Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 31:34

Διότι η ψυχή αφομοιώνεται με τις συνήθειες και τα έργα της, και σύμφωνα με όσα πράττει, τυπώνεται και διαμορφώνεται ανάλογα. Ας είναι, λοιπόν, σε σένα και η εμφάνιση, και το ένδυμα, και το βάδισμα, και το κάθισμα, και η ποιότητα της τροφής, και η ετοιμασία της κλίνης, και η οικία, και όλα τα σκεύη της οικίας ρυθμισμένα προς τη λιτότητα· και ο λόγος, και η ωδή, και η συναναστροφή με τον πλησίον, ας αποβλέπουν και αυτά στη μετριοφροσύνη μάλλον παρά στην επίδειξη. Να μην έχεις κομπασμούς σοφιστικούς στον λόγο, ούτε υπερβολικές καλλιφωνίες στις ωδές, ούτε συζητήσεις υπερήφανες και φορτικές· αλλά σε όλα να αφαιρείς από την έπαρση. Να είσαι χρηστός προς τον φίλο, ήπιος προς τον υπηρέτη, ανεξίκακος προς τους θρασείς, φιλάνθρωπος προς τους ταπεινούς, να παρηγορείς όσους κακοπαθούν, να επισκέπτεσαι όσους βρίσκονται σε οδύνες, χωρίς να περιφρονείς απολύτως κανέναν· να είσαι γλυκύς στην προσφώνηση, πρόσχαρος στην απάντηση, καταδεκτικός και ευπρόσιτος σε όλους. Ούτε να πλέκεις εγκώμια για τον εαυτό σου ούτε να παρακινείς άλλους να τα λένε, και να μην ανέχεσαι άσεμνο λόγο, αποκρύπτοντας, όσο είναι δυνατόν, τα δικά σου προτερήματα. Ως προς τα αμαρτήματά σου, να κατηγορείς τον εαυτό σου και να μην περιμένεις τους ελέγχους των άλλων, για να γίνεις, όπως λέει η Γραφή, δίκαιος κατήγορος του εαυτού σου εξ αρχής, και για να μοιάσεις στον Ιώβ, ο οποίος δεν ντράπηκε το πολυάριθμο πλήθος της πόλεως για να εξομολογηθεί ενώπιόν τους το δικό του σφάλμα.

Για ποιον λόγο και γιατί; Διότι δεν το χρησιμοποιούσαν μόνο για δική τους απόλαυση, αλλά για την παρηγοριά των άλλων, ανακουφίζοντας τη φτώχεια εκείνων που είχαν ανάγκη, και η οικία τους ήταν ανοιχτή σε κάθε ξένο. Διότι άκουσε έναν από αυτούς να λέει: «Αν τυχόν βγήκε κάποιος από τον οίκο μου με άδεια χέρια· και οι ανήμποροι, αν ποτέ είχαν ανάγκη, δεν στερήθηκαν τη βοήθεια».

Διότι και στα οικοδομήματα, όταν η φωτιά πιάσει τα ξύλα, εξοπλίζεται περισσότερο εναντίον των λίθων· όταν μάλιστα κατακρημνίσει τους στύλους και τους ρίξει κάτω, δεν χρειάζεται πλέον τίποτε άλλο για να καταστρέψει τα υπόλοιπα με τη φλόγα. Διότι, όταν εκείνα που στηρίζουν και υποβαστάζουν τα ανώτερα μέρη καταρρεύσουν, αυτομάτως και εκείνα τα ακολουθούν με πολλή ταχύτητα. Το ίδιο λοιπόν έχει γίνει και τώρα στην Εκκλησία· η φωτιά κυρίευσε τα πάντα· ζητούμε τις τιμές από τους ανθρώπους, καταφλεγόμαστε για τη δόξα και δεν ακούμε τον Ιώβ που λέει: «Μήπως, αν και αμάρτησα ακουσίως, ντράπηκα το πολύ πλήθος;» Είδες ενάρετη ψυχή; Δεν ντράπηκα, λέγει, ενώπιον όλου του πλήθους να ομολογήσω τα ακούσια αμαρτήματά μου. Αν όμως εκείνος δεν ντρεπόταν, πολύ περισσότερο εμείς θα έπρεπε να πράττουμε το ίδιο.

Όταν, λοιπόν, αυτοί που σώθηκαν δι' αυτού τον έκαναν κύριο των λαφύρων, απέρριψε τα πάντα, μέχρι και κλωστή και λουρί υποδήματος. Ζʹ. Τέτοιος ήταν και ο μακάριος Ιώβ. Διότι, όπως λέει, «Η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε καθέναν που ερχόταν. Εγώ ήμουν οφθαλμός των τυφλών και πόδι των χωλών· εγώ ήμουν πατέρας των αδυνάτων· κανένας ξένος δεν διανυκτέρευε έξω· και οι αδύνατοι, αν ποτέ είχαν κάποια ανάγκη, δεν αποτύγχαναν, ούτε άφησα ποτέ αδύνατο να εξέλθει από τη θύρα μου με άδεια χέρια».

