Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 29:17

Και δεν επεδείκνυαν στους έχοντες ανάγκη μόνο τη συνδρομή μέσω των χρημάτων, αλλά και την πρόνοια μέσω της προστασίας. «Διότι εγώ ήμουν», λέει, «πόδια για τους χωλούς, μάτια για τους τυφλούς, και μέσα από τα δόντια άρπαξα το θήραμα». Τον βλέπεις και να προνοεί για τους αδικουμένους, και να αναπληρώνει για όλους τα ανάπηρα μέλη τους; Αυτόν θα έπρεπε όλοι να μιμούνται, αυτόν που πριν από τον Νόμο, πριν από τη Χάρη, επέδειξε τόσο υψηλή φιλοσοφία, και μάλιστα χωρίς να έχει κάποιον διδάσκαλο, ούτε ενάρετους προγόνους, αλλά από μόνος του και με ορθή προαίρεση έφτασε σε αυτόν τον χρηστό τρόπο ζωής. Διότι ο καθένας από εμάς έχει εναποθετημένη μέσα στην ίδια του τη φύση τη γνώση της αρετής· και αν κάποιος δεν θελήσει εξαιτίας της ραθυμίας να προδώσει την έμφυτη ευγένειά του, ποτέ δεν πρόκειται να τη στερηθεί. Είθε λοιπόν όλοι μας, αφού επιλέξουμε αυτήν την αρετή και την εφαρμόσουμε με ακρίβεια, να αξιωθούμε να επιτύχουμε τα αγαθά των υποσχέσεων που περιμένουν αυτούς που Τον αγαπούν, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον Οποίο ανήκει στον Πατέρα, συνάμα και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος, η τιμή, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αλλά πρώτα, αφού ανέθεσε στον Θεό την επίβλεψη και τη φύλαξή του, τότε καυχάται εν Κυρίω. 29,13a 〈Είθε να έλθει επάνω μου η ευλογία εκείνου που χανόταν,〉 13b 〈και στόμα χήρας με ευλόγησε.〉 29,14a 〈Είχα ενδυθεί τη δικαιοσύνη,〉 14b 〈και είχα περιβληθεί τη δίκαιη κρίση σαν διπλοΐδα.〉 29,15a 〈Ήμουν οφθαλμός των τυφλών,〉 15b 〈και πόδι των χωλών·〉 29,16a 〈εγώ ήμουν πατέρας των αδυνάτων.〉 16b 〈Και διερεύνησα υπόθεση την οποία δεν γνώριζα.〉 29,17a 〈Συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων,〉 17b 〈και μέσα από τα δόντια τους άρπαξα το θήραμα.〉 29,18a 〈Είπα: Η ηλικία μου θα φτάσει σε βαθύ γήρας〉 18b 〈σαν κορμός φοίνικα, και θα ζήσω για πολύ χρόνο.〉 «Όχι επειδή τα έπραττα με αυτήν την ελπίδα, αλλά διότι προσδοκούσα εξαιτίας αυτού μακρύ γήρας, προερχόμενο από αγαθή συνείδηση και χρηστές ελπίδες.» Διότι, λέει, διέσωσα τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη. Δες τον να μην υπερηφανεύεται για την αποχή από τα κακά, ούτε για τις θυσίες όπως οι Ιουδαίοι, αλλά για αυτό ακριβώς που επιθυμεί ο Θεός: κρίνετε, λέει, υπέρ του ορφανού και δικαιώστε τη χήρα. Δες τον να μην επαίρεται, αλλά να χρησιμοποιεί τη δύναμή του για το πρέπον, όντας κοινό λιμάνι και καταφύγιο για όσους βρίσκονταν σε ανάγκη. Ήταν κοινός πατέρας και προστάτης· δεν χρησιμοποιούσε τον πλούτο για αδικία, ούτε τη δόξα για αλαζονεία, ούτε τη σοφία για κακουργία, αλλά για να απαλλάσσει από τα δεινά που τους περιέβαλαν εκείνους που είχαν αιχμαλωτιστεί. Και τον ορφανό, που δεν είχε βοηθό, τον βοήθησα. Δες τον να λέει ακόμη και αυτά με μετριοφροσύνη. Και στόμα, λέει, χήρας με ευλόγησε.

