Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 2:9

Μόνη δε εκείνη, η κάποτε περίβλεπτη, καθόταν μαζί με τον άνδρα της πάνω στην κοπριά, ξύνοντας το πύον και βγάζοντας τα σκουλήκια από τις πληγές του. Ήταν έτσι κοινωνός της ζωής, και όχι μόνο συνοδοιπόρος στην ευημερία· αχώριστος φίλος, και όχι κόλακας των απολαύσεων· το μόνο αγαθό απομεινάρι από όλη την ευτυχία και από όλους τους αγαπημένους και τους συγγενείς. Γι' αυτόν τον λόγο, από την άκρα και υπερβολική αγάπη προς τον σύζυγό της, εξέπεσε και στην αμαρτία της βλασφημίας, προκειμένου να μην βασανίζεται για πολύ ο άνδρας της, ούτε να τον βλέπει μέσα σε ακατάπαυστους πόνους, συμβουλεύοντάς τον να πει κάποιον βλάσφημο λόγο εναντίον του Θεού και να βρει γρήγορο θάνατο. Διότι πλέον δεν υπολόγιζε τη δική της συμφορά, δηλαδή της χηρείας· για ένα μόνο πράγμα μεριμνούσε, πώς θα απέφευγε ο άνδρας της αυτή την αβίωτη ζωή. Αυτά, μαζί με τη νέα εμπειρία, αλλά και η μνήμη των παλαιών γεγονότων, συνετίζουν όποιον υβρίζει τον γάμο.

Έτσι και την Εύα εξαπάτησε, όχι λέγοντας δικά του λόγια, αλλά υποκρινόμενος μεν τα λόγια του Θεού, παραποιώντας δε το νόημά τους· έτσι και τη γυναίκα του Ιώβ υποκίνησε, πείθοντάς την να υποκριθεί μεν συζυγική αγάπη, διδάσκοντάς την δε να βλασφημήσει τον Θεό· έτσι ο δόλιος εμπαίζει τους ανθρώπους με τις φαντασίες, εξαπατώντας κρυφά και σύροντας τον καθένα στον δικό του βόθρο της κακίας. Παλαιότερα, λοιπόν, αφού εξαπάτησε «τον πρώτο άνθρωπο, τον Αδάμ», και νομίζοντας ότι μέσω αυτού είχε υποτάξει τους πάντες, αναπηδούσε θρασυνόμενος και λέγοντας: «Θα καταλάβω με το χέρι μου όλη την οικουμένη σαν φωλιά, και θα τη μαζέψω σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, και δεν υπάρχει κανείς που θα μου ξεφύγει ή θα μου αντιμιλήσει». Όταν όμως ο Κύριος ήλθε στον κόσμο, και ο εχθρός πήρε πείρα της ανθρώπινης οικονομίας Του, μη μπορώντας να εξαπατήσει τη σάρκα που Εκείνος ενδύθηκε, τότε πια αυτός που καυχιόταν ότι θα καταλάβει όλη την οικουμένη, έκτοτε και εξαιτίας Του, ο υπερήφανος εμπαίζεται ακόμη και από μικρά παιδιά σαν στρουθίο. Διότι «ένα μικρό νήπιο τώρα βάζοντας το χέρι του σε φωλιά ασπίδων» περιγελά εκείνον που «εξαπάτησε την Εύα»· και όλοι όσοι πιστεύουν ορθά στον Κύριο καταπατούν αυτόν που είπε: «Θα τοποθετήσω τον θρόνο μου, θα αναβώ πάνω από τα νέφη, θα γίνω όμοιος με τον Ύψιστο».

Μην έχοντας, λοιπόν, τι άλλο να κάνει πλέον ο εχθρός, ανατρέχει στην ανάμνηση της αρχαίας επιβουλής, και αφού παρέσυρε τη διάνοια της γυναίκας σε ασεβή και βλάσφημη σκέψη, προσπαθούσε μέσω αυτής να κλονίσει τον αθλητή. Και εκείνη, έχοντας απελπιστεί από τον μακροχρόνιο πόνο, στεκόταν δίπλα στον δίκαιο, με σκυμμένο το κεφάλι, χτυπώντας τα χέρια της για όσα έβλεπε και ονειδίζοντάς τον για τους καρπούς της ευσέβειάς του. Απαριθμούσε, από τη μια, την παλαιά ευημερία της οικογένειας και επιδείκνυε, από την άλλη, τα παρόντα δεινά, το πώς δηλαδή και από ποια κατάσταση κατέληξε σε τέτοιο βίο, και ποιον μισθό έλαβε από τον Δεσπότη για τις τόσες θυσίες του. Και έλεγε διαρκώς λόγια που ήταν μεν αντάξια της γυναικείας ολιγοψυχίας, ικανά όμως να ταράξουν κάθε άνδρα και να ανατρέψουν ακόμη και ένα γενναίο φρόνημα: «Διότι περιπλανιέμαι ως πλάνητας και υπηρέτρια, εγώ η βασίλισσα έγινα δούλη, και αναγκάστηκα να προσβλέπω στα χέρια των ίδιων μου των υπηρετών, και ενώ παλαιότερα έτρεφα πολλούς, τώρα μόλις και μετά βίας συντηρούμαι από τα ξένα». Και έλεγε ότι θα ήταν καλό και ωφέλιμο, ξεστομίζοντας ασεβή λόγια, να αποκόψει ο ίδιος τον εαυτό του από τη γη, ακονίζοντας το ξίφος της οργής του Κτίστη, παρά, υπομένοντας τα δεινά, να παρατείνει τον μόχθο των αγώνων και για τον εαυτό του και για τη σύζυγό του. Εκείνος όμως, έχοντας δυσαρεστηθεί βαθιά με αυτά τα λόγια περισσότερο από οποιοδήποτε από τα προηγούμενα κακά, και γεμίζοντας το βλέμμα του με οργή, στράφηκε προς τη γυναίκα του σαν να ήταν εχθρός, και τι της λέει;

Και εκείνη μεν, έχοντας απελπιστεί εξαιτίας του μακρού χρόνου των δοκιμασιών, στεκόταν δίπλα στον δίκαιο με σκυμμένο το κεφάλι, χτυπώντας τα χέρια της για όσα αντίκριζε. Ονειδίζοντάς τον για τους καρπούς της ευσέβειάς του, απαριθμούσε αφενός την παλαιά ευημερία του οίκου τους και του υπέδειχνε αφετέρου τα παρόντα δεινά, και το σε ποια κατάσταση ξέπεσε η ζωή του σε σύγκριση με τα προηγούμενα μεγαλεία, καθώς και το ποιον μισθό έλαβε από τον Δεσπότη για τις πολλές του θυσίες. Έλεγε διαρκώς λόγια αντάξια μεν της γυναικείας ολιγοψυχίας, ικανά δε να ταράξουν κάθε άνδρα και να καταρρίψουν ακόμη και το πιο γενναίο φρόνημα: ότι, δηλαδή, περιπλανιέται ως περιπλανώμενη και υπηρέτρια, η άλλοτε βασίλισσα έγινε δούλη, και έχει αναγκαστεί να προσβλέπει στα χέρια των δικών της υπηρετών, και ενώ παλαιότερα έτρεφε πολλούς, τώρα μόλις και μετά βίας διατρέφεται από τα περισσεύματα των ξένων. Και πρόσθετε ότι θα ήταν καλό και ωφέλιμο, προφέροντας ασεβή λόγια, να αποκόψει τον εαυτό του από τη γη, οξύνοντας το ξίφος της οργής του Κτίστου, παρά να υπομένει με καρτερία τα δεινά, παρατείνοντας τον μόχθο των αγώνων τόσο για τον εαυτό του όσο και για τη σύζυγό του.

Ακόμη κι αν τυχαίνει να είναι χήρα, αυτή από μόνη της υβρίζει και διασύρει τους πάντες. Διότι δεν χαλιναγωγεί τη γλώσσα της με τον φόβο του Θεού· δεν αποβλέπει στη μελλοντική κρίση· δεν στρέφει το βλέμμα της προς τον Θεό· δεν γνωρίζει να τηρεί τους θεσμούς της φιλίας. Δεν είναι τίποτα για μια πονηρή γυναίκα να παραδώσει τον ίδιο της τον άνδρα στον θάνατο· διότι τον δίκαιο Ιώβ η ίδια του η γυναίκα τον παρέδιδε στον θάνατο, λέγοντας: πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε!

Ω πονηρή προαίρεση! Ω ανόσια διάθεση! Ενώ έβλεπε τα σπλάχνα του συζύγου της να καίγονται από τις φουσκάλες που έβραζαν σαν πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, και όλη τη σάρκα του να είναι τυλιγμένη από σκουλήκια, δεν λύγισε από οίκτο, βλέποντάς τον να στενάζει ολόκληρος, να αγωνιά και να φέρει πληγές που συνεχώς διέρρεαν. Δεν μαλάκωσε από ευσπλαχνία βλέποντας αυτόν που κάποτε ήταν ντυμένος με βασιλική πορφύρα, τώρα να κάθεται πάνω στην κοπριά, γυμνός και να σαπίζει. Ούτε θυμήθηκε τη φιλία και την οικειότητα των αρχόντων προς αυτόν, και πόσο είχε μεγαλυνθεί και δοξαστεί εξαιτίας του, αλλά του είπε: Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε.

