Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 31:26

Αλλά και το αδωροδόκητο του χαρακτήρα του το παρουσιάζει ως εξής: «Αν τα χέρια μου άγγιξαν δώρα, τότε ας σπείρω εγώ και ας φάνε άλλοι, και ας ξεριζωθώ από τη γη». Το πώς δε συμπεριφερόταν στους οικιακούς του, μπορεί να το μάθει κανείς από όσα διδάσκει λέγοντας: «Αν τυχόν περιφρόνησα το δίκαιο του δούλου μου ή της δούλης μου, όταν αυτοί έρχονταν σε κρίση μαζί μου». Και πάλι παραθέτει το σκεπτικό του: «Διότι τι θα κάνω αν ο Θεός με περάσει από εξέταση; Μήπως όπως εγώ πλάστηκα με σάρκα, έτσι δεν έχουν πλαστεί και εκείνοι; Στην ίδια κοιλιά έχουμε δημιουργηθεί». Σε αυτά προσθέτει: «Τα μάτια της χήρας δεν τα έκανα να μαραζώσουν. Αν έφαγα την μπουκιά μου μόνος, και δεν τη μοιράστηκα με το ορφανό, αν είδα γυμνό να χάνεται, και δεν τον έντυσα». Και πάλι, προχωρώντας παρακάτω, λέει: «Αν στήριξα την ελπίδα μου σε πολύτιμο λίθο, αν χάρηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, αν άπλωσα το χέρι μου σε αμέτρητα αγαθά». Και παραθέτει και πάλι τον συλλογισμό: «Ή μήπως δεν βλέπουμε τον ήλιο να ανατέλλει και να χάνεται, και τη σελήνη να φθίνει;». Έπειτα πάλι, ενώ η ευαγγελική διδασκαλία αναφέρει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, θα αγαπάς τον πλησίον σου και θα μισείς τον εχθρό σου, εγώ όμως σας λέω, να αγαπάτε τους εχθρούς σας», αυτός ο θαυμάσιος άνθρωπος, προλαμβάνοντάς την με έμφυτη διδασκαλία, εκπλήρωσε το έργο αυτό. Γι' αυτό λέει: «Αν χάρηκα για την πτώση του εχθρού μου, και η καρδιά μου είπε "εύγε", τότε ας ακούσει το αυτί μου την κατάρα μου».

Σε καμία περίπτωση, λέγει. Γιατί άραγε; Επειδή γνώριζα τον άστατο και ρευστό χαρακτήρα του, γνώριζα ότι το απόκτημα δεν είναι μόνιμο. Και βλέπω μεν, λέγει, τον ήλιο να λάμπει και να εκλείπει, και τη σελήνη να φθίνει· διότι αυτό δεν εξαρτάται από τα ίδια.

Είναι ολοφάνερο ότι και αυτά γίνονταν για εκείνον· το μάτι της χήρας δεν το έκανα να λιώσει από το κλάμα, παραβλέποντάς την, προσπερνώντας την και αφήνοντάς την να θρηνεί. «Αν έφαγα το ψωμί μου», λέει, «μόνος μου και δεν έδωσα από αυτό μερίδιο στο ορφανό, και αν από τη νεότητά μου το ανέτρεφα ως πατέρας, και από την κοιλιά της μητέρας του το καθοδηγούσα· και αν περιφρόνησα γυμνό που χανόταν και δεν τον έντυσα, και οι αδύνατοι αν δεν με ευλογούσαν, επειδή από το κούρεμα των προβάτων μου ζεστάθηκαν οι ώμοι τους· και αν σήκωσα χέρι απέναντι σε ορφανό, έχοντας την πεποίθηση ότι έχω δίπλα μου άφθονη βοήθεια, τότε ας αποσπαστεί ο ώμος μου από την κλείδα μου, και ο βραχίονας μου ας συντριβεί από τον αγκώνα. Διότι ο φόβος του Κυρίου με συνείχε, και απέναντι στο μεγαλείο Του δεν θα μπορούσα να σταθώ. Αν έθεσα το χρυσάφι ως δύναμή μου, και αν στήριξα την πεποίθησή μου σε πολύτιμο λίθο, και αν ευφράνθηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, και αν έβαλα το χέρι μου σε αναρίθμητα αγαθά.» Και όμως, τι είδους αμάρτημα είναι αυτό; Τον βλέπεις ότι δεν είναι προσκολλημένος στα χρήματα; Δες τον να φιλοσοφεί και να εξετάζει σύμφωνα με την αλήθεια το φθαρτό των ανθρώπινων πραγμάτων, το πρόσκαιρο, το σύντομο και το παροδικό. Έπειτα, πάλι μετριάζει τον ίδιο του τον έπαινο. Διότι, για να μη φανεί ότι κατορθώνει κάτι σπουδαίο, δες τι λέει: «Μήπως δεν βλέπουμε τον ήλιο που ανατέλλει να εκλείπει, και τη σελήνη να φθίνει;»

