Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 31:15

Αλλά και το αδωροδόκητο του χαρακτήρα του το παρουσιάζει ως εξής: «Αν τα χέρια μου άγγιξαν δώρα, τότε ας σπείρω εγώ και ας φάνε άλλοι, και ας ξεριζωθώ από τη γη». Το πώς δε συμπεριφερόταν στους οικιακούς του, μπορεί να το μάθει κανείς από όσα διδάσκει λέγοντας: «Αν τυχόν περιφρόνησα το δίκαιο του δούλου μου ή της δούλης μου, όταν αυτοί έρχονταν σε κρίση μαζί μου». Και πάλι παραθέτει το σκεπτικό του: «Διότι τι θα κάνω αν ο Θεός με περάσει από εξέταση; Μήπως όπως εγώ πλάστηκα με σάρκα, έτσι δεν έχουν πλαστεί και εκείνοι; Στην ίδια κοιλιά έχουμε δημιουργηθεί». Σε αυτά προσθέτει: «Τα μάτια της χήρας δεν τα έκανα να μαραζώσουν. Αν έφαγα την μπουκιά μου μόνος, και δεν τη μοιράστηκα με το ορφανό, αν είδα γυμνό να χάνεται, και δεν τον έντυσα». Και πάλι, προχωρώντας παρακάτω, λέει: «Αν στήριξα την ελπίδα μου σε πολύτιμο λίθο, αν χάρηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, αν άπλωσα το χέρι μου σε αμέτρητα αγαθά». Και παραθέτει και πάλι τον συλλογισμό: «Ή μήπως δεν βλέπουμε τον ήλιο να ανατέλλει και να χάνεται, και τη σελήνη να φθίνει;». Έπειτα πάλι, ενώ η ευαγγελική διδασκαλία αναφέρει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, θα αγαπάς τον πλησίον σου και θα μισείς τον εχθρό σου, εγώ όμως σας λέω, να αγαπάτε τους εχθρούς σας», αυτός ο θαυμάσιος άνθρωπος, προλαμβάνοντάς την με έμφυτη διδασκαλία, εκπλήρωσε το έργο αυτό. Γι' αυτό λέει: «Αν χάρηκα για την πτώση του εχθρού μου, και η καρδιά μου είπε "εύγε", τότε ας ακούσει το αυτί μου την κατάρα μου».

Είδες τη σωφροσύνη, δες και την ταπεινοφροσύνη· 31,13a «Αν όμως και περιφρόνησα», λέει, «το δίκαιο του δούλου μου ή της δούλης μου» 13b «όταν αυτοί είχαν διαφορά μαζί μου». «Ούτε δούλος ούτε ελεύθερος έχει αδικηθεί από εμένα», λέει. 31,14a «Διότι τι θα κάνω, εάν ο Κύριος με εξετάσει;» 14b «Και εάν κάνει έλεγχο, τι απολογία θα δώσω;» 31,15a «Μήπως δεν πλάστηκαν και εκείνοι στη μήτρα, όπως πλάστηκα και εγώ;» 15b «Και πλαστήκαμε στην ίδια κοιλιά». Δες πώς παντού μετριάζει τα εγκώμια προς τον εαυτό του και μειώνει τα κατορθώματά του· «Δεν έκανα τίποτα σπουδαίο», λέει. «Αυτό το απαιτεί η ίδια η φύση· κοινωνούμε μεταξύ μας, για όλους υπάρχει η ίδια γένεση, η ίδια είσοδος στον κόσμο. Όλα είναι κοινά· δεν είναι η δική μου φύση ανώτερη από τη δική τους». 31,16a «Οι αδύναμοι δε, δεν στερήθηκαν όποια ανάγκη κι αν είχαν» 16b «και δεν άφησα να λιώσει το μάτι της χήρας». Βλέπεις πώς δεν ήταν υπερόπτης; Πώς ήταν μετριόφρων; Πώς ήταν κοινός ιατρός όλων και κοινό λιμάνι και κοινό καταφύγιο όσων βρίσκονταν σε ανάγκη; Όποια ανάγκη κι αν είχαν, λέει. Όχι στη μία ναι και στην άλλη όχι, αλλά σε οποιαδήποτε, ακόμη κι αν ήταν γεμάτη κινδύνους, ακόμη κι αν ήταν δαπανηρή, ακόμη κι αν ήταν επισφαλής. Και πρόσεξε, βοηθούσε εκείνους από τους οποίους δεν περίμενε κανένα αντάλλαγμα, τις χήρες, τα ορφανά και τους αδυνάτους.

