Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 32:8

Με το ότι λέγει, «Και ενεφύσησε στο πρόσωπό του πνοή ζωής, και ο άνθρωπος έγινε ζωντανή ψυχή», δεν είναι φανερό ότι δήλωσε τη θεία ενέργεια του αγίου Πνεύματος; Αυτό κηρύχθηκε και μέσω των προφητών, όπως στο· «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου»· και· «Το Πνεύμα Κυρίου τους οδήγησε»· και· «Πνεύμα γνώσεως γέμισε τον Βεσελεήλ», τον αρχιτέκτονα της σκηνής· και· «Πνεύμα που παροξύνεται»· και «Πνεύμα σήκωσε τον Ηλία με άρμα, και ο Ελισσαίος ζήτησε διπλάσιο από αυτό»· και με αγαθό και ηγεμονικό Πνεύμα ο Δαβίδ οδηγούνταν και στηριζόταν. Προαναγγέλθηκε δε πρώτα από τον Ιωήλ, όταν λέγει· «Και στις έσχατες ημέρες θα εκχύσω από το Πνεύμα μου επάνω σε κάθε σάρκα», δηλαδή σε κάθε σάρκα που πίστεψε, «και επάνω στους υιούς σας και επάνω στις θυγατέρες σας», και τα εξής. Και· «Το θείο Πνεύμα που με έπλασε, και η πνοή του Παντοκράτορα που με διδάσκει». Και πάλι· «Θα αποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανανεώσεις το πρόσωπο της γης». Ομοίως, και με το ότι ο Θεός λέγει για τον Αδάμ, ότι «Ιδού, ο Αδάμ έγινε σαν ένας από εμάς», δηλώνει Πατέρα, Υιό και άγιο Πνεύμα. Πρόσθεσε δε και αυτό στον λογαριασμό σου, και δες εκείνο που ειπώθηκε για τον Θεό διά του νόμου, όταν λέγει· «Άκουε, Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου, Κύριος ένας είναι». Δεν είναι φανερό από αυτή την τριπλή λέξη ότι η αγία Τριάδα είναι ένας Θεός; Και ότι Πατέρας και Υιός και άγιο Πνεύμα είναι ένας Θεός, είναι φανερό και από όσα έχουμε ήδη πει και από όσα οφείλουμε ακόμη να πούμε. Και από εδώ πρόσεξε ακόμη. Εκείνον τον ονομάζουμε Υιό, για τον οποίο είπε ο προφήτης· «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί». Και σε ποιον αναφερόμαστε όταν λέμε άγιο Πνεύμα; «Και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους». Έτσι, λοιπόν, εμείς σεβόμαστε έναν Θεό μέσα στην Τριάδα. Πες λοιπόν εσύ, Ιουδαίε, προς ποιον λέγει η Γραφή σας· «Ο Κύριος είπε προς εμένα· Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα»; Και αν πει ότι ο ψαλμός μιλά για τον Σολομώντα, πες του· Και ποιο μέρος του κόσμου εξουσίασε ο Σολομών; Βέβαια ούτε το μισό, ούτε το τρίτο του κόσμου, αλλά μόνο την Ιουδαία. Και άκουσε με σύνεση, Ιουδαίε, και μάθε ότι ο ψαλμός μιλά για τον Χριστό και όχι για τον Σολομώντα. Διότι λέγει· «Ο Κύριος είπε προς εμένα· Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα· ζήτησε από εμένα, και θα σου δώσω τα έθνη για κληρονομία σου και για κατοχή σου τα πέρατα της γης· θα τους ποιμάνεις με σιδερένια ράβδο, σαν πήλινα σκεύη θα τους συντρίψεις». Πες μου λοιπόν τώρα, Ιουδαίε· είναι βέβαιο και ομολογημένο, όπως είπαμε, ότι ο Σολομών δεν κατείχε ούτε το μισό της γης ούτε το τρίτο, παρά μόνο τη γη της Ιουδαίας. Λοιπόν, πότε ο Σολομών κατείχε τα πέρατα της γης; Και πότε τους ποίμανε με σιδερένια ράβδο; Και πότε συνέτριψε τους εχθρούς του σαν σκεύη κεραμέως; Βέβαια, ποτέ.