«Όχι μόνο δεν παρέβλεπα τους γνωστούς» —όπως κάνουν οι σημερινοί— «ούτε απωθούσα όσους ήταν παρόντες, αλλά, ακόμη κι αν δεν υπήρχε κανείς, έχοντας αυτό ως έργο μου και σαν ένας άριστος κυνηγός, περιφερόμουν εξετάζοντας συνεχώς γύρω μου, μήπως τυχόν κάποιος αδικείται, μήπως κάποιος καταδυναστεύεται». Εξιχνίασα, λέει. Και πρόσεξε: «υποθέσεις που διέφευγαν εντελώς την προσοχή», λέει, «και ήταν κρυμμένες και παρουσίαζαν δυσκολία τόσο στο να ανακαλυφθούν όσο και στο να διαλευκανθούν». Και συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων. Αυτό είναι εκείνο το αποστολικό: «ο προϊστάμενος εν σπουδή». Και μέσα από τα δόντια τους άρπαξα πίσω το θήραμα. Πρόσεξε τη δυσκολία του πράγματος: «ενώ το πράγμα είχε ήδη καταποθεί και καταληφθεί, το επανόρθωσα». Όχι όπως εμείς, που λέμε: «δεν γίνεται», λέει, «είναι ακατόρθωτο». Συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων. Πρόσεξε πώς διαπρέπει και στα δύο είδη αρετής, τόσο εκεί όπου έπρεπε να τιμωρήσει, όσο και εκεί όπου έπρεπε να βοηθήσει. Και για ποιον λόγο; «Συνέτριψα», λέει, «τις σιαγόνες των αδίκων, βοηθώντας τους ίδιους και καθιστώντας τους στο εξής ανίκανους για μια άλλη τέτοια πλεονεξία. Και το αξιοθαύμαστο είναι πως δεν εισέπραξα καμία έχθρα γι' αυτά, αλλά με αποδέχονταν», λέει, «όταν μιλούσα».

«Σύμφωνα με τα προστάγματά μου», λέει, «πορεύθηκε, και φύλαξε τις εντολές μου, για να τις εφαρμόζει». Και όλα αυτά, αφού συνδεθούν και ανακραθούν, συγκρατούμενα σαν ένα σώμα με πολλά μέλη και απόλυτα αρμονικό, αποτελούν τον δίκαιο. Και αφού τον ολοκλήρωσε μέσα από τόσα πολλά γνωρίσματα, συνθέτοντας από αυτά σαν έναν ορισμό και μία ενιαία περιγραφή γι' αυτόν, τα συμπεριέλαβε όλα σε ένα όνομα και λέει: «Αυτός ο δίκαιος θα ζήσει αληθινή ζωή». Επειδή, λοιπόν, ακούσαμε ποια είναι τα γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν τον δίκαιο, ελάτε να εξετάσουμε με βάση αυτά και την περίπτωση του Ιώβ. Ευσεβής είναι ο δίκαιος· και τι ήταν ο Ιώβ; Δεν εξιλέωνε τον Θεό με θυσίες κάθε ημέρα; Σώφρων ο δίκαιος, το ίδιο και αυτός, καθώς λέει: «Έκανα συμφωνία με τα μάτια μου, να μην κοιτάξω παρθένο». Πράος και επιεικής ο δίκαιος, και ποιος υπήρξε πιο πράος από αυτόν; Από τον οποίο και οι ίδιοι οι υπηρέτες του, εξαιτίας της υπερβολικής του καλοσύνης, ήταν τόσο πολύ προσκολλημένοι πάνω του, ώστε σχεδόν να επιθυμούν να τον καταπιούν· διότι έλεγαν: «Ποιος θα μας δώσει να χορτάσουμε από τις σάρκες του;» Ελεήμων και κοινωνικός ο δίκαιος, και ποιος θα μπορούσε εδώ να παραβληθεί με τον Ιώβ; Η πόρτα του δεν ήταν ορθάνοιχτη σε κάθε περαστικό, και δεν αναχωρούσε κανένας με άδεια χέρια; Ο δίκαιος θα κρίνει δίκαια όσους φιλονικούν· επιτρέπεται και σε αυτό το σημείο να καυχηθεί ο Ιώβ και να πει: «Ερεύνησα προσεκτικά την υπόθεση που δεν γνώριζα, και συνέτριψα τα δόντια των αδίκων». Ο δίκαιος δεν θα αδικήσει κανέναν, ενώ ο Ιώβ φτάνει στο σημείο να καταραστεί και τον ίδιο τον εαυτό του, λέγοντας: «Αν σήκωσα το χέρι μου εναντίον ορφανού, τότε ας αποκοπεί ο ώμος μου από την κλείδα».

