Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 3:19

Διότι δεν υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Θεού. Κάτι τέτοιο έχει γραφτεί και στο βιβλίο του Ιώβ: «Μικρός και μεγάλος είναι εκεί, και ο υπηρέτης δεν φοβάται τον κύριό του.» <Πένθησε η γη και φθάρηκε η οικουμένη, πένθησαν οι υψηλοί της γης· η δε γη παρανόμησε εξαιτίας των κατοίκων της.> Σκυθρωπή είναι πάντοτε κάπως η όψη αυτών που πενθούν, τα μάτια και τα μάγουλα είναι γεμάτα κατήφεια, και ωχρό το μέτωπο· διότι σαν φωτιά καταφλέγει την καρδιά του ανθρώπου η λύπη για τους νεκρούς. Κάτι τέτοιο μπορεί κανείς να δει να παθαίνει και μία πόλη, ή μία γη και μία χώρα που έχει καταληφθεί από βαρβάρους· διότι τα πάντα γίνονται σκυθρωπά, όταν εξολοθρεύονται από τα ξίφη όσοι βρίσκονται μέσα σε αυτές, τα σπίτια πυρπολούνται και έχουν υποστεί τις καταστροφές από τον πόλεμο. Έτσι θα κατανοήσεις το ότι πένθησε η γη, και αφού αυτή έχει πάθει τέτοια πράγματα, είναι αναπόφευκτο να υποφέρουν και οι υψηλοί σε αυτήν, δηλαδή οι πιο επιφανείς. Διότι, βεβαίως, όταν στερούνται την τιμή, τον πλούτο και τα υπόλοιπα αγαθά που συνήθως ακολουθούν τους ένδοξους, αισθάνονται πιο δυσβάσταχτη τη λύπη για όσα έχουν πάθει, και λέει ότι η γη παρανόμησε εξαιτίας των κατοίκων της. Διότι ονομάζεται άνομη και μία πόλη, όπως βέβαια και μία χώρα πάρα πολλές φορές, μολονότι η αναίσθητη γη δεν γνωρίζει τι θα πει παρανομία, αλλά λαμβάνει αυτόν τον χαρακτηρισμό εξαιτίας της φαυλότητας αυτών που την κατοικούν. Θα ερμηνεύσεις δε πάλι τον λόγο και με γενικότερη έννοια.

Γι' αυτό έχει ειπωθεί και από τον Ιώβ: «Μικρός και μεγάλος βρίσκονται εκεί, και ο υπηρέτης δεν φοβάται τον κύριό του». Και πάλι ομοίως, ο δούλος και ο κύριος, και η άλλοτε υπηρέτρια θα σταθεί εξίσου με εκείνη που θεωρούνταν κυρία της. Αλλά και εκείνος που λόγω μεγάλης περιουσίας πουλάει και αγοράζει, και εκείνος που λόγω πλούτου δανείζει σε όσους έχουν ανάγκη, θα είναι όμοιος με εκείνον που λόγω φτώχειας δανείζεται και λόγω στέρησης αγοράζει.

Θα ήταν καλύτερο να μην είχε γεννηθεί.» 3,17a 〈Εκεί οι ασεβείς έπαψαν τον θυμό της οργής,〉 17b 〈εκεί αναπαύθηκαν οι κατάκοποι στο σώμα.〉 3,18a 〈και όλοι μαζί παντοτινά〉 18b 〈δεν άκουσαν φωνή φοροεισπράκτορα.〉 3,19a 〈Ο μικρός και ο μεγάλος είναι εκεί,〉 19b 〈και ο υπηρέτης που δεν φοβάται τον κύριό του.〉 Τι λες; Ότι εγώ είμαι ασεβής και πονηρός, αλλά και αυτοί έτυχαν αυτής της παρηγοριάς; 3,20a 〈Για ποιο λόγο, λοιπόν,〉 λέει, 〈δόθηκε το φως σε όσους έχουν πικρία στην ψυχή,〉 20b 〈και η ζωή στις ψυχές που βρίσκονται σε οδύνη;〉 3,21a 〈οι οποίοι ποθούν τον θάνατο και δεν τον πετυχαίνουν,〉 21b 〈και τον αναζητούν σκάβοντας σαν θησαυρό,〉 3,22 〈και γεμίζουν με υπερβολική χαρά, εάν τον βρουν.〉 3,23a 〈Διότι ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο του οποίου ο δρόμος αποκρύφτηκε·〉 23b 〈επειδή ο Θεός τον περιόρισε από παντού.〉 Θαύμασε και εδώ την ευλάβειά του: πώς επιθυμεί τον θάνατο και δεν τον βρίσκει, και όμως δεν τόλμησε να δώσει τέλος στη ζωή του. Αυτά τα λόγια δεν ανήκουν σε κάποιον που κατηγορεί, αλλά σε κάποιον που απορεί και δεν βρίσκει την αιτία. Όπως ο Χριστός, όταν είπε «καλό θα ήταν για εκείνον να μην είχε γεννηθεί», δεν φανέρωσε τίποτε άλλο παρά ότι τον περιμένουν δεινά και σκληρά βάσανα, έτσι και εδώ ο Ιώβ, λέγοντας «είθε να μην είχα γεννηθεί», δεν καταφέρεται εναντίον της δημιουργίας του Θεού, αλλά φανερώνει το μέγεθος της συμφοράς του. Γιατί λέει «είθε να μην είχα γεννηθεί»; Μήπως επειδή έπαθες κάτι άδικο; «Σε καμία περίπτωση», απαντά, «αλλά επειδή δεν αντέχω τη συμφορά.»