Γʹ. Προοίμιο πριν από την πραγματεία. Αρχή των λόγων σου, Χριστέ, είναι η αλήθεια· ή μάλλον, εσύ ο ίδιος, ο Θεός Λόγος, η αληθινή Αλήθεια, αφού αληθινά είσαι γέννημα και αλήθεια της υπεραληθούς πατρικής Αλήθειας, και υπόσχεσαι στους εραστές της δικής σου αλήθειας να αποστείλεις το Πνεύμα της αληθείας, λέγοντας: «Ο δε Παράκλητος, τον οποίο θα σας στείλω στο όνομα του Πατρός μου, το Πνεύμα της αληθείας, εκείνος θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια, ώστε να μην είστε εσείς εκείνοι που μιλούν, αλλά το Πνεύμα της αληθείας που μιλά μέσα σας την αλήθεια». Διότι και όσοι θέλουν να αλιεύσουν και να φανερώσουν στους ανθρώπους τους φωτοφόρους και πολυτίμους μαργαρίτες από βυθούς αόρατους για τους ανθρώπους, γυμνώνοντας τον εαυτό τους από κάθε περίβλημα, γεμίζοντας το στόμα τους με λάδι και ελκύοντας από τον αέρα αρκετό πνεύμα στα ρουθούνια τους, έτσι παραδίδουν τον εαυτό τους στον φοβερό και σκοτεινό βυθό. Και το παράδειγμα αυτό, καθώς νομίζω, δείχνει ότι κάθε άνθρωπος που θέλει να διερευνήσει τα βάθη των πνευματικών υδάτων και των δογμάτων και να αλιεύσει από αυτά τους θείους και καθαρούς μαργαρίτες, πρέπει να είναι γυμνός από κάθε εμπαθές περίβλημα και να ελκύει και να έχει το Άγιο Πνεύμα στα ρουθούνια της ψυχής, κατά τον άγιο που λέγει: «Θείο Πνεύμα είναι εκείνο που υπάρχει στα ρουθούνια μου· και πνοή του Παντοκράτορος είναι αυτή που με διδάσκει», και: «Άνοιξα το στόμα μου και έλκυσα πνεύμα», το οποίο είναι το έλαιο της αγαλλιάσεως, ώστε να εκπληρώνεται σε αυτούς το θείο λόγιο που λέγει: «Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς προφέρει τα αγαθά», όπως ακριβώς και ο εμπαθής άνθρωπος από τον εμπαθή θησαυρό της καρδιάς προφέρει τα πονηρά. Διότι δεν είναι τόσο μεγάλος ο κίνδυνος για εκείνους που τολμούν να κατεβαίνουν στα βάθη των υδάτων, όσο για εκείνους που έχουν τα πάθη και επιχειρούν να διερευνήσουν τα βάθη των ιερών Γραφών· επειδή μόνο το Άγιο Πνεύμα, ως Θεός, δύναται να ερευνά τα βάθη του Θεού. Γι’ αυτό και κάποιος σοφός έλεγε ότι πρώτα πρέπει να καθαρίσει κανείς τον εαυτό του και έπειτα να συνομιλήσει με τον Καθαρό. Διότι, αν εκείνος που είχε μέσα του τον Χριστό να μιλά, και ανέβηκε έως τον τρίτο ουρανό, και έμαθε στον παράδεισο άρρητα ρήματα, και είπε ότι «Ζω όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», έγραφε στους Κορινθίους ότι «κατά μέρος μιλούμε και κατά μέρος γνωρίζουμε», ποιος είναι εκείνος που μπορεί να πει: «Μιλώ τελείως και γνωρίζω τελείως, και μάλιστα τα περί του ακαταλήπτου Θεού;» Αυτά ακριβώς πάλι ένας θεολόγος, μιλώντας διά του Αγίου Πνεύματος, έλεγε: «Όταν μιλώ για τον Θεό, φρίττω και στη γλώσσα και στην ακοή και στη διάνοια». Διότι το να μιλά κανείς για τον Θεό δεν είναι χωρίς κίνδυνο.

