Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 26:7

Πώς όμως, ενώ βλέπετε τον Χριστό πάνω σε πώλο με ανθρώπινο τρόπο, ανακράζετε με θεοπρεπή τρόπο «Ωσαννά εν τοις υψίστοις»; Ναι, μας λένε οι θεηγόροι παίδες, και πάνω σε αισθητό πώλο κάθεται ο Χριστός, αλλά από τον πατρικό κόλπο δεν αποχωρίζεται καθόλου· και πάνω σε πώλο όνου κάθεται, αλλά από τον χερουβικό θρόνο δεν απουσιάζει. Αλλά αυτός που βρίσκεται εδώ κάτω με σάρκα αδιάλειπτα μαζί με τους θνητούς, αυτός κατά τον ίδιο τρόπο είναι και επάνω μαζί με τον Πατέρα Θεός αψευδής και αληθινός, αυτός είναι ο παντοκράτορας, και κοσμοκράτορας, και εθνοκράτορας, και αληθινός Θεός, και χορηγός, και φυτουργός, και οδηγός, και Σωτήρας των πάντων. Αυτός εισέρχεται στην κάτω Ιερουσαλήμ, και από την άνω δεν αποχωρίζεται· αυτός είναι ο δημιουργός των αιώνων, και υπάρχει εξ αιώνων και εις τους αιώνας· αυτός είναι που άπλωσε τον ουρανό μόνος του· αυτός είναι που περιπατεί πάνω στη θάλασσα σαν να βρίσκεται σε ξηρά· αυτός σπαργάνωσε τη θάλασσα με ομίχλη· αυτός έθεσε τους φραγμούς στους ανθρώπους· αυτός καθόρισε τα όρια στις θάλασσες· αυτός, αφού άπλωσε τη γη, την ανάρτησε επί του μηδενός· αυτός ανέμειξε πάνσοφα τις κράσεις των στοιχείων· αυτός καταστόλισε τις ομορφιές των φυτών· αυτός εξέτεινε τον ουρανό σαν ιμάτιο· αυτός τον κόσμησε με λαμπρούς φωστήρες.

Έτσι και στην περίπτωση του φωτός και της ημέρας, και πάλι της νύχτας και του σκότους, διαπιστώνουμε ότι δεν δημιουργείται από τον Ποιητή των όλων απλώς ο ήχος κάποιων συλλαβών γι' αυτά, αλλά μέσω αυτών των ονομασιών αναγνωρίζουμε την υπόσταση των πραγμάτων. Σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, με την είσοδο του φωτός διαλύεται το σκότος που επικρατούσε κατά την πρώτη κτίση. Επειδή δε η γη συγκρατήθηκε στο μέσο και στηρίζεται η ίδια από την πανταχόθεν περιβολή των ετεροφυών στοιχείων, όπως λέει ο Ιώβ ότι «αυτός που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα», ήταν αναγκαίο, καθώς το φως διερχόταν από το ένα μέρος και η γη με τον δικό της όγκο παρενέβαλε εμπόδιο από την αντίθετη πλευρά, να υπολειφθεί ένα μερίδιο σκότους εξαιτίας της σκιάς. Και καθώς η αεικίνητη περιστροφή του ουράνιου θόλου παρέσυρε αναγκαστικά μαζί της και τον ζόφο που προέκυπτε από τη σκιά, ήταν αναγκαίο να ορίσει ο Θεός αυτή την κυκλική περίοδο ώστε να αποτελέσει το μέτρο της χρονικής διάρκειας· το δε μέτρο αυτό είναι η ημέρα και η νύχτα. Για τον λόγο αυτό, ο Μωυσής, κατά τη δική του σοφία, διασαφηνίζοντάς μας τέτοιου είδους δόγματα με πιο ιστορικό τρόπο, ονόμασε τον ζόφο που επέρχεται εξαιτίας της παρεμβολής της γης «χωρισμό φωτός και σκότους», και την έμμετρη διαδοχή του φωτός προς το σκότος, που συμβαίνει πάντοτε στον περίγειο χώρο, την προσαγόρευσε ημέρα και νύχτα.