Πότε ήταν λαμπρότερος, πες μου; Όταν προσέφερε θυσίες για τα παιδιά του και τα συνέδεε με ομόνοια, ή όταν, αφού αυτά καταπλακώθηκαν και τερμάτισαν τον βίο τους με τον πιο πικρό τρόπο θανάτου, υπέμεινε το συμβάν με πολλή φιλοσοφία; Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από το κούρεμα των αμνών του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας πως «Πυρ έπεσε από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους ποιμένες», δεν ταράχθηκε ούτε θορυβήθηκε, αλλά υπέμεινε τη συμφορά με πραότητα; Πότε ήταν μεγαλύτερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τις σιαγόνες των αδίκων και αρπάζοντας τα λάφυρα μέσα από τα δόντια τους, και γινόταν λιμάνι γι' αυτούς, ή όταν έβλεπε αυτό το ίδιο το σώμα του, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, και καθήμενος πάνω στην κοπριά, ο ίδιος το έξυνε, παίρνοντας ένα όστρακο;

Σε αυτά φανερώνονται τα λόγια εκείνου που βοηθά τους αδυνάτους, τους ασθενείς. Και πρόσεξε ύστερα από πόσο χρόνο τα λέει αυτά. «Την υπόθεση που δεν γνώριζα, την εξιχνίασα». Αυτό είναι πολύ ανώτερο από το έργο του δικαστή· διότι οι μεν δικαστές κάθονται και περιμένουν τους αδικημένους, και μετά την έκκληση εκείνων, τότε παρέχουν τη δική τους βοήθεια οι πιο άξιοι από αυτούς· αφού οι περισσότεροι δεν κάνουν ούτε καν αυτό. Αυτός όμως ξεπέρασε και τους πιο άξιους, και εκ του περισσού τους άφησε πολύ πίσω· διότι ούτε περίμενε να έρθουν σε αυτόν οι αδικημένοι, ούτε παρείχε τη βοήθειά του μετά τη δική τους έκκληση, αλλά ο ίδιος, προλαβαίνοντας τις καταστάσεις, περιφερόταν και αναζητούσε τους αδικημένους· και δεν τους αναζητούσε απλώς, αλλά με πολλή αγρυπνία, με πολλή φροντίδα. Και αυτό θα το κατανοήσεις σαφώς, εάν εμβαθύνεις στη δύναμη της λέξης· διότι δεν είπε «αναζήτησα», αλλά «την υπόθεση που δεν γνώριζα εξιχνίασα, ερεύνησα, εξέτασα λεπτομερώς, ασχολήθηκα ακατάπαυστα, κινώντας τα πάντα, ώστε να βρω μήπως τυχόν διαφεύγει της προσοχής κάποιος που αδικείται». Βλέπεις την προστασία; Δεν περιοριζόταν μόνο στην προσφορά χρημάτων, ούτε στην τροφή και στα ενδύματα, αλλά λέει «μέχρι και κινδύνους αντιμετώπιζα αναλαμβάνοντας την υπεράσπιση ξένων υποθέσεων». «Μέσα από τα δόντια τους άρπαξα το θήραμα». Πρόσεξε τη δυσκολία του πράγματος.

Πότε έλαμψε περισσότερο; Όταν από το κούρεμα των προβάτων του ζεστάθηκαν οι ώμοι των γυμνών, ή όταν, ακούγοντας ότι έπεσε φωτιά από τον ουρανό και κατέφαγε το κοπάδι μαζί με τους βοσκούς, δεν θορυβήθηκε ούτε ταράχθηκε, αλλά υπέμεινε με πραότητα τη συμφορά; Πότε υπήρξε σπουδαιότερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τα σαγόνια των αδίκων και αρπάζοντας τα κλοπιμαία μέσα από τα δόντια τους, ή όταν έβλεπε αυτό το ίδιο το σώμα, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια, και, καθισμένος πάνω στην κοπριά, το έξυνε ο ίδιος παίρνοντας ένα όστρακο; Διότι, όπως λέει, «λιώνω σβώλους χώματος ξύνοντας το πύον μου». Και όμως, ενώ εκείνα ήταν όλα κατορθώματα, τούτα εδώ ήταν παθήματα· παρ' όλα αυτά, τούτα τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι, όταν γίνονταν εκείνα, ο διάβολος, έστω και με υπερβολική αναισχυντία και θράσος, έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως ο Ιώβ σέβεται δωρεάν τον Θεό;» Όταν όμως συνέβαιναν τούτα, αποχώρησε ντροπιασμένος στρέφοντας τα νώτα του, μη έχοντας να προβάλει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναιδούς αντίρρησης.