ΛΔʹ. Γι' αυτό, ούτε κάθε είδους υγεία να θαυμάζουμε, ούτε την ασθένεια να αποστρεφόμαστε, ούτε να προσκολλάται η καρδιά μας στον ρευστό πλούτο περισσότερο από όσο πρέπει, παραδινόμενοι στη ρευστότητά του και σαν να αναλώνουμε μαζί του ένα μέρος της ψυχής μας. Ούτε να καταφερόμαστε εναντίον της φτώχειας, θεωρώντας την ως κάτι εντελώς αξιοκαταφρόνητο, καταδικαστέο και ως μισητή μοίρα. Αλλά να μάθουμε αφενός να περιφρονούμε την ασύνετη υγεία, της οποίας ο καρπός είναι η αμαρτία, και αφετέρου να τιμούμε την όσια ασθένεια, σεβόμενοι αυτούς που νίκησαν μέσα από τα παθήματά τους, μήπως τυχόν ανάμεσα στους ασθενείς κρύβεται κάποιος Ιώβ, πολύ πιο αξιοσέβαστος από τους υγιείς, έστω κι αν ξύνει το πύον των πληγών του, έστω κι αν ταλαιπωρείται νύχτα και μέρα στο ύπαιθρο, θλιβόμενος και από τις πληγές, και από τη γυναίκα του, και από τους φίλους του. Όπως επίσης να μάθουμε να απορρίπτουμε τον άδικο πλούτο, εξαιτίας του οποίου δίκαια βασανίζεται ο πλούσιος μέσα στις φλόγες και ζητιανεύει μια μικρή σταγόνα δροσιάς, και να επαινούμε τη γεμάτη ευγνωμοσύνη και φιλοσοφημένη φτώχεια, μέσω της οποίας ο Λάζαρος σώζεται και πλουτίζει απολαμβάνοντας την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ.

Ακόμη κι αν έχει άνδρα άρχοντα, νύχτα και μέρα τον υποκινεί με τα λόγια της και τον εξωθεί σε δολοφονία, όπως η Ηρωδιάδα τον Ηρώδη· ακόμη κι αν έχει άνδρα φτωχό, τον διεγείρει σε οργή και καυγάδες· ακόμη κι αν τυχαίνει να είναι χήρα, η ίδια από μόνη της ατιμάζει τους πάντες. Διότι δεν χαλιναγωγεί τη γλώσσα της με τον φόβο του Κυρίου, δεν αποβλέπει στη μελλοντική κρίση, δεν στρέφει το βλέμμα της στον Θεό, δεν γνωρίζει να τηρεί τους θεσμούς της φιλίας. Τίποτε δεν είναι για την πονηρή γυναίκα να παραδώσει τον ίδιο της τον άνδρα στον θάνατο. Εξάλλου, τον δίκαιο Ιώβ η ίδια του η γυναίκα τον παρέδιδε στον θάνατο της βλασφημίας, λέγοντας: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Ώ, πονηρή φύση! Ώ, ανόσια προαίρεση! Δεν τον σπλαχνίστηκε βλέποντας τα σωθικά του ίδιου της του άνδρα να καίγονται από τις φλύκταινες που έβραζαν, σαν από σπινθηροβόλα κάρβουνα, και όλες του τις σάρκες να έχουν καταληφθεί από τα σκουλήκια· δεν λύγισε από οίκτο, βλέποντάς τον να σφαδάζει ολόκληρος, να υποφέρει και να αγωνιά, και να βγάζει συνεχείς αναστεναγμούς με πόνο έχοντας το στόμα ανοιχτό. Δεν μαλάκωσε από ευσπλαχνία βλέποντας αυτόν που άλλοτε εμφανιζόταν με βασιλική πορφύρα, να κείτεται τότε πάνω στην κοπριά με γυμνό το σώμα· δεν θυμήθηκε την παλαιά τους οικειότητα, ούτε όλα τα ένδοξα και καλά που απόλαυσε εξαιτίας του. Αλλά τι; «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Ώ, χάρη της γυναίκας! Ώ, καταπραϋντικό βάλσαμο για τους πόνους! Ώ, θεσμέ της συζυγικής αγάπης!

Όταν, λοιπόν, τον απογύμνωσε από τα πάντα, δες τι του λέει μέσω της γυναίκας του: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Και όμως, ω μιαρέ, τον απογύμνωσες από τα πάντα. «Αλλά δεν επιδίωκα αυτό», λέει· «διότι τον σκοπό για τον οποίο τα έκανα όλα, δεν τον έχω κατορθώσει ακόμη. Επειδή επιδίωξα να τον απογυμνώσω από τη βοήθεια του Θεού· γι' αυτό και τον απογύμνωσα από τα υπάρχοντά του. Αυτό είναι που επιθυμώ· το άλλο δεν είναι τίποτα. Εάν δεν το επιτύχω αυτό, όχι μόνο δεν αδικήθηκε σε τίποτα, αλλά και ωφελήθηκε».

γʹ. Γιατί λοιπόν γογγύζεις; Επειδή είσαι φτωχός; Αλλά αναλογίσου τον Ιώβ. Μήπως επειδή ασθενείς; Τι κι αν ασθενούσες, έχοντας συνείδηση τόσων αγαθών έργων και κατορθωμάτων στον εαυτό σου, όσα είχε εκείνος ο άγιος; Αναλογίσου πάλι εκείνον, ότι επί πολύ χρόνο ήταν γεμάτος σκουλήκια και, καθήμενος πάνω στην κοπριά, περνούσε τον καιρό του ξύνοντας το πύον του· διότι, λέγει, αφού παρήλθε πολύς χρόνος, του είπε η γυναίκα του: «Μέχρι πότε θα υπομένεις λέγοντας: Αναμένω ακόμη λίγο χρόνο; Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Αλλά μήπως πέθανε το παιδί σου;

Τι λοιπόν, πες μου, εάν άκουγες τη γυναίκα να ονειδίζει λέγοντας: «Εγώ είμαι περιπλανώμενη και δούλη, που γυρίζω από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι, προσμένοντας πότε θα δύσει ο ήλιος για να αναπαυθώ από τις οδύνες που με περιβάλλουν;» Για ποιον λόγο τα λες αυτά, ανόητε; Μήπως ευθύνεται ο άνδρας σου για αυτά;

Όχι αυτός, αλλά ο διάβολος. «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο», λέει, «και πέθανε». Έπειτα, εάν αυτός που κείτεται τον πει και πεθάνει, εσύ θα ανακουφιστείς; Δεν υπάρχει ασθένεια χειρότερη από εκείνη, κι ας το πεις μύριες φορές. Ήταν τέτοια η κατάστασή του, ώστε να μην μπορεί να παραμείνει ούτε σε σπίτι και κάτω από στέγη· τέτοια ήταν, ώστε όλοι να έχουν απελπιστεί για αυτόν. Διότι δεν θα καθόταν έξω από την πόλη, ευρισκόμενος σε χειρότερη κατάσταση από όσους πάσχουν από ελεφαντίαση, εάν δεν έπασχε από ανίατη ασθένεια. Επειδή εκείνοι και μέσα σε σπίτια μπαίνουν, και συναναστρέφονται μεταξύ τους· αυτός όμως, διανυκτερεύοντας στο ύπαιθρο πάνω στην κοπριά γυμνός, ούτε καν ρούχο δεν μπορούσε να φορέσει. Πώς θα μπορούσε άλλωστε; Ίσως μάλιστα αυτό να πρόσθετε και άλλον πόνο στους πόνους του.

Και το χειρότερο από όλα είναι ότι γυναίκα ήταν αυτή που τα έλεγε αυτά, και μάλιστα γυναίκα που είχε καταρρεύσει και απελπιστεί, και γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο προσπαθούσε να ρίξει και τον ίδιο στην απόγνωση. Όμως, για να δούμε πιο καθαρά την πολιορκητική μηχανή που επιστρατεύθηκε εναντίον αυτού του αδαμάντινου τείχους, ας ακούσουμε τα ίδια τα λόγια της. Ποια είναι λοιπόν αυτά; «Μέχρι πότε θα υπομένεις λέγοντας: Ιδού, περιμένω ακόμη λίγο χρόνο προσδοκώντας την ελπίδα της σωτηρίας μου;» «Διότι τα λόγια σου», λέει, «τα διέψευσε ο χρόνος, ο οποίος από τη μία παρατείνεται, ενώ από την άλλη δεν διαφαίνεται καμία λύτρωση». Αυτά τα έλεγε, όχι μόνο για να τον οδηγήσει στην απελπισία, αλλά ταυτόχρονα χλευάζοντας και περιπαίζοντάς τον. Επειδή εκείνος, παρηγορώντας και αποκρούοντάς την ενώ τον ενοχλούσε συνεχώς, συνήθιζε να λέει τα εξής: «Περίμενε ακόμη λίγο, και γρήγορα θα έρθει το τέλος αυτών των δεινών». Χλευάζοντάς τον, λοιπόν, του λέει: «Μήπως και τώρα το ίδιο θα πεις; Διότι έχει περάσει ήδη πολύς χρόνος, και κανένα τέλος δεν φάνηκε για όλα αυτά».