Διότι είναι δυνατόν να εκφέρει κανείς λόγο υπέρ του Θεού και να μην τον αφήσει να καταστεί υπόλογος σε κατηγορίες. 26,5a 〈Μήπως οι γίγαντες θα γεννηθούν με πόνους〉 5b 〈κάτω από το νερό και από τους γείτονές του;〉 26,6a 〈Γυμνός είναι ο Άδης ενώπιόν Του〉 6b 〈και δεν υπάρχει σκέπασμα για την απώλεια.〉 26,7a 〈Είναι Αυτός που εκτείνει τον βορρά στο κενό,〉 7b 〈που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα,〉 26,8a 〈που δεσμεύει το νερό στα σύννεφά Του,〉 8b 〈και δεν διαρρηγνύεται το σύννεφο υποκάτω Του.〉 26,9a 〈Είναι Αυτός που κρατά το πρόσωπο του θρόνου Του,〉 9b 〈απλώνοντας πάνω του το σύννεφό Του.〉 26,10a 〈Το πρόσταγμά Του έθεσε ως κυκλικό όριο πάνω στην επιφάνεια του νερού〉 10b 〈μέχρι τη συντέλεια του φωτός μαζί με το σκοτάδι.〉 26,11a 〈Οι στύλοι του ουρανού συγκλονίστηκαν〉 11b 〈και έφριξαν από την επιτίμησή Του.〉 26,12a 〈Με τη δύναμή Του κατέπαυσε τη θάλασσα,〉 12b 〈και με τη σοφία Του υπέταξε το κήτος.〉 26,13a 〈Και τα κλείστρα του ουρανού Τον φοβήθηκαν,〉 13b 〈και με το πρόσταγμά Του θανάτωσε τον αποστάτη δράκοντα.〉 26,14a 〈Ιδού, αυτά είναι μέρη των οδών Του,〉 14b 〈και μόνο μια ικμάδα του λόγου Του θα ακούσουμε σε αυτόν.〉 14c 〈Τη δύναμη όμως της βροντής Του, ποιος γνωρίζει πότε θα την προκαλέσει;〉 27,1 ΠΡΟΣΘΕΤΟΝΤΑΣ ΔΕ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ Ο ΙΩΒ ΕΙΠΕ ΣΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ: 27,2a 〈Ζει ο Κύριος, ο οποίος με έκρινε κατ' αυτόν τον τρόπο,〉 2b 〈και ο Παντοκράτωρ που πίκρανε την ψυχή μου·〉 27,3a 〈στ' αλήθεια, όσο η πνοή μου υπάρχει ακόμη μέσα μου,〉 3b 〈και το θείο πνεύμα παραμένει ακόμη στους μυκτήρες μου,〉 27,4a 〈δεν πρόκειται να λαλήσουν,〉 λέει, 〈τα χείλη μου άνομα λόγια〉 4b 〈ούτε η ψυχή μου θα μελετήσει άδικα πράγματα.〉 Τουτέστιν: «Θα εμμείνω στην ίδια απόφαση».

δ΄. Και ποιος δεν θα εκπλησσόταν με αυτά και δεν θα τα θαύμαζε, και δεν θα έλεγε με θάρρος ότι δεν πρόκειται για έργα της φύσης, αλλά της υπερφυσικής Πρόνοιας; Γι' αυτό κάποιος λέει: «Αυτός που κρέμασε τη γη πάνω στο τίποτα»· και κάποιος άλλος: «Στο χέρι Του βρίσκονται τα πέρατα της γης»· και ότι «Πάνω σε θάλασσες την εθεμελίωσε». Και ενώ αυτά φαίνονται αντίθετα μεταξύ τους, παρουσιάζουν μεγάλη συμφωνία. Διότι εκείνος που είπε ότι την εθεμελίωσε πάνω στα ύδατα, είπε το ίδιο με εκείνον που είπε ότι την κρέμασε πάνω στο τίποτα· επειδή το να στέκεται πάνω στα ύδατα είναι ισοδύναμο με το να κρέμεται πάνω στο τίποτα. Πού λοιπόν κρέμεται και πού στέκεται; Άκουσε τον ίδιο να λέει: «Στο χέρι Του βρίσκονται τα πέρατα της γης»· όχι επειδή ο Θεός έχει χέρια, αλλά για να μάθεις ότι η δύναμή Του, η οποία προνοεί για τα πάντα, αυτή είναι που συγκρατεί και βαστάζει το σώμα της γης. Αλλά μήπως δεν πείθεσαι από τα λεγόμενα; Πίστεψε σε αυτά που βλέπεις· διότι και σε άλλο στοιχείο είναι δυνατόν να βρει κανείς αυτήν τη θαυματουργία. Επειδή η φύση της φωτιάς έχει την τάση να κινείται προς τα άνω και είναι πλασμένη να πηδά και να υψώνεται πάντοτε προς τα πάνω, και έστω κι αν της ασκήσεις άπειρη βία και την εξαναγκάσεις, δεν πρόκειται να ανεχθεί την προς τα κάτω φορά.

