Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 3:23

Επομένως, δεν πρέπει να διστάζουμε να συμμετέχουμε στην προσφορά που προέρχεται από την αγάπη προς τους αδελφούς, αλλά μάλλον πρέπει να προχωρούμε με αγαθή τόλμη, και να απομακρύνουμε όσο το δυνατόν περισσότερο τον δισταγμό και τη δειλία που μας παρακινούν στο να μην είμαστε φιλόξενοι. Στηριζόμενοι, μέσω της πίστεως, στην ελπίδα ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να πολλαπλασιάζει ακόμη και τα μικρά, ας ανοίξουμε τα σπλάχνα της ευσπλαχνίας μας σε όσους έχουν ανάγκη, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου: «Διότι ανοίγοντας διάπλατα», λέει, «θα ανοίξεις τα σπλάχνα σου στον αδελφό σου που βρίσκεται σε ανάγκη κοντά σου». Διότι πότε θα φανείς ελεήμων, εάν παραμείνεις σκληρός καθ' όλον τον χρόνο αυτής της ζωής; Και πότε θα εκπληρώσεις την εντολή, όταν αφήνεις να περάσει μέσα στην αδράνεια ο καιρός κατά τον οποίο έχεις τη δυνατότητα να ενεργήσεις; Να θυμάσαι τον ψαλμωδό που λέει: «Διότι στον θάνατο δεν υπάρχει κανείς που να σε μνημονεύει· και στον άδη ποιος θα σε δοξολογήσει;». Διότι ποιος είναι πλέον ο καρπός των νεκρών, ή πώς θα θυμηθεί πια τον Θεό, μέσω της εκπλήρωσης των εντολών, κάποιος από εκείνους που έχουν κατέβει στον άδη; «Διότι ο Θεός τον έκλεισε μέσα», σύμφωνα με το γεγραμμένο. Γι' αυτό ακριβώς και ο σοφότατος Παύλος μάς δίδασκε γράφοντας σε κάποιους: «Όσο έχουμε καιρό, ας εργαζόμαστε το αγαθό».

Έτσι και το να μην επιθυμεί κανείς εξαιτίας της συνεχούς θέασης, έχει νομοθετηθεί και για τα δύο φύλα. (Διότι δεν πρέπει να θεωρηθεί και εδώ αυτό που επιχειρούν ορισμένοι να υποστηρίξουν για το χωρίο «Ο θάνατος για τον άνδρα είναι ανάπαυση», προσπαθώντας να αποδείξουν ότι ο θάνατος αποτελεί ανάπαυση για τους ανδρείους και τους γενναίους, και όχι για τους υπόλοιπους που λέγονται άνθρωποι.

«Διότι ο Θεός τον απέκλεισε». Όταν, λέει, οι πειρασμοί είναι από παντού τεράστιοι και αναπότρεπτοι, όπως είπε και αλλού: «Ύψωσε οχύρωμα εναντίον μου», τότε ο θάνατος είναι καλοδεχούμενος και επιθυμητός. Αν όμως, επειδή αναφέρεται σε «άνδρα», δεν αποδέχονται αυτή την ερμηνεία, είναι δυνατόν να τους ελέγξουμε, αποδεικνύοντας ότι η λέξη «άνδρας» δεν χρησιμοποιείται μόνο για το αρσενικό, αλλά και για τη γυναίκα. Διότι «ανδροφόνος» λέγεται όχι μόνο αυτός που σκοτώνει άνδρα, αλλά και αυτός που σκοτώνει γυναίκα· και «ανδριάντας» λέγεται όχι μόνο το άγαλμα του άνδρα, αλλά και της γυναίκας. Αλλά παραλείποντας αυτά, ως όχι και τόσο ισχυρά, θα προσπαθήσω να τους αντικρούσω μέσα από τα θεία λόγια. Τι θα πουν, λοιπόν, αν ακούσουν: «Ο παράνομος άνδρας θα πορευτεί σε δρόμους που δεν είναι καλοί;» Ή όταν λέγεται: «Ο άφρων άνδρας δεν θα κατανοήσει;» Ή όταν λέει: «Θα ομοιωθεί με μωρό άνδρα;» Διότι, αν εκεί η λέξη «άνδρας» δεν υποδηλώνει γενικά τον άνθρωπο, αλλά τον ανδρείο και γενναίο, πώς εδώ ονομάζεται ο παράνομος και ο άφρων και ο μωρός «άνδρας»; Αλλά αφήνοντας αυτά, θα έρθω στο προκείμενο. Επειδή, λοιπόν, και οι εντολές του Νόμου και οι ευαγγελικές ρήσεις, οι μεν απαγορεύοντας τα αμαρτήματα, οι δε περιγράφοντας τους μακαρισμούς, έχουν ειπωθεί και για τους άνδρες και για τις γυναίκες, ας τις τηρούν και αυτές, και ας χαλιναγωγούν τα μάτια τους, για να μην υποστούν, εξαιτίας του ακόλαστου βλέμματος, τις τιμωρίες των μοιχαλίδων.

