Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 31:25

Αλλά και το αδωροδόκητο του χαρακτήρα του το παρουσιάζει ως εξής: «Αν τα χέρια μου άγγιξαν δώρα, τότε ας σπείρω εγώ και ας φάνε άλλοι, και ας ξεριζωθώ από τη γη». Το πώς δε συμπεριφερόταν στους οικιακούς του, μπορεί να το μάθει κανείς από όσα διδάσκει λέγοντας: «Αν τυχόν περιφρόνησα το δίκαιο του δούλου μου ή της δούλης μου, όταν αυτοί έρχονταν σε κρίση μαζί μου». Και πάλι παραθέτει το σκεπτικό του: «Διότι τι θα κάνω αν ο Θεός με περάσει από εξέταση; Μήπως όπως εγώ πλάστηκα με σάρκα, έτσι δεν έχουν πλαστεί και εκείνοι; Στην ίδια κοιλιά έχουμε δημιουργηθεί». Σε αυτά προσθέτει: «Τα μάτια της χήρας δεν τα έκανα να μαραζώσουν. Αν έφαγα την μπουκιά μου μόνος, και δεν τη μοιράστηκα με το ορφανό, αν είδα γυμνό να χάνεται, και δεν τον έντυσα». Και πάλι, προχωρώντας παρακάτω, λέει: «Αν στήριξα την ελπίδα μου σε πολύτιμο λίθο, αν χάρηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, αν άπλωσα το χέρι μου σε αμέτρητα αγαθά». Και παραθέτει και πάλι τον συλλογισμό: «Ή μήπως δεν βλέπουμε τον ήλιο να ανατέλλει και να χάνεται, και τη σελήνη να φθίνει;». Έπειτα πάλι, ενώ η ευαγγελική διδασκαλία αναφέρει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, θα αγαπάς τον πλησίον σου και θα μισείς τον εχθρό σου, εγώ όμως σας λέω, να αγαπάτε τους εχθρούς σας», αυτός ο θαυμάσιος άνθρωπος, προλαμβάνοντάς την με έμφυτη διδασκαλία, εκπλήρωσε το έργο αυτό. Γι' αυτό λέει: «Αν χάρηκα για την πτώση του εχθρού μου, και η καρδιά μου είπε "εύγε", τότε ας ακούσει το αυτί μου την κατάρα μου».

Μην πείτε, λοιπόν, «οι περισσότεροι είμαστε φτωχοί, και γιατί μιλάς κατά της φιλαργυρίας σε ανθρώπους που σχεδόν δεν κατέχουν χρήματα;» Διότι έχουμε μέσω της επιθυμίας μέσα στην ψυχή την ασθένεια και χρειαζόμαστε γι' αυτήν θεραπεία. Εάν όμως μου λες ότι δεν κατέχεις αυτή την ασθένεια, απόδειξέ το με το να μην αποζητάς να απαλλαγείς από τη φτώχεια, αλλά θεωρώντας την πιο αγαπητή και πιο πολύτιμη από τον πλούτο, χαιρόμενος γι' αυτήν και ευχαριστώντας τον Θεό, επειδή σου κάνει πιο εύκολη τη σωτηρία. Εάν πάλι κάποιος είναι πλούσιος, ας ακούσει βέβαια ότι δύσκολα ένας πλούσιος θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά ας γνωρίζει επίσης ότι και ο Αβραάμ ήταν πλούσιος, όμως σώθηκε (διότι ήταν φιλόξενος και φιλόπτωχος, αλλά όχι φιλάργυρος), και ο Ιώβ, που δοκιμάστηκε και με τον πλούτο και με τη φτώχεια, όταν ήταν πλούσιος έλεγε για τον εαυτό του: «Αν έθεσα το χρυσάφι ως δύναμή μου, ή αν χάρηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο». Επομένως, ο έρωτας προς τον πλούτο είναι το κακό, από το οποίο αν δεν φυλαχτεί, και ο φτωχός υποφέρει μάταια και ο πλούσιος.

