Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 31:16

Διότι έχει θαυμαστεί ο μακάριος Ιώβ λέγοντας για τον εαυτό του: «Οι αδύναμοι δεν στερήθηκαν ποτέ τη βοήθεια που είχαν ανάγκη· και τα μάτια της χήρας δεν τα άφησα να μαραζώσουν. Εάν έφαγα το ψωμί μου μόνος, και δεν έδωσα μερίδιο στο ορφανό. Εάν περιφρόνησα γυμνό που χανόταν, και δεν τον έντυσα. Εάν οι αδύναμοι δεν με ευλόγησαν, και από το μαλλί των αμνών μου δεν ζεστάθηκαν οι ώμοι τους. Εάν σήκωσα το χέρι μου εναντίον ορφανού, έχοντας την πεποίθηση ότι διαθέτω πολλή υποστήριξη. Τότε ας αποκοπεί ο ώμος μου από την κλείδα, και ο βραχίονάς μου ας συντριβεί από τον αγκώνα.» 5. Έχει κατακριθεί, εξάλλου, και υφίσταται αναπόφευκτη την κόλαση ο πλούσιος στα Ευαγγέλια, για τον οποίο λέει ο Σωτήρας: «Υπήρχε κάποιος πλούσιος άνθρωπος, ο οποίος ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο, διασκεδάζοντας λαμπρά. Ένας φτωχός όμως, ονόματι Λάζαρος, ήταν ριγμένος στην πύλη του γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου· αλλά έρχονταν και οι σκύλοι και έγλειφαν τις πληγές του. Συνέβη δε να πεθάνει ο φτωχός, και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. Πέθανε επίσης και ο πλούσιος και ετάφη.»

Για ποιον λόγο και γιατί; Διότι δεν το χρησιμοποιούσαν μόνο για δική τους απόλαυση, αλλά για την παρηγοριά των άλλων, ανακουφίζοντας τη φτώχεια εκείνων που είχαν ανάγκη, και η οικία τους ήταν ανοιχτή σε κάθε ξένο. Διότι άκουσε έναν από αυτούς να λέει: «Αν τυχόν βγήκε κάποιος από τον οίκο μου με άδεια χέρια· και οι ανήμποροι, αν ποτέ είχαν ανάγκη, δεν στερήθηκαν τη βοήθεια».

Όταν, λοιπόν, αυτοί που σώθηκαν δι' αυτού τον έκαναν κύριο των λαφύρων, απέρριψε τα πάντα, μέχρι και κλωστή και λουρί υποδήματος. Ζʹ. Τέτοιος ήταν και ο μακάριος Ιώβ. Διότι, όπως λέει, «Η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν. Εγώ ήμουν οφθαλμός των τυφλών και πόδι των χωλών· εγώ ήμουν πατέρας των αδυνάτων· κανένας ξένος δεν διανυκτέρευε έξω· και οι αδύνατοι, αν ποτέ είχαν κάποια ανάγκη, δεν αποτύγχαναν, ούτε άφησα ποτέ αδύνατο να εξέλθει από τη θύρα μου με άδεια χέρια».