Διότι δεν εξαρτάται από αυτά. «Αυτό το λαμπρό φως», λέει, «χάνεται και εξαφανίζεται και δεν φαίνεται». Βλέπεις ποια αιτία αναφέρει για τη μεταβολή των φωστήρων; Επομένως, η κτίση μας αρκεί για να φιλοσοφούμε, και όχι μόνο για να γνωρίζουμε τον Θεό. Όταν δεις ότι ο ήλιος είναι μεγάλος, θαύμασε τον Δημιουργό. Όταν δεις ότι εκλείπει, κατανόησε τη φθαρτότητα των ανθρώπινων πραγμάτων. Διότι, αν αυτό που είναι το λαμπρότερο από όλα πάνω στη γη δύει, μειώνεται και χάνεται, πολύ περισσότερο θα συμβεί το ίδιο σε όλα τα υπόλοιπα. Αν αυτό που είναι τόσο χρήσιμο και αναγκαίο, και χωρίς το οποίο δεν είναι δυνατόν να ζήσουμε, υπόκειται σε μεταβολή, πολύ περισσότερο τα περιττά και εκείνα που δεν μας είναι απολύτως αναγκαία. «Και αν η καρδιά μου», λέει, «εξαπατήθηκε κρυφά, και αν βάζοντας το χέρι μου στο στόμα μου το φίλησα, ας λογιστεί λοιπόν και αυτό σε εμένα ως μεγάλη ανομία, διότι εψεύσθην ενώπιον του Κυρίου του Υψίστου». Κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτό έχει ειπωθεί για την ειδωλολατρία, αλλά εγώ δεν πείθομαι· διότι δεν θα το είχε τοποθετήσει ανάμεσα στα μεγαλύτερα κατορθώματά του. Αντιθέτως, μου φαίνεται ότι αναφέρεται σε αυτό που παθαίνουν όσοι διακατέχονται από ερωτικό πάθος όταν συναντούν τα αγαπημένα τους πρόσωπα: φιλούν με το στόμα τα ίδια τους τα χέρια, είτε πρόκειται για πλούτο είτε για πράγματα τα οποία θαυμάζουν. «Διότι εψεύσθην», λέει, «ενώπιον του Κυρίου του Υψίστου», «λέγοντας αυτά τώρα».