Πότε ήταν σπουδαιότερος; Όταν χρησιμοποιούσε την υγεία του σώματός του για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τα σαγόνια των αδίκων και αρπάζοντας μέσα από τα δόντια τους τα αρπάγματα, και γινόμενος καταφύγιο για αυτούς; Ή όταν έβλεπε το σώμα του, το οποίο αποτελούσε το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια και, καθήμενος πάνω στην κοπριά, το έξυνε ο ίδιος παίρνοντας ένα όστρακο; Διότι λέει: «Διαλύω τους σβώλους του χώματος, ξύνοντας το πύον μου». Αν και όλα εκείνα ήταν κατορθώματα, ενώ τούτα ήταν όλα παθήματα, ωστόσο αυτά τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι αυτό ακριβώς ήταν το πιο πικρό μέρος της μάχης και απαιτούσε μεγαλύτερη ανδρεία, πιο ρωμαλέα ψυχή, πιο φιλοσοφημένη διάνοια και βαθύτερη αγάπη προς τον Θεό.

Και ας παρουσιάσουμε, εάν συμφωνείτε, τον μεγάλο αθλητή της υπομονής, ο οποίος διέλαμψε και στους δύο τρόπους, τον αδάμαντα, την πέτρα, εκείνον που, αν και έζησε στη χώρα της Αυσιτίδας, καταύγασε όλη την οικουμένη με την υπερβολή της δικής του αρετής· και ας αναφέρουμε τα κατορθώματά του καθώς και τα παθήματά του, για να γνωρίσεις από πού έλαμψε περισσότερο. Ποια είναι, λοιπόν, τα κατορθώματά του; «Ο οίκος μου», λέει, «ήταν ανοιχτός για καθέναν που ερχόταν και αποτελούσε κοινό λιμάνι για τους οδοιπόρους, ενώ οι έχοντες ανάγκη κατείχαν σχεδόν όλα μου τα υπάρχοντα. Διότι εγώ ήμουν», λέει, «μάτι για τους τυφλούς και πόδι για τους χωλούς, εγώ ήμουν πατέρας για τους αδύναμους, και εξιχνίασα δίκες τις οποίες δεν γνώριζα και συνέτριψα τα σαγόνια των αδίκων και άρπαξα το θήραμα μέσα από τα δόντια τους, ενώ οι αδύναμοι, όποια ανάγκη κι αν είχαν ποτέ, δεν απέτυχαν, ούτε βγήκε κανείς από την πόρτα μου με άδειο τον κόρφο». Είδες τα διάφορα είδη της φιλανθρωπίας και τα ποικίλα λιμάνια της ελεημοσύνης και πώς αυτός βοηθούσε με κάθε τρόπο εκείνους που είχαν ανάγκη; Είδες πώς ανακούφιζε τη φτώχεια, πώς στήριζε τη χήρα, πώς υπερασπιζόταν τους αδικουμένους, πώς γινόταν φοβερός απέναντι σε όσους τους καταπίεζαν; Διότι δεν επιδείκνυε τον ζήλο του μόνο μέχρι να παρασταθεί και να βοηθήσει —όπως κάνουν οι πολλοί— αλλά μέχρι να οδηγήσει την υπόθεση στο τέλος και με πολλή σφοδρότητα· διότι «συνέτριψα», λέει, «τα σαγόνια των αδίκων», υψώνοντας ως τείχος τη δική του προστασία απέναντι στη δική τους επιθετικότητα.

Πότε ήταν σπουδαιότερος; Όταν κατείχε την υγεία του σώματός του ή όταν τη χρησιμοποιούσε για την προστασία των αδικουμένων, συντρίβοντας τις σιαγόνες των αδίκων και αρπάζοντας μέσα από τα δόντια τους τα λάφυρα και γινόταν λιμάνι γι' αυτούς, ή όταν έβλεπε το ίδιο του το σώμα, το όπλο των αδικουμένων, να κατατρώγεται από τα σκουλήκια και, καθήμενος πάνω στην κοπριά, ο ίδιος το έξυνε παίρνοντας ένα κεραμίδι; Διότι, όπως λέει, «λιώνω τους σβώλους του χώματος ξύνοντας το πύον». Αν και εκείνα βέβαια ήταν κατορθώματα, ενώ αυτά ήταν παθήματα, ωστόσο αυτά τον ανέδειξαν λαμπρότερο από εκείνα. Διότι αυτό ακριβώς ήταν το πιο σκληρό μέρος της μάχης και απαιτούσε μεγαλύτερη ανδρεία και πιο ρωμαλέα ψυχή και υψηλότερη διάνοια και μεγαλύτερη αγάπη προς τον Θεό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν συνέβαιναν εκείνα, αν και με τρόπο αναίσχυντο και εντελώς ληστρικό, ωστόσο ο διάβολος έφερε αντίρρηση λέγοντας: «Μήπως δωρεάν σέβεται ο Ιώβ τον Θεό;»

