατ' ιδίαν, στην αρχή μεν οι μαθητές τον ρωτούσαν συνεχώς: «Πού πηγαίνεις;»· όταν όμως τους ανέφερε τα δεινά που επρόκειτο να τους βρουν λίγο αργότερα, τους πολέμους, τις εξεγέρσεις, την απέχθεια από όλους, τις μαστιγώσεις, τις φυλακίσεις, τα δικαστήρια, τις βίαιες προσαγωγές, τότε η ψυχή τους, πιεζόμενη από τον φόβο των όσων ειπώθηκαν και από την αθυμία για τα μελλοντικά, σαν από κάποιο βαρύτατο φορτίο, έμεινε πλέον άφωνη. Γι' αυτό, βλέποντάς τους ο Χριστός να βρίσκονται σε σύγχυση, ελέγχοντάς τους ακριβώς γι' αυτό, τους έλεγε: «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου, και ουδείς εξ υμών με ερωτά: Πού πηγαίνεις;».

Αν υπάρχει αυτό, είμαστε ανώτεροι από όλους, έστω και αν βρισκόμαστε σε πενία, έστω και σε ασθένεια, έστω και στα έσχατα δεινά. Επειδή και ο μακάριος Ιώβ, αν και καθόταν στην κοπριά και ήταν καταπληγωμένος από το πύον των τραυμάτων του, και ανέβλυζε αμέτρητες πηγές σκωλήκων, και έπασχε εκείνα τα ανίατα δεινά, και τον έφτυναν οι δούλοι, οι φίλοι και οι εχθροί, και τον επιβουλευόταν η γυναίκα του, και είχε καταπέσει σε πενία, σε λιμό και σε εκείνη την ανίατη ασθένεια, ήταν ο πιο μακάριος από όλους. Πώς; Επειδή ο Θεός τον ευλογούσε λέγοντας: «Άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απέχει από κάθε πονηρό πράγμα».

Δεν ζητείται συγκεκριμένος τόπος, αλλά ο κατάλληλος τρόπος. Ο Ιερεμίας βρισκόταν μέσα στον βούρκο, και προσέλκυσε τον Θεό· και ο Ιώβ βρισκόταν πάνω στην κοπριά, και κατέστησε τον Θεό ίλεω· ο Ιωνάς ήταν στην κοιλιά του κήτους, και είχε τον Θεό ευήκοο. Ακόμη κι αν βρίσκεσαι στο λουτρό, να προσεύχεσαι· όπου κι αν βρίσκεσαι, να προσεύχεσαι. Είσαι ναός, μην αναζητάς τόπο. Η θάλασσα βρισκόταν μπροστά, πίσω οι Αιγύπτιοι, και στη μέση ο Μωυσής χωρίς να λέει τίποτα· διότι υπήρχε μεγάλη αγωνία στην εσωτερική του προσευχή· και του λέει ο Θεός: «Γιατί κραυγάζεις προς εμένα;» Έτσι λοιπόν κι εσύ, όταν σου έρθει κάποιος πειρασμός, κατάφυγε στον Θεό, επικαλέσου τον Δεσπότη. Μήπως είναι άνθρωπος, ώστε να χρειάζεται να μεταβείς σε κάποιον τόπο; Ο Θεός είναι πάντοτε κοντά. Διότι λέει: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Δεν έχεις τελειώσει ακόμη την προσευχή σου, και Αυτός δίνει τη θεραπεία. Διότι, εάν διατηρείς τον νου σου καθαρό από τα άτοπα πάθη, ακόμη κι αν βρίσκεσαι στην αγορά, ακόμη κι αν είσαι στον δρόμο, ακόμη κι αν παρίστασαι σε δικαστήριο, ακόμη κι αν είσαι στη θάλασσα, ακόμη κι αν βρίσκεσαι σε πανδοχείο, ακόμη κι αν στέκεσαι στο εργαστήριό σου, όπου κι αν βρίσκεσαι, θα μπορέσεις, επικαλούμενος τον Θεό, να εκπληρωθεί το αίτημά σου.

Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από το κούρεμα των προβάτων του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας ότι έπεσε φωτιά από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους βοσκούς, δεν θορυβήθηκε ούτε ταράχθηκε, αλλά υπέμεινε με πραότητα τη συμφορά; Πότε υπήρξε σπουδαιότερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τα σαγόνια των αδίκων και αρπάζοντας τα κλοπιμαία μέσα από τα δόντια τους, ή όταν έβλεπε αυτό το ίδιο το σώμα, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, και, καθισμένος πάνω στην κοπριά, το έξυνε ο ίδιος παίρνοντας ένα όστρακο; Διότι, όπως λέει, «λιώνω σβώλους χώματος ξύνοντας το πύον μου». Και όμως, ενώ εκείνα ήταν όλα κατορθώματα, τούτα εδώ ήταν παθήματα· παρ' όλα αυτά, τούτα τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι, όταν γίνονταν εκείνα, ο διάβολος, έστω και με υπερβολική αναισχυντία και θράσος, έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται δωρεάν τον Θεό;» Όταν όμως συνέβαιναν τούτα, αποχώρησε ντροπιασμένος στρέφοντας τα νώτα του, μη έχοντας να προβάλει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναιδούς αντίρρησης.

Διότι δεν καθόταν πάνω στη γη, αλλά πάνω στην κοπριά. Επομένως, όταν δεις τον εαυτό σου να περιέρχεται σε φτώχεια, αναλογίσου το πάθος του δικαίου, και αμέσως θα ανορθωθείς και θα αποκρούσεις κάθε λογισμό αθυμίας. Εάν πάλι θέλεις να ακούσεις και για τον πόλεμο εκ μέρους της φύσεως, ο οποίος εξαπολύθηκε με υπερβολική σφοδρότητα σε αυτόν τον γενναίο άνδρα, πρόσεξε αυτά που λέω: Έχασε δέκα παιδιά, και τα δέκα ταυτόχρονα, στο ίδιο το άνθος της ηλικίας τους, και τα δέκα έχοντας επιδείξει μεγάλη αρετή, και μάλιστα όχι σύμφωνα με τον κοινό νόμο της φύσεως, αλλά με θάνατο βίαιο και οικτρό. Ποιος θα μπορούσε να περιγράψει τέτοια συμφορά; Ποιος σιδερένιος άνθρωπος, ποιος αδάμαντας θα υπέμενε τόσα δεινά; Δεν υπάρχει κανείς, δεν υπάρχει.

Πότε ήταν σπουδαιότερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τα σαγόνια των αδίκων και αρπάζοντας μέσα από τα δόντια τους τα αρπάγματα, και γινόμενος καταφύγιο για αυτούς; Ή όταν έβλεπε το σώμα του, το οποίο αποτελούσε το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια και, καθήμενος πάνω στην κοπριά, το έξυνε ο ίδιος παίρνοντας ένα όστρακο; Διότι λέει: «Διαλύω τους σβώλους του χώματος, ξύνοντας το πύον μου». Αν και όλα εκείνα ήταν κατορθώματα, ενώ τούτα ήταν όλα παθήματα, ωστόσο αυτά τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι αυτό ακριβώς ήταν το πιο πικρό μέρος της μάχης και απαιτούσε μεγαλύτερη ανδρεία, πιο ρωμαλέα ψυχή, πιο φιλοσοφημένη διάνοια και βαθύτερη αγάπη προς τον Θεό.

Πότε ήταν σπουδαιότερος; Όταν κατείχε την υγεία του σώματός του ή όταν τη χρησιμοποιούσε για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τις σιαγόνες των αδίκων και αρπάζοντας μέσα από τα δόντια τους τα λάφυρα και γινόταν λιμάνι γι' αυτούς, ή όταν έβλεπε το ίδιο του το σώμα, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια και, καθήμενος πάνω στην κοπριά, ο ίδιος το έξυνε παίρνοντας ένα κεραμίδι; Διότι, όπως λέει, «λιώνω τους σβώλους του χώματος ξύνοντας το πύον». Αν και εκείνα βέβαια ήταν κατορθώματα, ενώ αυτά ήταν παθήματα, ωστόσο αυτά τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι αυτό ακριβώς ήταν το πιο σκληρό μέρος της μάχης και απαιτούσε μεγαλύτερη ανδρεία και πιο ρωμαλέα ψυχή και υψηλότερη διάνοια και μεγαλύτερη αγάπη προς τον Θεό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν συνέβαιναν εκείνα, αν και με τρόπο αναίσχυντο και εντελώς ληστρικό, ωστόσο ο διάβολος έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;»