Δ'. Η φράση «Κατ' αρχάς» που βρίσκεται στο κείμενο μπορεί να αναιρέσει τη δοξασία εκείνων που ισχυρίζονται ότι η γη είναι το πρωταρχικό στοιχείο των πάντων, με την έννοια ότι τα πάντα προήλθαν από αυτήν, χωρίς να υπάρχει τίποτε πριν από αυτήν. Διότι φαίνεται ότι δεν αποτελεί η ίδια την αρχή, αλλά ότι υπάρχουν ορισμένες προεπινοηθείσες αρχές ως θεμέλιά της. Έχει λεχθεί άλλωστε και στον Ιώβ από τον ίδιο τον Κύριο, ως εκείνον που θεμελίωσε τη γη: «Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη;». Και ενώ ο Κύριος, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, είναι αυτός που θεμελιώνει τη γη, το ίδιο λέγεται και για τον Πατέρα: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Αλλά και το ρητό για τον Θεό, «Εκείνος που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα», φανερώνει ότι αυτή κατέλαβε την πιο κεντρική θέση του σύμπαντος. «Και όλοι σαν ιμάτιο θα παλιώσουν. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν». Διότι όλα τα ορατά θα γεράσουν και θα μιμηθούν την παλαιότητα ενός ιματίου· εσύ όμως θα τα αλλάξεις και θα τα ανακαινίσεις, και θα τα κάνεις άφθαρτα αντί για φθαρτά. Αυτό ακριβώς είπε και ο θείος απόστολος: «Ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να μετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Την μεν κτίση, λοιπόν, τη μεταβάλλεις όπως θέλεις, ω Δέσποτα· εσύ όμως έχεις τη φύση σου άτρεπτη και ανώτερη από κάθε αλλοίωση. Αυτά, βεβαίως, ο θείος Απόστολος τα απέδωσε στην ιδιότητα του Υιού στην προς Εβραίους Επιστολή. Εντούτοις, στο πρόσωπο του Υιού θεωρούμε τον Πατέρα.

Διότι, αφού εδραίωσε τη γη πάνω στον εαυτό της, της έδωσε την ακινησία· και παραμένει με αυτόν τον τρόπο, για όσο διάστημα Εκείνος το θελήσει. Έτσι και αλλού λέει: «Εκείνος που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα». «Η άβυσσος, σαν ένδυμα, είναι το περιβόλαιό της». Το «αυτού» το έθεσε αντί του «αυτής»· διότι έτσι ακριβώς το ερμήνευσαν ο Ακύλας και ο Θεοδοτίων: «Την περιέβαλες με την άβυσσο σαν με ένδυμα». Άβυσσο δε, η Θεία Γραφή ονομάζει την υγρή ουσία. Έτσι και στην αρχή της κτίσεως ο μακάριος Μωυσής είπε: «Η δε γη ήταν αόρατη και αδιαμόρφωτη, και σκοτάδι απλωνόταν πάνω από την άβυσσο». Επειδή, λοιπόν, η γη περιβάλλεται από παντού από νερό, και τα μεγάλα και αχανή πελάγη αποτελούν τα πέρατά της, ενώ άλλα πλωτά πελάγη τη διασχίζουν στη μέση, εύλογα είπε ότι η άβυσσος, σαν ένδυμα, επικαλύπτει τη γη. Επίσης, θα βρεις ότι η λέξη «άβυσσος» τίθεται με την έννοια της ακαταληψίας, στο χωρίο: «Τα κρίματά σου, Κύριε, είναι άβυσσος πολλή». Διότι, επειδή οι κρίσεις Του είναι ανεξερεύνητες, δεν είναι δυνατόν να βρεθεί κατανόηση αυτών· γι' αυτό και δεν παραβάλλονται απλώς με άβυσσο, αλλά με άβυσσο «πολλή». Και τον Θεό, επομένως, του οποίου οι κρίσεις είναι άβυσσος πολλή, τον καλύπτει δίκην περιβολαίου η ακαταληψία, η οποία ονομάζεται άβυσσος. «Πάνω στα όρη θα σταθούν τα ύδατα. Από την επιτίμησή σου θα φύγουν, από τη φωνή της βροντής σου θα δειλιάσουν. Ανεβαίνουν στα όρη και κατεβαίνουν στις πεδιάδες, στον τόπο που θεμελίωσες για αυτά». Μέσα από όλα αυτά διδάσκει την πρόνοια του Θεού που επιστατεί στην κτίση.