Και αυτόν τον φόβο διαρκώς αναλογιζόταν μέσα του, και αυτήν την αγωνία πάντοτε έτρεφε, γνωρίζοντας τη φύση των ανθρώπινων πραγμάτων και αναλογιζόμενος τον πρόσκαιρο χαρακτήρα τους. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο φόβος που φοβόμουν με βρήκε, και ο κίνδυνος που έτρεμα με συνάντησε». Διότι διαρκώς με τους λογισμούς του βάδιζε προς αυτόν, αναμένοντας, υπολογίζοντας και προσδοκώντας τον· γι' αυτό, όταν αυτός παρουσιάστηκε, δεν τον τάραξε: «Ούτε ειρήνευσα, ούτε ησύχασα, ούτε αναπαύθηκα, αλλά ήλθε σε μένα οργή». Δεν είπε: «Δεν ειρηνεύω, ούτε ησυχάζω», αλλά, «Ούτε ειρήνευσα», σε χρόνο παρελθοντικό. Διότι, κι αν τα πράγματα με προδιέθεταν να υπερηφανεύομαι, η προσδοκία των λυπηρών καταστάσεων δεν με άφηνε να εφησυχάζω. Κι αν η υπερβολική ευημερία με ωθούσε στην τρυφηλότητα, η αγωνία για όσα επρόκειτο να συμβούν έδιωχνε μακριά την αμεριμνησία· κι αν τα παρόντα με ανάγκαζαν να τα απολαμβάνω, η φροντίδα για τα προσδοκώμενα διέκοπτε αυτήν την απόλαυση. Γι' αυτό, όσα είχε μελετήσει στους λογισμούς του, όταν τα είδε να συμβαίνουν στην πραγματικότητα, τα υπέμεινε γενναία. Βλέποντας μπροστά του τα παλαίσματα που από παλιά είχε μελετήσει και είχε προκαταλάβει μέσω της προσδοκίας, δεν ταρασσόταν. Διότι, για να καταλάβεις ότι ούτε όταν ήταν παρόντα τα αγαθά δεν ήταν υπερβολικά προσκολλημένος σε αυτά, άκουσε τι λέει: «Αν ποτέ χάρηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, αν θεώρησα τον χρυσό δύναμή μου, αν εμπιστεύθηκα σε πολύτιμο λίθο, και αν άπλωσα το χέρι μου σε αναρίθμητα αγαθά». Τι λες, άνθρωπε; Δεν χαιρόσουν με τον πλούτο που έρεε άφθονος γύρω σου;

Τι λοιπόν; Στους παλαιούς δεν ήταν αυτό δυνατό; Καθόλου. Πώς λοιπόν, λέγει, ο Αβραάμ, πώς ο Ιώβ ευδοκίμησε; Μη μου αναφέρεις αυτούς που πλουτούν, αλλά αυτούς που είναι δούλοι του πλούτου. Επειδή και ο Ιώβ ήταν πλούσιος· αλλά δεν δούλευε στον μαμωνά, αλλά τον κατείχε και τον εξουσίαζε, και ήταν κύριός του, όχι δούλος του. Σαν να ήταν λοιπόν διαχειριστής ξένων χρημάτων, έτσι τα κατείχε όλα εκείνα, όχι μόνο μην αρπάζοντας τα ξένα, αλλά και προσφέροντας τα δικά του σε όσους είχαν ανάγκη. Και το σημαντικότερο είναι ότι ούτε χαιρόταν όταν αυτά υπήρχαν· πράγμα που το φανέρωνε λέγοντας: «Μήπως ευφράνθηκα, επειδή απέκτησα πολύ πλούτο;»· γι' αυτό και δεν πόνεσε όταν τον έχασε. Αλλά σήμερα οι πλούσιοι δεν είναι τέτοιοι, αλλά βρίσκονται σε χειρότερη κατάσταση από κάθε δούλο, προσφέροντας φόρους σαν σε κάποιον σκληρό τύραννο. Διότι, αφού ο έρωτας των χρημάτων κατέλαβε τη διάνοιά τους σαν κάποια ακρόπολη, από εκεί τους στέλνει καθημερινά προσταγές γεμάτες από κάθε παρανομία, και κανείς δεν τις παρακούει. Μην κάνεις λοιπόν περιττούς συλλογισμούς. Διότι ο Θεός αποφάνθηκε μία φορά και είπε ότι είναι αδύνατο να συνυπάρξει και αυτή και εκείνη η δουλεία.