Έδωσε όνομα στο παιδί, το οποίο περιέκλειε μεγάλη ιστορία για τα μελλοντικά γεγονότα, και η ίδια η προσηγορία του δικαίου αποτελούσε προφητεία. Διότι το όνομα αυτό φανέρωνε τον κατακλυσμό που επρόκειτο να συμβεί. Και πώς το όνομα του Νώε φανέρωνε τον κατακλυσμό που επρόκειτο να συμβεί; Αυτό το όνομα, το Νώε, λέγεται στην εβραϊκή γλώσσα και ερμηνεύεται «εκείνος που αναπαύει». Διότι το «Νία», στη γλώσσα των Σύρων, σημαίνει ανάπαυση. Όπως, λοιπόν, εκεί από το «Άβαρ», που σημαίνει «πέρα», ονομάστηκε Αβραάμ, και από το «Αιδέμ», που σημαίνει «γη», ονομάστηκε Αδάμ, που σημαίνει γήινος, έτσι και εδώ από το «Νία», που σημαίνει ανάπαυση, ονομάστηκε Νώε, που σημαίνει «εκείνος που αναπαύει»· αυτό δε το φανερώνει και η συνέχεια της διήγησης. Διότι τον ονόμασε Νώε, λέγοντας: «Αυτός θα μας αναπαύσει», αποκαλώντας τον κατακλυσμό ανάπαυση. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο στις μέρες του να γίνει ο κατακλυσμός, και ο κατακλυσμός ήταν θάνατος, και ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση, για τον λόγο αυτόν τον άνθρωπο, στις μέρες του οποίου έγινε ο κατακλυσμός, τον ονόμασε «εκείνον που αναπαύει».

Διότι, εάν ο θάνατος αποτελεί ανάπαυση για τον άνθρωπο, πολύ περισσότερο αποτελεί ανάπαυση ο θάνατος για εκείνους που ζουν αδιόρθωτα μέσα στην κακία, καθώς τους απαλλάσσει από τους πόνους και δεν επιτρέπει να προχωρήσει περαιτέρω η εξάπλωση της πονηρίας, ούτε να γίνει το φορτίο των αμαρτιών βαρύτερο από ό,τι ήδη είναι.

Μην παραξενεύεσαι, λοιπόν, αν και τώρα ο Λάμεχ δίνει στο παιδί του ένα τέτοιο όνομα, αλλά να αποδώσεις τα πάντα στον Θεό, ο οποίος μέσω της πολυμήχανης σοφίας Του τα οικονομεί όλα. Και του έδωσε το όνομα Νώε· διότι το όνομά του ερμηνεύεται ως «ανάπαυση». Εκείνη λοιπόν την πανωλεθρία, η οποία επρόκειτο να συμβεί μετά από τόσα χρόνια, την ονομάζει ανάπαυση· όπως ακριβώς λέει και ο Ιώβ: «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση». Διότι, επειδή η κακία εμπεριέχει πολύν και εξαιρετικά μεγάλο κόπο, την απαλλαγή από αυτήν και την εξάλειψή της, την οποία επρόκειτο να υποστούν μέσω εκείνου του κατακλυσμού, την ονομάζει ανάπαυση. Και του έδωσε, λέει, το όνομα Νώε. Έπειτα, ερμηνεύοντάς μας τη σημασία του ονόματος, προσθέτει: «Αυτός θα μας αναπαύσει από τα έργα μας»· δηλαδή, λέει, θα μας απομακρύνει από την κακία. «Και από τους οδυνηρούς κόπους των χεριών μας»· και πάλι, λέει, εννοεί το ίδιο πράγμα, δηλαδή τις πονηρές πράξεις. Διότι δεν λέει κάτι τέτοιο επειδή τα χέρια τους υπέφεραν, αλλά επειδή μέσα από τα έργα των χεριών τους και τις πονηρές τους πράξεις αυξανόταν η θλίψη τους.

Διότι ο θάνατος, λέγει, είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο. Είδες πώς πολλές φορές οικονομεί να προμηνύονται τα μελλοντικά ακόμη και μέσω των απίστων; Με τον ίδιο λοιπόν τρόπο και οι γονείς έδωσαν το όνομα στον πατριάρχη, δηλώνοντας από την αρχή και ευθύς εξαρχής, ότι θα γίνει μετανάστης και, αφού περάσει τον ποταμό, θα φτάσει στην ξένη γη. Επειδή λοιπόν, λέγει, εκείνο το όνομα που σου δόθηκε από τους γονείς σου προμήνυε ότι θα περάσεις από εκείνα τα μέρη εδώ, δέξου και την προσθήκη του γράμματος, για να μάθεις ότι αυτό υποδηλώνει πως θα γίνεις πατέρας πολλών εθνών. Και πρόσεξε την ακρίβεια των λέξεων. Δεν είπε, «Όλων των εθνών», αλλά, «Πολλών εθνών». Διότι, επειδή υπήρχαν και άλλα έθνη, τα οποία επρόκειτο να εκδιωχθούν από εκεί, ώστε το σπέρμα του δικαίου να λάβει την κληρονομιά, γι' αυτό λέγει: «Πατέρα πολλών εθνών σε έχω καταστήσει». Επειδή γνωρίζω το μέγεθος της αρετής σου, θα σε αναδείξω δάσκαλο πολλών εθνών, και θα σε αυξήσω και θα σε πληθύνω πάρα πολύ· και θα σε αναδείξω σε έθνη, και βασιλείς θα προέλθουν από εσένα.