Μακεδ. Δείξε μου πιο ξεκάθαρα ότι το Άγιο Πνεύμα κτίζει. Ορθ. Για όποιον διαθέτει νου είναι βέβαια αρκετά και τα όσα προαναφέρθηκαν ως φανερή απόδειξη· επειδή όμως θέλεις να πειστείς και από το πλήθος των μαρτυριών, άκουσε τον Ιώβ που λέει: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε· και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει». Μακεδ. Ο Ελιού είναι αυτός που ομιλεί, και δεν είπε απλώς: «Αυτό που με εποίησε», αλλά λέει το εξής: «Καθαρή είναι η καρδιά μου στα λόγια της, και η σύνεση των χειλέων μου θα νοήσει καθαρά· το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε να νοήσω καθαρά».—«Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε», δηλαδή, αυτό που με έκανε να νοήσω καθαρά. Ορθ. Ομολογείς πάντως απολύτως ότι το Πνεύμα είναι θείο. Μακεδ. Μα δεν το είπε αυτό ο Ιώβ, αλλά ο Ελιού, τον οποίο κατέκρινε ο Θεός.

Εάν δε λέγει ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο ίδιος ο Ιώβ: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει ο Δαβίδ: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Ουαί, τέκνα αποστάτες, αυτά λέγει ο Κύριος: Λάβατε αποφάσεις όχι δι' εμού, και συνάψατε διαθήκες όχι διά του Πνεύματός μου»· πού είναι ο Υιός; Εάν δε λέγει: «Και θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του, και θα αναπαυθεί επ' αυτόν Πνεύμα σοφίας και συνέσεως, Πνεύμα βουλής και ισχύος, Πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας, και θα τον γεμίσει Πνεύμα φόβου Θεού»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Εάν δε λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για το οποίο με έχρισε, με απέστειλε να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση, και στους τυφλούς ανάβλεψη»· πώς να χωρίσω το Πνεύμα; Και όσα με φιλοπονία είναι δυνατόν να βρει κανείς τόσο από την Παλαιά Γραφή όσο και από την Καινή Διαθήκη περί του Πνεύματος και του Υιού και του Πατρός. Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· διότι ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα σου, και θα γεννήσεις υιό.

Ο Ματθαίος: Κάθε αμαρτία και βλασφημία θα συγχωρεθεί στους ανθρώπους, η βλασφημία όμως κατά του Πνεύματος δεν θα συγχωρεθεί. Ο Ιώβ: Θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε, και πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει. Στο Ψαλτήρι: Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης.

Για το Πνεύμα δε, ο ίδιος ο Δαβίδ λέει: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα κτισθούν.» Και πάλι: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους.» Και ο Ιώβ: «Πνεύμα θεϊκό είναι αυτό που με έπλασε, και πνοή του Παντοκράτορα αυτή που με διδάσκει.» Όμως, ένα Πνεύμα που αποστέλλεται, και δημιουργεί, και στερεώνει, και συγκρατεί, δεν είναι μια αναπνοή που διαλύεται, όπως ακριβώς ούτε το στόμα του Θεού είναι σωματικό μέλος· διότι και τα δύο πρέπει να γίνονται κατανοητά θεοπρεπώς.

ΙΔ΄. Αυτό το Πνεύμα συνδημιουργεί με τον Υιό και την κτίση και την ανάσταση. Και ας σε πείσει το: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με εποίησε, και πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει»· και πάλι: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου, και θα δημιουργηθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης».