Διότι ούτε απλώς ούτε τυχαία ανέφερε εδώ τους βασιλείς, οι οποίοι, όπως λέει, υπερηφανεύονταν για τα ξίφη τους. Πρόσεξε τα φιλοσοφημένα λόγια ακόμη και μέσα στη συμφορά. Σε τίποτε δεν τους προστάτευσε ο πλούτος, σε τίποτε δεν τους ωφέλησε η δύναμη. Ο θάνατος υπερίσχυσε όλων. «Ή όπως», λέει, «ένα έκτρωμα που εξέρχεται από τη μήτρα της μητέρας». Πρόσεξε πώς, για να μη φανεί ότι εξυψώνει τον εαυτό του, συγκρίνει τον εαυτό του ακόμη και με τα νεκρά έμβρυα· τόσο ταπεινός και αξιολύπητος ήταν. «Εκεί οι ασεβείς», λέει, «κατέπαυσαν τον θυμό της οργής τους». Έπειτα ακολουθεί εγκώμιο του θανάτου, επειδή οι μεν απομακρύνθηκαν από την κακία, οι δε απαλλάχθηκαν από την ταλαιπωρία, άλλοι βρήκαν λιμάνι από τα δεινά και άλλοι εμπόδιο στην πονηριά τους· και το μέγιστο, ότι δεν υπάρχει πλέον η πιθανότητα να περιμένει κανείς ξανά τα προηγούμενα, αλλά, αφού αναπαυθούν, πρέπει να παραμένουν πάντοτε σε ανάπαυση, και ότι θα υπάρξει λύση όλων των δεινών. «Πώς θέλεις να σταματήσω όπως εσύ επιθυμείς; Γιατί δεν απήλθα από εδώ;» Αυτά τα λόγια δεν είναι κάποιου που κατηγορεί, αλλά κάποιου που απορεί και απλώς επιθυμεί τον θάνατο. «Και όλοι μαζί», λέει, «οι απ’ αιώνος νεκροί δεν άκουσαν φωνή φοροεισπράκτορα». Ο θάνατος είναι ανώτερος όλων. Όχι μόνο δεν υπάρχει κανένα δεινό να υπομείνουν, αλλά ούτε καν να δεχθούν τα δεινά μέσω της ακοής. «Μικρός και μεγάλος βρίσκονται εκεί, και ο υπηρέτης χωρίς να φοβάται τον κύριό του». Κανείς δεν έχει τη δύναμη να διαφύγει από εκείνη την τυραννία, ούτε δούλος, ούτε ελεύθερος. Όλα τα ανθρώπινα έχουν διαλυθεί, και ο πλούτος και τα αξιώματα.