Διότι πράγματι πολλοί προκαλούν τον θυμό, υποβάλλουν την επιθυμία και ανάβουν μεγάλη φλόγα. Στάσου λοιπόν αντιμέτωπος στα πάθη, υπόμεινε γενναία τις οδύνες της διανοίας, ώστε να μπορέσεις να αντέξεις και εκείνες του σώματος. Διότι και ο μακάριος Ιώβ, εάν δεν είχε ασκηθεί καλά πριν από τους αγώνες, δεν θα είχε διαπρέψει τόσο λαμπρά κατά τη διάρκειά τους· εάν δεν είχε μεριμνήσει ώστε να παραμένει απαλλαγμένος από κάθε απελπισία, θα είχε ξεστομίσει κάτι τολμηρό και αυθάδες όταν πέθαναν τα παιδιά του. Τώρα όμως στάθηκε όρθιος σε όλα τα παλαίσματα: στην απώλεια των χρημάτων και στον αφανισμό τόσο μεγάλης περιουσίας, στον χαμό των παιδιών του, στη στάση της συζύγου του, στις πληγές του σώματος, στις κατακρίσεις των φίλων, στις λοιδορίες των υπηρετών. Εάν δε επιθυμείς να δεις και την πνευματική του άσκηση, άκουσέ τον να λέγει πώς περιφρονούσε τα χρήματα: «Αν ποτέ χάρηκα», λέγει, «όταν απέκτησα μεγάλο πλούτο· αν έθαψα τον χρυσό στο χώμα, αν στηρίχθηκα σε πολύτιμους λίθους». Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν ταράχθηκε ούτε όταν του τα άρπαξαν, επειδή, ακόμη και όταν τα είχε, δεν τα επιθυμούσε. Άκουσε πώς ρύθμιζε και τα ζητήματα των παιδιών του, χωρίς να δείχνει υπερβολική και απρεπή επιείκεια, όπως κάνουμε εμείς, αλλά απαιτώντας από αυτά απόλυτη αυστηρότητα βίου. Διότι, αναλογίσου, αυτός που προσέφερε θυσία ακόμη και για τα άδηλα σφάλματα, πόσο αυστηρός κριτής θα ήταν για τα φανερά. Εάν, πάλι, επιθυμείς να πληροφορηθείς για τους αγώνες του υπέρ της σωφροσύνης, άκουσέ τον να λέγει: «Συνήψα διαθήκη με τα μάτια μου, ώστε να μην περιεργαστώ παρθένο».

Είναι ολοφάνερο ότι και αυτά γίνονταν για εκείνον· το μάτι της χήρας δεν το έκανα να λιώσει από το κλάμα, παραβλέποντάς την, προσπερνώντας την και αφήνοντάς την να θρηνεί. «Αν έφαγα το ψωμί μου», λέει, «μόνος μου και δεν έδωσα από αυτό μερίδιο στο ορφανό, και αν από τη νεότητά μου το ανέτρεφα ως πατέρας, και από την κοιλιά της μητέρας του το καθοδηγούσα· και αν περιφρόνησα γυμνό που χανόταν και δεν τον έντυσα, και οι αδύνατοι αν δεν με ευλογούσαν, επειδή από το κούρεμα των προβάτων μου ζεστάθηκαν οι ώμοι τους· και αν σήκωσα χέρι απέναντι σε ορφανό, έχοντας την πεποίθηση ότι έχω δίπλα μου άφθονη βοήθεια, τότε ας αποσπαστεί ο ώμος μου από την κλείδα μου, και ο βραχίονας μου ας συντριβεί από τον αγκώνα. Διότι ο φόβος του Κυρίου με συνείχε, και απέναντι στο μεγαλείο Του δεν θα μπορούσα να σταθώ. Αν έθεσα το χρυσάφι ως δύναμή μου, και αν στήριξα την πεποίθησή μου σε πολύτιμο λίθο, και αν ευφράνθηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, και αν έβαλα το χέρι μου σε αναρίθμητα αγαθά.» Και όμως, τι είδους αμάρτημα είναι αυτό; Τον βλέπεις ότι δεν είναι προσκολλημένος στα χρήματα; Δες τον να φιλοσοφεί και να εξετάζει σύμφωνα με την αλήθεια το φθαρτό των ανθρώπινων πραγμάτων, το πρόσκαιρο, το σύντομο και το παροδικό. Έπειτα, πάλι μετριάζει τον ίδιο του τον έπαινο. Διότι, για να μη φανεί ότι κατορθώνει κάτι σπουδαίο, δες τι λέει: «Μήπως δεν βλέπουμε τον ήλιο που ανατέλλει να εκλείπει, και τη σελήνη να φθίνει;»

