Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 31:1

Βλέπετε ότι το πάθος της πορνείας παρασύρει τον άνθρωπο ακόμη και στην ασέβεια; Ούτε τους πρεσβύτερους κριτές στη Βαβυλώνα θα είχε εξαπατήσει η ομορφιά της Σωσάννας, κατατροπώνοντάς τους αργότερα και καλύπτοντάς τους με λιθοβολισμούς, αν απέφευγαν από μακριά το μίασμα και δεν την παρακολουθούσαν αχαλίνωτα κάθε μέρα από πριν. Ούτε ο Ολοφέρνης θα κειτόταν άθλιος αποκεφαλισμένος, αν προηγουμένως το σανδάλι της Ιουδίθ, σύμφωνα με τις Γραφές, δεν είχε αρπάξει το βλέμμα του και η ομορφιά της δεν είχε αιχμαλωτίσει την ψυχή του. Γι' αυτό ο Ιώβ λέει: «Συνήψα διαθήκη με τα μάτια μου, και δεν θα στρέψω το βλέμμα μου σε παρθένο»· πόσο μάλλον σε άσεμνο γύναιο, είτε ανύπαντρο είτε παντρεμένο.

Του Ιππολύτου. Για να μη λες, «ποια βλάβη προκύπτει στα μάτια, αφού δεν είναι απολύτως αναγκαίο αυτός που κοιτάζει να παρασυρθεί», σου δείχνει ότι η μεν επιθυμία είναι φωτιά, η δε σάρκα ένδυμα. Το ένα είναι ευάλωτο, η άλλη τυραννική. Όταν δε δεν βρίσκεται απλώς επάνω, αλλά είναι και δεμένη μαζί, δεν πρόκειται να φύγει, προτού δημιουργήσει διέξοδο για τον εαυτό της. Διότι αυτός που κοίταξε γυναίκα, ακόμη και αν απέφυγε την πράξη, δεν αποχώρησε καθαρός από επιθυμία. Και προς τι η ανάγκη για περιπλοκές, όταν μπορεί κανείς να ζει με σωφροσύνη απρόσκοπτα; Δες τι λέει ο Ιώβ: «Έκανα συμφωνία με τα μάτια μου, να μην περιεργαστώ ξένη γυναίκα»· τόσο καλά γνώριζε τη δύναμη της επιρροής. Και για τον λόγο αυτόν ο Παύλος «καταπονούσε το σώμα του και το υποδούλωνε». [Σύμφωνα δε με την πνευματική θεωρία: «δένει φωτιά στον κόρφο του» εκείνος που επιτρέπει σε ακάθαρτο λογισμό να χρονίζει στην καρδιά του· «περπατά δε πάνω σε αναμμένα κάρβουνα» εκείνος που μέσω της έμπρακτης αμαρτίας καταστρέφει τη δική του ψυχή.]

Του Ιππολύτου. Για να μην πεις: «Ποια βλάβη προκαλείται στα μάτια, αφού δεν είναι απολύτως αναγκαίο να αλλοιωθεί αυτός που κοιτάζει;», σου δείχνει ότι η μεν επιθυμία είναι πυρ, η δε σάρκα είναι ένδυμα· το ένα είναι ευάλωτο, ενώ η άλλη είναι τυραννική. Όταν δε δεν βρίσκεται απλώς επάνω, αλλά έχει και προσδεθεί, δεν πρόκειται να εξέλθει, προτού δημιουργήσει διέξοδο για τον εαυτό της. Διότι εκείνος που αντίκρισε γυναίκα, ακόμη και αν διέφυγε, ωστόσο δεν αποχώρησε καθαρός από την επιθυμία. Και προς τι η ανάγκη για περιπέτειες, όταν είναι δυνατόν να σωφρονεί κανείς χωρίς ταραχές; Δες τι λέει ο Ιώβ: «Συνήψα διαθήκη με τα μάτια μου, να μην περιεργαστώ ξένη γυναίκα», διότι γνωρίζει τόσο καλά τη δύναμη της επήρειας. Και ο Παύλος για τον λόγο αυτό «καταπονούσε το σώμα και το δουλαγωγούσε».