Και αυτή δεν είναι μικρή προσθήκη στους πειρασμούς· διότι, πρώτα από όλα, από όλους τους άλλους ανθρώπους κανείς δεν θα μπορούσε να βρεθεί που να τα έχει υπομείνει όλα αυτά ταυτόχρονα, αλλά, ακόμη κι αν παλεύει με τη φτώχεια, απολαμβάνει ωστόσο την υγεία του· κι αν πάλι επλήγη και από τη φτώχεια και από την ασθένεια, πολλές φορές όμως βρήκε την παρηγοριά μιας γυναίκας που τον βοηθούσε να υπομένει τα δεινά, και η οποία γινόταν για αυτόν σαν λιμάνι· κι αν δεν ευτύχησε να έχει μια τέτοια γυναίκα, τουλάχιστον δεν είχε κάποια που να τον συμβουλεύει τόσο ολέθρια· κι αν πάλι τον συμβούλευε τόσο ολέθρια, τουλάχιστον δεν έχασε όλα του τα παιδιά μαζικά· κι αν τα έχασε μαζικά, τουλάχιστον δεν πέθαναν με τέτοιο τρόπο θανάτου· κι αν πέθαναν με τέτοιο τρόπο θανάτου, τουλάχιστον είχε φίλους να τον παρηγορούν· κι αν δεν είχε φίλους να τον παρηγορούν, τουλάχιστον δεν είχε ανθρώπους να τον καταπατούν κατ' αυτόν τον τρόπο· κι αν τον καταπατούσαν, τουλάχιστον δεν τον χλεύαζαν οι υπηρέτες του· κι αν τον χλεύαζαν, τουλάχιστον δεν τον έφτυναν κατά πρόσωπο· κι αν τον έφτυναν κατά πρόσωπο, τουλάχιστον δεν είχε περιπέσει σε τόσο φοβερή ασθένεια· κι αν είχε περιπέσει σε τόσο φοβερή ασθένεια, τουλάχιστον απολάμβανε ένα δωμάτιο και μια στέγη, και δεν καθόταν πάνω στην κοπριά· κι αν καθόταν πάνω στην κοπριά, τουλάχιστον θα είχε κάποιους να του απλώσουν το χέρι· κι αν δεν είχε κάποιους να του απλώσουν το χέρι, τουλάχιστον δεν θα είχε αυτούς που θα τον καταπατούσαν.

Διότι την απώλεια και τον εμπρησμό των προβάτων διαδεχόταν η αρπαγή των βοδιών, και την απώλεια αυτών η αφαίρεση των όνων, και αυτήν η αιχμαλωσία των καμήλων και η σφαγή των υπηρετών, και αυτήν η απώλεια των παιδιών και εκείνος ο φρικτός και πρωτοφανής θάνατος, και ο ακόμη πιο φρικώδης τάφος (διότι το ίδιο πράγμα γινόταν ταυτόχρονα και θάνατος και τάφος), και το τραπέζι, το οποίο τη μια στιγμή δεχόταν τα σώματα να συνεστιώνται και την άλλη στιγμή κατακρεουργημένα, και οι φιάλες και τα ποτήρια που υποδέχονταν το αίμα μαζί με το κρασί, και τα κατακομμένα μέλη. Αλλά όμως, μετά από αυτή τη σκληρή τραγωδία, άλλα σκληρότερα δεινά τον περίμεναν, χωρίς ούτε για λίγο να προλάβει να ανασάνει. Διότι από εκεί και έπειτα ακολούθησαν οι πηγές των σκωλήκων, τα ρυάκια του πύου, το κάθισμα πάνω στην κοπριά, το όστρακο που κατέξαινε τα πλευρά, η δυσωδία των πληγών που επέφερε εκείνον τον πρωτοφανή λιμό, και που δεν τον άφηνε να αγγίξει τα φαγητά παρότι τα έβλεπε, προκαλώντας του αποστροφή χειρότερη και από τον λιμό· και αυτά όχι για δύο και δέκα και είκοσι και εκατό ημέρες, αλλά για περισσότερους μήνες. Και ούτε εκεί σταμάτησαν οι δοκιμασίες του, αλλά, ενώ αυτός βρισκόταν σε αυτή την κατάσταση και καταβασανιζόταν από παντού, εσωτερικά και εξωτερικά, προστέθηκαν και τα τεχνάσματα της γυναίκας του. Διότι η σύζυγος γίνεται όπλο του δαίμονα και τοξεύει τον άνδρα της, δανείζοντας τη γλώσσα της στον διάβολο, και εξαπολύει βέλη πιο πικρά και πιο ολέθρια από όσα προαναφέρθηκαν.

