Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 30:25

Πώς, λοιπόν, αυτός που επρόκειτο να ενεργήσει τέτοια πράγματα, έκρινε το συμβάν άξιο δακρύων; Ή είναι φανερό ότι, στηρίζοντας από παντού την αδυναμία μας, περιέκλεισε τα αναγκαία πάθη με κάποια μέτρα και όρια· αποφεύγοντας αφενός την αναλγησία ως θηριώδη, και απορρίπτοντας αφετέρου την υπερβολική λύπη και τους πολλούς θρήνους ως αγενή συμπεριφορά. Ο δε Ιώβ, τι; Μήπως η καρδιά του ήταν αδαμάντινη; Μήπως τα σπλάχνα του ήταν φτιαγμένα από πέτρα; Χάθηκαν δέκα παιδιά του σε μια σύντομη χρονική στιγμή, συντριμμένα με ένα χτύπημα, και μάλιστα μέσα στο σπίτι της χαράς, την ώρα της απόλαυσης, καθώς ο διάβολος καταγκρέμισε το οίκημα πάνω τους. Είδε τραπέζι ανακατεμένο με αίμα· είδε παιδιά που γεννήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους, αλλά βρήκαν από κοινού το τέλος του βίου. Και δεν θρήνησε γοερά, δεν ξερίζωσε τα μαλλιά του, δεν έβγαλε καμία αγενή φωνή, αλλά εξέφρασε εκείνη την περίφημη και από όλους υμνούμενη ευχαριστία: «Ο Κύριος έδωσε, ο Κύριος αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο». Μήπως ο άνθρωπος ήταν ασυμπαθής; Και πώς; Αφού ο ίδιος λέει για τον εαυτό του: «Εγώ έκλαψα για κάθε θλιμμένο». Αλλά άραγε μήπως έλεγε ψέματα όταν τα έλεγε αυτά;

Αλλά, και επειδή γνώριζε πάρα πολύ καλά ότι το «να κλαίτε με εκείνους που κλαίνε», το «μακάριοι όσοι κλαίνε, γιατί θα γελάσουν» και το «αν πάσχει ένα μέλος, συμπάσχουν όλα τα μέλη» περιέχονται στα διδάγματα της ευαγγελικής διδασκαλίας, επεδείκνυε φιλανθρωπία προς εκείνους που ταλαιπωρούνταν στη ζωή, λέγοντας: «Εγώ έκλαψα για κάθε αδύναμο· και στέναξα όταν είδα άνθρωπο σε ανάγκη». Έπειτα πάλι, επειδή η ευαγγελική διδασκαλία απαγορεύει τα άσεμνα γέλια, ο μακάριος, προλαμβάνοντας, λέει: «Αν πορεύτηκα με χλευαστές, και αν το πόδι μου έσπευσε σε δόλο, ας ζυγιστώ σε δίκαιη ζυγαριά, και ο Κύριος γνωρίζει την ακακία μου». Και επειδή ο λόγος του Μωυσή νομοθετεί λέγοντας: «δεν θα μοιχεύσεις», και επιβάλλει την ποινή του θανάτου στους μοιχούς, ενώ εκείνος της ευαγγελικής διδασκαλίας, αυστηροποιώντας τον νόμο, λέει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα μοιχεύσεις· εγώ όμως σας λέω, ούτε καν να επιθυμείτε», σκεφθείτε καλά αυτόν για τον οποίο γίνεται τώρα ο λόγος, ο οποίος, ζώντας σύμφωνα με το ευαγγέλιο του Χριστού, φυλαγόταν ακόμη και από το να κοιτάξει αχαλίνωτα με επιθυμία, για το οποίο και σεμνυνόταν λέγοντας: «Αν η καρδιά μου ακολούθησε το μάτι μου σε γυναίκα άλλου άνδρα». Και παραθέτει τον συλλογισμό του προσθέτοντας στη συνέχεια: «Διότι προκαλεί ακατάσχετη οργή το να μολύνει κανείς γυναίκα άνδρα. Επειδή είναι πυρ που καίει σε όλα τα μέρη, και όπου εισέλθει, καταστρέφει από τις ρίζες».