Εάν όμως πει κάποιος: «Τι γίνεται λοιπόν, εάν, ενώ είναι εφικτή η πράξη, απέχει από αυτήν;» Θα απαντούσα ότι αυτό είναι πράγματι μέγα και θείο, και αποτελεί όντως απόδειξη παρθενίας. Και ένας τέτοιος άνθρωπος, ακόμη και αν είδε και πληγώθηκε περαστικά, δεν θα επεδίωκε να βλέπει συνεχώς, αλλά και θα απομακρυνθεί πολύ, ώστε η συνεχής θέα να μην προσφέρει καύσιμη ύλη στη φωτιά. Εάν όμως επιδιώκει να βλέπει, αποκαλύπτει ο ίδιος το πάθος του μέσα από αυτά που κοιτάζει. Εάν πάλι, ενώ βλέπει συνεχώς, ισχυρίζεται ότι δεν παθαίνει τίποτα το φοβερό, θα διαψευστεί από τον ανώτερο κάθε επαίνου Ιώβ, ο οποίος λέει: «Έκανα συμφωνία με τα μάτια μου, να μην κοιτάξω ποτέ με επιθυμία παρθένο». Εάν όμως θεωρεί μικρό συναγωνιστή για τον εαυτό του εκείνον που συνέτριψε τη δύναμη του διαβόλου, θα ήταν δίκαιο πρωτίστως γι' αυτόν τον λόγο να μην γίνει πιστευτός, όταν λέει ότι βλέπει μεν συνεχώς, αλλά δεν παθαίνει τίποτα. Ακόμη όμως και αν δεχθούμε ότι λέει αλήθεια, ελέγχεται ότι παρερμηνεύει το θείο λόγιο· διότι δεν είπε: «Να βλέπεις μεν, αλλά να μην επιθυμείς» ή «Να επιθυμείς μεν, αλλά να κάνεις υπομονή». Εάν και πάλι συνεχίζει να φέρεται αναιδώς, οφείλει να ντραπεί μπροστά σε εκείνον που είπε: «Δεν ζω πια εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Διότι αυτός που διατύπωσε αυτά τα λόγια που ξεπερνούν κάθε φιλοσοφία, αυτός που έφερε τον πλούτο των χαρισμάτων σαν σε πήλινο σκεύος, βρισκόταν σε αγωνία αποβλέποντας σε αυτόν τον πόλεμο, και έλεγε: «Σκληραγωγώ το σώμα μου και το κάνω δούλο μου, μήπως τυχόν, ενώ κήρυξα σε άλλους, εγώ ο ίδιος αποδειχθώ αδόκιμος».

Διότι πράγματι πολλοί προκαλούν τον θυμό, υποβάλλουν την επιθυμία και ανάβουν μεγάλη φλόγα. Στάσου λοιπόν αντιμέτωπος στα πάθη, υπόμεινε γενναία τις οδύνες της διανοίας, ώστε να μπορέσεις να αντέξεις και εκείνες του σώματος. Διότι και ο μακάριος Ιώβ, εάν δεν είχε ασκηθεί καλά πριν από τους αγώνες, δεν θα είχε διαπρέψει τόσο λαμπρά κατά τη διάρκειά τους· εάν δεν είχε μεριμνήσει ώστε να παραμένει απαλλαγμένος από κάθε απελπισία, θα είχε ξεστομίσει κάτι τολμηρό και αυθάδες όταν πέθαναν τα παιδιά του. Τώρα όμως στάθηκε όρθιος σε όλα τα παλαίσματα: στην απώλεια των χρημάτων και στον αφανισμό τόσο μεγάλης περιουσίας, στον χαμό των παιδιών του, στη στάση της συζύγου του, στις πληγές του σώματος, στις κατακρίσεις των φίλων, στις λοιδορίες των υπηρετών. Εάν δε επιθυμείς να δεις και την πνευματική του άσκηση, άκουσέ τον να λέγει πώς περιφρονούσε τα χρήματα: «Αν ποτέ χάρηκα», λέγει, «όταν απέκτησα μεγάλο πλούτο· αν έθαψα τον χρυσό στο χώμα, αν στηρίχθηκα σε πολύτιμους λίθους». Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν ταράχθηκε ούτε όταν του τα άρπαξαν, επειδή, ακόμη και όταν τα είχε, δεν τα επιθυμούσε. Άκουσε πώς ρύθμιζε και τα ζητήματα των παιδιών του, χωρίς να δείχνει υπερβολική και απρεπή επιείκεια, όπως κάνουμε εμείς, αλλά απαιτώντας από αυτά απόλυτη αυστηρότητα βίου. Διότι, αναλογίσου, αυτός που προσέφερε θυσία ακόμη και για τα άδηλα σφάλματα, πόσο αυστηρός κριτής θα ήταν για τα φανερά. Εάν, πάλι, επιθυμείς να πληροφορηθείς για τους αγώνες του υπέρ της σωφροσύνης, άκουσέ τον να λέγει: «Συνήψα διαθήκη με τα μάτια μου, ώστε να μην περιεργαστώ παρθένο».