Πρώτη μαρτυρία του Κυρίου περί του Ιώβ προς τον διάβολο, πρώτη φθονολογία του διαβόλου περί του Ιώβ προς τον Κύριο. Έδωσε εξουσία ο Κύριος στον διάβολο επί πάντων όσα ανήκαν στον Ιώβ, εκτός από τον ίδιο μόνο. Πρώτα, αναγγέλλει ο διάβολος στον Ιώβ περί της αιχμαλωσίας των ίππων και των όνων, και περί της σφαγής των υπηρετών. Περί του δεύτερου αγγελιαφόρου, ο οποίος είπε στον Ιώβ: Κατακάηκαν τα πρόβατά σου, καθώς και εκείνοι που τα ποίμαιναν. Περί του τρίτου αγγελιαφόρου, ο οποίος μίλησε στον Ιώβ περί της αιχμαλωσίας των καμηλών και της σφαγής των υπηρετών. Τέταρτος αγγελιαφόρος έρχεται σε αυτόν λέγοντας ότι: Κατέρρευσε η οικία, και θανατώθηκαν όλοι οι υιοί σου. Σε όλα αυτά που του συνέβησαν, ο Ιώβ ουδόλως αμάρτησε ενώπιον του Κυρίου. Και δεύτερη μαρτυρία του Κυρίου προς τον διάβολο, εγκωμιάζουσα τον Ιώβ, και δεύτερη φθονολογία του διαβόλου περί του Ιώβ προς τον Κύριο. Και πώς ο Κύριος παρέδωσε τον Ιώβ, διαφυλάττοντας όμως τη ζωή του. Αφού εξήλθε ο διάβολος, χτύπησε τον Ιώβ από τα πόδια έως το κεφάλι. Και αφού κάθισε ο Ιώβ πάνω στην κοπριά, έξυνε το πύον του. Η γυναίκα του προστάζει τον Ιώβ να μιλήσει κατά του Κυρίου και να πεθάνει· και εκείνος την επιπλήττει. Άκουσαν οι τρεις φίλοι του Ιώβ, ο Ελιφάζ ο βασιλιάς των Θαιμανιτών, ο Βαλδάδ ο ηγεμόνας των Σαυχέων και ο Σωφάρ ο βασιλιάς των Μηναίων, όλα όσα είχαν επέλθει σε αυτόν.

Και ίσως για αυτόν τον λόγο ο μέγας εκείνος δίκαιος καθόταν στην κοπριά έξω από την πόλη. Διότι τότε, αφού απέκτησε την τέλεια ταπεινοφροσύνη, είπε με βαθιά συναίσθηση της ψυχής του: «Εξουθένωσα τον εαυτό μου και έλιωσα· και θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη». Βρίσκω ότι εκείνος ο Μανασσής αμάρτησε ανάμεσα στους ανθρώπους όσο κανένας άλλος, και μόλυνε τον ναό του Θεού με είδωλα και ολόκληρη τη λατρεία· για χάρη του, ακόμη και αν όλος ο κόσμος νήστευε, δεν θα μπορούσε να προσφέρει τίποτα το αντάξιο, αλλά η ταπείνωση μπόρεσε να θεραπεύσει τα ανίατα σε αυτόν. «Διότι αν ήθελες θυσία, θα την προσέφερα στον Θεό», λέει ο Δαβίδ, «σε ολοκαυτώματα (δηλαδή σώματα μέσω της νηστείας) δεν θα ευαρεστηθείς». «Θυσία στον Θεό» και τα υπόλοιπα είναι γνωστά σε όλους. «Αμάρτησα στον Κύριο», αναβόησε κάποτε προς τον Θεό η μακαρία ταπείνωση, εξαιτίας μοιχείας και φόνου, και αμέσως άκουσε: «Ο Κύριος αφαίρεσε το αμάρτημά σου».