Ούτε εδώ είπε, «Παρηγορούσα τα ορφανά», αλλά, «Ήμουν πατέρας τους»· δηλώνοντας με αυτό, ότι δεν άφηνε καν να υπάρξει η αίσθηση της ορφάνιας, ούτε επέτρεπε να φανεί αυτή η συμφορά· όπως ακριβώς και εκεί [αντιμετώπιζε] την αναπηρία με την άφθονη πρόνοιά του προς όσους είχαν υποστεί τέτοια δεινά, αναιρώντας και την ίδια την αίσθηση των συμφορών. Και δεν θεράπευε μόνο ακρωτηριασμένα σώματα, ούτε αποκαθιστούσε μόνο την ορφάνια, γινόμενος για τους μεν στη θέση των μελών του σώματος και για τους δε στη θέση των γονέων, αλλά καθίστατο και αυτοχειροτόνητος δικαστής· μάλλον δε και κάτι περισσότερο από δικαστής. «Διότι την υπόθεση», λέει, «την οποία δεν γνώριζα, την εξιχνίασα, και συνέτριψα τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους εξήρπασα το άρπαγμα».

Είδες την άγρυπνη ψυχή; Δες και την ανδρεία και την προθυμία: «Και συνέτριψα τους μύλιους οδόντες των αδίκων». Αυτό το δηκτικό όργανο, τη δυναστεία τους δηλαδή, κατέλυσα, λέει, ώστε στο εξής να καταστούν ανίκανοι για οποιαδήποτε άλλη αδικία. Επομένως, και τους δύο ωφελούσε, απαλλάσσοντας τους μεν από το να υποφέρουν το κακό, και τους δε από το να το διαπράττουν, καθιστώντας τους πιο σώφρονες. Έπειτα, παρατήρησε το σθένος και την καρτερία: «Και μέσα από τα δόντια τους άρπαξα το θήραμα». Διότι δεν απελπιζόμουν ούτε εγκατέλειπα την προσπάθεια, ακόμη και αν το θύμα είχε ήδη αρπαχθεί, αλλά ανέσυρα ακόμη και αυτό που είχε καταποθεί, επιδεικνύοντας απέναντι στους συνδούλους την πρόνοια ενός άριστου και νήφοντος ποιμένα.

Η ευλογία εκείνων που χάνονταν ας έλθει επάνω μου. Ήμουν, λέει, οφθαλμός των τυφλών, πόδι των χωλών, και πατέρας των αδυνάτων. Συνέτριψα τους μύλιους οδόντες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασα το άρπαγμα. Όπως η διψασμένη γη που προσδέχεται τη βροχή, έτσι προσδέχονταν και αυτοί τα λόγια μου. Κατασκήνωνα σαν βασιλιάς ανάμεσα σε στρατιώτες. Γιοι αφρόνων και άνθρωποι χωρίς όνομα· τώρα όμως εγώ έγινα το τραγούδι τους, και με έχουν κάνει περίγελο. Και δεν συγκράτησαν το φτύσιμο από το πρόσωπό μου. Με θεώρησες ίσο με τον πηλό, στο χώμα και στη στάχτη βρίσκεται η μερίδα μου. Με κραταιό χέρι με μαστίγωσες. Έγινα, λέει, αδελφός των σειρήνων, και σύντροφος των στρουθοκαμήλων. Αν η καρδιά μου παρασύρθηκε από γυναίκα άλλου άνδρα, τότε ας αρέσει και η δική μου γυναίκα σε άλλον. Διότι ο θυμός του άνδρα είναι ασυγκράτητος εναντίον εκείνου που θα μολύνει τη γυναίκα του. Αν περιφρόνησα γυμνό που χανόταν και δεν τον έντυσα, και αν από το μαλλί των προβάτων μου δεν ζεστάθηκαν οι ώμοι του, τότε ας αποκοπεί ο ώμος μου από την κλείδα μου. Διότι αν χάρηκα με την πτώση των εχθρών μου, και αν η καρδιά μου είπε «Εύγε», τότε ας ακούσει το αυτί μου τη δική μου κατάρα. Αν δεν έσκισα τη χρεωστική ομολογία και δεν την επέστρεψα, χωρίς να λάβω τίποτα απολύτως από τον οφειλέτη, και αν η γη στέναξε εξαιτίας μου, τότε αντί για σιτάρι ας φυτρώσουν σε εμένα τσουκνίδες.