Και ο μακάριος Ιώβ με αυτό το όνομα τον αποκάλεσε, λέγοντας: Ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο. Και ο προφήτης Δαβίδ έλεγε: Ο θάνατος των αμαρτωλών είναι κακός. Η λύση δε της ψυχής από το σώμα δεν ονομαζόταν μόνο θάνατος, αλλά και άδης.

Και ο Ιώβ αναφέρει: «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση». Και δεν ονομαζόταν μόνο θάνατος, αλλά και άδης. Άκουσε και τον Δαβίδ που λέει: «Όμως ο Θεός θα λυτρώσει την ψυχή μου από το χέρι του άδη, όταν με παραλάβει»· και τον Ιακώβ: «Θα κατεβάσετε τα γηρατειά μου με λύπη στον άδη». Αυτά τα ονόματα είχε το τέλος μας πριν από αυτό· επειδή όμως ήλθε ο Χριστός, και πέθανε για τη ζωή του κόσμου, ο θάνατος δεν ονομάζεται πλέον θάνατος, αλλά ύπνος και κοίμηση. Και το ότι ονομάζεται κοίμηση, είναι φανερό από όσα λέει ο Χριστός: «Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Διότι δεν είπε «Πέθανε», αν και ήταν νεκρός. Για να μάθεις δε ότι ο όρος της κοιμήσεως ήταν άγνωστος, δες πώς οι μαθητές, όταν το άκουσαν, βρίσκονται σε σύγχυση και λένε: «Κύριε, εάν έχει κοιμηθεί, θα σωθεί»· σε τέτοιο βαθμό αγνοούσαν τι ήταν αυτό που ελέγετο. Και πάλι ο Παύλος, απευθυνόμενος σε κάποιους, λέει: «Άραγε εκείνοι που κοιμήθηκαν χάθηκαν;».

Θα ήταν καλύτερο να μην είχε γεννηθεί.» 3,17a 〈Εκεί οι ασεβείς έπαψαν τον θυμό της οργής,〉 17b 〈εκεί αναπαύθηκαν οι κατάκοποι στο σώμα.〉 3,18a 〈και όλοι μαζί παντοτινά〉 18b 〈δεν άκουσαν φωνή φοροεισπράκτορα.〉 3,19a 〈Ο μικρός και ο μεγάλος είναι εκεί,〉 19b 〈και ο υπηρέτης που δεν φοβάται τον κύριό του.〉 Τι λες; Ότι εγώ είμαι ασεβής και πονηρός, αλλά και αυτοί έτυχαν αυτής της παρηγοριάς; 3,20a 〈Για ποιο λόγο, λοιπόν,〉 λέει, 〈δόθηκε το φως σε όσους έχουν πικρία στην ψυχή,〉 20b 〈και η ζωή στις ψυχές που βρίσκονται σε οδύνη;〉 3,21a 〈οι οποίοι ποθούν τον θάνατο και δεν τον πετυχαίνουν,〉 21b 〈και τον αναζητούν σκάβοντας σαν θησαυρό,〉 3,22 〈και γεμίζουν με υπερβολική χαρά, εάν τον βρουν.〉 3,23a 〈Διότι ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο του οποίου ο δρόμος αποκρύφτηκε·〉 23b 〈επειδή ο Θεός τον περιόρισε από παντού.〉 Θαύμασε και εδώ την ευλάβειά του: πώς επιθυμεί τον θάνατο και δεν τον βρίσκει, και όμως δεν τόλμησε να δώσει τέλος στη ζωή του. Αυτά τα λόγια δεν ανήκουν σε κάποιον που κατηγορεί, αλλά σε κάποιον που απορεί και δεν βρίσκει την αιτία. Όπως ο Χριστός, όταν είπε «καλό θα ήταν για εκείνον να μην είχε γεννηθεί», δεν φανέρωσε τίποτε άλλο παρά ότι τον περιμένουν δεινά και σκληρά βάσανα, έτσι και εδώ ο Ιώβ, λέγοντας «είθε να μην είχα γεννηθεί», δεν καταφέρεται εναντίον της δημιουργίας του Θεού, αλλά φανερώνει το μέγεθος της συμφοράς του. Γιατί λέει «είθε να μην είχα γεννηθεί»; Μήπως επειδή έπαθες κάτι άδικο; «Σε καμία περίπτωση», απαντά, «αλλά επειδή δεν αντέχω τη συμφορά.»