Τι είπε η Χαναναία; «Ελέησόν με· η θυγατέρα μου βασανίζεται δεινά από δαιμόνιο». Μεγάλος δαίμονας είναι η αμαρτία· ο δαιμονισμένος ελεείται, ενώ αυτός που αμαρτάνει μισείται. Εκείνος έχει τη συγγνώμη, τούτος όμως στερείται δικαιολογίας. «Ελέησόν με»· σύντομη η φράση, αλλά πέλαγος φιλανθρωπίας. Διότι, όπου υπάρχει το έλεος, υπάρχουν και όλα τα αγαθά. Ακόμη κι αν βρίσκεσαι έξω, κράζε και λέγε: «Ελέησόν με», χωρίς να κινείς τα χείλη, αλλά φωνάζοντας με τον νου· διότι ο Θεός ακούει και αυτούς που σιωπούν. Δεν ζητείται τόπος, αλλά αρκεί ο τρόπος. Ο Ιερεμίας βρισκόταν στον βούρκο και είλκυσε τον Θεό. Ο Δανιήλ μέσα στον λάκκο των λεόντων και εξευμένισε τον Θεό· οι τρεις παίδες ήταν στο καμίνι και έκαμψαν τον Θεό. Ο ληστής σταυρώθηκε, και ο σταυρός δεν τον εμπόδισε, αλλά του άνοιξε τον παράδεισο. Ο Ιώβ βρισκόταν στην κοπριά και έκανε τον Θεό ίλεω. Όπου κι αν βρίσκεσαι, να προσεύχεσαι. Ακόμη κι αν παρασταθείς ενώπιον δικαστή, να προσεύχεσαι. Όταν οργίζεται εναντίον σου ο δικαστής, να προσεύχεσαι. Η θάλασσα ήταν μπροστά, πίσω καταδίωκαν οι Αιγύπτιοι, και στη μέση βρισκόταν ο Μωυσής. Πολλή η προσευχή μέσα στη στενοχώρια· αλλά μεγάλο και το πέλαγος της προσευχής. Πίσω καταδίωκαν οι Αιγύπτιοι, και στη μέση υπήρχε η προσευχή. Και ο Μωυσής δεν μιλούσε καθόλου· και του λέει ο Θεός: «Τι κραυγάζεις προς εμένα;». Ακόμη κι αν το στόμα σου σιωπά, η καρδιά σου κραυγάζει. Έτσι κι εσύ, όταν σταθείς ενώπιον ενός μανιώδους και τυραννικού δικαστή, ή ακόμη και μπροστά στους ίδιους τους δήμιους, να προσεύχεσαι στον Θεό. Και όταν εσύ προσεύχεσαι, τα κύματα καταλαγιάζουν.

Όταν δε είδε τον δίκαιο να μην εκστομίζει κανένα βλάσφημο λόγο, αλλά μάλλον να αναπέμπει λόγια ευχαριστίας στον Θεό, επιχειρεί πάλι να τον διαβάλει στον Θεό. Και λέει: «Δέρμα αντί δέρματος, και όλα όσα έχει ο άνθρωπος θα τα δώσει για τη ζωή του». Εφόσον εκείνος, λέει, είναι υγιής, λογάριασε ως ένα τίποτα την αφαίρεση του πλούτου του. «Αλλά άπλωσε το χέρι σου και άγγιξε τα οστά του και τις σάρκες του· και θα δεις αν δεν σε βλασφημήσει κατά πρόσωπο». Έπειτα, αφού έλαβε την άδεια να στραφεί εναντίον της υγείας του δικαίου, του επιτίθεται με κακόηθες έλκος και αναγκάζει να ζει πάνω σε κοπριά, αυτόν που πριν από λίγο ήταν βασιλιάς πάνω σε θρόνο.