Γι' αυτό και ο Χριστός, φανερώνοντας τη δυσκολία του πράγματος, δεν επέτρεπε ούτε καν να βλέπει κανείς απλώς τα πρόσωπα των γυναικών. Αντίθετα, απείλησε να τιμωρήσει αυτούς που κοιτάζουν με αυτόν τον τρόπο με την τιμωρία των μοιχών. Και δεν νομοθέτησε την αγαμία, αλλά, δείχνοντας τη φύση του πράγματος, έλεγε: «Όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». «Και οι αδύναμοι δεν στερήθηκαν καμία ανάγκη που τυχόν είχαν». Βλέπεις πώς δεν ήταν αλαζόνας, πόσο μετριοπαθής ήταν, πώς υπήρξε κοινός ιατρός όλων, και κοινό λιμάνι, και κοινό καταφύγιο όσων βρίσκονταν σε ανάγκη; Όποια ανάγκη κι αν είχαν, λέει, όχι τη μία να την ικανοποιεί και την άλλη όχι, αλλά οποιαδήποτε, έστω κι αν ήταν γεμάτη κινδύνους, έστω κι αν ήταν δαπανηρή, έστω κι αν ήταν επισφαλής. Και πρόσεξε, βοηθούσε αυτούς από τους οποίους δεν περίμενε τίποτα: τις χήρες, τα ορφανά και τους αδυνάτους. «Διότι με συνείχε ο φόβος του Κυρίου, και απέναντι στο βάρος της κρίσεώς Του δεν θα άντεχα». Αλλά τέτοια μεν ήταν η φιλανθρωπία του δικαίου. Τι θα μπορούσε όμως να πει κανείς για την περιφρόνησή του προς τα χρήματα; Διότι και αυτό το είχε κατορθώσει σε ύψιστο βαθμό. Καθώς όχι μόνο δεν επιθυμούσε τα ξένα, πράγμα το οποίο παθαίνουν οι περισσότεροι σήμερα, αλλά ούτε καν τα δικά του, τουναντίον, είχε αποξενωθεί και από αυτά σε απόλυτο βαθμό. Γι' αυτό και έλεγε: «Αν έθεσα τον χρυσό ως στήριγμά μου. [Ο δε Σύμμαχος μεταφράζει: Ως αφοβία μου]. Και αν στηρίχθηκα σε πολύτιμο λίθο, και αν ευφράνθηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, και όταν του αφαιρέθηκαν τα αγαθά, το αντιμετώπισε με πολλή ευκολία· και όταν τα κατείχε, προσέφερε πλουσιοπάροχη ελεημοσύνη· διότι κατόρθωσε κάθε αρετή· και η διάθεσή του ήταν ανώτερη από εκείνους που δεν είχαν τίποτα, μολονότι περιβαλλόταν από τόσα πολλά αγαθά. Διότι εκείνος που δεν είχε τίποτα δεν ήταν τόσο απαλλαγμένος από την προσκόλληση στα χρήματα, όσο εκείνος που είχε τόσα πολλά· διότι παντού η προαίρεση είναι αυτή που στεφανώνεται. «Και αν έβαλα το χέρι μου σε αναρίθμητα αγαθά». Διότι, για να κατανοήσεις ότι ο Ιώβ δεν ήταν υπερβολικά προσκολλημένος στα αγαθά ούτε όταν ήταν παρόντα, άκουσε τι λέει: «Και αν ευφράνθηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο». Τι λες, άνθρωπε; Δεν ευφραινόσουν όταν ο πλούτος έρρεε άφθονος;