Ο θάνατος, λέγει, είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο. Αυτό αποτελεί οριστική απόφαση. Εάν λοιπόν είναι ανάπαυση, για ποιο λόγο δεν προστρέχουν σε αυτόν οι περισσότεροι; Διότι για τον λόγο αυτόν ο Θεός έκανε τη ζωή επιθυμητή σε εμάς, ώστε να μην προστρέχουμε γρήγορα στον θάνατο. Του οποίου η οδός, λέγει, έχει αποκρυβεί. Σε εμένα φαίνεται ότι εννοεί την οδό «του θανάτου», ενώ κάποιοι λένε «του ανθρώπου». Διότι το ότι εννοεί «του θανάτου» είναι φανερό από τα προηγούμενα και από το ότι λέγει: «ανασκάπτοντάς τον σαν θησαυρό», επειδή ακριβώς είναι κρυμμένος. «Άδηλο είναι το μέλλον», λέγει, «δεν βρίσκουμε την οδό». Και μη μου αναφέρεις αυτούς που απαγχονίζονται· διότι ομιλεί για τον φυσικό θάνατο και σύμφωνα με το πρόσταγμα του Θεού. Διότι ο Κύριος, λέγει, έθεσε φραγμό γύρω του, σύμφωνα με το λεγόμενο στο Ευαγγέλιο, ότι η ημέρα του Κυρίου έρχεται όπως ο κλέφτης μέσα στη νύχτα. Διότι, για να μην πει κάποιος: «Για ποιο λόγο λοιπόν δεν επιλέγεις τον θάνατο;», ο Κύριος, λέγει, έθεσε φραγμό γύρω του. «Οι πύλες», λέγει, «είναι κλειστές». Έπειτα περιγράφει δραματικά τη συμφορά: «διότι πριν από την τροφή μου», λέγει, «έρχεται σε εμένα ο στεναγμός, και εγώ δακρύζω κατεχόμενος από φόβο». «Θρηνώ για τα παρόντα και για τα μέλλοντα. Ο καιρός της τροφής είναι για εμένα καιρός δακρύων». Διότι θα με θρέψεις, λέγει, με άρτο δακρύων. «Διότι ο φόβος τον οποίο φοβόμουν με βρήκε, και εκείνο που έτρεμα με συνάντησε». Βλέπεις τη φιλοσοφία του ανδρός;

Από αυτό μαθαίνουμε ότι όχι μόνο η ζωή, αλλά και ο θάνατος έχει δημιουργηθεί για σκοπό ωφέλιμο, εφόσον είναι τόσο ποθητός· συνεχίζει λοιπόν: «Εκείνοι που λαχταρούν τον θάνατο και δεν τον βρίσκουν, που σκάβουν γι' αυτόν όπως για θησαυρούς· και γίνονται περιχαρείς εάν τον πετύχουν». Γι' αυτό λέει: «Υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα». Και πάλι: «Ω θάνατε, πόσο πικρή είναι η θύμησή σου σε άνθρωπο που ζει ειρηνικά με τα υπάρχοντά του, σε άνδρα αμέριμνο και που ευοδώνεται στα πάντα, και που έχει ακόμη τη δύναμη να δεχθεί τροφή!». Και πάλι: «Ω θάνατε, πόσο καλή είναι η κρίση σου για τον άνθρωπο που βρίσκεται σε ανάγκη και του οποίου μειώνεται η δύναμη, στον υπέργηρο, και σε αυτόν που περισπάται για τα πάντα, που δυστροπεί και που έχει χάσει την υπομονή του». Γι' αυτό και ο Ιώβ, ενώ βρίσκεται μέσα σε συμφορές, επιθυμεί τον θάνατο και λέει αυτά, ώστε, όταν ακούσεις τη γυναίκα του να τον συμβουλεύει: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε», να μην νομίσεις ότι από προσκόλληση στη ζωή (φιλοζωία) δεν τον είπε, αλλά από ευσέβεια. Διότι αυτός που θεωρούσε τον θάνατο τόσο ποθητό για τον εαυτό του, και τον νόμιζε ως ένα μεγάλο αγαθό, αν και μπορούσε να τον βρει, δεν το τόλμησε. «Ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο· διότι ο Θεός τον περιέκλεισε από παντού». Αυτή είναι μια απόφαση· εάν λοιπόν είναι ανάπαυση, για ποιο λόγο δεν προστρέχουν σε αυτόν οι περισσότεροι; Διότι γι' αυτό ακριβώς ο Θεός έκανε τη ζωή ποθητή σε εμάς, για να μην προστρέχουμε στον θάνατο. «Διότι ο φόβος για τον οποίο ανησυχούσα ήλθε σε εμένα, και εκείνο που φοβόμουν με συνάντησε».

