Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 29:12

Τι πρέπει να πούμε για τον τρισμακάριο Ιώβ, εκείνον τον αληθινό άνθρωπο, τον άμεμπτο, τον δίκαιο, τον θεοσεβή; Ποια άραγε ήταν η αιτία της άκρας ευσέβειας και δικαιοπραγίας του; Μήπως τα παραγγέλματα του Μωυσή; Σε καμία περίπτωση. Αλλά μήπως ήταν η τήρηση της ημέρας του Σαββάτου ή η φύλαξη κάποιας άλλης ιουδαϊκής εθελοθρησκείας; Πώς θα μπορούσε, αφού έζησε σε χρόνια παλαιότερα από τον Μωυσή και τη νομοθεσία του; Διότι ο μεν Μωυσής γενεαλογείται έβδομος από τον Αβραάμ, ενώ αυτός πέμπτος, προηγούμενος του Μωυσή κατά δύο γενεές. Δες λοιπόν και τον βίο αυτού, ο οποίος δεν φέρει τίποτα από τη νομοθεσία του Μωυσή, αλλά δεν είναι καθόλου ξένος προς την ευαγγελική διδασκαλία του Σωτήρος μας. Λέει λοιπόν ο ίδιος, εξιστορώντας τον βίο του, στην απολογία προς τους φίλους του: «Διότι διέσωσα τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη, και βοήθησα το ορφανό που δεν είχε βοηθό. Στόμα χήρας με ευλόγησε, και είχα ντυθεί τη δικαιοσύνη. Είχα περιβληθεί τη δίκαιη κρίση σαν πανωφόρι, ήμουν οφθαλμός των τυφλών και πόδι των χωλών, εγώ ήμουν πατέρας των αδυνάτων». Αυτά ακριβώς είναι ολοφάνερα τα διδάγματα που κηρύττονται σε όλους εμάς μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας.

Βλέπεις ότι αυτό επιθυμούσε, να δείξει δηλαδή την επίβλεψη και την πρόνοια του Θεού; 29,6α «Όταν οι δρόμοι μου ξεχείλιζαν από βούτυρο», 6β «και τα βουνά μου ξεχείλιζαν από γάλα.» Βλέπεις ότι πουθενά δεν αναφέρει άδικο ούτε περιττό πλούτο, παρά μόνο τον χρήσιμο και εύλογο; 29,7α «Όταν έβγαινα νωρίς το πρωί στην πόλη», 7β «και στις πλατείες στηνόταν η έδρα μου.» Αναφέρει την παρρησία και το προηγούμενο αξίωμά του, και έπειτα τη δόξα. 29,8α «Όταν με έβλεπαν οι νέοι κρύβονταν», 8β «και όλοι οι γέροντες σηκώνονταν όρθιοι», 29,9α «οι ισχυροί σταματούσαν να μιλούν» 9β «βάζοντας το δάχτυλο στο στόμα τους.» Μου φαίνεται ότι επικρίνει και αυτούς και τους αφήνει αιχμές επειδή του επιτίθενται, λέγοντας: «πριν από αυτά ήμουν φοβερός», λέει, «και ένδοξος.» 29,10α «Όσοι άκουγαν για μένα, με μακάριζαν» 10β «και η γλώσσα τους κολλούσε στον φάρυγγά τους», 29,11α «διότι όποιο αυτί άκουγε, με μακάριζε», 11β «και όποιο μάτι με έβλεπε, παραμέριζε.» 29,12α «Διότι διέσωσα φτωχό από το χέρι δυνάστη», 12β «και το ορφανό, που δεν είχε βοηθό, το βοήθησα.» Για ποιον λόγο τον μακάριζαν; Αναφέρει τα κατορθώματά του· διότι διέσωσα, λέει, φτωχό από το χέρι του δυνάστη.