Έπειτα, λοιπόν, ακολουθεί εγκώμιο του θανάτου, διότι άλλοι μεν απομακρύνθηκαν από την κακία, άλλοι δε απαλλάχθηκαν από την ταλαιπωρία· άλλοι βρήκαν καταφύγιο από τα δεινά, άλλοι βρήκαν εμπόδιο στην πονηρία, και το σπουδαιότερο είναι ότι δεν υπάρχει πλέον το ενδεχόμενο να προσδοκούν τα προηγούμενα, αλλά, έχοντας αναπαυθεί, παραμένουν για πάντα στην ανάπαυση, διότι ο θάνατος αποτελεί λύτρωση από όλα τα δεινά. «Όλοι μαζί δε οι αιώνιοι δεν άκουσαν φωνή φορολόγου». Κατά την πνευματική του έννοια, ο ιερός λόγος μακαρίζει αυτούς που δεν άκουσαν τη φωνή του φορολόγου. Διότι εκείνοι που επαναστατούν εναντίον των σαρκικών επιθυμιών, και καταπατούν τις πονηρές αρχές, και νικούν τα πνεύματα της πονηρίας, έχουν καταστεί ανώτεροι από τη φωνή του φορολόγου, δηλαδή του διαβόλου, ο οποίος απαιτεί από όσους έχουν υποταχθεί θεληματικά σε αυτόν, σαν κάποιου είδους φόρο, να πράττουν τα θελήματά του. Αλλά οι δίκαιοι, επειδή ακριβώς δεν τον υπάκουσαν ώστε να πράξουν τα φαύλα, για τον λόγο αυτόν ευημερούν όλοι μαζί στη βασιλεία των ουρανών. «Μικρός και μεγάλος εκεί βρίσκεται, καθώς και ο δούλος που φοβόταν τον κύριό του». Πολλή είναι, λέγει, η ανισότητα κατά τον παρόντα βίο, αλλά πολλή είναι η ελευθερία και η ισοτιμία μετά την αναχώρηση από εδώ· δεν υπάρχει εκεί φόβος μεταβολής, όπως συμβαίνει εδώ· ο θάνατος αποτελεί εμπόδιο των κακών, λύτρωση της ταλαιπωρίας. Όσα θεωρούνται δεινά, έχουν καταλυθεί· και εκείνος που παλαιότερα φοβόταν τον δεσπότη του, εκεί δεν φοβάται πλέον.

Και έφθασαν σε αυτόν, ο καθένας από τη δική του χώρα, για να τον επισκεφθούν, και αφού τον αναγνώρισαν, έσκισε ο καθένας το ένδυμά του εξαιτίας του παθήματός του. Έπειτα δε από την πληγή, πρώτος άνοιξε το στόμα του ο Ιώβ και καταράστηκε την ημέρα και τη νύχτα κατά την οποία γεννήθηκε. Σχετικά με το χωρίο: Όπως ο δούλος που φοβάται τον κύριό του, έτσι δίδεται το φως σε όσους βρίσκονται σε πικρία, οι οποίοι ποθούν τον θάνατο και δεν τον επιτυγχάνουν. Διότι ο θάνατος αποτελεί ανάπαυση για τον άνθρωπο.

Όταν νόμιζαν ότι είχαν στερεωθεί οριστικά, τότε καταστράφηκαν ολοκληρωτικά. Διότι, όταν κατακρημνίζονται οι ασεβείς, οι δίκαιοι κυριεύονται από φόβο. Τι λοιπόν κι εσύ, αγαθέ δέσποτα, εάν ζήσεις, και παραμείνεις, και βασιλεύσεις επί εκατό ολόκληρα χρόνια, δεν θα πεθάνεις ύστερα από αυτά όπως οι πατέρες σου; Μικρός και μεγάλος, δεν υπάρχει δούλος που να μη φοβάται τον Κύριό του. Διότι μία είναι η είσοδος στη ζωή, και η έξοδος είναι η ίδια για όλους· επειδή κανένας από τους βασιλείς δεν είχε διαφορετική αρχή γεννήσεως. Επίβλεψε στην προσευχή των ταπεινών και μην περιφρονήσεις τη δέησή τους· σπλαχνίσου τις Εκκλησίες σου και παρηγόρησε αυτούς που πενθούν· ενίσχυσε αυτούς που βρίσκονται σε θλίψη.

«Ο μικρός και ο μεγάλος είναι εκεί, και ο δούλος που φοβάται τον κύριό του.» «Εάν πεθάνει ο άνθρωπος, θα ζήσει, αφού ολοκληρώσει τις ημέρες του βίου του.» «Θα κατέβεις στον τάφο, όπως το ώριμο σιτάρι που θερίζεται στην κατάλληλη εποχή.» «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση.» «Η ευλογία εκείνου που χάνεται ας έλθει επάνω μου.» «Καλύτερο είναι να πάει κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο συμποσίου. Η καρδιά των σοφών βρίσκεται σε οίκο πένθους· ενώ η καρδιά των αφρόνων σε οίκο ευφροσύνης.» «Διότι ο άνθρωπος πορεύθηκε προς την αιώνια κατοικία του, και εκείνοι που θρηνούν περιφέρονται στην αγορά.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει για να αναχωρήσει όπως ήρθε, και τίποτα δεν θα λάβει από τον κόπο του, ώστε να το πάρει στο χέρι του αναχωρώντας.» «Καλύτερη είναι η ημέρα του θανάτου από την ημέρα της γέννησής του.» «Φθάνοντας στην τελειότητα σε σύντομο χρόνο, συμπλήρωσε μακρά έτη.»