Διότι τι δεν είναι θαυμαστό, πες μου, από όσα συμβαίνουν; Και αν θέλεις, προσπερνώντας όλα τα άλλα, ας έλθουμε σε εκείνα που φαίνονται στους πολλούς επαχθή και φορτικά, τον θάνατο, την ασθένεια, την πενία και όλα τα παρόμοια. Διότι, εάν κάποιος έχει ευθεία καρδιά, και αυτά θα τα αποδεχθεί θερμά και θα τα θαυμάσει. Διότι, αν και ο θάνατος εισήλθε εξαιτίας της αμαρτίας, εντούτοις είναι τόσος ο πλούτος του Θεού, και η φιλανθρωπία, και η υπερβολή της πρόνοιάς Του, ώστε και αυτόν να τον χρησιμοποιήσει προς το συμφέρον του δικού μας γένους. Διότι, πες μου, τι το βαρύ έχει ο θάνατος; Δεν αποτελεί απαλλαγή από τους πόνους; Δεν είναι λύτρωση από τις φροντίδες; Δεν ακούς τον Ιώβ να τον εγκωμιάζει και να λέει: «Ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο, του οποίου η οδός έχει αποκρυβεί»; Δεν είναι εκκοπή της κακίας; Διότι, εάν μεν κάποιος είναι πονηρός, τα έργα της κακίας του διακόπηκαν με τον θάνατό του· «διότι αυτός που πέθανε έχει δικαιωθεί από την αμαρτία», δηλαδή, δεν προσθέτει πλέον καμία αμαρτία· εάν πάλι αναχωρήσει από τη ζωή όντας αγαθός, όλα τα έργα της αρετής του θα βρίσκονται σε απόλυτη ασφάλεια και σε ασύλητο θησαυρό. Και αυτούς που ζουν, πες μου, δεν τους κάνει πιο συνετούς και πιο επιεικείς;

Δηλώνοντας δε και αυτός ο ίδιος ο μακάριος Ιώβ πόσο πιο επαχθής από τον θάνατο είναι η τυραννία της αθυμίας, τον αποκαλούσε ανάπαυση: «Διότι ο θάνατος», λέει, «είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο»· και τον ζητά ως χάρη προκειμένου να απαλλαγεί από αυτήν, λέγοντας: «Είθε να παραχωρούσε και να ερχόταν το αίτημά μου, και την ελπίδα μου να έδινε ο Θεός».

Πού είναι εκείνοι που πίνουν το κρασί με τύμπανα και χορούς; Πού είναι τα πλούσια συμπόσια και τα θέατρα, και μάλιστα ενώ οι αδελφοί μας πεινούν και διψούν, δυστυχούν και κακοπαθούν, γυμνητεύουν, δακρύζουν, ποθούν τον θάνατο και τον αναζητούν από την απελπισία τους; Αλλοίμονο! Το ποτήρι που για όλους είναι φρικτό, γίνεται επιθυμητό για εκείνους που βρίσκονται σε ανάγκη, και η ζωή που από όλους ποθείται, έγινε από εκείνους μισητή, και το φως αυτό που για εμάς είναι ποθητό, έγινε σε εκείνους βδελυρό! Ευλογημένος ο Θεός που τα πάντα τα εργάζεται προς το συμφέρον μας. Δεν είναι κακός, αδελφοί μου, αλλά είναι και ωφέλιμος ο θάνατος. Δεν είναι δικός μου ο λόγος: «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση», διακήρυξε ο θείος Ιώβ· διότι εκείνος που πέθανε έχει δικαιωθεί και απαλλαγεί από την αμαρτία, και έχει παύσει από την πλεονεξία του βίου, και σταμάτησε να προσθέτει κακό στο κακό, και έπαψε να αυξάνει το φορτίο του, και ηρέμησε από το να παροργίζει τον Θεό του. Άκουσε με σύνεση: ο θάνατος για τα νήπια είναι παρηγοριά, ο θάνατος για τους δούλους είναι απελευθέρωση, για όσους κοπιάζουν αναψυχή, για όσους χρωστούν εξόφληση· ο θάνατος είναι λύτρωση για όσους μεριμνούν, ανακούφιση για όσους καταπονούνται· ο θάνατος είναι εμπόδιο στην αμαρτία. Εάν δεν υπήρχε ο θάνατος, θα κατασπαράζαμε ο ένας τον άλλον· εάν δεν είχαμε Κριτή που πρόκειται να έλθει, δεν θα είχαμε ελπίδα ζωής· εάν δεν αναμέναμε την κόλαση, με κανέναν τρόπο δεν θα παύαμε να πράττουμε το κακό, ούτε θα αποβάλλαμε τη φθορά που προήλθε από την παράβαση. Είδες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη;