Είδες τη σωφροσύνη, δες και την ταπεινοφροσύνη· 31,13a «Αν όμως και περιφρόνησα», λέει, «το δίκαιο του δούλου μου ή της δούλης μου» 13b «όταν αυτοί είχαν διαφορά μαζί μου». «Ούτε δούλος ούτε ελεύθερος έχει αδικηθεί από εμένα», λέει. 31,14a «Διότι τι θα κάνω, εάν ο Κύριος με εξετάσει;» 14b «Και εάν κάνει έλεγχο, τι απολογία θα δώσω;» 31,15a «Μήπως δεν πλάστηκαν και εκείνοι στη μήτρα, όπως πλάστηκα και εγώ;» 15b «Και πλαστήκαμε στην ίδια κοιλιά». Δες πώς παντού μετριάζει τα εγκώμια προς τον εαυτό του και μειώνει τα κατορθώματά του· «Δεν έκανα τίποτα σπουδαίο», λέει. «Αυτό το απαιτεί η ίδια η φύση· κοινωνούμε μεταξύ μας, για όλους υπάρχει η ίδια γένεση, η ίδια είσοδος στον κόσμο. Όλα είναι κοινά· δεν είναι η δική μου φύση ανώτερη από τη δική τους». 31,16a «Οι αδύναμοι δε, δεν στερήθηκαν όποια ανάγκη κι αν είχαν» 16b «και δεν άφησα να λιώσει το μάτι της χήρας». Βλέπεις πώς δεν ήταν υπερόπτης; Πώς ήταν μετριόφρων; Πώς ήταν κοινός ιατρός όλων και κοινό λιμάνι και κοινό καταφύγιο όσων βρίσκονταν σε ανάγκη; Όποια ανάγκη κι αν είχαν, λέει. Όχι στη μία ναι και στην άλλη όχι, αλλά σε οποιαδήποτε, ακόμη κι αν ήταν γεμάτη κινδύνους, ακόμη κι αν ήταν δαπανηρή, ακόμη κι αν ήταν επισφαλής. Και πρόσεξε, βοηθούσε εκείνους από τους οποίους δεν περίμενε κανένα αντάλλαγμα, τις χήρες, τα ορφανά και τους αδυνάτους.

Είναι ολοφάνερο ότι και αυτά γίνονταν για εκείνον· το μάτι της χήρας δεν το έκανα να λιώσει από το κλάμα, παραβλέποντάς την, προσπερνώντας την και αφήνοντάς την να θρηνεί. «Αν έφαγα το ψωμί μου», λέει, «μόνος μου και δεν έδωσα από αυτό μερίδιο στο ορφανό, και αν από τη νεότητά μου το ανέτρεφα ως πατέρας, και από την κοιλιά της μητέρας του το καθοδηγούσα· και αν περιφρόνησα γυμνό που χανόταν και δεν τον έντυσα, και οι αδύνατοι αν δεν με ευλογούσαν, επειδή από το κούρεμα των προβάτων μου ζεστάθηκαν οι ώμοι τους· και αν σήκωσα χέρι απέναντι σε ορφανό, έχοντας την πεποίθηση ότι έχω δίπλα μου άφθονη βοήθεια, τότε ας αποσπαστεί ο ώμος μου από την κλείδα μου, και ο βραχίονας μου ας συντριβεί από τον αγκώνα. Διότι ο φόβος του Κυρίου με συνείχε, και απέναντι στο μεγαλείο Του δεν θα μπορούσα να σταθώ. Αν έθεσα το χρυσάφι ως δύναμή μου, και αν στήριξα την πεποίθησή μου σε πολύτιμο λίθο, και αν ευφράνθηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, και αν έβαλα το χέρι μου σε αναρίθμητα αγαθά.» Και όμως, τι είδους αμάρτημα είναι αυτό; Τον βλέπεις ότι δεν είναι προσκολλημένος στα χρήματα; Δες τον να φιλοσοφεί και να εξετάζει σύμφωνα με την αλήθεια το φθαρτό των ανθρώπινων πραγμάτων, το πρόσκαιρο, το σύντομο και το παροδικό. Έπειτα, πάλι μετριάζει τον ίδιο του τον έπαινο. Διότι, για να μη φανεί ότι κατορθώνει κάτι σπουδαίο, δες τι λέει: «Μήπως δεν βλέπουμε τον ήλιο που ανατέλλει να εκλείπει, και τη σελήνη να φθίνει;»