Και δεν είπε, «Χάθηκαν τα παιδιά σου», αλλά με βαθύ πόνο: «Εξαφανίστηκε η μνήμη σου από τη γη, εξαιτίας της οποίας άλλωστε είναι επιθυμητά τα παιδιά». Διότι, εάν ακόμη και τώρα, που έχει φανερωθεί η ανάσταση, τα παιδιά είναι γι' αυτόν τον λόγο επιθυμητά, επειδή διατηρούν τη μνήμη εκείνων που έχουν φύγει, πόσο μάλλον τότε. Γι' αυτόν τον λόγο και η κατάρα καθίσταται εξ αυτού πιο πικρή. Διότι ούτε και εκεί αυτός που καταριέται είπε να εξολοθρευτούν «Τα παιδιά», αλλά «Η μνήμη του από τη γη· οι γιοι σου και οι κόρες σου». Διότι λέγοντας «Η μνήμη», αναφέρεται και πάλι με ακρίβεια και στα δύο φύλα: «Αν όμως εσένα», λέει, «δεν σε νοιάζουν αυτά, δες τουλάχιστον τα δικά μου: Τις ωδίνες και τους πόνους της κοιλιάς μου, για τους οποίους μάταια κοπίασα με τόσους μόχθους». Και αυτό που εννοεί είναι το εξής: «Εγώ, που σήκωσα το μεγαλύτερο βάρος, αδικήθηκα εξαιτίας σου, και τους μεν πόνους υπέμεινα, τους δε καρπούς στερήθηκα». Και πρόσεξε πώς ούτε αναφέρει άμεσα την απώλεια των χρημάτων, ούτε τη σιωπά και την προσπερνά, αλλά, με τον τρόπο που ήταν δυνατόν να την αναγγείλει περιπαθώς, έτσι ακριβώς την υπαινίσσεται. Διότι, όταν λέει, «Και εγώ περιπλανώμενη και δούλα, γυρνώντας από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι», και την απώλεια της περιουσίας υπαινίσσεται και τον μεγάλο της πόνο φανερώνει· διότι και οι ίδιες οι λέξεις είναι ικανές να εξάρουν τη συμφορά: «Στις πόρτες των άλλων έρχομαι», λέει.

Διότι αυτό που για τους άλλους είναι ευχάριστο, λέει, το να βλέπουν δηλαδή την αχτίδα του ήλιου, αυτό για εμένα είναι δυσβάσταχτο· ποθητή αντίθετα είναι η νύχτα και το σκοτάδι· διότι μόνη αυτή με αναπαύει από τους κόπους, αυτή γίνεται για εμένα παρηγοριά των δεινών. Αλλά πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο, και πέθανε.

Αυτό λοιπόν το κάνει από πολλή αγάπη· διότι εκείνοι που αγαπούν ανησυχούν ακόμη και για τα ασφαλή εξαιτίας της μεγάλης τους θέρμης· και αυτό το κάνει εξαιτίας των πολλών πειρασμών. Διότι είπα βέβαια ότι «Γι' αυτό έχουμε οριστεί»· αλλά η υπερβολή των δεινών με φόβισε. Γι' αυτό δεν είπε ότι «Επειδή σας καταδίκασα τον στέλνω», αλλά, «Επειδή δεν άντεχα πλέον»· πράγμα που αποτελούσε μάλλον γνώρισμα φιλίας. Τι σημαίνει το «Μήπως τυχόν σας πείραξε ο πειράζων;»; Βλέπεις ότι το να κλονίζεται κανείς μέσα στις θλίψεις είναι έργο διαβολικό και προέρχεται από τη δική του παρακίνηση; Διότι, όταν δεν μπορέσει να καταβάλει εμάς τους ίδιους, τότε κλονίζει με άλλον τρόπο, μέσω ημών, τους πιο αδύναμους· πράγμα που είναι γνώρισμα υπερβολικής αδυναμίας και δεν επιδέχεται καμία δικαιολογία· όπως ακριβώς έπραξε και στην περίπτωση του Ιώβ, υποκινώντας τη γυναίκα του να πει: «Πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο, και πέθανε».

Διότι, επειδή εισήλθε η επιθυμία, εισήλθε και ο γάμος αποκόπτοντας την αμετρία και πείθοντας τον καθένα να συνάπτει σχέση με μία μόνο γυναίκα. Διότι την τεκνοποιία δεν την εξασφαλίζει απόλυτα ο γάμος, αλλά εκείνος ο λόγος του Θεού που λέει: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τη γη»· και το μαρτυρούν όσοι μεν ήλθαν εις γάμου κοινωνία, πατέρες όμως δεν έγιναν. Ώστε αυτή είναι η πρωταρχική αιτία, η σωφροσύνη, και μάλιστα τώρα που ολόκληρη η οικουμένη έχει γεμίσει από το γένος μας. Διότι στην αρχή η απόκτηση παιδιών ήταν ποθητή, προκειμένου να αφήνει ο καθένας πίσω του την ανάμνηση και τα ίχνη της δικής του ζωής. Επειδή, δηλαδή, δεν υπήρχαν ακόμη ελπίδες αναστάσεως, αλλά κυριαρχούσε ο θάνατος, και εκείνοι που πέθαιναν νόμιζαν ότι μετά την επίγεια ζωή χάνονταν οριστικά, ο Θεός έδωσε την παρηγοριά των παιδιών, ώστε να παραμένουν έμψυχες εικόνες εκείνων που έφυγαν και να διατηρείται το γένος μας, και να αποτελούν οι απόγονοι τη μέγιστη παρηγοριά και για εκείνους που επρόκειτο να πεθάνουν και για τους οικείους τους. Και για να μάθεις ότι γι' αυτόν κυρίως τον λόγο ήταν ποθητά τα τέκνα, άκουσε τι λέει θρηνώντας η γυναίκα του Ιώβ μετά τις τόσες πληγές: «Ιδού», λέει, «χάθηκε η μνήμη σου από τη γη, οι υιοί σου και οι θυγατέρες σου».

Δεν έβλαψε τον άνδρα της η γυναίκα του Ιώβ. Ήταν βέβαια πονηρή και φαύλη, διότι τον συμβούλευσε να βλασφημήσει. Τι λοιπόν; Έσεισε τον πύργο; Κατέρριψε τον αδάμαντα; Υπερίσχυσε του βράχου; Κατανίκησε τον στρατιώτη; Τρύπησε το σκάφος; Ξερίζωσε το δέντρο; Τίποτε από αυτά. Αντιθέτως, εκείνη προσέκρουσε, και ο πύργος έγινε ασφαλέστερος. Εκείνη ξεσήκωσε τα κύματα, και το πλοίο δεν καταποντίστηκε, αλλά έπλεε με ούριο άνεμο. Ο καρπός του τρυγήθηκε, και το δέντρο δεν κλονίστηκε. Τα φύλλα έπεσαν, και η ρίζα έμεινε ασάλευτη. Αυτά τα λέω, για να μην προφασίζεται κανείς την κακία της γυναίκας του. Είναι φαύλη; Διόρθωσέ την. Αλλά, λέει κάποιος, από τον παράδεισο με εξέβαλε. Αλλά και στους ουρανούς σε ανέβασε. Η φύση είναι μεν η ίδια, αλλά η προαίρεση είναι διαφορετική. Είναι φαύλη η γυναίκα του Ιώβ; Όμως η Σωσάννα είναι καλή. Είναι ακόλαστη η Αιγυπτία; Όμως η Σάρρα είναι σεμνή. Είδες εκείνην; Δες και τούτην. Επειδή και μεταξύ των ανδρών, άλλοι μεν είναι φαύλοι, άλλοι δε ενάρετοι. Καλός είναι ο Ιωσήφ, αλλά οι πρεσβύτεροι είναι ακόλαστοι. Είδες παντού την κακία και την αρετή, να μην κρίνονται από τη φύση, αλλά να διαχωρίζονται από την προαίρεση. Μη μου φέρνεις προφάσεις.