Όταν συνέβησαν αυτά, αναχώρησε ντροπιασμένος, γυρίζοντας την πλάτη, χωρίς να μπορεί να προβάλει ούτε καν τη σκιά κάποιας αναιδούς αντιλογίας. Διότι αυτό αποτελεί το αποκορύφωμα του στεφάνου, αυτό είναι η κορωνίδα της αρετής, αυτό αποτελεί τη σαφή απόδειξη της ανδρείας, αυτό την ακριβέστατη τελείωση της φιλοσοφίας. Φανερώνοντας δε και ο ίδιος ο μακάριος Ιώβ πόσο χειρότερη από τον θάνατο είναι η τυραννία της αθυμίας, τον αποκαλεί ανάπαυση· «ο θάνατος», λέει, «είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο». Και τον ζητά ως χάρη, προκειμένου να απαλλαγεί από αυτήν, λέγοντας: «Είθε να παραχωρούσε και να εκπληρωνόταν το αίτημά μου, και να μου έδινε ο Κύριος αυτό που ελπίζω. Ας άρχιζε ο Κύριος να με πληγώνει και ας με εξόντωνε οριστικά. Και ας γινόταν τάφος μου η πόλη, επάνω στα τείχη της οποίας αναπηδούσα». Τόσο πολύ βαρύτερη από όλα είναι η αθυμία.

Και έφθασαν σε αυτόν, ο καθένας από τη δική του χώρα, για να τον επισκεφθούν, και αφού τον αναγνώρισαν, έσκισε ο καθένας το ένδυμά του εξαιτίας του παθήματός του. Έπειτα δε από την πληγή, πρώτος άνοιξε το στόμα του ο Ιώβ και καταράστηκε την ημέρα και τη νύχτα κατά την οποία γεννήθηκε. Σχετικά με το χωρίο: Όπως ο δούλος που φοβάται τον κύριό του, έτσι δίδεται το φως σε όσους βρίσκονται σε πικρία, οι οποίοι ποθούν τον θάνατο και δεν τον επιτυγχάνουν. Διότι ο θάνατος αποτελεί ανάπαυση για τον άνθρωπο.

ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. — Περί των θλιβομένων, και των μεριμνώντων, και περί λύπης. «Γιατί άραγε δόθηκε φως σε όσους ζουν μέσα στην πικρία, και ζωή στις ψυχές που βρίσκονται σε οδύνη; Σε αυτούς που ποθούν τον θάνατο και δεν τον βρίσκουν. Ο θάνατος είναι για τον άνθρωπο ανάπαυση.» «Με εκφοβίζεις με όνειρα και με τρομάζεις με οράματα.»

«Ο μικρός και ο μεγάλος είναι εκεί, και ο δούλος που φοβάται τον κύριό του.» «Εάν πεθάνει ο άνθρωπος, θα ζήσει, αφού ολοκληρώσει τις ημέρες του βίου του.» «Θα κατέβεις στον τάφο, όπως το ώριμο σιτάρι που θερίζεται στην κατάλληλη εποχή.» «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση.» «Η ευλογία εκείνου που χάνεται ας έλθει επάνω μου.» «Καλύτερο είναι να πάει κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο συμποσίου. Η καρδιά των σοφών βρίσκεται σε οίκο πένθους· ενώ η καρδιά των αφρόνων σε οίκο ευφροσύνης.» «Διότι ο άνθρωπος πορεύθηκε προς την αιώνια κατοικία του, και εκείνοι που θρηνούν περιφέρονται στην αγορά.» «Όπως ακριβώς βγήκε γυμνός από την κοιλιά της μητέρας του, έτσι θα επιστρέψει για να αναχωρήσει όπως ήρθε, και τίποτα δεν θα λάβει από τον κόπο του, ώστε να το πάρει στο χέρι του αναχωρώντας.» «Καλύτερη είναι η ημέρα του θανάτου από την ημέρα της γέννησής του.» «Φθάνοντας στην τελειότητα σε σύντομο χρόνο, συμπλήρωσε μακρά έτη.»

Αμερόληπτη είναι η κρίση, φιλάνθρωπη η τιμωρία. Διότι δεν παρέδωσε σε αφανισμό και απόρριψη αυτόν που τόσο εύκολα εξαπατήθηκε από την πονηρή συμβουλή, αλλά τον υποβάλλει σε ιδρώτα και κόπους. Ούτε αφήνει όλα τα ζώα να αποτινάξουν την κυριαρχία του, αλλά επέτρεψε να εξαγριωθούν μόνο εκείνα που δεν του είναι απολύτως αναγκαία. Γι' αυτό, όσα κτήνη και πτηνά είναι κατάλληλα για μεταφορά, για όργωμα και για τροφή, επέτρεψε να παραμείνουν στην υπηρεσία του. Αλλά ούτε τον ίδιο καταράστηκε, παρά τη γη, ώστε να του βλασταίνει αγκάθια και τριβόλους, και να μην του παρέχει την τροφή χωρίς όργωμα. Και έπειτα από αυτά, όρισε να επιστρέψει στη μητέρα του τη γη, για να μην κατέχει την τιμωρία του αιώνια. Είδα κι εγώ κάποιους γέροντες, προχωρημένους στην ηλικία, να οδύρονται για τη ζωή τους, επειδή ήταν πλέον γεμάτη από κόπο και πόνο, και να λένε: «Όπως φαίνεται, ο Θεός μάς ξέχασε. Διότι ποιο είναι το όφελος μιας τέτοιας ζωής, όταν δεν μπορούμε να δούμε, ούτε να ακούσουμε, ούτε να περπατήσουμε; Για τέτοιους ανθρώπους ευεργέτης δεν είναι η ζωή, αλλά ο θάνατος», επισφραγίζοντας στην πράξη τον λόγο: «ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο», «του οποίου η οδός», κατά τον Ιώβ, «έχει αποκρυβεί».