Εκείνος δε είπε: «Ποιος σε όρισε άρχοντα και δικαστή πάνω μας; Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις, όπως ακριβώς σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο;» Ο Μωυσής τότε φοβήθηκε και είπε: «Ώστε λοιπόν έγινε φανερό αυτό το γεγονός;» «Διέσωσα τον φτωχό από το χέρι του δυνάστη. Σύντριψα τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασα το άρπαγμα.» «Ελευθέρωσε αυτούς που οδηγούνται στον θάνατο, και γλίτωσε αυτούς που δολοφονούνται, μη διστάσεις. Εάν όμως πεις: “Δεν τον γνωρίζω αυτόν”, μάθε ότι ο Κύριος, ο οποίος αποδίδει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, γνωρίζει τις καρδιές όλων.» «Ελευθερώστε τον λεηλατημένο από το χέρι εκείνου που τον αδικεί.» «Απομακρύνετε την αδικία και την ταλαιπωρία· εξαλείψτε την καταδυνάστευση από τον λαό μου, λέει ο Κύριος.» «Ελευθέρωσε τον αδικούμενο από το χέρι εκείνου που τον αδικεί.» Καθένας που πλέει στη θάλασσα βρίσκεται κοντά στο ναυάγιο, και τόσο περισσότερο μάλιστα, όσο πιο γρήγορα πλέει· και καθένας που είναι ενδεδυμένος με σώμα, βρίσκεται κοντά στις δοκιμασίες του σώματος, και τόσο περισσότερο, όσο βαδίζει όρθιος και δεν βλέπει εκείνους που κείτονται πεσμένοι μπροστά του. Όσο πλέεις με ούριο άνεμο, δώσε το χέρι σου σε εκείνον που ναυαγεί· όσο έχεις υγεία και πλούτο, βοήθησε εκείνον που κακοπαθεί. Μην περιμένεις να μάθεις πάνω στον εαυτό σου πόσο κακό πράγμα είναι η απανθρωπιά, και πόσο μεγάλο αγαθό είναι να δείχνεις ευσπλαχνία σε όσους έχουν ανάγκη.

Δεν εξαπατήθηκες από τον φθαρτό πλούτο, και καθώς αυτός έρεε δεν προσκόλλησες σε αυτόν την καρδιά σου. Δεν συναναστράφηκες με χλευαστές, των οποίων ο βίος είναι αίσχος και η ζωή τους είναι γεμάτη κηλίδες. Δεν έσπευσε το πόδι σου προς τον δόλο· ούτε χάρηκες με την πτώση των εχθρών, για να πει η καρδιά σου: Εύγε. Δεν στέναξε η γη εξαιτίας σου· διότι δεν έφαγες μόνος σου τη δύναμή της χωρίς αντάλλαγμα, ούτε κατέθλιψες τις ψυχές των κυρίων της. Απέσυρες τα χέρια σου από άδικα δώρα· διέσωσες τον πτωχό από το χέρι του δυνάστη, και έκλαψες για κάθε αδύναμο· και βλέποντας άνθρωπο σε ανάγκη, στέναξες. Βοήθησες τα ορφανά που δεν είχαν βοηθό· και στόματα χηρών σε ευλόγησαν. Διότι ενδύθηκες τη δικαιοσύνη, και περιβλήθηκες την ευθεία κρίση σαν διπλό μανδύα. Έγινες οφθαλμός των τυφλών, πόδι των χωλών και πατέρας των αδυνάτων. Συνέτριψες τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασες το άρπαγμα. Και για να μιλήσω συνοπτικά, τρέφεις εκείνους που πεινούν και ποτίζεις εκείνους που διψούν, περιθάλπεις τους ξένους και ντύνεις τους γυμνούς, επισκέπτεσαι τους ασθενείς και διακονείς εκείνους που βρίσκονται στις φυλακές· μάλλον δε, με όλα αυτά γίνεσαι ευάρεστος στον Θεό· για χάρη του οποίου έκρινες πιο ένδοξο από όλα το να βοηθάς όλους αυτούς με προθυμία.