Τρίτη αντιλογία του Ιώβ προς τον Βαλδάδ: Ποιον πρόκειται να βοηθήσεις; Ή ποιον θα ακολουθήσεις; Μήπως όχι εκείνον που διαθέτει τη μέγιστη δύναμη; Διότι ο άδης είναι γυμνός ενώπιόν του. Είναι αυτός που αναρτά τη γη επί του μηδενός, που δεσμεύει το ύδωρ μέσα στα νέφη του. Και με το πρόσταγμά του θανάτωσε τον αποστάτη δράκοντα.

Περί της γης και όσων προέρχονται από αυτήν Η γη είναι ένα από τα τέσσερα στοιχεία, ξηρό και ψυχρό, βαρύ και ακίνητο, το οποίο παρήχθη από τον Θεό από το μη ον στο είναι κατά την πρώτη ημέρα. Διότι λέει: «Στην αρχή εποίησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη». Κανείς άνθρωπος δεν μπόρεσε να εξηγήσει ποιο είναι το έρεισμα και η βάση της. Διότι άλλοι μεν λένε ότι εδράζεται και είναι στερεωμένη πάνω στα ύδατα, όπως λέει ο θείος Δαβίδ: «Σε Αυτόν που στερέωσε τη γη πάνω στα ύδατα», άλλοι δε πάνω στον αέρα. Κάποιος άλλος πάλι λέει: «Αυτός που εδραίωσε τη γη πάνω στο τίποτα». Και πάλι ο θεηγόρος Δαβίδ, μιλώντας εκ μέρους του Δημιουργού, λέει: «Εγώ», λέει, «στερέωσα τους στύλους της», ονομάζοντας στύλους τη συνεκτική της δύναμη. Το δε ρητό «την εθεμελίωσε πάνω σε θάλασσες» δηλώνει ότι η φύση του ύδατος περιβάλλει από παντού τη γη. Είτε, λοιπόν, δεχτούμε ότι εδράζεται πάνω στον εαυτό της, είτε πάνω στον αέρα, είτε πάνω στα ύδατα, είτε πάνω στο τίποτα, δεν πρέπει να απομακρυνόμαστε από την ευσεβή έννοια, αλλά να ομολογούμε ότι τα πάντα μαζί συγκρατούνται και συνέχονται από τη δύναμη του Κτίστη.

Όσο για τούτη τη γη, την οποία βαδίζουμε και από την οποία τρεφόμαστε, κανείς δεν μπόρεσε να πει με ακρίβεια πώς έχουν «τα θεμέλιά» της. Και φαντάζονται ότι έχει την έδρα της άλλοτε «επί των υδάτων», άλλοτε «επί στύλων» και άλλοτε «επί του μηδενός»· μάλλον όμως, δεν αγνοούμε μόνο τα θεμέλιά της, αλλά δεν γνωρίζουμε ούτε καν πόσο είναι το πλάτος της επιφάνειάς της. Και ακούμε ότι υπάρχει ένας θαυμαστότατος παράδεισος πάνω στη γη, από τον οποίο εκπορεύονται πλούσια τα ύδατα του Νείλου και του Ευφράτη μαζί με τα νάματα άλλων δύο ποταμών, και εντελώς αγνοούμε το τι λογής και πόσο μεγάλος είναι, παρά μόνο ακούμε ότι βρίσκεται στην Εδέμ προς ανατολάς, και από τον ποταμό που τον αρδεύει υποθέτουμε ότι αυτός αποτελεί έναν ξεχωριστό κόσμο, μεγάλο και άγιο. Και μόλις κάποτε αρπάχθηκε εκεί κάποιος και άκουσε άρρητα ρήματα, και ούτε αυτά μπόρεσε να μας τα αποκαλύψει.