Κατά τα άλλα, μου φαίνεται ότι δεν ένιωθε τίποτα το ανθρώπινο, σαν να αναγνώριζε κανείς ότι το γεγονός ήταν παιδαγωγία του Θεού· δεν ντρεπόταν ούτε κοκκίνιζε, αλλά εξέθετε τον εαυτό του ενώπιον όλων. «Και αφού πέρασε πολύς χρόνος, είπε η γυναίκα του στον Ιώβ: μέχρι πότε θα υπομένεις λέγοντας· ιδού, θα περιμένω ακόμη λίγο χρόνο προσδοκώντας την ελπίδα της σωτηρίας μου;». Το ισχυρότερο από όλα τα προηγούμενα τεχνάσματα το προβάλλει στο τέλος ο διάβολος. Μακάρι να είχες πάρει και αυτήν, μακάρι να την είχες καταχώσει μαζί με τα παιδιά. Ορισμένοι μάλιστα λένε ότι τα λόγια αυτά δεν είναι καν της γυναίκας του, αλλά ότι ο ίδιος ο διάβολος, έχοντας πάρει τη μορφή της, τα ξεστόμισε. Διότι η γυναίκα του Ιώβ δεν ήταν τέτοιου χαρακτήρα, εκτός εάν υποθέσει κανείς ότι καταβλήθηκε από τη συμφορά και μεταβλήθηκε σε τέτοια. «Και αφού πέρασε», λέει, «πολύς χρόνος». Δες πώς ρητορεύει εναντίον του, έχοντας πολλά πειστικά επιχειρήματα για να τον πείσει, χρησιμοποιώντας τον χρόνο μαζί με όλα τα άλλα. Διότι δεν πέρασε μία και δύο και τρεις ημέρες, αλλά πέρασαν πολλοί μήνες. «Μέχρι πότε», λέει, «θα υπομένεις λέγοντας;». Εκείνα τα οποία θα έπρεπε να τα ακούει από άλλους, αυτά η ίδια δεν σταματούσε να του τα λέει προτρέποντάς τον. Διότι, από αυτά τα λόγια συνάγεται ότι δεν ήταν η πρώτη φορά που γινόταν αυτή η προτροπή, αλλά ότι πολλές φορές είχε ακούσει από τη γυναίκα του πολλά λόγια, σκληρότερα από αυτά. Δες τη διαβολική απάτη· έφερε στον νου του την Εύα. «Αυτό το μέσο», συλλογίστηκε, «γκρέμισε τον πρώτο άνθρωπο, αυτό θα μπορέσει να κατανικήσει και τούτον».

Το πρόσωπό της ήταν πρόσωπο γυναίκας που συμπάσχει, αλλά τα λόγια της ήταν ωμά και απάνθρωπα· η προαίρεση και η διάθεσή της ήταν γυναίκας που συμμετέχει στον πόνο, αλλά η συμβουλή της αποσκοπούσε στο να τον γκρεμίσει. Ας μην εξετάσουμε, λοιπόν, με ποιον σκοπό τα λέει αυτά, αλλά τι θέλει να προκαλέσει. Διότι, ούτε αν κάποιος μου έδινε ένα ξίφος και ένα δηλητήριο, θα εξέταζα την προαίρεσή του, εφόσον η βλάβη είναι φανερή. Ας μην σταθούμε, λοιπόν, στο ότι είναι γυναίκα, αλλά στο τι συμβουλεύει. Αυτό προτρέπω και στους σημερινούς ανθρώπους: να μην αποβλέπουν στο αξίωμα των προσώπων, αλλά στον χαρακτήρα της συμβουλής. Η γυναίκα υπάρχει για να βοηθάει, όχι για να βάζει τρικλοποδιές. «Μέχρι πότε θα υπομένεις;», του λέει. Γιατί αποθαρρύνεις τον αθλητή; Γιατί του κατεβάζεις τα χέρια, ενώ θα έπρεπε να πεις σύμφωνα με τον απόστολο: «υπομονή ακόμη λίγο»; Αυτά τα έλεγε ο Ιώβ ίσως προς εκείνους που τον κατηγορούσαν, απολογούμενος υπέρ του Θεού, γνωρίζοντας ότι τα βάσανα έχουν τέλος. Και προσδοκούσε μεταβολή, πράγμα που αποτελούσε δείγμα μεγάλης πίστης και γενναίας ελπίδας· διότι γνώριζε τη φιλανθρωπία του Θεού. Όμως, εκείνη του στερεί αυτή την παρηγοριά και εμποδίζει με τη συμβουλή της οποιονδήποτε τυχόν θα ήθελε να του πει αυτά τα λόγια. Επειδή δηλαδή ο ίδιος ο πάσχων έβλεπε τους άλλους να υποφέρουν περισσότερο (από τον ίδιο), παρηγορούσε τη δική τους αδυναμία.

Και λέγει: 2,9Ba 〈«Ιδού, διότι έχει εξαφανιστεί η μνήμη σου από τη γη,〉 9Bb 〈οι υιοί σου και οι θυγατέρες, οι ωδίνες και οι πόνοι της κοιλίας μου,〉 9Bc 〈τους οποίους μάταια γέννησα με μόχθους».〉 Πρόσεξε ένα κακούργο και πολυμήχανο γύναιο. Δεν υπενθυμίζει τα χρήματα, δεν φέρνει στο μέσον την απώλεια των ποιμνίων, αλλά εκείνο που μπορούσε να τον πλήξει περισσότερο από όλα, αυτό αναφέρει πρώτο. Γνώριζε ότι ήταν μεγαλόψυχος και δεν υπολόγιζε καθόλου την απώλειά τους. Για να μην κάνει, λοιπόν, τον πόνο ασθενέστερο, αλλά για να διεγείρει την τραγωδία, παραθέτει αυτό που είναι πιο αφόρητο από όλα, και για το οποίο πόνεσε πιο πολύ και τον πλήγωσε περισσότερο. Και πρόσεξε, πόσο περιπαθώς, πόσο ελεεινά: διότι ιδού, λέγει, εξαφανίστηκε η μνήμη σου, σχεδόν υποδεικνύοντας πάλι τη συμφορά και ανανεώνοντας στη μνήμη του όσα είχαν παραδοθεί στη λήθη. Δεν αναφέρει (μόνο) τα παρόντα, αλλά και τα παρελθόντα, ώστε να προκαλέσει μεγάλη σύγχυση στον λογισμό. Με την ίδια επιβουλή με την οποία τον πλησίασε ο διάβολος, με την ίδια κι αυτή προβάλλει τη συμβουλή της, θορυβώντας τον με τη μνήμη των παιδιών του και προσδοκώντας με αυτόν τον τρόπο να τρέψει τον λογισμό του. Έπειτα, έτσι προβάλλει το αποκορύφωμα των κακών· δεν είπε: «πέθαναν», το οποίο είναι κοινός όρος για τη συμφορά όλων των ανθρώπων, δεν χρησιμοποίησε τη συνηθισμένη έκφραση, αλλά τι; Εξαφανίστηκε η μνήμη σου. Σε εμένα φαίνεται ότι τα είπε αυτά θέλοντας να καταδείξει και την ωμότητα της συμφοράς.

Αυτό δε που εννοεί, είναι το εξής: «Τι είδους μεταβολή προσδοκάς ότι θα σου συμβεί; Μήπως είναι πλέον δυνατόν να επανέλθουν όσοι έχουν φύγει; Μήπως είναι δυνατόν να ζωοποιηθούν όσοι έχουν αφανιστεί;» Διότι τα παιδιά γι' αυτό κυρίως είναι ποθητά, επειδή μας αφήνουν αθάνατη τη μνήμη, και αυτό κυρίως επιθυμούν όλοι οι άνθρωποι, το να αφήσουν δηλαδή μνημόσυνο πίσω τους. «Χάθηκες», του λέει, «και εσύ ο ίδιος μέσω των απογόνων σου. Άγονος, άτεκνος, ξεριζώθηκες από τη ρίζα.» Και παρατήρησε πώς διατυπώνει την ολέθρια συμβουλή της με μέτρο, ώστε να μην τον κινήσει σε οργή, αλλά να τον λυγίσει σε οίκτο. Δεν είπε: «Ο Θεός τους πήρε και τους κατέστρεψε», αλλά χρησιμοποίησε μια ενδιάμεση έκφραση. Οι υιοί σου και οι θυγατέρες σου, λέει· αναφέρθηκε και στα δύο φύλα. Έπειτα ακολουθεί το περιπαθές: της κοιλιάς μου, λέει, οι ωδίνες και οι πόνοι. Και για τα δύο φύλα, λόγια μητέρας που κάποτε ευημερούσε και ήταν γεμάτη στοργή. «Τα δικά σου δεινά τα υπομένεις με μεγαλοψυχία», του λέει, «σπλαχνίσου όμως τη δική μου απώλεια». Επειδή δεν περίμενε ότι θα τον κάμψει από όσα συνέβησαν στον ίδιο, διηγείται τα δικά της με περισσότερο πάθος. Της κοιλιάς μου οι ωδίνες και οι πόνοι — ωδίνες του τοκετού, πόνοι της ανατροφής. «Εγώ είμαι αυτή που υπέστη τα πιο αξιολύπητα από όλους». Για τους οποίους κοπίασα μάταια με μόχθους. Παρατήρησε πόσο άκαιρος είναι ο επιτάφιος θρήνος για τα παιδιά. Αυτά δε τα λέει, για να δείξει ότι και η ίδια είναι κοινωνός της συμφοράς.

