Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 29:2

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ Όσα επιστείλαμε προηγουμένως σχετικά με τη διαμονή στον Πόντο ήταν λόγια ανθρώπων που αστειεύονταν και όχι που μιλούσαν σοβαρά· αυτά όμως που γράφω τώρα, γράφονται με εξαιρετική σοβαρότητα. 〈Ποιος θα μπορούσε να με επαναφέρει στον μήνα εκείνων των παλαιών ημερών〉, κατά τις οποίες συναπολάμβανα μαζί σου την κακοπάθεια; Επειδή το εκούσιο λυπηρό είναι πολυτιμότερο από το ακούσιο τερπνό.

Ή ότι τα μεν άλλα είναι φανερά, ενώ η οικονομία του Θεού είναι άδηλη. Διότι το ασήμι και ο χαλκός έχουν τον τόπο τους, αλλά τον τόπο της σοφίας κανείς δεν τον γνώρισε, παρά μόνος Αυτός γνωρίζει τη σοφία. Στους ανθρώπους όμως είπε, ότι η θεοσέβεια είναι σοφία και το να πράττει κανείς τα καλά, επιστήμη. «Έθεσε τάξη στο σκοτάδι», λέει. Ορθώς είπε τάξη. Γνωρίζει να παραχωρεί τη θέση του και να υποχωρεί. Ποιος απομακρύνει τον ζόφο εκείνο; Από πού προκύπτει τέτοια ευταξία σε ένα τέτοιο πράγμα; Έπειτα διηγείται τη δύναμή Του, έπειτα τη σοφία Του, πείθοντας τον άνθρωπο να μην επιθυμεί να Του ζητά ευθύνες. «Το γιατί υπάρχει το σκοτάδι», λέει, «δεν το γνωρίζουμε. Τα πάντα τα δύναται, τα πάντα τα ποιεί με σοφία.» Έπειτα, αφού είπε πολλά ενδιάμεσα, λέει: 28,28α 〈ιδού, η θεοσέβεια είναι σοφία,〉 28β 〈και η αποχή από τα κακά είναι επιστήμη.〉 Τίποτα δεν είναι ίσο με αυτή την τέχνη, τίποτα δεν είναι ισχυρότερο από αυτή τη σοφία. Αρχή σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου, και αγαθή σύνεση υπάρχει σε όλους όσους την εφαρμόζουν. Αυτό είναι το μέγιστο αγαθό, αυτό είναι η μέγιστη σοφία: το να είναι κανείς θεοσεβής, και όχι το να περιεργάζεται και να κρίνει και να ζητά εξηγήσεις για όσα συμβαίνουν. Μη νομίζετε, λοιπόν, ότι θα βρείτε άλλη σοφία. 29,1 ΠΡΟΣΘΕΤΟΝΤΑΣ ΔΕ Ο ΙΩΒ ΛΕΓΕΙ ΣΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ: 29,2α 〈Ποιος θα μπορούσε να με επαναφέρει, μήνα με τον μήνα, στις ημέρες του παρελθόντος;〉 Τι σημαίνει «προσθέτοντας στο προοίμιο»; Δεν ολοκληρώνει τους λόγους του, αλλά τους επανέφερε πάλι στην αρχή, μη επιτρέποντας σε εκείνους να τον διακόψουν ούτε να περιπέσουν σε αντιλογία. Τι λέει λοιπόν; «