Από αυτό καθίσταται σε εμάς φανερό ότι έζησε πριν από τον Μωυσή· διότι η ψαλμωδία υπήρξε μετά από εκείνον, ενώ πριν από εκείνον με κανέναν τρόπο. 31,1α 〈Συνήψα διαθήκη με τους οφθαλμούς μου,〉 1β 〈και δεν θα στρέψω τον νου μου σε παρθένο.〉 31,2α 〈Και ο Θεός μοίρασε από άνωθεν,〉 2β 〈και η κληρονομία του Ικανού (Παντοδυνάμου) έρχεται από τα ύψιστα.〉 31,3α 〈Ουαί και απώλεια στον άδικο〉 3β 〈και αποξένωση σε εκείνους που πράττουν την ανομία.〉 31,4α 〈Δεν θα δει Αυτός την οδό μου,〉 4β 〈και δεν θα αριθμηθούν όλα τα βήματά μου;〉 31,5α 〈Και εάν,〉 λέει, 〈πορεύτηκα μαζί με γελωτοποιούς,〉 5β 〈και αν το πόδι μου έσπευσε σε δόλο.〉 Ω της ακριβείας. «Δεν μπορεί κανείς να πει, δεν μπορεί, ότι, επειδή καταχράστηκα τον πλούτο και τα προηγούμενα αγαθά σε ραθυμία και έκλυση, πληρώνω τώρα αυτήν την ποινή και έχω μεταβληθεί, επειδή ο Θεός μού έβαλε το κατάλληλο φάρμακο.» Διότι αυτόν που αγαπά τα γέλια, είναι προσκολλημένος στην τρυφή και είναι φιλοπαίγμων, εύλογα θα μπορούσε κάποιος να τον φέρει στην αντίθετη κατάσταση, παραδίδοντάς τον σε έναν βίο γοερό και γεμάτο θρήνους. Αυτόν όμως, ο οποίος και πριν από αυτό απέφευγε τα συμπόσια και έδιωχνε τους ανθρώπους που έπαιζαν και έκαναν αστεία, ποια λογική υπάρχει να περιπέσει σε έναν σκυθρωπό και κατηφή βίο; Βλέπεις ότι ο λόγος του ψαλμού εκπληρωνόταν και σε αυτόν, το «και να αγαλλιάσθε σε Αυτόν με τρόμο»; Και όμως, μολονότι παρέθετε πολυτελές τραπέζι, απολάμβανε μεγάλη ευημερία και ζούσε σε συνεχή τρυφή, δεν έπαθε τίποτα τέτοιο, από όσα έπαθε μέσα σε μία ημέρα το γένος των Εβραίων.