Έτσι και ο Ιώβ ήταν δίκαιος, έχοντας μέσα του όχι ένα μόνο μέρος της αρετής, αλλά ολόκληρη την ανθρώπινη αρετή ακέραιη και καθολική, όχι απέχοντας από τούτο το πονηρό, ενώ προσκολλάται σε κάποιο άλλο· έτσι ακριβώς και εμείς ονομάζουμε δίκαιο ζύγι αυτό που είναι παντού ίσο, όχι εκείνο που μπορεί να ζυγίζει τον μεν χρυσό με ακρίβεια, τον δε μόλυβδο εσφαλμένα, αλλά εκείνο που σε όλα τα υλικά παρέχει την ισότητα, και αποτελεί πάλι ένα μέτρο παντού ίσο. Έτσι και ο Ιώβ ήταν δίκαιος όντας παντού ίσος και σταθερός· διότι δεν τηρούσε αυτή την ισότητα μόνο ως προς τα χρήματα, αλλά και σε όλα τα άλλα, μην υπερβαίνοντας πουθενά το μέτρο. Διότι δεν θα μπορούσε κανείς να πει ότι στα χρήματα τηρούσε πρόθυμα την ισονομία, αλλά στην αναστροφή του με τους πλησίον υπερέβαινε το μέτρο όντας αλαζόνας και υπεροπτικός, αλλά και αυτό το ελάττωμα το απέφυγε παρά τη μεγάλη του περιουσία, λέγοντας: «Εάν δε περιφρόνησα το δίκαιο του δούλου ή της δούλης, όταν έρχονταν σε κρίση μαζί μου, μήπως δεν έγιναν και αυτοί, όπως έγινα και εγώ;»

Διότι δεν τηρούσε αυτή την ισότητα μόνο στα χρήματα, αλλά και σε όλα ανεξαιρέτως τα άλλα, χωρίς πουθενά να υπερβαίνει το μέτρο. Ούτε θα μπορούσε να πει κανείς ότι, ενώ στα χρήματα αποδεχόταν την ισοτιμία, στις συναναστροφές του με τους πλησίον υπερέβαινε το μέτρο, όντας αλαζόνας και υπεροπτικός. Επειδή και αυτό το απέφευγε με πολλή επιμέλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Εάν περιφρόνησα το δίκαιο του υπηρέτη μου ή της υπηρέτριάς μου, όταν είχαν κάποια διαφορά μαζί μου· άραγε δεν πλάστηκαν και αυτοί όπως ακριβώς πλάστηκα και εγώ;» Επομένως, αποτελεί και αυτό μεγίστη αδικία, το να είναι κανείς αλαζόνας και υπερήφανος.

Δίδασκέ τον και τα σχετικά με την ανθρώπινη φύση, και τι σημαίνει δούλος και τι ελεύθερος. Λέγε του: «Παιδί μου, τον παλαιό καιρό, στην εποχή των προγόνων μας δεν υπήρχαν δούλοι, αλλά η αμαρτία εισήγαγε τη δουλεία. Επειδή, δηλαδή, κάποιος συμπεριφέρθηκε υβριστικά προς τον πατέρα του, πλήρωσε αυτή την ποινή, ώστε να γίνει δούλος των αδελφών του. Πρόσεχε, λοιπόν, να μη γίνεις δούλος των δούλων. Διότι, εάν οργίζεσαι όπως εκείνοι και πράττεις ακριβώς τα ίδια και σε τίποτα δεν υπερέχεις από αυτούς ως προς την αρετή, ούτε και ως προς την αξία πρόκειται να υπερέχεις. Φρόντιζε, λοιπόν, να είσαι και να γίνεσαι κύριός τους όχι τυπικά λόγω της ιδιότητάς σου, αλλά με το ήθος σου, μήπως τυχόν, αν και ο ίδιος είσαι ελεύθερος, βρεθείς δούλος αυτών. Ή δεν βλέπεις πόσοι πατέρες αποκήρυξαν μεν τα παιδιά τους, και ανύψωσαν δούλους στη θέση εκείνων; Πρόσεχε, λοιπόν, να μη συμβεί τίποτα τέτοιο· διότι εγώ ούτε το επιθυμώ ούτε το εύχομαι, αλλά εσύ είσαι κύριος και των δύο αυτών ενδεχομένων.» Έτσι να καταπραΰνεις τον θυμό του, προτρέποντάς τον να συμπεριφέρεται στους υπηρέτες σαν να είναι αδελφοί και διδάσκοντάς τον τα σχετικά με την ανθρώπινη φύση, επαναλαμβάνοντάς του τα λόγια του Ιώβ: «Εάν περιφρόνησα, λέει, το δίκαιο του δούλου μου ή της δούλης μου, όταν είχαν διαφορά μαζί μου· τι θα κάνω, εάν ο Κύριος με εξετάσει; Και εάν με κρίνει, ποια απολογία θα δώσω; Μήπως, όπως εγώ πλάστηκα στη μήτρα, δεν πλάστηκαν και εκείνοι; Στην ίδια κοιλιά δεν δημιουργηθήκαμε;»