Γι' αυτό και ο Χριστός, φανερώνοντας τη δυσκολία του πράγματος, δεν επέτρεπε ούτε καν να βλέπει κανείς απλώς τα πρόσωπα των γυναικών. Αντίθετα, απείλησε να τιμωρήσει αυτούς που κοιτάζουν με αυτόν τον τρόπο με την τιμωρία των μοιχών. Και δεν νομοθέτησε την αγαμία, αλλά, δείχνοντας τη φύση του πράγματος, έλεγε: «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». «Και οι αδύναμοι δεν στερήθηκαν καμία ανάγκη που τυχόν είχαν». Βλέπεις πώς δεν ήταν αλαζόνας, πόσο μετριοπαθής ήταν, πώς υπήρξε κοινός ιατρός όλων, και κοινό λιμάνι, και κοινό καταφύγιο όσων βρίσκονταν σε ανάγκη; Όποια ανάγκη κι αν είχαν, λέει, όχι τη μία να την ικανοποιεί και την άλλη όχι, αλλά οποιαδήποτε, έστω κι αν ήταν γεμάτη κινδύνους, έστω κι αν ήταν δαπανηρή, έστω κι αν ήταν επισφαλής. Και πρόσεξε, βοηθούσε αυτούς από τους οποίους δεν περίμενε τίποτα: τις χήρες, τα ορφανά και τους αδυνάτους. «Διότι με συνείχε ο φόβος του Κυρίου, και απέναντι στο βάρος της κρίσεώς Του δεν θα άντεχα». Αλλά τέτοια μεν ήταν η φιλανθρωπία του δικαίου. Τι θα μπορούσε όμως να πει κανείς για την περιφρόνησή του προς τα χρήματα; Διότι και αυτό το είχε κατορθώσει σε ύψιστο βαθμό. Καθώς όχι μόνο δεν επιθυμούσε τα ξένα, πράγμα το οποίο παθαίνουν οι περισσότεροι σήμερα, αλλά ούτε καν τα δικά του, τουναντίον, είχε αποξενωθεί και από αυτά σε απόλυτο βαθμό. Γι' αυτό και έλεγε: «Αν έθεσα τον χρυσό ως στήριγμά μου. [Ο δε Σύμμαχος μεταφράζει: Ως αφοβία μου]. Και αν στηρίχθηκα σε πολύτιμο λίθο, και αν ευφράνθηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο».

Και ας παρουσιάσουμε, εάν συμφωνείτε, τον μεγάλο αθλητή της υπομονής, ο οποίος διέλαμψε και στους δύο τρόπους, τον αδάμαντα, την πέτρα, εκείνον που, αν και έζησε στη χώρα της Αυσιτίδας, καταύγασε όλη την οικουμένη με την υπερβολή της δικής του αρετής· και ας αναφέρουμε τα κατορθώματά του καθώς και τα παθήματά του, για να γνωρίσεις από πού έλαμψε περισσότερο. Ποια είναι, λοιπόν, τα κατορθώματά του; «Ο οίκος μου», λέει, «ήταν ανοιχτός για καθέναν που ερχόταν και αποτελούσε κοινό λιμάνι για τους οδοιπόρους, ενώ οι έχοντες ανάγκη κατείχαν σχεδόν όλα μου τα υπάρχοντα. Διότι εγώ ήμουν», λέει, «μάτι για τους τυφλούς και πόδι για τους χωλούς, εγώ ήμουν πατέρας για τους αδύναμους, και εξιχνίασα δίκες τις οποίες δεν γνώριζα και συνέτριψα τα σαγόνια των αδίκων και άρπαξα το θήραμα μέσα από τα δόντια τους, ενώ οι αδύναμοι, όποια ανάγκη κι αν είχαν ποτέ, δεν απέτυχαν, ούτε βγήκε κανείς από την πόρτα μου με άδειο τον κόρφο». Είδες τα διάφορα είδη της φιλανθρωπίας και τα ποικίλα λιμάνια της ελεημοσύνης και πώς αυτός βοηθούσε με κάθε τρόπο εκείνους που είχαν ανάγκη; Είδες πώς ανακούφιζε τη φτώχεια, πώς στήριζε τη χήρα, πώς υπερασπιζόταν τους αδικουμένους, πώς γινόταν φοβερός απέναντι σε όσους τους καταπίεζαν; Διότι δεν επιδείκνυε τον ζήλο του μόνο μέχρι να παρασταθεί και να βοηθήσει —όπως κάνουν οι πολλοί— αλλά μέχρι να οδηγήσει την υπόθεση στο τέλος και με πολλή σφοδρότητα· διότι «συνέτριψα», λέει, «τα σαγόνια των αδίκων», υψώνοντας ως τείχος τη δική του προστασία απέναντι στη δική τους επιθετικότητα.