Διότι αυτός που πρόκειται να συμβουλεύσει και να παραινέσει εκείνον που δεινοπαθεί, δεν πρέπει να στέκεται έξω από τα δεινά, επειδή θα είναι μη πειστικός σύμβουλος εάν φιλοσοφεί πάνω σε ξένες συμφορές, και θα θεωρηθεί ύποπτος όταν δίνει συμβουλές. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να τον συμβουλεύσει να πεθάνει, για να μη φανεί ότι τα λέει αυτά από έχθρα, δείχνει ότι η ίδια έχει υποφέρει χειρότερα και μεγαλοποιεί με τον λόγο της τη συμφορά. «Εσύ ο ίδιος», λέει, «κάθεσαι μέσα στη σήψη των σκουληκιών, διανυκτερεύοντας στο ύπαιθρο, κι εγώ είμαι περιπλανώμενη και δούλη». Δες πώς πλέκει τα δικά της με τα δικά του: «Ιδού, έχει εξαφανιστεί η θύμησή σου»· αυτό αφορά τον άνδρα. «Οι ωδίνες και οι πόνοι της κοιλιάς μου»· αυτό αφορά τη γυναίκα. «Εσύ ο ίδιος κάθεσαι μέσα στη σήψη των σκουληκιών»· αυτό αφορά τον άνδρα. «Κι εγώ είμαι περιπλανώμενη και δούλη»· αυτό αφορά τη γυναίκα. Συνεχώς μεταφέρει τον λόγο από τα δικά του στα δικά της, για να προσελκύσει την εύνοια εκείνου που την ακούει. «Δεν έχουν ισχύ τα δικά σου, ας επικρατήσουν τα δικά μου». «Εσύ ο ίδιος», λέει· μεγάλη έμφαση. «Εσύ ο ίδιος· εκείνος ο δίκαιος, ο θαυμαστός, ο μέγας, το αποκορύφωμα των αγαθών για εμάς». Κάθεσαι μέσα στη σήψη των σκουληκιών, διανυκτερεύοντας στο ύπαιθρο. «Ημέρα και νύχτα», λέει· «ούτε στέγη σου προσέφερε κάποιος, κανείς δεν σε συμπονά, κανείς δεν σε ελεεί, κανείς δεν συμμερίζεται τον πόνο σου». Κι εγώ είμαι περιπλανώμενη και δούλη. Ω της συμφοράς! Κανείς δεν σπλαγχνιζόταν τη γυναίκα ούτε ανακούφιζε τη φτώχεια της, αλλά υπηρετούσε ως δούλη και έμενε στο ύπαιθρο η σύζυγος του βασιλιά.

Αυτό όμως που είπα από την αρχή, ότι δηλαδή γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός επέτρεψε να περάσει πολύς χρόνος, ώστε μετά τη μεταβολή των πραγμάτων να μην αμφισβητηθεί η συμφορά, και γι' αυτό έγινε στο φως της ημέρας, για να τη βλέπουν όλοι, αυτό ακριβώς μπορεί να πει κανείς και για τη γυναίκα: ώστε, όταν τη δουν να αλλάζει και να γίνεται καλύτερη, αποκτώντας καλά και πολλά παιδιά, να μην αμφισβητήσουν την προηγούμενη συμφορά της εκείνοι που της παρείχαν την αμοιβή των κόπων της. «Περιπλανώμενη», λέει, «από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι, περιμένοντας πότε θα δύσει ο ήλιος» –και δικαιολογημένα, διότι η γυναίκα είχε ανατραφεί ως ελεύθερη– «για να αναπαυθώ από τους κόπους μου και από τις οδύνες που με περιβάλλουν, οι οποίες τώρα με συνέχουν». Εννοεί τον πολύ πόνο και την περιπλάνηση και τη δουλεία. «Αλλά πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Πρόσεξε, μετά την ακριβή διήγηση της τραγωδίας της, τότε προσθέτει την αναίσχυντη συμβουλή της, μην έχοντας τολμήσει νωρίτερα να πει αυτά τα λόγια, αλλά αφού πρώτα παρουσίασε την παραίνεσή της ως πειστική, τότε ρίχνει το δηλητήριο, και μάλιστα ούτε αυτό φανερά. Δεν είπε: «βλασφήμησε», αλλά «πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». «Για ποιο λόγο; Γνωρίζεις άραγε ότι αυτό το πράγμα σημαίνει θάνατο; Και ποια παρηγοριά θα έχεις εσύ από τον δικό μου θάνατο; Ποια ανακούφιση;» Διότι εκείνοι που συμβουλεύουν τα πονηρά δεν τολμούν να εισαγάγουν απροκάλυπτα τη συμβουλή τους, αλλά με την ασάφεια συγκαλύπτουν την πονηριά της προτροπής τους. «

Πολλή είναι η αστάθεια στον παρόντα βίο, πολλή η ελευθερία μετά την αναχώρηση από εδώ. Επειδή, δηλαδή, το πράγμα φαινόταν να είναι φρικτό, φιλοσοφεί για τον θάνατο εξαιτίας της συμφοράς, αποδεικνύοντας ότι αυτός είναι καλύτερος από τη ζωή για εκείνους που βρίσκονται σε οδύνες. «Υπάρχει πολλή ισοτιμία», λέει, «εκεί, δεν υπάρχει φόβος μεταβολής όπως εδώ. Συμβαίνει αναγκαία σε όλους, κυριαρχεί σε όλους ομοίως· είναι εμπόδιο των κακών, λύση της ταλαιπωρίας. Όσα θεωρούνται δεινά, έχουν λυθεί.» Διότι για ποιο λόγο, λέει, έχει δοθεί φως σε όσους έχουν πικρία ψυχής, και ζωή στις ψυχές που βρίσκονται σε οδύνες; Και πάλι εδώ τα λόγια δεν ανήκουν σε κάποιον που κατηγορεί, μη γένοιτο, αλλά σε κάποιον που αναζητά και πονάει. Διότι όσα δεν λέγονται με την ίδια διάνοια, δεν πρέπει να τα εκλαμβάνουμε με τον ίδιο τρόπο, όπως ακριβώς, όταν κάποιος σοφός λέει: «για ποιο λόγο υπήρξαν χρήματα στον άφρονα;», τίποτε άλλο δεν δηλώνεται εδώ, παρά ότι ήταν ανάξιος. Από αυτό μαθαίνουμε ότι όχι μόνο η ζωή, αλλά και ο θάνατος έχει δημιουργηθεί για κάποια ωφέλεια, εφόσον είναι τόσο ποθητός. Εκείνοι που επιθυμούν διακαώς, λέει, τον θάνατο και δεν τον βρίσκουν. Γι' αυτό λέει ο Εκκλησιαστής: «υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα», και πάλι: «ω θάνατε, πόσο γλυκιά είναι η θύμησή σου». Αυτά δε τα λέει, ώστε, όταν ακούσεις τη γυναίκα του να τον συμβουλεύει: «πες κάποιον λόγο και πέθανε», να μην νομίσεις ότι εξαιτίας της φιλοζωίας του δεν τον είπε, αλλά από ευσέβεια. Διότι αυτός που θεωρούσε τον θάνατο τόσο ποθητό και πίστευε ότι ήταν κάποιο μεγάλο αγαθό, ενώ του ήταν δυνατόν να τον βρει, δεν το τόλμησε.

Μην νομίσεις ότι το γεγονός αυτό αποτελεί ήττα· αυτό ακριβώς αποδεικνύει τη νίκη. Διότι, εάν δεν το έπραττε αυτό, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο Θεός τον έπλασε αναίσθητο απέναντι στα παθήματα. Τώρα όμως αποδεικνύει ότι, αν και πονά, φιλοσοφεί· πράγματι, οικοδόμησε την ψυχή του πάνω στην πέτρα. Κατέβηκε η βροχή, διότι λέει: «Φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέφαγε όλα τα ποίμνια»· ήλθαν οι ποταμοί, δηλαδή οι πυκνοί, συνεχείς και αλλεπάλληλοι αγγελιαφόροι των συμφορών, εκ των οποίων ο ένας ανήγγειλε την απώλεια των κοπαδιών, ο άλλος των καμηλών, και ο άλλος των παιδιών του· φύσηξαν οι άνεμοι, δηλαδή τα πικρά λόγια της γυναίκας του, η οποία έλεγε: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Και όμως δεν έπεσε η οικία, δεν υποσκελίστηκε η ψυχή, δεν βλασφήμησε ο δίκαιος, αλλά αντίθετα ευχαρίστησε τον Θεό, μολονότι εκείνος που τον πολεμούσε ήταν ο διάβολος, ο πονηρός, ο άγριος, αυτός που ποτέ δεν συμφιλιώνεται με την ανθρώπινη φύση, αλλά έχει αναλάβει άσπονδο πόλεμο και ακήρυχτη μάχη εναντίον του γένους μας· και όχι απλώς ήταν οργισμένος, αλλά έθεσε σε κίνηση όλες τις μηχανουργίες του και επιστράτευσε κάθε μαγγανεία.