«Σύμφωνα με τα προστάγματά μου», λέει, «πορεύθηκε, και φύλαξε τις εντολές μου, για να τις εφαρμόζει». Και όλα αυτά, αφού συνδεθούν και ανακραθούν, συγκρατούμενα σαν ένα σώμα με πολλά μέλη και απόλυτα αρμονικό, αποτελούν τον δίκαιο. Και αφού τον ολοκλήρωσε μέσα από τόσα πολλά γνωρίσματα, συνθέτοντας από αυτά σαν έναν ορισμό και μία ενιαία περιγραφή γι' αυτόν, τα συμπεριέλαβε όλα σε ένα όνομα και λέει: «Αυτός ο δίκαιος θα ζήσει αληθινή ζωή». Επειδή, λοιπόν, ακούσαμε ποια είναι τα γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν τον δίκαιο, ελάτε να εξετάσουμε με βάση αυτά και την περίπτωση του Ιώβ. Ευσεβής είναι ο δίκαιος· και τι ήταν ο Ιώβ; Δεν εξιλέωνε τον Θεό με θυσίες κάθε ημέρα; Σώφρων ο δίκαιος, το ίδιο και αυτός, καθώς λέει: «Έκανα συμφωνία με τα μάτια μου, να μην κοιτάξω παρθένο». Πράος και επιεικής ο δίκαιος, και ποιος υπήρξε πιο πράος από αυτόν; Από τον οποίο και οι ίδιοι οι υπηρέτες του, εξαιτίας της υπερβολικής του καλοσύνης, ήταν τόσο πολύ προσκολλημένοι πάνω του, ώστε σχεδόν να επιθυμούν να τον καταπιούν· διότι έλεγαν: «Ποιος θα μας δώσει να χορτάσουμε από τις σάρκες του;» Ελεήμων και κοινωνικός ο δίκαιος, και ποιος θα μπορούσε εδώ να παραβληθεί με τον Ιώβ; Η πόρτα του δεν ήταν ορθάνοιχτη σε κάθε περαστικό, και δεν αναχωρούσε κανένας με άδεια χέρια; Ο δίκαιος θα κρίνει δίκαια όσους φιλονικούν· επιτρέπεται και σε αυτό το σημείο να καυχηθεί ο Ιώβ και να πει: «Ερεύνησα προσεκτικά την υπόθεση που δεν γνώριζα, και συνέτριψα τα δόντια των αδίκων». Ο δίκαιος δεν θα αδικήσει κανέναν, ενώ ο Ιώβ φτάνει στο σημείο να καταραστεί και τον ίδιο τον εαυτό του, λέγοντας: «Αν σήκωσα το χέρι μου εναντίον ορφανού, τότε ας αποκοπεί ο ώμος μου από την κλείδα».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΑʹ. «Συνήψα διαθήκη με τους οφθαλμούς μου, και δεν θα στρέψω τον νου μου σε παρθένο.» [Ο δε Σύμμαχος μεταφράζει: Και τίποτε δεν σκέφθηκα περί παρθένου.] Ο Ιώβ τηρούσε ευαγγελική ακρίβεια· διότι όσα μετέπειτα, όταν ήλθε, πρόσταξε ο Χριστός, αυτός τα κατόρθωνε στην πράξη. Και επειδή όποιος κοιτάζει με σκοπό να επιθυμήσει έχει ήδη διαπράξει μοιχεία, διαπαιδαγωγούσε τον οφθαλμό του στο να μην περιεργάζεται το κάλλος των παρθένων. Τι θα μπορούσαν να πουν εκείνοι που δέχονται συνεισάκτους γυναίκες, και διαβεβαιώνουν ότι συγκατοικούν μαζί τους απαθώς, και ότι δεν βλάπτονται; Εφόσον βέβαια, ακόμη και αν ίσχυε αυτό, θα έπρεπε να προφυλάσσουν αυτούς που σκανδαλίζονται· διότι έστω ότι εσύ, αν και συγκατοικείς με παρθένο, παραμένεις καθαρός από κάθε πονηρή εμπάθεια, εντούτοις πλήττεις άλλους που είναι ασθενέστεροι.