Αλλά πρώτα, αφού ανέθεσε στον Θεό την επίβλεψη και τη φύλαξή του, τότε καυχάται εν Κυρίω. 29,13a 〈Είθε να έλθει επάνω μου η ευλογία εκείνου που χανόταν,〉 13b 〈και στόμα χήρας με ευλόγησε.〉 29,14a 〈Είχα ενδυθεί τη δικαιοσύνη,〉 14b 〈και είχα περιβληθεί τη δίκαιη κρίση σαν διπλοΐδα.〉 29,15a 〈Ήμουν οφθαλμός των τυφλών,〉 15b 〈και πόδι των χωλών·〉 29,16a 〈εγώ ήμουν πατέρας των αδυνάτων.〉 16b 〈Και διερεύνησα υπόθεση την οποία δεν γνώριζα.〉 29,17a 〈Συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων,〉 17b 〈και μέσα από τα δόντια τους άρπαξα το θήραμα.〉 29,18a 〈Είπα: Η ηλικία μου θα φτάσει σε βαθύ γήρας〉 18b 〈σαν κορμός φοίνικα, και θα ζήσω για πολύ χρόνο.〉 «Όχι επειδή τα έπραττα με αυτήν την ελπίδα, αλλά διότι προσδοκούσα εξαιτίας αυτού μακρύ γήρας, προερχόμενο από αγαθή συνείδηση και χρηστές ελπίδες.» Διότι, λέει, διέσωσα τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη. Δες τον να μην υπερηφανεύεται για την αποχή από τα κακά, ούτε για τις θυσίες όπως οι Ιουδαίοι, αλλά για αυτό ακριβώς που επιθυμεί ο Θεός: κρίνετε, λέει, υπέρ του ορφανού και δικαιώστε τη χήρα. Δες τον να μην επαίρεται, αλλά να χρησιμοποιεί τη δύναμή του για το πρέπον, όντας κοινό λιμάνι και καταφύγιο για όσους βρίσκονταν σε ανάγκη. Ήταν κοινός πατέρας και προστάτης· δεν χρησιμοποιούσε τον πλούτο για αδικία, ούτε τη δόξα για αλαζονεία, ούτε τη σοφία για κακουργία, αλλά για να απαλλάσσει από τα δεινά που τους περιέβαλαν εκείνους που είχαν αιχμαλωτιστεί. Και τον ορφανό, που δεν είχε βοηθό, τον βοήθησα. Δες τον να λέει ακόμη και αυτά με μετριοφροσύνη. Και στόμα, λέει, χήρας με ευλόγησε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΘʹ. «Διότι διέσωσα φτωχό από τα χέρια του δυνάστη, και βοήθησα το ορφανό, που δεν είχε βοηθό.» Αλλά, αφού πρώτα απέδωσε στον Θεό την επίβλεψη και την προστασία του, τότε καυχάται εν Κυρίω. Και δες τον να μην υπερηφανεύεται για την αποχή από τα κακά, ούτε για τις θυσίες, όπως οι Ιουδαίοι, αλλά για τούτο που επιθυμεί ο Θεός. Διότι «κρίνετε», λέει, «υπέρ του ορφανού, και δικαιώστε τη χήρα»· και για την πράξη των αγαθών λέει: «Διότι διέσωσα φτωχό, και βοήθησα ορφανό». «Η ευλογία εκείνου που χανόταν ας έλθει επάνω μου. [Ο δε Σύμμαχος αποδίδει: κατέφθανε]. Και στόμα χήρας με ευλόγησε.» Γνωρίζετε δε ότι η τάξη των χηρών είναι κάπως αχάριστη, όχι λόγω της δικής τους φύσης, ούτε από προσωπική προαίρεση, αλλά εξαιτίας της ανάγκης της πενίας· διότι η φτώχεια είναι καμίνι, και είναι δύσκολο πράγμα να επαινέσουν τον ευεργέτη· αλλά τον Ιώβ τον ευλογούσαν ακόμη και αυτές.

Καταγράφονται δε τα ανδραγαθήματά του, προκειμένου να τα μιμηθούμε. «Είχα ενδυθεί τη δικαιοσύνη, και είχα φορέσει την ορθή κρίση σαν μανδύα». Και εύλογα, αφού είπε: «Διέσωσα τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη», πρόσθεσε το: «Είχα ενδυθεί τη δικαιοσύνη»· διότι υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι υπερασπίζονται μεν άλλους, αλλά οι ίδιοι πολλές φορές αδικούν. Αυτός όμως δεν ήταν έτσι· αλλά, λέει, «Είχα φορέσει την ορθή κρίση», και με αυτόν τον τρόπο καλλωπιζόμουν.