ΚΒʹ. Περί του Αγίου Πνεύματος. Ο Ησαΐας: «Και τώρα ο Κύριος απέστειλε εμένα, και το Πνεύμα του.» Από την Έξοδο: «Και είπε στον Μωυσή: Ανέβασέ μου εβδομήντα πρεσβυτέρους, και θα λάβω από το Πνεύμα που είναι επάνω σου, και θα το εκχέω σε αυτούς, και θα σε συνδράμω.» Ο Δαβίδ: «Καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ, και Πνεύμα ευθές εγκαίνισε στα έγκατά μου, και το Πνεύμα σου το Άγιο μην το αφαιρέσεις από εμένα, και με Πνεύμα ηγεμονικό στήριξέ με.» Και πάλι: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου;» Ο Ιώβ: «Πνεύμα θείο είναι αυτό που με δημιούργησε.» Και πάλι: «Υπάρχει πνεύμα στους θνητούς, και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει.» Και πάλι: «Ζει ο Κύριος, ο οποίος έτσι με έκρινε, και ο Παντοκράτορας, ο οποίος πίκρανε την ψυχή μου. Θείο δε Πνεύμα είναι αυτό που παραμένει στα ρουθούνια μου.» Ο Ζαχαρίας: «Εγώ είμαι ανάμεσά σας, και το Πνεύμα μου στέκεται στο μέσο σας.» Ο Σολομών: «Το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη.» Ο Ησαΐας: «Παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα, και στράφηκε εναντίον τους με έχθρα. — Ο οίκος του Ιακώβ παρόξυνε το Πνεύμα του Κυρίου.» Ο Ιωήλ: «Και θα συμβεί κατά τις έσχατες ημέρες, θα εκχέω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα», δηλαδή σε αυτήν που πιστεύει, «και στους γιους σας, και στις θυγατέρες σας», και τα εξής. Ο Ησαΐας: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, για τον λόγο αυτό με έχρισε», και, «Θα αναπαυθούν επάνω του επτά πνεύματα.» Και, «Κατέβηκε το Πνεύμα του Κυρίου και τους οδήγησε.»

Και σε εσάς όμως αρμόζει να μην περιφρονείτε την ηλικία του επισκόπου, αλλά σύμφωνα με το θέλημα του Θεού Πατέρα να του αποδίδετε κάθε σεβασμό, όπως ακριβώς διαπίστωσα ότι και οι άγιοι πρεσβύτεροι δεν αποβλέπουν στη φαινομενική νεότητα, αλλά στη φρόνηση κατά Θεόν. Διότι δεν είναι απαραίτητα σοφοί οι πολυχρόνιοι, ούτε γνωρίζουν τη σύνεση μόνο οι γέροντες, αλλά υπάρχει πνεύμα στους θνητούς.

Παρατήρησε όμως τη σύνεσή του, πώς παρενέβη αμέσως από την αρχή, πώς τηρεί την πρέπουσα τάξη. 32,6a ΠΑΙΡΝΟΝΤΑΣ ΔΕ ΤΟΝ ΛΟΓΟ Ο ΕΛΙΟΥΣ, Ο ΓΙΟΣ ΤΟΥ ΒΑΡΑΧΙΗΛ, Ο ΑΠΟΓΟΝΟΣ ΤΟΥ ΒΟΥΖΙ, ΛΕΕΙ: 32,6b 〈εγώ μεν είμαι νεότερος στην ηλικία, ενώ εσείς είστε μεγαλύτεροι.〉 6c 〈Γι' αυτό σιώπησα από φόβο〉 6d 〈να σας ανακοινώσω τη δική μου γνώση.〉 Για να μην πει κάποιος: «Και για ποιον λόγο δεν αγωνίστηκες μαζί μας υπέρ του Θεού από την αρχή;», κατέφυγε ως δικαιολογία στην ηλικία του και λέει: «Περίμενα να λεχθεί από εσάς κάτι το σπουδαίο και θαυμαστό». Πρόσεξε πόσο απαλλαγμένος από κενοδοξία ήταν, πώς παραχωρούσε τα πρωτεία σε εκείνους, πώς έδειξε ότι ούτε και τώρα θα μιλούσε, αν εκείνοι δεν τον έφερναν σε αυτή την ανάγκη. 32,7a 〈Είπα, λοιπόν,〉 λέει, 〈ότι: δεν είναι ο χρόνος αυτός που ομιλεί,〉 7b 〈και στα πολλά χρόνια δεν γνωρίζουν τη σοφία;〉 32,8a 〈Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα, παρά υπάρχει πνεύμα στους θνητούς,〉 8b 〈και η πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει.〉 Και από τα δύο συμπεραίνουμε τη σύνεσή του, τόσο από τη σιωπή του όσο και από την ομιλία του. Διότι ούτε βιάστηκε να πει κάτι από αυτά προτού έρθει η κατάλληλη στιγμή, ούτε σιώπησε όταν ο καιρός τον καλούσε να μιλήσει. Έπειτα διατυπώνει και έναν δίκαιο συλλογισμό: 32,9a 〈Διότι δεν είναι οι πολυχρόνιοι σοφοί〉 9b 〈ούτε οι γέροντες γνωρίζουν το δίκαιο.〉 «Διότι δεν είναι κατ' ανάγκην», λέει, «μόνο οι γέροντες σοφοί, αλλά είναι δυνατόν να ακούσει κανείς κάτι το σπουδαίο και από τη νεότητα».