«Διότι», λέει, «λιώνω τους σβώλους του χώματος, ξύνοντάς τους από το πύον». Αν και εκείνα μεν ήταν όλα κατορθώματα, ενώ αυτά ήταν όλα παθήματα· ωστόσο αυτά τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι αυτό ακριβώς ήταν γι' αυτόν το πιο πικρό μέρος της μάχης, και απαιτούσε μεγαλύτερη ανδρεία, πιο εύρωστη ψυχή, υψηλότερη διάνοια και περισσότερη αγάπη προς τον Θεό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν συνέβαιναν εκείνα, αν και με αναίδεια και με μεγάλη θρασύτητα, ο διάβολος ωστόσο αντέλεγε λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται τον Κύριο χωρίς αντάλλαγμα;» Όταν όμως συνέβησαν αυτά, αναχώρησε κρύβοντας το πρόσωπό του από ντροπή, στρέφοντας τα νώτα, χωρίς να έχει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναίσχυντης αντιλογίας να προβάλει. «Καθώς δε είχε περάσει πολύς χρόνος, του είπε η γυναίκα του: Μέχρι πότε θα υπομένεις, λέγοντας: Ιδού, αναμένω λίγο χρόνο ακόμη, προσμένοντας την ελπίδα της σωτηρίας μου;» Αυτός όμως, καθώς ο αγώνας του προχωρούσε περαιτέρω, στεφανώνεται πάλι με άλλους στεφάνους από τα λόγια που απηύθυνε προς τη γυναίκα του. Διότι μόνο η γυναίκα του είχε απομείνει πλέον, αφού του είχαν αφανιστεί τα πάντα, και τα παιδιά, και τα κτήματα, και το ίδιο του το σώμα, και μάλιστα του απέμεινε για δοκιμασία και επιβουλή· γι' αυτό ο διάβολος δεν την αφάνισε μαζί με τα παιδιά, ούτε ζήτησε τη σφαγή της, επειδή προσδοκούσε ότι θα του συντελούσε τα μέγιστα στην επιβουλή του κατά του αγίου τούτου· γι' αυτό ακριβώς, σαν ένα μέγιστο όπλο, του την άφησε.

Διότι, όταν είχε πλέον καταπονηθεί υπερβολικά, και δεν μπορούσε ούτε καν να αναπνεύσει, αλλά επιθυμούσε και να πεθάνει, άκου τι λέει: «Μακάρι να μπορούσα να καταβάλω ο ίδιος τον εαυτό μου, ή να παρακαλέσω κάποιον άλλον, και να μου το κάνει αυτό». Και παρατήρησε την κακία της γυναίκας, πώς αμέσως ξεκινά τον λόγο της από το μέγεθος του χρόνου, λέγοντας: «Μέχρι πότε θα υπομένεις;».

Μέχρι πότε θα υπομένεις λέγοντας: Ιδού, αναμένω ακόμη λίγο χρόνο, προσδοκώντας την ελπίδα της σωτηρίας μου; Διότι διέψευσε, λέει, τα λόγια σου ο χρόνος, καθώς παρατάθηκε, χωρίς να φανερώνει καμία λύση. Αυτά δε τα έλεγε, όχι μόνο για να τον ρίξει σε απόγνωση, αλλά και για να τον ονειδίσει και να τον χλευάσει· διότι εκείνος, παρηγορώντας και αποκρούοντάς την, καθώς εκείνη τον ενοχλούσε συνεχώς, έλεγε τα εξής: «Περίμενε ακόμη λίγο και γρήγορα θα έρθει το τέλος αυτών»· ονειδίζοντάς τον, λοιπόν, του λέει: «Μήπως και τώρα θα πεις το ίδιο; Διότι ήδη πέρασε πολύς χρόνος και κανένα τέλος αυτών δεν φάνηκε». Γιατί αποθαρρύνεις τον αθλητή, ω γυναίκα; Γιατί του παραλύεις τα χέρια; Ενώ έπρεπε να πεις: «Ακόμη λίγο». Και δες την κακεντρέχειά της· διότι ούτε τα βόδια μνημονεύει, ούτε τα πρόβατα, ούτε τις καμήλες· επειδή γνώριζε ότι δεν πληγώνεται τόσο πολύ για αυτά, αλλά κατευθύνεται αμέσως στη φύση και του υπενθυμίζει τα παιδιά· διότι για αυτά τον είδε να ξεσχίζει τα ενδύματά του και να κόβει τα μαλλιά του. Και δεν είπε: «Χάθηκαν τα παιδιά σου», αλλά με πολύ πάθος: «Ιδού, έχει εξαφανιστεί η μνήμη σου από τη γη· γιοι και κόρες, ωδίνες και πόνοι της κοιλιάς μου, για τους οποίους μάταια κόπιασα με μόχθους». Στην αρχή, βέβαια, η απόκτηση παιδιών ήταν κάτι το ποθητό, προκειμένου να καταλείπει ο καθένας μνημόσυνο και λείψανα της δικής του ζωής.

Και για να μάθεις ότι για αυτόν κυρίως τον λόγο ήταν πολύ επιθυμητά τα παιδιά, άκουσε τι θρηνεί προς τον Ιώβ η γυναίκα του, μετά τις πολλές και ανείπωτες πληγές. «Ιδού», λέει, «χάθηκε η μνήμη σου από τη γη». Και πάλι ο Σαούλ λέει προς τον Δαβίδ: «Ορκίσου μου, ότι δεν θα αφανίσεις το σπέρμα μου και το όνομά μου μετά από εμένα». Διότι, εάν και τώρα, που έχει φανερωθεί η ανάσταση, τα παιδιά είναι επιθυμητά για αυτόν τον λόγο, επειδή διατηρούν τη μνήμη όσων έχουν αναχωρήσει, πολύ περισσότερο ίσχυε αυτό τότε· γι' αυτό και η κατάρα εξ αυτού γίνεται πιο πικρή· διότι εκεί αυτός που καταριέται δεν είπε, ας εξολοθρευτούν τα παιδιά του, αλλά «ας εξολοθρευτεί η μνήμη του από τη γη». Οι γιοι και οι θυγατέρες. Λέγοντας δε «η μνήμη», με ακρίβεια πάλι, αναφέρεται και στα δύο φύλα. «Δεν έχει απομείνει», λέει, «ούτε γιος ούτε θυγατέρα, οι οποίοι θα διαφυλάξουν τη μνήμη μέσω της διαδοχής»· σχεδόν σαν να του έλεγε ότι ακόμη και αν συνέβαινε να ανακτήσεις την υγεία σου, είναι ανώφελη η απόλαυση της υγείας, όταν δεν υπάρχουν παιδιά· διότι οι παλαιοί στήριζαν την ελπίδα της διαιώνισής τους στα παιδιά, και μιμούνταν τη μελλοντική επαγγελία με μια θνητή ανάσταση. Δεν κάνει καμία μνεία στα χρήματα, ούτε στα κοπάδια· διότι γνώριζε ότι ήταν μεγαλόψυχος, αλλά εστίασε σε αυτό που κυρίως μπορούσε να τον αγγίξει βαθιά: «Ποια μεταβολή», του λέει, «προσδοκάς να υπάρξει; Μήπως είναι πλέον δυνατόν να επιστρέψουν όσοι αφανίστηκαν; Άγονος, άτεκνος, ξεριζώθηκες σύρριζα, χωρίς να έχει απομείνει κανείς μέσω του οποίου θα μνημονεύεσαι».

Αυτά δε τα λέει, για να δείξει ότι και η ίδια συμμετέχει στη συμφορά· διότι θεωρείται αναξιόπιστος σύμβουλος εκείνος που φιλοσοφεί πάνω σε ξένες δυστυχίες. Εξαπολύοντας, λοιπόν, μέσα από όλα της τα λόγια το βέλος της ολιγοψυχίας, εμπλέκει και το δικό της πρόσωπο, ώστε, τόσο με την ανάμνηση των παιδιών όσο και με το δικό της πάθος, να προκαλέσει εντονότερα σε δυσφορία τον δίκαιο. Γιατί, λέει, απωθώντας διαρκώς το παρόν, ενθαρρύνεις μάταια τον εαυτό σου ελπίζοντας στα μελλοντικά, όντας άτεκνος, άστεγος, γυμνός, εντελώς κατεστραμμένος; «Εσύ δε ο ίδιος κάθεσαι μέσα σε σαπίλα σκωλήκων, διανυκτερεύοντας στο ύπαιθρο.» Αποτελεί μεγάλη έμφαση η λέξη «εσύ ο ίδιος», εκείνος ο δίκαιος, ο θαυμάσιος, που αποτελούσε για εμάς το κορύφωμα των αγαθών. Και παρατήρησε πώς ούτε αναφέρει ρητά την απώλεια των χρημάτων, ούτε την αποσιωπά και την προσπερνά, αλλά την υπονοεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να την εκφράσει όσο γινόταν πιο περιπαθώς· διότι όταν λέει, «Κι εγώ περιπλανώμενη και δούλη από τόπο σε τόπο και από σπίτι σε σπίτι», και την απώλεια υπονοεί, και φανερώνει τον μεγάλο ψυχικό πόνο. Επειδή ακριβώς αυτές οι λέξεις είναι ικανές να εξάρουν τη συμφορά· διότι, λέει, καταφεύγω στις πόρτες των άλλων.