Ο λόγος μου όμως, αν και προτρέχοντας αναφέρθηκε σε αυτό επειδή παρενεβλήθη αναγκαστικά, εντούτοις, επιστρέφοντας στην πληγή, ζητά να σταθεί για λίγο ακόμη σε αυτήν. Τόσο πολύ, λοιπόν, αμελούσε ο θείος άνδρας τη θεραπεία των ποδιών του, αφιερώνοντας τον εαυτό του ολοκληρωτικά στην επιμέλεια της ψυχής, ώστε το έλκος ανέβλυζε πλέον άφθονο υγρό και το τραύμα ήταν ύπουλο. Από εκεί προήλθε σήψη, τέτοια ώστε και πλήθος σκουληκιών να δημιουργηθεί και, μέσω των σκουληκιών, να κατατρώγονται διαρκώς τα παρακείμενα μέρη, κυρίως του δεξιού ποδιού. Αλλά, αν και βασανιζόταν τόσο πολύ από την πάθηση, αυτός ο μέγας ανδριάντας της υπομονής φαινόταν εντούτοις να εντρυφά στον πόνο, και περιποιούνταν τα σκουλήκια σαν να ήταν πολύτιμοι λίθοι ή μαργαριτάρια, επειδή αυτά συμπλήρωναν το στεφάνι της υπομονής του, σαν να ήταν χρυσάφι περιχυμένο στο έλκος. Γι' αυτό, όχι μόνο δεν τα άφηνε να πέσουν έξω από την πληγή, αλλά ακόμη κι αν κάποιο έπεφτε χωρίς να το αντιληφθεί, ο ίδιος μάζευε αυτό που είχε πέσει και το επανέφερε στη θέση του. Τόσο μεγάλος στην υπομονή ήταν ο γενναίος αυτός άνδρας· και φιλοτιμούνταν μάλιστα να υπερβεί εκείνον τον μέγα Ιώβ, με το να μη χρειαστεί ούτε καν όστρακο για να αποξύσει τα πύα του τραύματος.

Τα μάτια του θα είναι σαν φλέβες, που μάλλον θα αναβλύζουν νερό πηγής παρά θα προσφέρουν την όραση. Κάθε άνθρωπο θα τον μακαρίζει ως άγγελο ο άνθρωπος εκείνος, και αυτούς που υπάρχουν και αυτούς που πέρασαν και αυτούς που δεν γνώρισαν ακόμα τον κόσμο, και κάθε κτήνος και κάθε ερπετό που σέρνεται πάνω στη γη και κάθε τι που έχει πνοή ζωής θα μακαρίζει λέγοντας: «Πόσο ευλογημένα είναι όλα τα δημιουργήματα του Θεού, που ζουν χωρίς πόνο, με χαρά στην ψυχή και στη ζωή τους, ενώ εγώ μόνος βαρύνομαι από το φορτίο των αμαρτιών και κρίνομαι με τη φωτιά της κρίσης και οδυνώμαι μόνος πάνω στη γη!» Κάθε ψυχή θα τη θεωρεί ως μία και θα τη σέβεται ως αγία ενώπιον του Κυρίου, και ως ακάθαρτος θα στέκεται με ευλάβεια απέναντι σε όλους. Δεν θα ξεχωρίζει τον δίκαιο από τον άδικο, αλλά θα θεωρεί τους πάντες ίσους, καθαρούς και ακάθαρτους. Αυτός μόνος χωρίζεται από όλη την κτίση που βρίσκεται κάτω από τον ουρανό, και κάθεται πάνω σε κοπριά αμέτρητων αμαρτιών και περιβάλλεται από σκοτάδι άγνοιας και λύπης, που δεν έχει τέλος. Το δε πύον των τραυμάτων του θα το ξύνει όχι με όστρακο όπως ο Ιώβ, αλλά με τα νύχια των χεριών του εξαιτίας της σφοδρότητας του πόνου της καρδιάς του· διότι ο Ιώβ, αν και πληγώθηκε στη σάρκα, είχε την ψυχή του προστατευόμενη από τον Θεό, αυτός όμως είχε την ψυχή μαζί με το σώμα φαρμακωμένη από τις αμαρτίες, και γι' αυτό η οδύνη του ανθρώπου εκείνου είναι χειρότερη και δεκαπλάσια από την πληγή του Ιώβ.