5. Τι θα μπορούσε να πει κανείς για την περιφρόνησή του προς τα χρήματα; Διότι και αυτό το είχε κατορθώσει σε απόλυτο βαθμό. Επειδή όχι μόνο δεν επιθυμούσε τα ξένα αγαθά, πράγμα το οποίο παθαίνουν οι περισσότεροι σήμερα, αλλά δεν ήταν προσκολλημένος ούτε στα δικά του, παρά είχε αποξενωθεί και από αυτά στον μέγιστο βαθμό· γι' αυτό και έλεγε: «Ούτε ευφράνθηκα επειδή απέκτησα μεγάλο πλούτο, ούτε στήριξα την πεποίθησή μου σε πολύτιμο λίθο». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν του τα αφαίρεσαν, υπέμεινε την απώλεια με πολλή ευκολία, και όσο τα είχε στη διάθεσή του, έκανε πλούσια ελεημοσύνη, απλώνοντας το δεξί του χέρι προς όλους και ανοίγοντας το σπίτι του. Διότι δεν έκανε αυτό που παθαίνουν οι πολλοί, οι οποίοι ερευνούν με περιέργεια και εξετάζουν εξονυχιστικά εκείνους που πρόκειται να λάβουν την ελεημοσύνη, αλλά, όπως λέει, «Η πόρτα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν». Διότι «οι αδύναμοι δεν στερήθηκαν ποτέ ό,τι είχαν ανάγκη· και κανένας ξένος δεν βγήκε από την πόρτα μου με άδειο τον κόρφο». Είδες τη γενναιοδωρία; Είδες τη φιλανθρωπία, την καλοσύνη, την ταπεινοφροσύνη;

ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί ελεημοσύνης και ευποιίας προς τους φτωχούς. «Δεν πρόκειται να λείψει ο στερημένος από τη γη. Γι' αυτό εγώ σε προστάζω να εφαρμόζεις αυτόν τον λόγο, λέγοντας: Να ανοίγεις διάπλατα τα χέρια σου στον αδελφό σου, στον φτωχό και σε αυτόν που έχει ανάγκη.» —«Δεν θα τραβήξεις πίσω το χέρι σου μπροστά στον αδελφό σου.» «Εγώ σε προστάζω να αγαπάς τον προσήλυτο, να του δίνεις ψωμί και ένδυμα.» «Η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν. Οι αδύναμοι, όποια ανάγκη κι αν είχαν, δεν έμειναν ανικανοποίητοι· και δεν άφησα τα μάτια της χήρας να μαραζώσουν. Μήπως έφαγα μόνος το ψωμί μου και δεν το μοιράστηκα με το ορφανό; Μήπως παρέβλεψα τον γυμνό να χάνεται και δεν τον έντυσα; Ή μήπως δεν με ευλόγησαν οι αδύναμοι, και δεν ζεστάθηκαν οι ώμοι τους από το μαλλί των προβάτων μου; Εγώ ήμουν μάτι για τους τυφλούς και πόδι για τους κουτσούς· εγώ ήμουν Πατέρας των αδύναμων.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει.» «Μακάριος αυτός που κατανοεί τον φτωχό και τον πένητα.» «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει· σκόρπισε, έδωσε», και τα λοιπά. «Η ελεημοσύνη και η πίστη ας μη σου λείψουν· δέσε τες γύρω από τον λαιμό σου, και θα βρεις χάρη.»