ιʹ. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας δείχνουμε πολύ έλεος και ας επιδεικνύουμε πολλή φιλανθρωπία, και με χρήματα και με έργα. Κι αν δούμε κάποιον να κακοπάσχει και να ξυλοκοπείται στην αγορά, αν είναι δυνατόν να καταβάλουμε χρήματα, ας το κάνουμε· κι αν είναι δυνατόν να λύσουμε τη διαφορά με λόγια, ας μη διστάσουμε. Διότι υπάρχει μισθός και για τον λόγο, μάλλον δε και για τους στεναγμούς· και αυτό ακριβώς έλεγε ο μακάριος Ιώβ: «Εγώ έκλαψα για κάθε αδύναμο, και αναστέναξα βλέποντας άνθρωπο σε ανάγκες». Εάν όμως για τα δάκρυα και τους στεναγμούς υπάρχει μισθός, όταν προστεθούν τα λόγια, η προθυμία και πολλά άλλα, αναλογίσου πόσο μεγάλη γίνεται η ανταπόδοση. Διότι και εμείς ήμασταν εχθροί του Θεού· και ο Μονογενής μάς συμφιλίωσε, μπαίνοντας ο ίδιος στη μέση, δεχόμενος πληγές για χάρη μας και υπομένοντας θάνατο για εμάς. Ας φροντίσουμε με προθυμία, λοιπόν, και εμείς να απαλλάσσουμε από τα αναρίθμητα κακά εκείνους που περιπίπτουν σε αυτά, και να μην κάνουμε όπως τώρα, που, όταν δούμε κάποιους να συγκρούονται και να συμπλέκονται μεταξύ τους, στεκόμαστε νιώθοντας ευχαρίστηση με τις ασχημοσύνες των άλλων και στήνουμε ολόγυρα ένα διαβολικό θέατρο· από το οποίο τι θα μπορούσε να είναι πιο σκληρό; Τους βλέπεις να ανταλλάσσουν ύβρεις, να ξεσκίζονται, να κατακομματιάζουν τα ρούχα τους, να χτυπιούνται στο πρόσωπο, και εσύ ανέχεσαι να παραστέκεσαι ατάραχος; Μήπως αυτός που μαλώνει είναι αρκούδα; Μήπως είναι θηρίο; Μήπως φίδι; Άνθρωπος είναι, που έχει σε όλα κοινή φύση με εσένα, είναι αδελφός, είναι μέλος.

Το θηρίο είναι πονηρό και ποτέ δεν απελπίζεται· πράγμα που γίνεται για εμάς η μεγαλύτερη καταδίκη, διότι εκείνος μεν ποτέ δεν χάνει την ελπίδα του για την απώλειά μας, ενώ εμείς απελπιζόμαστε για τη δική μας σωτηρία. Αλλά δες πώς προμελετούσε την αναπηρία και τη φθορά του σώματος. Επειδή δηλαδή ο ίδιος δεν είχε ποτέ υπομείνει κάτι τέτοιο, αλλά ζούσε συνεχώς μέσα σε πλούτο, σε τρυφή και σε κάθε άλλη λαμπρότητα, αναλογιζόταν καθημερινά τις συμφορές των άλλων. Και φανερώνοντας αυτό, έλεγε: «Διότι ο φόβος, τον οποίο φοβόμουν, ήρθε σε εμένα, και εκείνο που έτρεμα, με συνάντησε». Και πάλι: «Εγώ δε για κάθε αδύναμο έκλαψα, και στέναξα βλέποντας άνθρωπο σε ανάγκες». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν τον τάραζε τίποτα από όσα του συνέβαιναν, από εκείνα τα μεγάλα και αφόρητα. Διότι μη μου βλέπεις μόνο την απώλεια των χρημάτων, ούτε τον χαμό των παιδιών, ούτε εκείνη την ανίατη πληγή, ούτε την επιβουλή της γυναίκας του, αλλά εκείνα που είναι πολύ πιο οδυνηρά από αυτά. Και τι χειρότερο από αυτά, λέει κάποιος, έπαθε ο Ιώβ; Διότι από την ιστορία δεν μαθαίνουμε τίποτα περισσότερο από αυτά. Επειδή κοιμόμαστε, δεν μαθαίνουμε· διότι όποιος μεριμνά και αναζητά επιμελώς το μαργαριτάρι, θα μάθει πολύ περισσότερα από αυτά. Διότι τα πιο οδυνηρά, και ικανά να προκαλέσουν μεγαλύτερη ταραχή, ήταν άλλα. Και πρώτον, το ότι δεν γνώριζε τίποτα το σαφές περί της βασιλείας των ουρανών και της αναστάσεως· πράγμα που άλλωστε έλεγε θρηνώντας: «Διότι δεν θα ζήσω αιώνια, για να κάνω υπομονή».