Και ιδού, από τα δικά σου, πάναγνε θεόνυμφη Δέσποινα, σου προσφέρουμε λέγοντας: σε μακαρίζουμε όλες οι γενεές, όπως ακριβώς προφήτευσες· σε μακαρίζουμε όλες οι γενεές σήμερα, μακαρίζουμε την υπέρτιμη κοίμησή σου· μακαρίζουν αρχιερείς και ιερείς και Λευίτες την αγία σου μετάσταση· θα σε μακαρίσουν βασιλείς και άρχοντες και τα στρατεύματά τους· σε μακαρίζει άπειρο πλήθος μεγιστάνων, σοφών και απλών ανθρώπων, πλουσίων και πενήτων, πρεσβυτέρων, νέων και παρθένων· σε μακαρίζουν από τότε μέχρι σήμερα και πάντοτε οι χορείες των πιστών. Και τότε μεν «κάποια γυναίκα υψώνοντας φωνή» εγκωμιαστική «μέσα από το πλήθος» προς τον πανάγιο τόκο σου φώναξε δυνατά: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες»· σήμερα δε, εμείς οι πιστοί μακαρίζουμε όπως οφείλουμε την εξαιρετική σου ανάπαυση. Διότι, «ο θάνατος», λέγει, «είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο, του οποίου ο δρόμος αποκρύφτηκε», σύμφωνα με τον δίκαιο Ιώβ. Εάν όμως «ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο» μόνο εξαιτίας της δικαιοσύνης, τι θα μπορούσε να πει κανείς για την αμόλυντη Μητέρα του Θεού, της υπεράπειρης αρχής της ζωής, η οποία υπερβαίνει τη δικαιοσύνη όλων των δημιουργημάτων και ως Παρθένος και Μητέρα σπεύδει να μεταβεί με λαμπρότητα προς τον Υιό και Δεσπότη της;

Τι να πούμε δε και για εκείνον για τον οποίο ο Θεός μαρτύρησε ότι ήταν άνθρωπος άμεμπτος, δίκαιος, αληθινός, θεοσεβής, που απείχε από κάθε πονηρό πράγμα; Δεν υπέμεινε άραγε ακούσια εκείνες τις διαβολικές θύελλες συμφορών; Διότι ούτε τον διαβολικό φθόνο εναντίον του γνώριζε, ούτε την παραχώρηση της θείας οικονομίας που έγινε εις βάρος του, ούτε ότι θα λάβει διπλάσια από όσα έχασε από τη διαβολική κακουργία, ούτε ότι θα σηκωθεί από την κοπριά και θα απαλλαγεί από τα σκουλήκια και θα καθαριστεί από την πολλή δυσωδία των πληγών του. Αλλά όμως υπέμεινε με ανδρεία ο αληθινά γενναίος και στην ψυχή και στο σώμα. Και θεωρώντας ως μηδέν την απώλεια του πλούτου, θεωρούσε ως αστείρευτο πλούτο το να μην αμαρτήσει στον Θεό, δηλαδή να μην βλασφημήσει, όχι μόνο με την καρδιά του, αλλά ούτε και με τα χείλη του· γι' αυτό και έλεγε: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε»· έδωσε, λέει, για όσον χρόνο θέλησε και αφαίρεσε πάλι το δικό Του, χωρίς να αφαιρεί τίποτα δικό μας· «ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες· εγώ γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί». «Αν δεχτήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, δεν θα υπομείνουμε και τα κακά;» Και: «Ο θάνατος είναι ανάπαυση για τον άνθρωπο του οποίου η οδός έχει αποκρυβεί», δηλαδή, είναι καλύτερος ο θάνατος από μια ζωή γεμάτη πόνους· είναι προτιμότερο να κρυφτεί κανείς μέσω του θανάτου από αυτόν τον βίο και να μη φαίνεται μέσα σε σήψη σκουληκιών, και να περνά τη νύχτα στο ύπαιθρο.