Και πρόσεξε, αυτός ο τελευταίος λέει πολλά από όσα πρόκειται να πει ο Θεός, ώστε ο Θεός να δικαιωθεί περισσότερο, όταν ακούσει και από τον ομόδουλό του τα ίδια ακριβώς πράγματα, τα οποία αργότερα θα ακούσει από τον Δεσπότη. Αυτό κάνουμε και εμείς στους υπηρέτες: όταν τους κατηγορούν οι σύνδουλοί τους, τότε κυρίως επιτιθέμεθα και εμείς. Διότι δεν μπορεί να τους κατηγορήσει ότι το κάνουν αυτό άδικα. 33,4a «Το θείο πνεύμα είναι αυτό που με έπλασε», 4b «και η πνοή», λέει, «του Παντοκράτορος είναι αυτή που με διδάσκει». 33,5a «Εάν μπορέσεις, δώσε μου απάντηση σε αυτά», 5b «υπόμεινε και στάσου εσύ απέναντί μου, και εγώ απέναντί σου». 33,6a «Από πηλό έχεις πλαστεί εσύ, όπως και εγώ», 6b «από τον ίδιο πηλό έχουμε κατασκευαστεί». Επειδή έλεγε: «εάν βέβαια υπήρχε κριτής» και ότι «άνθρωπος είμαι», [του απαντά:] «Ιδού, εγώ είμαι όμοιός σου, από τον ίδιο πηλό», λέει, «είμαστε πλασμένοι». 33,7a «Ο φόβος μου δεν θα σε ταράξει», 7b «ούτε το χέρι μου θα πέσει βαρύ επάνω σου»· πράγματα τα οποία εκείνος έλεγε για τον Θεό. 33,8a «Όμως, είπες στα αυτιά μου», 8b «και τη φωνή των λόγων σου την άκουσα», 33,9a «διότι λες ότι: καθαρός είμαι, δεν αμάρτησα με τα έργα μου», 9b «και άμεμπτος είμαι· διότι δεν παρανόμησα», 33,10a «αλλά βρήκε αφορμή κατηγορίας εναντίον μου». Επειδή έλεγε για τον Θεό: "δεν θα με εισακούσει", «αυτό είναι που του προσάπτεις», λέει, «ότι δεν εισάκουσε τη δίκαιη υπόθεσή σου. Από πού είναι φανερό, πες μου, ότι δεν εισάκουσε; Επειδή κολάζει και τιμωρεί;»