Έπειτα αναφέρει τη συμφορά και την εξαίρει πάλι και την τραγικοποιεί, λέγοντας ότι ο Θεός το έκανε αυτό: 30,13b 〈Διότι με απογύμνωσε,〉 λέγει, 〈από τη στολή μου.〉 30,14a 〈Με τα βέλη του με κατατόξευσε,〉 14b 〈και με μεταχειρίστηκε όπως ήθελε· μέσα σε οδύνες έχω κατακλυστεί.〉 30,15a 〈Επιστρέφουν δε οι οδύνες μου,〉 15b 〈και χάθηκε η ελπίδα μου σαν άνεμος,〉 15c 〈και σαν σύννεφο η σωτηρία μου παρήλθε.〉 30,16a 〈Και τώρα πάνω μου θα εκχυθεί η ψυχή μου,〉 16b 〈και με κατέχουν ημέρες οδυνών,〉 30,17a 〈τη νύχτα δε συνέτριψαν τα οστά μου〉 17b 〈και τα νεύρα μου έχουν διαλυθεί.〉 30,18a 〈Με πολλή ισχύ άρπαξε τη στολή μου·〉 18b 〈σαν το περιλαίμιο του χιτώνα μου με περισφίγγει.〉 30,19a 〈Με θεώρησε ίσο με τον πηλό,〉 19b 〈σε χώμα και στάχτη είναι το μερίδιό μου.〉 30,20a 〈Και έχω κραυγάσει προς εσένα, και δεν με εισακούς.〉 20b 〈Στάθηκαν και με περιεργάστηκαν,〉 30,21a 〈μου επιτέθηκαν ανηλεώς,〉 21b 〈με κραταιό χέρι έχω μαστιγωθεί.〉 30,22a 〈Με έθεσες σε οδύνες〉 22b 〈και με απέρριψες από τη σωτηρία.〉 30,23a 〈Διότι γνωρίζω ότι ο θάνατος θα με εξολοθρεύσει·〉 23b 〈επειδή για κάθε θνητό το σπίτι του είναι η γη.〉 30,24a 〈Μακάρι,〉 λέγει, 〈να μπορούσα να σκοτώσω ο ίδιος τον εαυτό μου〉 24b 〈ή να παρακαλέσω κάποιον άλλον και να μου το κάνει αυτό.〉 Βλέπεις ότι το «μπορούσα» δεν το λέει λόγω αδυναμίας, αλλά λόγω του ότι εμποδίζεται; 30,25a 〈Εγώ όμως για κάθε ανήμπορο έκλαψα.〉 Δεν είναι μικρό και αυτό, αγαπητέ, —αλλά θα μπορούσες να πεις κάτι μεγαλύτερο και από αυτό;— το να έχει κανείς συμπονετική διάνοια. 30,25b 〈Και στέναξα όταν είδα άνθρωπο σε ανάγκες.〉 «Αν και βρισκόμουν σε πλούτο δεν έπραξα τίποτα τέτοιο· δεν χάρηκα», λέγει, «με τις συμφορές των άλλων, όπως αυτές που υφίσταμαι εγώ τώρα.» 30,26a 〈Και ενώ εγώ στήριζα την ελπίδα μου στα αγαθά,〉 26b 〈ιδού, με συνάντησαν μάλλον ημέρες κακών.〉 30,27a 〈Τα σπλάχνα μου έβρασαν και δεν θα σιωπήσουν,〉 27b 〈και με πρόλαβαν ημέρες φτώχειας.〉 30,28a 〈Στενάζοντας έχω πορευθεί χωρίς φίμωτρο,〉 28b 〈και στάθηκα μέσα σε συνέλευση κραυγάζοντας.〉 30,29a 〈Αδελφός έγινα των σειρήνων,〉 29b 〈και σύντροφος των στρουθών.〉 Διότι η υπερβολή των δεινών που τον είχαν βρει τον ανάγκαζε να θρηνεί και να οδύρεται. «