«Θα ήθελα να βρεθώ για έναν μήνα στην παλιά μου ευημερία, ώστε να κλείσω τα στόματά σας, ώστε να φανεί ποιος ήμουν». Έναν μήνα σε αντιστοιχία με τους μήνες των προηγούμενων ημερών. Δεν ζήτησε τίποτα σπουδαίο, τριάντα ημέρες μόνο να βρεθεί στα προηγούμενα αγαθά και να απολαύσει εκείνη την ευμάρεια, την οποία κανείς δεν μπορεί ακόμη να περιγράψει. Έπειτα προχωρά με τον λόγο του. Επειδή, δηλαδή, αυτό ήταν αδύνατο, το παρουσιάζει όσο είναι δυνατόν με τον λόγο και λέει τι έκανε και σε τι κατάσταση βρισκόταν προηγουμένως. Δες την ευσέβεια του άνδρα· τα αποδίδει όλα στον Θεό. Διότι δεν είναι δυνατόν να μπορέσει ποτέ να σταθεί όποιος έχει στερηθεί την άνωθεν βοήθεια. 29,2a 〈ημερών,〉 λέει, 2b 〈που ο Θεός με φύλαγε,〉 29,3a 〈όπως όταν έλαμπε ο λύχνος του πάνω από το κεφάλι μου,〉 3b 〈όταν με το φως του πορευόμουν στο σκοτάδι,〉 29,4a 〈όταν ήμουν φορτωμένος με αγαθά στις οδούς μου,〉 4b 〈όταν ο Κύριος επέβλεπε τον οίκο μου,〉 29,5a 〈όταν ήμουν υπερβολικά πλούσιος,〉 5b 〈και γύρω μου βρίσκονταν τα παιδιά μου.〉 Διότι, το ότι γι' αυτό τον λόγο ζητούσε την προηγούμενη ευημερία του, για να φανεί η πρόνοια του Θεού, είναι φανερό από το ότι λέει: όταν ο Θεός με φύλαγε. Έπειτα αναφέρει τα τεκμήρια της προστασίας του: όταν έλαμπε, λέει, ο λύχνος του πάνω από το κεφάλι μου. Δηλαδή: το φως. Και τον λύχνο μου θα φωτίσεις· διότι όντως υπάρχει ανάγκη από λύχνο.

«Και θα ταπεινωθούν και θα πενθήσουν οι θήκες των κοσμημάτων σας, και θα εγκαταλειφθείς μόνη, και θα ισοπεδωθείς στο έδαφος». Με όλα αυτά αυξάνει τον θρήνο, εντείνει τον φόβο, φέρνει την αγωνία στο αποκορύφωμά της, θέτει προ οφθαλμών τα δεινά, διευρύνει τη διήγηση της συμφοράς, περιτρέχοντας παντού και συγκεντρώνοντας από παντού τα θλιβερά εξαιτίας της αναισθησίας των ακροατών. Διότι θα ήταν ευκταίο, καθώς συγκλονίζονται από τόσες απειλές, να συνέλθουν και να αποκτήσουν συναίσθηση των θλιβερών δεινών που πρόκειται να συμβούν. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο πρόσθεσε και τούτο, το οποίο φαίνεται να είναι εξαιρετικά αξιοθρήνητο, το να βλέπει δηλαδή κανείς αδειασμένη τη θήκη του χρυσού, ως υπόμνηση της παλαιάς ευημερίας, η οποία μέσω της θέας διατηρεί τον πόνο οξύ. Επειδή, πράγματι, οι συμφορές τότε κυρίως συνηθίζουν να μας κατατρώγουν, όταν τις παραβάλλουμε με τις παλαιότερες ευτυχισμένες ημέρες· και η σύγκριση καθιστά την πληγή οδυνηρότερη. Αυτό άλλωστε έλεγε κάποτε θρηνώντας και ο Ιώβ: «Ποιος θα με επανέφερε στους περασμένους μήνες των προηγούμενων ημερών;»· και διηγείται όλο τον πλούτο και τα αγαθά που συνέρρεαν σαν από πηγές, τις τιμές, τα εισοδήματα, όλη την αίγλη, ώστε, με τη σύγκριση αυτών, να δείξει ότι είναι πολύ πιο επαχθή τα παρόντα δεινά που τον έχουν καταλάβει. Αυτό ακριβώς έκανε τώρα και ο προφήτης, υπενθυμίζοντας τις θήκες, και, μη αρκούμενος ούτε σε αυτό, τις παρουσίασε επιπλέον να πενθούν.

Και αφού σιώπησαν οι τρεις, ο Ιώβ συνεχίζοντας λέει στο προοίμιο: Ποιος άραγε θα με επανέφερε στους μήνες των προηγούμενων ημερών, κατά τις οποίες με προστάτευε ο Θεός; Τότε που έλαμπε το λυχνάρι Του πάνω από το κεφάλι μου, και έβγαινα νωρίς το πρωί στην πόλη, και στις πλατείες στηνόταν το κάθισμά μου. Διότι διέσωσα τον φτωχό από τα χέρια των δυνατών.