Σε καμία περίπτωση, λέει. Γιατί άραγε; Διότι γνώριζε τον άστατο και παροδικό χαρακτήρα του, γνώριζε ότι το απόκτημα δεν είναι κάτι το μόνιμο. «Ή δεν βλέπουμε τον ήλιο που ανατέλλει να εκλείπει, και τη σελήνη να φθίνει; Διότι αυτό δεν εξαρτάται από τα ίδια». Αυτό που λέει είναι το εξής: Αν τα άστρα του ουρανού, που λάμπουν ακατάπαυστα, δέχονται κάποια μεταβολή, καθώς ο μεν ήλιος εκλείπει, η δε σελήνη φθίνει, πώς δεν αποτελεί δείγμα εσχάτης ανοησίας να νομίζουμε ότι τα επίγεια πράγματα είναι μόνιμα και σταθερά; Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε χαιρόταν όταν υπήρχαν, ούτε λυπήθηκε όταν χάθηκαν, επειδή γνώριζε πολύ καλά τη φύση τους. Το λαμπρό αυτό φως χάνεται, και αφανίζεται, και παύει να φαίνεται. Βλέπεις ποια αιτία αναφέρει για τη μεταβολή των φωστήρων· επομένως, η κτίση μάς είναι αρκετή και για να φιλοσοφούμε, και όχι μόνο για τη θεογνωσία. Όταν δεις πόσο μεγάλος είναι ο ήλιος, θαύμασε τον δημιουργό· όταν δεις ότι εκλείπει, να κατανοείς τη φθαρτότητα των ανθρώπινων πραγμάτων. Διότι, αν αυτό που είναι το πιο λαμπρό από όλα πάνω στη γη (αυτό εννοεί), και μειώνεται και φτάνει στο τέλος του, πόσο μάλλον συμβαίνει αυτό σε όλα τα υπόλοιπα· αν αυτό που είναι τόσο χρήσιμο και αναγκαίο, και χωρίς το οποίο δεν είναι δυνατόν να ζήσουμε, δέχεται μεταβολή, πόσο μάλλον τα περιττά και εκείνα που δεν μας προσφέρονται ως απολύτως αναγκαία. «Κι αν πολλές φορές είπαν οι υπηρέτριές μου: Ποιος θα μας έδινε να χορτάσουμε από τις σάρκες του; επειδή ήμουν απέναντί τους εξαιρετικά αγαθός». Ήταν λοιπόν αυτός ταπεινός, αλλά μήπως δεν ήταν ταυτόχρονα ποθητός και αξιαγάπητος;

ΤΙΤΛΟΣ Η΄. — Περί ελεημοσύνης και ευποιίας προς τους φτωχούς. «Δεν πρόκειται να λείψει ο στερημένος από τη γη. Γι' αυτό εγώ σε προστάζω να εφαρμόζεις αυτόν τον λόγο, λέγοντας: Να ανοίγεις διάπλατα τα χέρια σου στον αδελφό σου, στον φτωχό και σε αυτόν που έχει ανάγκη.» —«Δεν θα τραβήξεις πίσω το χέρι σου μπροστά στον αδελφό σου.» «Εγώ σε προστάζω να αγαπάς τον προσήλυτο, να του δίνεις ψωμί και ένδυμα.» «Η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν. Οι αδύναμοι, όποια ανάγκη κι αν είχαν, δεν έμειναν ανικανοποίητοι· και δεν άφησα τα μάτια της χήρας να μαραζώσουν. Μήπως έφαγα μόνος το ψωμί μου και δεν το μοιράστηκα με το ορφανό; Μήπως παρέβλεψα τον γυμνό να χάνεται και δεν τον έντυσα; Ή μήπως δεν με ευλόγησαν οι αδύναμοι, και δεν ζεστάθηκαν οι ώμοι τους από το μαλλί των προβάτων μου; Εγώ ήμουν μάτι για τους τυφλούς και πόδι για τους κουτσούς· εγώ ήμουν Πατέρας των αδύναμων.» «Ο δίκαιος σπλαχνίζεται και δίνει.» «Μακάριος αυτός που κατανοεί τον φτωχό και τον πένητα.» «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει· σκόρπισε, έδωσε», και τα λοιπά. «Η ελεημοσύνη και η πίστη ας μη σου λείψουν· δέσε τες γύρω από τον λαιμό σου, και θα βρεις χάρη.»