Κεφάλαιο Λ΄. «Τώρα με νουθετούν με τη σειρά τους αυτοί, των οποίων τους πατέρες περιφρονούσα· τους οποίους δεν θεώρησα άξιους ούτε για τα τσοπανόσκυλά μου». Γιατί όμως είπε «τους περιφρονούσα»; Όχι επειδή χρησιμοποιούσε την περιφρόνηση με αλαζονεία, αλλά επειδή γνώριζε ξεκάθαρα ότι ήταν πονηροί· σύμφωνα με το ψαλμικό: «Ενώπιόν του ο πονηρευόμενος έχει εξουθενωθεί»· διότι αυτούς τους ανθρώπους τους θεωρούσε ένα τίποτα. Και το χωρίο «Νουθετούν με εν μέρει», κατά τη δική μου άποψη, δεν σημαίνει ότι κατέθεταν ένα μερίδιο ευεργεσίας, αλλά επειδή ο ίδιος νουθετούσε προηγουμένως άλλους, ενώ τώρα τον νουθετούν αυτοί· γι' αυτό έχει διατυπωθεί έτσι. Και το ότι δεν είναι άξιοι των σκύλων, δεν λέγεται επειδή είναι χειρότεροι και από αυτό το ζώο που γαβγίζει, αλλά επειδή έκρινε ότι δεν ήταν άξιοι ούτε καν να φροντίζουν τους σκύλους (να είναι κυνοκόμοι). Διότι δεν τους θεωρούσα, λέει, άξιους να οδηγούν τους σκύλους του ποιμνίου μου. Απέρριψε λοιπόν τη νουθεσία τους, επειδή δεν ενέπνεαν σεβασμό ούτε λόγω της ηλικίας τους ούτε λόγω της αρετής τους. Διότι νουθετούσαν, λέει. Ποιοι; Και ποιον; Οι νεότεροι τον ανώτερό τους· οι φαύλοι αυτόν που δεν ήταν τέτοιος· οι ευτελείς και άδοξοι, τον άλλοτε λαμπρό και επιφανή. Στα αμέσως επόμενα χωρία και στη συνέχεια, υπαινίσσεται και την αδυναμία τους, λέγοντας: «Εγώ όμως έκλαψα για κάθε αδύναμο· αναστέναξα βλέποντας άνθρωπο να βρίσκεται σε ανάγκη. Και ενώ εγώ περίμενα τα αγαθά, ιδού ότι με συνάντησαν μάλλον ημέρες κακών».

Μήπως είχε αδαμάντινη καρδιά ο Ιώβ; Μήπως ήταν φτιαγμένα από πέτρα τα σπλάχνα του; Έχασε δέκα παιδιά μέσα σε μία σύντομη χρονική στιγμή, τα οποία συντρίφτηκαν με ένα χτύπημα μέσα στο σπίτι της χαράς, την ώρα της απόλαυσης, όταν ο διάβολος γκρέμισε πάνω τους το οίκημα. Είδε τραπέζι ανακατεμένο με αίμα· είδε παιδιά, τα οποία αν και γεννήθηκαν σε διαφορετικούς χρόνους, συνάντησαν από κοινού το τέλος της ζωής. Δεν θρήνησε γοερά· δεν ξερίζωσε τα μαλλιά του, δεν έβγαλε καμία άνανδρη κραυγή, αλλά ξεστόμισε με παρρησία εκείνη την περίφημη φράση που όλοι υμνούν: Ο Κύριος έδωσε, ο Θεός αφαίρεσε· όπως φάνηκε καλό στον Κύριο, έτσι και έγινε· ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες. Μήπως ήταν αναίσθητος ο άνθρωπος; Και πώς θα μπορούσε, αφού ο ίδιος λέει για τον εαυτό του: «Εγώ έκλαψα για κάθε αδύναμο»;