Τέτοιοι ακριβώς ήταν αυτοί οι μακάριοι· διότι έχοντας αυτά κατά νου, και αναλογιζόμενοι το ύψος από το οποίο είχαν εκπέσει, έλεγαν: «Θυμηθήκαμε τις αρχαίες ημέρες, τη φωτιά εκείνη της προθυμίας μας». Άλλοι φώναζαν προς τον Θεό: «Πού είναι τα αρχαία σου ελέη, Κύριε, τα οποία έδειξες στην ψυχή μας μέσα στην αλήθειά σου; Θυμήσου τον ονειδισμό και τους κόπους των δούλων σου». Άλλος έλεγε: «Ποιος θα μπορούσε να με επαναφέρει στους μήνες των παλαιών ημερών, κατά τους οποίους με φύλαγε ο Θεός, όταν έλαμπε το λυχνάρι του φωτός του πάνω από το κεφάλι της καρδιάς μου;». Πώς θυμούνταν τα προηγούμενα κατορθώματά τους, και τα θρηνούσαν σαν να ήταν νεκρά βρέφη, και έλεγαν: «Πού είναι η καθαρότητα της προσευχής; Πού είναι η παρρησία της; Πού είναι το γλυκό αντί του πικρού δάκρυ; Πού είναι η ελπίδα της παντελούς αγνείας και καθάρσεως; Πού είναι η προσδοκία της μακάριας απάθειας; Πού είναι η πίστη προς τον ποιμένα; Πού είναι η ευεργεσία της προσευχής του μέσα μας; Χάθηκαν όλα αυτά· και σαν να μην είχαν φανεί ποτέ, εξέλειπαν· και σαν να μην είχαν υπάρξει ποτέ, εξαφανίστηκαν και χάθηκαν».

Το σπάνιο, πάντως, αν δηλώνει κάτι απολύτως, το φανερώνει το «ποιος είναι σοφός, και θα τα φυλάξει αυτά;» και το «ποιος πίστεψε στο άγγελμά μας; και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε;» Διότι, έστω κι αν δεν πίστεψαν όλοι, εντούτοις κάποιοι τουλάχιστον πίστεψαν, και αξιώθηκαν να κατανοήσουν τη φρουρητική, κυβερνητική και παντοκρατορική δύναμη του Θεού από την ευεργεσία και την πρόνοιά Του προς αυτούς και προς το σύμπαν, και ο νους τους φωτίστηκε από τις λαμπηδόνες της ακτινοβολίας που πηγάζει από εκεί. Πώς, εξάλλου, δεν εκφράζει αμέσως θαυμασμό και έκπληξη εκείνος που λέει «ποιος είναι αυτός που έρχεται από την Εδώμ;» και «ποιος είναι αυτός, ώστε και η θάλασσα και οι άνεμοι τον υπακούουν;» Κάτι που καμία από τις προαναφερθείσες φράσεις δεν είχε διόλου τη δύναμη να σημάνει. Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει στα λεγόμενα και το «ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου;» και «ποιος θα με επανέφερε στους περασμένους μήνες;» και «ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Διότι τα όσα ειπώθηκαν δηλώνουν μεν καταφυγή στην προσευχή εξαιτίας κάποιου αδιεξόδου, αλλά δεν θα μπορούσαν να ενταχθούν σε κανένα από τα προηγούμενα διακριθέντα νοήματα· και περιγράφουν μεν την παράκληση για απαλλαγή από τα δεινά που τους συνέχουν, αλλά δεν υποδηλώνουν ερώτηση, ούτε προσδιορισμό, ούτε το αόριστο, ούτε επιτίμηση, αλλά ούτε το σπάνιο, ούτε καν ευχαριστία ή ευτέλεια, ούτε θαυμασμό και έκπληξη.

Για τον Ιώβ, λοιπόν, αυτές είναι οι αιτίες· για να μην αναφέρουμε ότι, μέσα σε αυτά τα ίδια τα λόγια που δίνουν την εντύπωση καυχησιολογίας, εκλάμπει όλη η ταπεινοφροσύνη. Διότι, «Ποιος», λέει, «θα με επανέφερε στους προηγούμενους μήνες, όταν ο Θεός με φύλαγε;». Βλέπεις ότι απέδωσε τα πάντα στον Θεό, και δεν κατακρίνει άλλους, αλλά μάλλον κατακρίνεται από τους φίλους του. Στον Φαρισαίο, όμως, ο οποίος απέδιδε τα πάντα στον εαυτό του και όχι στον Θεό, και κατέκρινε τους άλλους χωρίς καμία ανάγκη, εύλογα επιβάλλεται η κατάκριση. Διότι καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, κατακρινόμενος από τον Θεό· ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του με την αυτοκατάκριση, θα υψωθεί, δικαιούμενος από τον Θεό.