Τα περί του Ελιούζ, του υιού του Βαραχιήλ του Βουζίτου· πώς οργίστηκε με τον Ιώβ, επειδή ανακήρυξε τον εαυτό του δίκαιο ενώπιον του Κυρίου. Λαμβάνοντας τον λόγο ο Ελιούζ, ο υιός του Βαραχιήλ του Βουζίτη, είπε: Είμαι νεότερος στην ηλικία· γι' αυτό παρέμεινα σιωπηλός, επειδή φοβήθηκα να σας αναγγείλω τη γνώση μου. Αφού σηκώθηκε ο Ελιούζ, με αναίδεια καταφέρεται εναντίον του Ιώβ, μετά τη σιωπή των τριών ανδρών: Πάλι θα μιλήσω· διότι είμαι γεμάτος από λόγια. Είπε δε ο Ελιούζ προς τον Ιώβ: Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε, και η πνοή του Παντοκράτορος είναι αυτή που με διδάσκει. Εάν μπορείς, δώσε μου απάντηση. Ώστε να αποστρέψει τον άνθρωπο από την αδικία.

Εγώ όμως έχω διδαχθεί να θεωρώ αυτό και Θεό και ενυπόστατο, όπως τον Πατέρα και τον Υιό, και αχώριστο ως προς τη φύση, και δι' αυτού έχω αναγεννηθεί άνωθεν και έχω αξιωθεί της υιοθεσίας, και δι' αυτού πάλι έχω εξιλεωθεί για «τα παραπτώματα», είμαι πεπεισμένος και πιστεύω ότι καθαίρομαι από αυτό μιλώντας γι' αυτό και φωτίζομαι, και με τις άνωθεν μαρτυρίες γι' αυτό σπεύδω να αποστομώσω τους αλλοτριόφρονες και όσους δεν θεωρούν Θεό τον θείο Παράκλητο. Και ιδού, φέρνω στο μέσο ως προοίμιο μια μαρτυρία από το ιερό βιβλίο του Ιώβ: «πνεύμα», λέει, «θείο είναι αυτό που με εποίησε, και πνοή του Παντοκράτορα είναι αυτή που με διδάσκει».

Και ποιος, λοιπόν, από όσους σκέφτονται ορθά και μετέχουν έστω και λίγο του Πνεύματος, θα αμφέβαλλε ότι το Πνεύμα είναι Θεός, ίσο και ομοφυές με τον Πατέρα και τον Υιό, ακούγοντας γι' αυτό ότι είναι θείο, ότι είναι δημιουργικό, ότι είναι πνοή Θεού και ότι είναι διδακτικό; «Πνεύμα», λέει, «θείο είναι αυτό που με δημιούργησε, και πνοή του Παντοκράτορα αυτή που με διδάσκει». Και ότι είναι «πνεύμα αληθείας», ότι είναι Παράκλητος· και ότι «εκπορεύεται από τον Πατέρα», ότι ως «άγιο Πνεύμα παιδείας θα αποφύγει τον δόλο» και, ως υπέρσοφο, «απομακρύνεται από ασύνετους λογισμούς»· και ότι είναι «φιλάνθρωπο» και ελέγχει τον «βλάσφημο από τα χείλη του» και είναι «μάρτυρας των νεφρών και των χειλέων και αληθινός επίσκοπος»· και ότι «πνεύμα άγιο έχει γεμίσει την οικουμένη»· και ότι «συγκρατεί τα πάντα και έχει γνώση κάθε φωνής»· και ότι είναι «πνεύμα νοερό, άγιο, απαύγασμα του αιώνιου φωτός και εικόνα της αγαθότητας» του Θεού, «μονογενές, πολυμερές, λεπτό, ευκίνητο» και τα εξής· και ότι ήλθε «από τα ύψιστα και» διόρθωσε «τους δρόμους των ανθρώπων επί της γης»· και ότι το πνεύμα «του στόματός του είναι όλη η δύναμή του»· και ότι το πνεύμα είναι ηγεμονικό, αγαθό, καθαρτικό και «πνεύμα σοφίας και συνέσεως και βουλής και ισχύος» και τα εξής· και ότι εκχέεται σε όσους είναι άξιοί του.