Και αφού σιώπησαν οι τρεις, ο Ιώβ συνεχίζοντας λέει στο προοίμιο: Ποιος άραγε θα με επανέφερε στους μήνες των προηγούμενων ημερών, κατά τις οποίες με προστάτευε ο Θεός; Τότε που έλαμπε το λυχνάρι Του πάνω από το κεφάλι μου, και έβγαινα νωρίς το πρωί στην πόλη, και στις πλατείες στηνόταν το κάθισμά μου. Διότι διέσωσα τον φτωχό από τα χέρια των δυνατών.

Εκείνος δε είπε: «Ποιος σε όρισε άρχοντα και δικαστή πάνω μας; Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις, όπως ακριβώς σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο;» Ο Μωυσής τότε φοβήθηκε και είπε: «Ώστε λοιπόν έγινε φανερό αυτό το γεγονός;» «Διέσωσα τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη. Σύντριψα τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασα το άρπαγμα.» «Ελευθέρωσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και γλίτωσε αυτούς που δολοφονούνται, μη διστάσεις. Εάν όμως πεις: “Δεν τον γνωρίζω αυτόν”, μάθε ότι ο Κύριος, ο οποίος αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, γνωρίζει τις καρδιές όλων.» «Ελευθερώστε τον λεηλατημένο από το χέρι εκείνου που τον αδικεί.» «Απομακρύνετε την αδικία και την ταλαιπωρία· εξαλείψτε την καταδυνάστευση από τον λαό μου, λέει ο Κύριος.» «Ελευθέρωσε τον αδικούμενο από το χέρι εκείνου που τον αδικεί.» Καθένας που πλέει στη θάλασσα βρίσκεται κοντά στο ναυάγιο, και τόσο περισσότερο μάλιστα, όσο πιο γρήγορα πλέει· και καθένας που είναι ενδεδυμένος με σώμα, βρίσκεται κοντά στις δοκιμασίες του σώματος, και τόσο περισσότερο, όσο βαδίζει όρθιος και δεν βλέπει εκείνους που κείτονται πεσμένοι μπροστά του. Όσο πλέεις με ούριο άνεμο, δώσε το χέρι σου σε εκείνον που ναυαγεί· όσο έχεις υγεία και πλούτο, βοήθησε εκείνον που κακοπαθεί. Μην περιμένεις να μάθεις πάνω στον εαυτό σου πόσο κακό πράγμα είναι η απανθρωπιά, και πόσο μεγάλο αγαθό είναι να δείχνεις ευσπλαχνία σε όσους έχουν ανάγκη.

ΤΙΤΛΟΣ Βʹ. — Περί ορφανών, πτωχών και χηρών. «Καμία χήρα και ορφανό να μην κακοποιήσετε. Εάν όμως από κακία τους κακοποιήσετε, και εκείνοι κράξουν και βοήσουν προς εμένα, οπωσδήποτε θα εισακούσω τη βοή τους· και θα οργιστώ με θυμό, και θα σας θανατώσω με μάχαιρα, και οι γυναίκες σας θα γίνουν χήρες και τα τέκνα σας ορφανά.» «Στόμα χήρας με ευλόγησε. Το ορφανό, που δεν είχε βοηθό, το βοήθησα.» «Δεν θα πάρεις ως ενέχυρο το ένδυμα της χήρας.» «Ο πατέρας των ορφανών και κριτής των χηρών.» «Σε κτήμα ορφανών μην εισέλθεις. Διότι ο Κύριος που τους λυτρώνει είναι κραταιός, και θα δικάσει την υπόθεσή τους εναντίον σου.» «Για όσα αδίκησαν τα νήπια, θα φονευθούν.» «Χήρα και ορφανό, προσήλυτο και φτωχό μην καταδυναστεύετε.» «Γίνε για τα ορφανά σαν πατέρας, και αντί για σύζυγος στη μητέρα τους, και θα είσαι σαν υιός του Υψίστου.» Θα εισακούσει τη δέηση του αδικουμένου. Δεν θα παραβλέψει την ικεσία του ορφανού και της χήρας, εάν εκχύσει τα λόγια της. Δεν θα κατέβουν τα δάκρυα της χήρας στα μάγουλά της, και η κατακραυγή της δεν θα στραφεί εναντίον εκείνου που τα προκαλεί;» «Να τιμάς τις χήρες που είναι πραγματικά χήρες. Εάν όμως κάποια χήρα έχει τέκνα ή εγγόνια, ας μαθαίνουν αυτά πρώτα να σέβονται τον δικό τους οίκο, και να ανταποδίδουν τις οφειλές στους προγόνους τους. Διότι αυτό είναι αποδεκτό ενώπιον του Θεού.»