Παρατήρησε πώς συμπλέκει τα δικά της με τα δικά του· δεν έχουν ισχύ, λέει, τα δικά σου, ας επικρατήσουν τα δικά μου. Και αφού ανέφερε αυτό που είναι το πλέον αξιοθρήνητο από όλα, το να περιπλανιέται δηλαδή κανείς από οικία σε οικία, δεν σταμάτησε ούτε εκεί τους θρήνους, αλλά συμπλήρωσε λέγοντας: «Περιμένοντας τον ήλιο πότε θα δύσει, για να αναπαυθώ από τους μόχθους μου και από τις οδύνες που με κατέχουν». Διότι αυτό που για τους άλλους είναι ευχάριστο, λέει, το να βλέπουν την ακτίνα του ήλιου, αυτό για εμένα είναι βαρύ· αντίθετα, το σκοτάδι είναι ποθητό. Και η νύχτα, διότι μόνο αυτή με αναπαύει από τους ιδρώτες, αυτή γίνεται για εμένα παρηγοριά των δεινών· με παρηγορεί και με καταπαύει από τους πόνους, καθώς η ημέρα παραπέμπει τον ήλιο προς τη δύση· διότι η νύχτα γνωρίζει να θεραπεύει τη δυστυχία, έχοντας το σκοτάδι ως ενδιαίτημά της. Απελπισμένη ωστόσο μπροστά στις συμφορές και έχοντας κυριευθεί από διαβολική ενέργεια, υποδεικνύει στον δίκαιο ότι του έχει απομείνει αυτή η λύση για τα δεινά του, δηλαδή η απαλλαγή από το σώμα· και ότι είναι δυνατόν να το επιτύχει αυτό, εάν παροργίσει τον Θεό μέσω της βλασφημίας και Τον εξωθήσει εναντίον του, ώστε να τον θανατώσει. Με δόλιο δε τρόπο εισηγείται μια τέτοια συμβουλή, οικοδομώντας το επιχείρημά της τόσο από τις συμφορές του συζύγου της όσο και από τις δικές της. Υπέμεινα, λέει, τους πόνους των ωδίνων, μόχθησα ανατρέφοντας παιδιά, για να αφήσεις πίσω σου ως μνημόσυνό σου τα τέκνα σου· εξαλείφθηκε αυτή η ελπίδα, όλοι χάθηκαν, άρρενες και θήλεις μαζί· σε ποιον, λοιπόν, να στρέψω πλέον το βλέμμα μου;

Σε εσένα, τον πατέρα τους, τον γεμάτο σκουλήκια, τον πένητα, τον περιφρονημένο; Σε εμένα, την άθλια, την περιπλανώμενη, που έπειτα από τόση ευδαιμονία υπηρετώ πλέον ως μισθωτή, και μέχρι το βράδυ δοκιμάζομαι μέσα σε οδύνες και μόχθους; Αλλά, αν με ακούς έστω και λίγο, ξεστόμισε κάποιον λόγο προς τον Θεό, προκαλώντας την οργή Του, ώστε να σε θανατώσει· διότι αυτή είναι η μόνη λύτρωση που σου έχει απομείνει από τα δεινά. Γι' αυτό προσθέτει: «Αλλά πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο, και πέθανε». Είδες και εδώ την κακουργία, πώς ούτε στην ίδια της τη συμβουλή δεν εισήγαγε αμέσως την ολέθρια προτροπή, αλλά αφού πρώτα διηγήθηκε με τρόπο αξιοθρήνητο τις συμφορές και διεύρυνε την τραγωδία, διατυπώνει την προτροπή εν συντομία. Και ούτε την προβάλλει ξεκάθαρα, αλλά, συγκαλύπτοντάς την, του προτείνει την απαλλαγή, που είναι το πλέον ποθούμενο, και του υπόσχεται τον θάνατο, πράγμα που εκείνος επιθυμούσε τα μέγιστα. Και παρατήρησε και από αυτό την κακουργία του διαβόλου· διότι, επειδή γνώριζε τον πόθο του Ιώβ προς τον Θεό, δεν αφήνει τη γυναίκα να κατηγορήσει τον Θεό, για να μην την αποστραφεί αμέσως ως εχθρό. Γι' αυτόν τον λόγο, πουθενά δεν Τον μνημονεύει, αλλά τα όσα συνέβησαν τα φέρνει άνω κάτω.

Από αυτό μαθαίνουμε ότι όχι μόνο η ζωή, αλλά και ο θάνατος έχει δημιουργηθεί για σκοπό ωφέλιμο, εφόσον είναι τόσο ποθητός· συνεχίζει λοιπόν: «Εκείνοι που λαχταρούν τον θάνατο και δεν τον βρίσκουν, που σκάβουν γι' αυτόν όπως για θησαυρούς· και γίνονται περιχαρείς εάν τον πετύχουν». Γι' αυτό λέει: «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα». Και πάλι: «Ω θάνατε, πόσο πικρή είναι η θύμησή σου σε άνθρωπο που ζει ειρηνικά με τα υπάρχοντά του, σε άνδρα αμέριμνο και που ευοδώνεται στα πάντα, και που έχει ακόμη τη δύναμη να δεχθεί τροφή!». Και πάλι: «Ω θάνατε, πόσο καλή είναι η κρίση σου για τον άνθρωπο που βρίσκεται σε ανάγκη και του οποίου μειώνεται η δύναμη, στον υπέργηρο, και σε αυτόν που περισπάται για τα πάντα, που δυστροπεί και που έχει χάσει την υπομονή του». Γι' αυτό και ο Ιώβ, ενώ βρίσκεται μέσα σε συμφορές, επιθυμεί τον θάνατο και λέει αυτά, ώστε, όταν ακούσεις τη γυναίκα του να τον συμβουλεύει: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε», να μην νομίσεις ότι από προσκόλληση στη ζωή (φιλοζωία) δεν τον είπε, αλλά από ευσέβεια. Διότι αυτός που θεωρούσε τον θάνατο τόσο ποθητό για τον εαυτό του, και τον νόμιζε ως ένα μεγάλο αγαθό, αν και μπορούσε να τον βρει, δεν το τόλμησε. «Ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο· διότι ο Θεός τον περιέκλεισε από παντού». Αυτή είναι μια απόφαση· εάν λοιπόν είναι ανάπαυση, για ποιο λόγο δεν προστρέχουν σε αυτόν οι περισσότεροι; Διότι γι' αυτό ακριβώς ο Θεός έκανε τη ζωή ποθητή σε εμάς, για να μην προστρέχουμε στον θάνατο. «Διότι ο φόβος για τον οποίο ανησυχούσα ήλθε σε εμένα, και εκείνο που φοβόμουν με συνάντησε».

ΟΜΙΛΙΑ ΔΕΥΤΕΡΗ, Η οποία εκφωνήθηκε στην Αντιόχεια, στην αποκαλούμενη παλαιά εκκλησία, όταν ο ίδιος ήταν πρεσβύτερος, σχετικά με τη συμφορά που συνέβη στην πόλη, με αφορμή την ταραχή για την καταστροφή των ανδριάντων του ευσεβούς μεγάλου βασιλιά Θεοδοσίου· και στο ρητό του Αποστόλου: «Στους πλουσίους του νυν αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν»· και κατά της πλεονεξίας. αʹ. Τι να πω και τι να λαλήσω; Ο παρών καιρός είναι καιρός για δάκρυα, όχι για λόγια· για θρήνους, όχι για ομιλίες· για προσευχή, όχι για δημηγορίες. Τέτοιο είναι το μέγεθος των όσων τολμήθηκαν, τόσο αθεράπευτη η πληγή, τόσο μεγάλο το τραύμα και ανώτερο από κάθε ιατρική, που έχει ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια. Έτσι και ο Ιώβ, αφού έχασε τα πάντα, καθόταν πάνω στην κοπριά, και οι φίλοι του, όταν το άκουσαν, προσήλθαν, και βλέποντάς τον από μακριά, έσκισαν τα ενδύματά τους, πασπάλισαν τους εαυτούς τους με στάχτη και θρήνησαν δυνατά. Τώρα αυτό έπρεπε να το κάνουν όλες οι γύρω πόλεις, να έρθουν στη δική μας πόλη και να θρηνήσουν όσα συνέβησαν με απόλυτη συμπόνια. Εκείνος καθόταν τότε πάνω στην κοπριά, αυτή όμως τώρα βρίσκεται μέσα σε μεγάλη παγίδα. Διότι, όπως ακριβώς τότε ο διάβολος οργίασε εις βάρος των ποιμνίων και των κοπαδιών και όλης της περιουσίας του δικαίου, έτσι και τώρα μάνησε εναντίον ολόκληρης της πόλης.

Βλέπεις ότι δεν προκάλεσαν την πτώση οι προσβολές των πειρασμών, αλλά η ανοησία αυτών που οικοδόμησαν; Διότι και εκεί έπεσε βροχή, και εδώ βροχή· και εκεί ήλθαν ποταμοί, και εδώ ποταμοί· και εκεί υπήρξαν προσβολές των ανέμων, και εδώ το ίδιο ακριβώς· και εκείνος οικοδόμησε, και αυτός οικοδόμησε· και η ίδια οικοδομή ήταν, και οι ίδιοι πειρασμοί· όμως δεν υπήρξε το ίδιο τέλος, επειδή δεν υπήρχε το ίδιο θεμέλιο. Διότι δεν προκάλεσε την πτώση η φύση των πειρασμών, αλλά η ανοησία εκείνου που οικοδόμησε· επειδή, αλλιώς, θα έπρεπε να καταπέσει και η οικία που οικοδομήθηκε πάνω στην πέτρα, ενώ τώρα δεν έπαθε τίποτα τέτοιο. Αλλά μην νομίζετε ότι αυτά έχουν λεχθεί για κάποια οικία· διότι ο λόγος αφορά την ψυχή, η οποία την ακρόαση των θείων λόγων είτε την αποδεικνύει μέσω των έργων της είτε την αποκρούει. Έτσι οικοδόμησε την ψυχή του ο Ιώβ· κατέβηκε η βροχή, διότι έπεσε φωτιά από τον ουρανό και κατέφαγε όλα τα ποίμνια· ήλθαν οι ποταμοί, δηλαδή οι πυκνοί, συνεχείς και επάλληλοι άγγελοι των συμφορών, όπου ο ένας ανήγγελλε την απώλεια των αιγοπροβάτων, ο άλλος των καμήλων, και ο άλλος των παιδιών· φύσηξαν οι άνεμοι, δηλαδή τα πικρά λόγια της γυναίκας του, η οποία του είπε: «Πες κάποιον λόγο προς τον Κύριο και πέθανε»· και όμως η οικία δεν έπεσε, η ψυχή δεν υποσκελίστηκε, ο δίκαιος δεν βλασφήμησε, αλλά απεναντίας ευχαρίστησε τον Θεό λέγοντας τα εξής: «Ο Κύριος τα έδωσε, ο Κύριος τα αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε».