Δεν εξαπατήθηκες από τον φθαρτό πλούτο, και καθώς αυτός έρεε δεν προσκόλλησες σε αυτόν την καρδιά σου. Δεν συναναστράφηκες με χλευαστές, των οποίων ο βίος είναι αίσχος και η ζωή τους είναι γεμάτη κηλίδες. Δεν έσπευσε το πόδι σου προς τον δόλο· ούτε χάρηκες με την πτώση των εχθρών, για να πει η καρδιά σου: Εύγε. Δεν στέναξε η γη εξαιτίας σου· διότι δεν έφαγες μόνος σου τη δύναμή της χωρίς αντάλλαγμα, ούτε κατέθλιψες τις ψυχές των κυρίων της. Απέσυρες τα χέρια σου από άδικα δώρα· διέσωσες τον πτωχό από το χέρι του δυνάστη, και έκλαψες για κάθε αδύναμο· και βλέποντας άνθρωπο σε ανάγκη, στέναξες. Βοήθησες τα ορφανά που δεν είχαν βοηθό· και στόματα χηρών σε ευλόγησαν. Διότι ενδύθηκες τη δικαιοσύνη, και περιβλήθηκες την ευθεία κρίση σαν διπλό μανδύα. Έγινες οφθαλμός των τυφλών, πόδι των χωλών και πατέρας των αδυνάτων. Συνέτριψες τις σιαγόνες των αδίκων, και μέσα από τα δόντια τους απέσπασες το άρπαγμα. Και για να μιλήσω συνοπτικά, τρέφεις εκείνους που πεινούν και ποτίζεις εκείνους που διψούν, περιθάλπεις τους ξένους και ντύνεις τους γυμνούς, επισκέπτεσαι τους ασθενείς και διακονείς εκείνους που βρίσκονται στις φυλακές· μάλλον δε, με όλα αυτά γίνεσαι ευάρεστος στον Θεό· για χάρη του οποίου έκρινες πιο ένδοξο από όλα το να βοηθάς όλους αυτούς με προθυμία.

Και πάλι: «Μακάριοι οι ελεήμονες.» Ποιοι άραγε είναι οι ελεήμονες; Εκείνοι που δίνουν χρήματα και τρέφουν τους φτωχούς; Όχι! Αλλά ποιοι; Εκείνοι που έγιναν φτωχοί για χάρη Εκείνου που έγινε φτωχός για εμάς και δεν έχουν τίποτα να δώσουν, αλλά θυμούνται πάντοτε νοερά τους φτωχούς, τις χήρες, τα ορφανά και τους ασθενείς, και πολλές φορές, βλέποντάς τους, τους συμπονούν και κλαίνε θερμά για αυτούς, όπως ακριβώς έκανε ο Ιώβ που έλεγε: «Εγώ έκλαψα για κάθε αδύναμο». Είναι εκείνοι που, όταν έχουν, τους ελεούν με ιλαρότητα, και υπενθυμίζουν σε όλους άφθονα όσα συμβάλλουν στη σωτηρία της ψυχής, υπακούοντας σε αυτόν που είπε: «Χωρίς δόλο έμαθα, και άφθονα μεταδίδω.» Αυτοί είναι που μακαρίζονται από τον Κύριο, οι αληθινοί ελεήμονες· γι' αυτό και μέσα από τέτοιου είδους ελεημοσύνη, ανεβαίνοντας σαν από κάποιο σκαλοπάτι, φτάνουν στην τέλεια καθαρότητα της ψυχής.