Δεν εξαπατήθηκες από τον φθαρτό πλούτο, και καθώς αυτός έρεε δεν προσκόλλησες σε αυτόν την καρδιά σου. Δεν συναναστράφηκες με χλευαστές, των οποίων ο βίος είναι αίσχος και η ζωή τους είναι γεμάτη κηλίδες. Δεν έσπευσε το πόδι σου προς τον δόλο· ούτε χάρηκες με την πτώση των εχθρών, για να πει η καρδιά σου: Εύγε. Δεν στέναξε η γη εξαιτίας σου· διότι δεν έφαγες μόνος σου τη δύναμή της χωρίς αντάλλαγμα, ούτε κατέθλιψες τις ψυχές των κυρίων της. Απέσυρες τα χέρια σου από άδικα δώρα· διέσωσες τον πτωχό από το χέρι του δυνάστη, και έκλαψες για κάθε αδύναμο· και βλέποντας άνθρωπο σε ανάγκη, στέναξες. Βοήθησες τα ορφανά που δεν είχαν βοηθό· και στόματα χηρών σε ευλόγησαν. Διότι ενδύθηκες τη δικαιοσύνη, και περιβλήθηκες την ευθεία κρίση σαν διπλό μανδύα. Έγινες οφθαλμός των τυφλών, πόδι των χωλών και πατέρας των αδυνάτων. Συνέτριψες τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασες το άρπαγμα. Και για να μιλήσω συνοπτικά, τρέφεις εκείνους που πεινούν και ποτίζεις εκείνους που διψούν, περιθάλπεις τους ξένους και ντύνεις τους γυμνούς, επισκέπτεσαι τους ασθενείς και διακονείς εκείνους που βρίσκονται στις φυλακές· μάλλον δε, με όλα αυτά γίνεσαι ευάρεστος στον Θεό· για χάρη του οποίου έκρινες πιο ένδοξο από όλα το να βοηθάς όλους αυτούς με προθυμία.

Κ΄. Αυτό το έπραττε και προσφέροντας από όσα διέθετε το χέρι του, καθώς το γέμιζαν εκείνοι που με καλό σκοπό άδειαζαν τα υπάρχοντά τους προκειμένου να γίνουν μέτοχοι των ανεξάντλητων και αιώνιων αγαθών. Αν δεν προσέφερε κάτι άλλο, απομάκρυνε τον πόνο με την παρηγοριά και απάλυνε τη σκληρυμένη καρδιά εκείνου που υπέφερε με εκτενέστερη συζήτηση. Τι το αξιοθαύμαστο, λοιπόν, μπροστά σε αυτά, να λέει και αυτός τα λόγια του αοίδιμου Ιώβ: «Διέσωσα φτωχό από το χέρι του δυνάστη και βοήθησα το ορφανό που δεν είχε βοηθό, στόμα χήρας με ευλόγησε και εξιχνίασα υπόθεση την οποία δεν γνώριζα»· εξαιτίας των οποίων γινόταν γνωστός ως πατέρας, δοξαζόταν ως προστάτης και μακαριζόταν ως κηδεμόνας, καθώς τον έβλεπαν, τον συναντούσαν και τον φιλοξενούσαν, ανάμεσα σε μοναχούς και σε κοσμικούς, επειδή η φήμη του είχε διαδοθεί πέρα από τους τόπους όπου ασκούνταν, και όλοι ανέφεραν το όνομα του Πλάτωνα στα χείλη τους, ως κάτι μεγάλο και αξιοθαύμαστο, για τον οποίο γνωρίζω καλά ότι ούτε ο μελλοντικός χρόνος δεν θα σιωπήσει, εφόσον η αρετή είναι πράγμα αθάνατο.