Ή ότι «δεν ψεύδομαι ενώπιον του Θεού»· διότι αυτό είναι ψεύδος, το να εξαρτάται κανείς με αυτόν τον τρόπο από τα ανθρώπινα πράγματα. «Και αν περιχαρής έγινα για την πτώση του εχθρού μου και αν είπα στην καρδιά μου: εύγε, εύγε, τότε ας ακούσει το αυτί μου την κατάρα μου, και ας γίνω περίγελος από τον λαό υποφέροντας δεινά». Με τα έργα του εκπλήρωνε εκείνο που λέει: «Εάν πέσει ο εχθρός σου, μην ευφρανθείς γι' αυτόν, και στην ολίσθησή του μην επαίρεσαι». Έπειτα και προς τους υπηρέτες πόσο ήπια συμπεριφερόταν· «Και αν πολλές φορές είπαν», λέει, «οι θεραπαινίδες μου: "ποιος θα μας έδινε να χορτάσουμε από τις σάρκες του;", επειδή εγώ ήμουν πάρα πολύ αγαθός». Διότι από αυτό φαίνεται όλη η επιείκεια, όταν προς τον υποταγμένο είναι κανείς φιλάνθρωπος και όχι βίαιος. «Αλλά έξω», λέει, «δεν διανυκτέρευε ο ξένος, και η θύρα μου ήταν ανοιχτή σε κάθε οδοιπόρο. Και αν, έχοντας αμαρτήσει εκουσίως, έκρυψα την αμαρτία μου· διότι δεν ντράπηκα το μεγάλο πλήθος του λαού μου, ώστε να μην την εξομολογηθώ ενώπιόν τους». Αυτό δείχνει πολλή φιλοσοφία. Βλέπεις ότι δεν απέβλεπε καθόλου στη δόξα ούτε ενεργούσε για να τον δουν οι υπόλοιποι; Διότι εκείνος που με τέτοιο τρόπο περιφρονεί τη δόξα τους, ώστε να εξαγγέλλει και τις εκούσιες αμαρτίες του —διότι τις ακούσιες και ο οποιοσδήποτε θα μπορούσε να τις ομολογήσει, εφόσον πρόκειται να τύχει συγγνώμης από τους ακροατές. «Διότι δεν ντράπηκα», λέει, «το μεγάλο πλήθος του λαού μου».

Δηλαδή των υφισταμένων, εκείνων που ήξεραν, εκείνων που γνώριζαν ακόμη και το ίδιο το είδος της αμαρτίας. Αυτό είναι αληθινή φιλοσοφία. Διότι λέει η Γραφή: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». «Για τα μεν καλά κατορθώματα, λοιπόν, δεν καθιστούσα κανέναν μάρτυρα, για τα αμαρτήματα όμως και τα σφάλματά μου ήθελα να είναι όλοι γνώστες». Αυτή είναι η μέγιστη φιλοσοφία, αυτός είναι ο κανόνας της αρετής: τα μεν κατορθώματα να τα κρύβουμε, τα δε αμαρτήματα να τα εκθέτουμε δημοσίως. Οι σημερινοί άνθρωποι, όμως, κάνουν το αντίθετο. 31,34β 〈Αν πάλι επέτρεψα〉, λέει, 〈σε αδύναμο να βγει από την πόρτα μου με άδειο κόρφο〉. Δεν είπε: «Έδωσα σε αυτόν που ήρθε», αλλά: «Δεν το επέτρεψα ούτε σε εκείνον που το ήθελε». Ασκούσε πίεση ακόμη και σε εκείνους που έρχονταν και ήθελαν να τον προσπεράσουν· διότι γνώριζε καλά το πράγμα, ότι δηλαδή αυτό αποτελεί πραγματικό πλούτο.

Και πρόσεξε, δεν λέει τι ακριβώς έδινε, αλλά ακόμη και σε αυτήν την ανάγκη αποκρύπτει τα κατορθώματα, περιορίζει τα εγκώμια. Δεν βγήκε, λέει, από την πόρτα μου με άδειο τον κόρφο. Εάν δεν είχα φοβηθεί το χέρι του Κυρίου. «Δεν τα έκανα αυτά έτσι απλά, αλλά αποβλέποντας στον Θεό, όχι επειδή ήμουν», λέει, «από τη φύση μου απλώς ελεήμων, αλλά εξαιτίας του φόβου του Θεού. Κανείς δεν μπορεί να πει, ότι αυτά μεν τα κατόρθωνα, ενώ ταυτόχρονα υπερηφανευόμουν και αποκτούσα θράσος, αλλά, όπως εκείνοι που έχουν επίγνωση των δικών τους αμαρτιών, έτσι πάντοτε φοβόμουν και έτρεμα τον Θεό». «Κάθε άδικο χρεωστικό έγγραφο το έσκισα. Δεν καυχιόμουν, αλλά έσκιζα το έγγραφο» —το δε «το έβαλα στους ώμους μου» υπαινίσσεται κάποιους που περηφανεύονται με τις συμφορές των άλλων— «και δεν τα επέστρεφα απλώς, αλλά πρώτα τα καθιστούσα ανίσχυρα σκίζοντάς τα. Κάθε», λέει, «άδικο συμβόλαιο το έσκισα». Εάν δε ποτέ η γη στέναξε εναντίον μου ή τα αυλάκια της έκλαψαν ομόφωνα. Και βέβαια ούτε στενάζει η γη ούτε κλαίει. Τι λέει λοιπόν; Όχι ότι εκείνη στενάζει πραγματικά, αλλά με την έννοια ότι στις αδικίες συναισθάνονται και τα άψυχα, όπως λέει και ο προφήτης: η γη εξεπλάγη και έφριξε. Και στενάζει η γη, όταν αδικούμε τους καρπούς της. 31,40c 〈Και έπαυσε〉, λέει, 〈ο Ιώβ τα λόγια,〉 32,1a 〈ησύχασαν δε και οι τρεις φίλοι του.〉 Ως προς αυτά, εκείνοι δεν είπαν τίποτε.