Καίτοι ο μακάριος Ιώβ δεν τολμούσε να αποδώσει στον εαυτό του τόση δύναμη και πνευματική σοφία· απεναντίας, αυτός που κατέκτησε κάθε αρετή, που προσπέρασε όλα τα δίχτυα του διαβόλου, και που πρώτος και μόνος επέδειξε τόση καρτερία, ξεπερνώντας κάθε σίδηρο και αδάμαντα με την εγκράτεια της ψυχής του και συντρίβοντας τη δύναμη του διαβόλου, σε τέτοιο βαθμό φοβόταν μια τέτοια πάλη, και θεωρούσε αδύνατο το να συγκατοικεί κανείς με παρθένο και να παραμένει αβλαβής και καθαρός, ώστε όχι μόνο κράτησε τον εαυτό του μακριά και σε απόσταση από αυτή τη συγκατοίκηση, αλλά και από την απλή και τυχαία θέασή της. Και έθεσε νόμο στα ίδια του τα μάτια να μην κοιτάξουν καθόλου παρθένο· διότι, όπως λέει: «Έκανα διαθήκη με τα μάτια μου, και δεν θα προσέξω παρθένο», δηλαδή, δεν θα την περιεργαστώ, δεν θα την κοιτάξω. Επειδή γνώριζε, γνώριζε ξεκάθαρα, ότι όχι μόνο για εκείνον που συγκατοικεί, αλλά και για εκείνον που κοιτάζει με περιέργεια την όψη μιας παρθένου, είναι δύσκολο, ίσως μάλιστα και αδύνατο, να διαφύγει τη βλάβη που προέρχεται από αυτό.

Τους ίδιους λόγους μπορεί να απευθύνει προς εμάς και ο μέγας Ιώβ, ο οποίος όχι μόνο αναδείχθηκε αυστηρός ασκητής της σωφροσύνης, αλλά και έθεσε νόμο στα ίδια του τα μάτια να μην κοιτάζουν πρόσωπο παρθένου, μήπως τυχόν κάποιο κάλλος που θα εμφανιζόταν αρπάξει τον λογισμό του.

Ή μάλλον, δεν αντιδικώ καθόλου για αυτά· αλλά ας υποθέσουμε ότι εσύ, αν και συγκατοικείς, παραμένεις καθαρός. Καίτοι βέβαια ο μακάριος Ιώβ δεν τόλμησε να αποδώσει στον εαυτό του τόση δύναμη και πνευματική σοφία, αλλά αυτός που κατόρθωσε κάθε αρετή, και υψώθηκε πάνω από όλα τα δίχτυα του διαβόλου, και πρώτος και μόνος επέδειξε τόση καρτερία, και με την εγκράτεια της ψυχής του ξεπέρασε κάθε σίδηρο και αδάμαντα, και συνέτριψε τη δύναμη του διαβόλου, φοβόταν τόσο πολύ μια τέτοια πάλη και θεωρούσε αδύνατο να συγκατοικεί κανείς με παρθένο και να παραμένει αβλαβής και καθαρός, ώστε όχι μόνο κράτησε τον εαυτό του μακριά και σε μεγάλη απόσταση από αυτή τη συγκατοίκηση, αλλά ακόμη και από το απλό βλέμμα που προκύπτει από τυχαία συνάντηση, και επέβαλε ως νόμο στα μάτια του να μην κοιτάξουν καν παρθένο. Διότι γνώριζε, γνώριζε σαφώς, ότι όχι μόνο για αυτόν που συγκατοικεί, αλλά και για αυτόν που κοιτάζει με περιέργεια παρθενική όψη, είναι δύσκολο, ίσως μάλιστα και αδύνατο, να διαφύγει τη βλάβη που προέρχεται από αυτό· γι' αυτό και έλεγε: «Και δεν θα προσηλώσω την προσοχή μου σε παρθένο».

Θέλεις να μάθεις και για τη σωφροσύνη του; «Συνήψα διαθήκη», λέει, «με τους οφθαλμούς μου, ώστε να μην κοιτάξω επίμονα ξένη παρθένο». Αυτά που αργότερα ήλθε ο Χριστός και διέταξε, εκείνος τα κατόρθωνε με τα έργα του. Τον είδες να πλουτεί, τον είδες να πένεται, τον είδες να υγιαίνει, τον είδες να νοσεί; Τον είδες όταν τα πράγματα κυλούσαν ευνοϊκά γι' αυτόν; Τον είδες όταν του αφαιρέθηκαν τα πάντα; Είδες απέναντι στα παιδιά, απέναντι στους υπηρέτες, απέναντι στους αδικημένους, απέναντι στα ορφανά πώς είχε διαμορφώσει τον εαυτό του; «Εάν δε», λέει, «είχα συμπορευθεί με γελωτοποιούς»· δηλαδή, δεν επιδίωκα ούτε καν αυτές τις συναναστροφές των γελωτοποιών. Και αυτό αποτελεί όχι μικρό δείγμα σωφροσύνης.