5. Τι θα μπορούσε να πει κανείς για την περιφρόνησή του προς τα χρήματα; Διότι και αυτό το είχε κατορθώσει σε απόλυτο βαθμό. Επειδή όχι μόνο δεν επιθυμούσε τα ξένα αγαθά, πράγμα το οποίο παθαίνουν οι περισσότεροι σήμερα, αλλά δεν ήταν προσκολλημένος ούτε στα δικά του, παρά είχε αποξενωθεί και από αυτά στον μέγιστο βαθμό· γι' αυτό και έλεγε: «Ούτε ευφράνθηκα επειδή απέκτησα μεγάλο πλούτο, ούτε στήριξα την πεποίθησή μου σε πολύτιμο λίθο». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, όταν του τα αφαίρεσαν, υπέμεινε την απώλεια με πολλή ευκολία, και όσο τα είχε στη διάθεσή του, έκανε πλούσια ελεημοσύνη, απλώνοντας το δεξί του χέρι προς όλους και ανοίγοντας το σπίτι του. Διότι δεν έκανε αυτό που παθαίνουν οι πολλοί, οι οποίοι ερευνούν με περιέργεια και εξετάζουν εξονυχιστικά εκείνους που πρόκειται να λάβουν την ελεημοσύνη, αλλά, όπως λέει, «Η πόρτα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν». Διότι «οι αδύναμοι δεν στερήθηκαν ποτέ ό,τι είχαν ανάγκη· και κανένας ξένος δεν βγήκε από την πόρτα μου με άδειο τον κόρφο». Είδες τη γενναιοδωρία; Είδες τη φιλανθρωπία, την καλοσύνη, την ταπεινοφροσύνη;

ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί ελεημοσύνης και ευποιίας προς τους φτωχούς. «Δεν πρόκειται να λείψει ο στερημένος από τη γη. Γι' αυτό εγώ σε προστάζω να εφαρμόζεις αυτόν τον λόγο, λέγοντας: Να ανοίγεις διάπλατα τα χέρια σου στον αδελφό σου, στον φτωχό και σε αυτόν που έχει ανάγκη.» —«Δεν θα τραβήξεις πίσω το χέρι σου μπροστά στον αδελφό σου.» «Εγώ σε προστάζω να αγαπάς τον προσήλυτο, να του δίνεις ψωμί και ένδυμα.» «Η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν. Οι αδύναμοι, όποια ανάγκη κι αν είχαν, δεν έμειναν ανικανοποίητοι· και δεν άφησα τα μάτια της χήρας να μαραζώσουν. Μήπως έφαγα μόνος το ψωμί μου και δεν το μοιράστηκα με το ορφανό; Μήπως παρέβλεψα τον γυμνό να χάνεται και δεν τον έντυσα; Ή μήπως δεν με ευλόγησαν οι αδύναμοι, και δεν ζεστάθηκαν οι ώμοι τους από το μαλλί των προβάτων μου; Εγώ ήμουν μάτι για τους τυφλούς και πόδι για τους κουτσούς· εγώ ήμουν Πατέρας των αδύναμων.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει.» «Μακάριος αυτός που κατανοεί τον φτωχό και τον πένητα.» «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει· σκόρπισε, έδωσε», και τα λοιπά. «Η ελεημοσύνη και η πίστη ας μη σου λείψουν· δέσε τες γύρω από τον λαιμό σου, και θα βρεις χάρη.»