Για τα μεν κατορθώματα, λέει, κανέναν δεν καθιστούσα μάρτυρα, για τα παραπτώματα όμως ήθελα να είναι όλοι γνώστες· γι' αυτό δεν ντράπηκα το πλήθος της πόλης, ώστε να εξομολογηθώ ενώπιόν τους το δικό μου παράπτωμα. «Εάν δε άφησα και ανήμπορο να εξέλθει από τη θύρα μου με άδειο τον κόρφο· ποιος θα μου έδινε κάποιον για να με ακούσει;» Αυτό που λέει είναι το εξής: Εάν παρέβλεψα αυτόν που είχε ανάγκη, ας μην εισακούσει ούτε εμένα κανείς. Πρόσεξε δε, δεν είπε ότι «έδωσα σε αυτόν που ήρθε», αλλά, «δεν επέτρεψα να φύγει έτσι ούτε και αυτός που δεν ήθελε να λάβει».

Θέλεις να μάθεις και από αλλού ότι το να θυμάται κανείς τα αμαρτήματά του είναι μέγιστο κατόρθωμα; Άκουσε τον Ιώβ. Διότι, όπως ακριβώς σεμνυνόταν για τα άλλα του έργα, έτσι έπραττε και για την εξομολόγηση των αμαρτημάτων του, λέγοντας τα εξής: «Εάν, έχοντας αμαρτήσει εκουσίως, ντράπηκα το μεγάλο πλήθος του λαού μου ώστε να μην ομολογήσω τις αμαρτίες μου». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: ποτέ η συνάθροιση των συνδούλων μου δεν με έκανε να ντραπώ. Διότι ποιο είναι το όφελος από την άγνοια των ανθρώπων, όταν ο Κριτής γνωρίζει τα πάντα; Και ποια η βλάβη από το να γνωρίζουν αυτοί τα σφάλματά μας, όταν Εκείνος θέλει να μας απαλλάξει από την καταδίκη; Ακόμη κι αν όλοι με καταδικάζουν, αλλά ο Δικαστής με αθωώσει, καθόλου δεν με ενδιαφέρει η δική τους ψήφος· και αν όλοι με επαινέσουν και με θαυμάσουν, αλλά Εκείνος με καταδικάσει, πάλι δεν έχω κανένα όφελος από τη δική τους κρίση. Διότι παντού πρέπει να αποβλέπουμε σε Εκείνον, και να κάνουμε στα αμαρτήματα το ίδιο ακριβώς που κάνουμε στη δαπάνη των χρημάτων. Αμέσως μόλις σηκωθούμε από το κρεβάτι, προτού κατεβούμε στην αγορά ή ασχοληθούμε με κάποια ιδιωτική ή δημόσια υπόθεση, καλούμε τον υπηρέτη και του ζητούμε λογαριασμό για τα χρήματα που δαπανήθηκαν, προκειμένου να γνωρίζουμε τι ξοδεύτηκε άσκοπα και τι για τα αναγκαία, και πόσο έχει απομείνει· και εάν δούμε ότι αυτό που έχει απομείνει είναι λίγο, επινοούμε με κάθε τρόπο ευκαιρίες για έσοδα, ώστε να μην πεθάνουμε από την πείνα χωρίς να το καταλάβουμε. Αυτό λοιπόν ας πράττουμε και με τις δικές μας πράξεις.

Ο δίκαιος Ιώβ δεν ντρεπόταν να εξομολογηθεί μπροστά στο πλήθος, όπως το διακηρύσσει ο ίδιος: «Διότι δεν ντράπηκα την πολυκοσμία του πλήθους, ώστε να μην εξομολογηθώ ενώπιόν τους», και εσύ, αδελφέ μου, που είσαι αμαρτωλός και εξομολογείσαι μπροστά σε έναν μόνο άνθρωπο, γιατί να ντρέπεσαι;