Διότι όλοι, αν και νόσησαν από την πολυθεΐα, ωστόσο ανάγουν τα πάντα σε μία αρχή, και συμφωνούν λέγοντας ότι το κακό δεν είναι κάποια ουσία, αλλά, όπως ακριβώς η σκιά στο σώμα, δηλαδή το σκοτάδι κατά την έκπτωση του φωτός, έτσι και αυτό παρυφίσταται στο ον κατά την έκπτωση του αγαθού. Εξάλλου, ο θάνατος δεν κακολογείται παντού, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις όπου και ευφημείται, όπως στο χωρίο: «Ο θάνατος για τον άνθρωπο είναι ανάπαυση»· και εκεί όπου λέγεται για τους δικαίους: «Φάνηκαν στα μάτια των αφρόνων ότι πέθαναν, όμως αυτοί βρίσκονται εν ειρήνη»· διότι ονομάζει ειρήνη τον θάνατό τους. Και αν είναι κακός και εχθρός, πώς βρίσκεται στο χέρι του Κυρίου; Σύμφωνα με το: «Η ζωή και ο θάνατος είναι στο χέρι του Κυρίου». Ακόμη, πώς είναι κακό αυτό που ενεργείται από τον Θεό; Διότι λέει: «Ο Κύριος θανατώνει και ζωογονεί».

Αφού λοιπόν τον υποδεχτούμε φιλόφρονα, λόγω της εύνοιάς μας προς τους μάρτυρες, ας του χαρίσουμε για λίγο τη γλώσσα μας, ας του δανείσουμε το χέρι μας και ας του προσφέρουμε την πένα μας, σε αυτόν που εξυφαίνει τον έπαινο για τους αγίους και σπουδάζει να κηρύττει με θέρμη τη δύναμή τους· ας αρχίσουμε, λοιπόν, τη διήγηση για αυτόν, γινόμενοι πρόθυμα τα πάντα για αυτόν, και χέρι και γλώσσα και πένα, που σπεύδει να γράφει γρήγορα και με επιδεξιότητα. [2] Ο Θεόδωρος ήταν Κίλικας, ορμώμενος από την πόλη των Αναζαρβέων, και κατεχόταν από δύο δυσχερή πάθη· εκ των οποίων το ένα ήταν ένα πονηρότατο δαιμόνιο, που του επιτίθετο με άγριο τρόπο και τον σπάρασσε διαρκώς, όπου και αν βρισκόταν· διότι πολλές φορές, όπως είπε ο πατέρας του δαιμονισμένου προς τον Κύριο στα Ευαγγέλια, τον έριχνε σε φωτιά και νερό, θέλοντας ανελέητα να τον σκοτώσει και να τον εξολοθρεύσει· το δε άλλο ήταν η τύφλωση των ματιών του, η οποία δεν προήλθε από φυσική ασθένεια, αλλά δημιουργήθηκε από την ενέργεια του δαίμονα, δεν εισχώρησε από σωματική νόσο, αλλά εγκαταστάθηκε από την αγριότητα του πνεύματος· τόσο πονηρό ήταν το δαιμόνιο, και εξαιτίας της υπερβολικής του μανίας, μισάνθρωπο. [3] Αλλά ενώ ο Θεόδωρος βρισκόταν σε αυτήν την κατάσταση, και δεν ήλπιζε πλέον σε τίποτα σωτήριο λόγω της παρόδου του χρόνου, ούτε προσδοκούσε να απαλλαγεί από αυτά τα πάθη πριν από τη λύτρωση του θανάτου· διότι ο θάνατος είναι όντως ανάπαυση για τον άνθρωπο, όπως αποφθέχθηκε ο Ιώβ που φιλοσόφησε μέσα στα πάθη του, αναιρώντας κάθε δυσχέρεια του βίου, και το πολυπαθές και πολύμοχθο της παρούσας ζωής· ο Κύρος και ο Ιωάννης διαγγέλλονταν ως θεοδώρητοι διώκτες των δαιμόνων και αληθινοί αλεξίκακοι των σωματικών παθών. Και αφού πίστεψε στον Θεό και στους μάρτυρες, έρχεται στην Αλεξάνδρεια και φτάνει στο τέμενος των αγίων, κηρύττοντας έμπρακτα το ακλόνητο της πίστης του σε Αυτόν· τον οποίο, αφού τον ανέλαβαν οι θεράποντες του Χριστού, τον ελευθέρωσαν από τα δεινά που τον κατείχαν και τον ανέδειξαν εργάτη του θεοφιλούς βίου. [4] Διότι, αφού του εμφανίστηκαν όχι πολύ μετά την άφιξή του, όχι ενώ ήταν ξύπνιος αλλά καθώς κοιμόταν στο κρεβάτι του, θέτουν σε αυτόν όρους και προστάγματα, και έπειτα τον αξιώνουν της ίασης. Οι δε όροι, και τα προστάγματα που δόθηκαν μέσω αυτών, απαιτούσαν την εγκατάλειψη της ταραχώδους ζωής και την ανάληψη του γαλήνιου μονήρους βίου· διότι αυτή είναι για εκείνους η τριπόθητη ανταμοιβή από όσους θεραπεύονται, δηλαδή η διόρθωση του βίου.