Γι' αυτόν τον λόγο και οι φίλοι του Ιώβ, όταν έφτασαν και είδαν την τραγωδία εκείνου του οίκου, και τον δίκαιο να κάθεται πάνω στην κοπριά και να είναι γεμάτος πληγές, έσχισαν τα ιμάτιά τους, θρήνησαν γοερά και κάθισαν δίπλα του σιωπηλοί, δεικνύοντας ότι τίποτα δεν είναι τόσο κατάλληλο στην αρχή για όσους οδυνώνται όσο η ησυχία και η σιωπή· διότι ο πόνος ήταν μεγαλύτερος από την παρηγοριά. Γι' αυτό και οι Ιουδαίοι, υποδουλωμένοι στον πηλό και την πλινθοποιία, όταν είδαν τον Μωυσή να έρχεται, δεν μπορούσαν να δώσουν προσοχή στα λεγόμενά του εξαιτίας της ολιγοψυχίας και της θλίψης τους. Και τι το θαυμαστό αν κάποιοι μικρόψυχοι άνθρωποι το έπαθαν αυτό, όταν βλέπουμε ακόμη και τους μαθητές να περιπίπτουν σε αυτό το πάθος; Διότι μετά από εκείνο το Μυστικό Δείπνο, όταν ο Χριστός τους πήρε και τους μιλούσε κατ' ιδίαν, στην αρχή μεν οι μαθητές τον ρωτούσαν συνεχώς: «Πού πηγαίνεις;»· όταν όμως τους ανέφερε τα δεινά που επρόκειτο να τους βρουν λίγο αργότερα, τους πολέμους, τις εξεγέρσεις, την απέχθεια από όλους, τις μαστιγώσεις, τις φυλακίσεις, τα δικαστήρια, τις βίαιες προσαγωγές, τότε η ψυχή τους, πιεζόμενη από τον φόβο των όσων ειπώθηκαν και από την αθυμία για τα μελλοντικά, σαν από κάποιο βαρύτατο φορτίο, έμεινε πλέον άφωνη. Γι' αυτό, βλέποντάς τους ο Χριστός να βρίσκονται σε σύγχυση, ελέγχοντάς τους ακριβώς γι' αυτό, τους έλεγε: «Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου, και ουδείς εξ υμών με ερωτά: Πού πηγαίνεις;».

Αλλά όμως θα ήταν ικανοποιημένοι, αν κάποιος τους επέτρεπε, έστω κι αν έχαναν τα πάντα, αν χρειαζόταν, ακόμη και την ίδια την ελευθερία, να διατηρήσουν απλώς την παρούσα ζωή. Καθώς λοιπόν η ημέρα πλησίαζε προς το τέλος της, και ενώ είχε πέσει βαθύ βράδυ, και αναμενόταν η έκδοση της τελικής απόφασης, όλοι βρίσκονταν σε μεγαλύτερη αγωνία, και παρακαλούσαν τον Θεό να υπάρξει κάποια χρονοτριβή και αναβολή, και να παρακινήσει τις ψυχές των δικαστών ώστε να παραπέμψουν τα πορίσματα των ανακρίσεων στην κρίση του βασιλιά· διότι ίσως να προέκυπτε κάτι καλό από αυτήν την παράταση. Και κοινές ικεσίες αναπέμπονταν από τον λαό προς τον φιλάνθρωπο Θεό, να διασώσει τα υπολείμματα της πόλης, και να μην ανεχθεί να ανασπαστεί αυτή τελείως εκ θεμελίων. Και δεν μπορούσε να δει κανείς κανέναν να τα κραυγάζει αυτά χωρίς δάκρυα· όμως τίποτε από αυτά δεν έκαμπτε τότε τους δικαστές που τα άκουγαν εκεί μέσα, αλλά ένα μόνο σκοπό είχαν, το πώς θα γίνει με ακρίβεια η εξέταση των όσων τολμήθηκαν· και τελικά, αφού τους πέρασαν αλυσίδες και τους έδεσαν με σίδερα, τους έστελναν στο δεσμωτήριο μέσα από το κέντρο της αγοράς, ανθρώπους που διατηρούσαν ιπποτροφεία, αγωνοθέτες, που είχαν να απαριθμήσουν χιλιάδες άλλες λαμπρότερες δημόσιες χορηγίες, και δήμευαν τις περιουσίες τους, και μπορούσε κανείς να δει σφραγίδες στις θύρες όλων. Και οι γυναίκες τους, διωγμένες από τις πατρικές τους οικίες, εκπλήρωναν η καθεμία στην πράξη εκείνο που έπαθε η γυναίκα του Ιώβ· διότι περιφέρονταν από σπίτι σε σπίτι και από τόπο σε τόπο, ικετεύοντας για ένα κατάλυμα.

Επειδή γνώριζε ότι αυτή μπορούσε να του συντελέσει πολύ στην επιβουλή εναντίον του. «Διότι, αν μέσω αυτής», λέγει, «έβγαλα τον Αδάμ από τον Παράδεισο, πολύ περισσότερο θα μπορέσω να υποσκελίσω τον Ιώβ επάνω στην κοπριά». Και πρόσεξε την κακουργία· διότι ούτε όταν χάνονταν τα βόδια έφερε αυτό το τέχνασμα, ούτε όταν χάνονταν τα γαϊδούρια, ούτε οι καμήλες, ούτε όταν κατέρρευσε η οικία, ούτε όταν θάφτηκαν τα παιδιά· αλλά σιωπά για την ώρα και αφήνει να ησυχάζει, παρατηρώντας τον αθλητή. Όταν όμως ανέβλυσε η πηγή των σκουληκιών, και το δέρμα, καθώς σάπιζε, κατέρρεε, και οι σάρκες, καθώς κατατρώγονταν, έβγαζαν ιχώρ γεμάτο πολλή δυσωδία· όταν το χέρι του διαβόλου τον κατέκαιε πιο οδυνηρά από τηγάνια και καμίνια και κάθε φλόγα, διατρυπώντας τον από παντού αγριότερα από κάθε θηρίο και κατατρώγοντας το σώμα του· και όταν είχε περάσει πολύς χρόνος μέσα σε τέτοια συμφορά, και γι’ αυτά τον είδε να διψά για απαλλαγή και να επιθυμεί να πεθάνει, σαν να μην μπορούσε ούτε να αναπνεύσει —«Διότι, αν μπορούσα», λέγει, «να βάλω χέρι στον εαυτό μου ή να παρακαλέσω άλλον, και θα μου το έκανε αυτό»— τότε τη φέρνει κοντά του και λέγει: «Ως πότε θα καρτερείς, λέγοντας: “Ιδού, περιμένω ακόμη λίγο χρόνο, προσδοκώντας την ελπίδα της σωτηρίας μου”;» Διότι και εκείνος, παρηγορώντας την πάντοτε όταν τον ενοχλούσε και αποκρούοντάς την, τέτοια έλεγε: «Περίμενε ακόμη λίγο, και γρήγορα θα έρθει το τέλος αυτών». Επιπλήττοντάς τον λοιπόν, του λέγει: «Μήπως και τώρα θα πεις το ίδιο;»

Διότι έχει ήδη παρέλθει πολύς χρόνος και το τέλος αυτών δεν φάνηκε· χάθηκε δε από τη γη η μνήμη σου, οι υιοί σου και οι θυγατέρες σου, οι ωδίνες και οι πόνοι της κοιλίας μου, για τους οποίους εις μάτην κοπίασα με μόχθους, και εγώ περιφέρομαι ως περιπλανώμενη και δούλη από τόπο σε τόπο και από οικία σε οικία. Διότι όχι μόνο επαιτώ, αλλά και περιπλανώμαι, και υφίσταμαι μία ξένη και πρωτοφανή δουλεία, γυρίζοντας παντού, περιφέροντας τα σύμβολα της συμφοράς, και κάνοντας γνωστά σε όλους τα δεινά μου. Και, το πλέον αξιοθρήνητο από όλα, περιμένω πότε θα δύσει ο ήλιος για να αναπαυθώ από τους μόχθους μου και από τις οδύνες που με περιβάλλουν και οι οποίες τώρα με κατατρύχουν.