Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 38:14

Αλλά ίσως θα πεις το εξής: Ναι, σωστά τα λες· παραλείπω, λοιπόν, την ανάγκη να εξετάζω πώς εγείρονται οι νεκροί· είναι ωστόσο αναγκαίο να γνωρίζω με ποιο σώμα έρχονται· άραγε αυτό το επίγειο σώμα που υπόκειται στη φθορά θα αναβιώσει, ή κάποιο άλλο εκτός από αυτό αλλά προερχόμενο από αυτό; Θα απαντούσα εγώ ευθύς ως προς αυτό, ότι ο ορθός λόγος της πίστεως μας οδηγεί στο να δεχθούμε την ανάσταση σε αυτήν εδώ τη σάρκα· διότι έτσι αναστήθηκε ο Χριστός, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, η απαρχή των κεκοιμημένων· επειδή όμως σε κάποιους δεν αρέσει καθόλου αυτό το δόγμα, ελάτε, αφού παραθέσουμε το επιχείρημα που θεωρούν ότι ευσταθεί, να πούμε τα κατάλληλα. (Έπειτα, αφού παραθέτει τις μυθολογίες εκείνων που υποστηρίζουν την προΰπαρξη των ψυχών, λέει:) Τότε πώς σεμνύνεται ο Θεός για την κατασκευή του ανθρώπου; Διότι λέει κάπου προς τον μακάριο Ιώβ: «Μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το έθεσες πάνω στη γη προικισμένο με ομιλία;» Διότι νομίζω ότι ξεπερνά κάθε θαύμα το να δημιουργηθεί έλλογο ον από τη γη· πώς, εξάλλου, ευθύς μόλις δημιουργήθηκε ο άνθρωπος και πλάστηκε από τη γη, τον ευλόγησε ο Δημιουργός λέγοντας: «Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τη γη;» (

Αλλά η αξία της ανθρώπινης φύσης δεν περιορίζεται σε αυτά, αλλά υπάρχει μέσα μας ένα ακόμη μεγαλύτερο δώρο και χάρισμα της δημιουργικής τέχνης του Θεού. Διότι έχουμε δημιουργηθεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, και έχουμε πλουτίσει από το αποτύπωμα της δικής Του δόξας, το οποίο αστράφτει νοητά στις ψυχές μας, αν και κατά τη σάρκα είμαστε χώμα και προερχόμαστε από το χώμα. Επομένως, ο άνθρωπος δεν είναι ένα ευκαταφρόνητο, αλλά μάλλον ένα αξιοθαύμαστο ζωντανό ον πάνω στη γη· και γι' αυτό ο Θεός σεμνύνεται για αυτόν. Έτσι λοιπόν είπε προς τον πολυπαθέστατο Ιώβ, καθιστώντας ολοφάνερα τα δικά Του μεγαλουργήματα: «Μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το τοποθέτησες πάνω στη γη με την ικανότητα της ομιλίας;» Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Κύριε, τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι;» Έπειτα εξηγεί το μεγαλείο της ανθρώπινης φύσης λέγοντας: «Τον έκανες για λίγο κατώτερο από τους αγγέλους· με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες, και τον κατέστησες άρχοντα στα έργα των χεριών σου. Τα πάντα υπέταξας κάτω από τα πόδια του.» Ο πάνσοφος Παύλος βέβαια εφάρμοσε μερικούς από τους προαναφερθέντες στίχους στον Χριστό. Θα μπορούσαν όμως να ειπωθούν, όχι αταίριαστα, και για κάθε άνθρωπο όμοιο με εμάς· διότι τίποτα σε αυτούς δεν είναι ψευδές. <Μήπως εκείνος που οργώνει θα οργώνει τη γη όλη την ημέρα; Μήπως θα πει ο πηλός στον κεραμέα: Τι κάνεις, γιατί δεν εργάζεσαι και δεν έχεις χέρια; Ή εκείνος που λέει στον πατέρα: Τι θα γεννήσεις;>

Και αυτό μυστικά το έλεγε ο Ιώβ: Εκείνος που άπλωσε μόνος τον ουρανό και περπατά πάνω στη θάλασσα σαν σε έδαφος· φανερώνοντας σε εκείνους που κατανοούν, ότι αυτός που κατά την παρουσία του περπάτησε πάνω στη θάλασσα, αυτός ήταν πριν από αυτό ο δημιουργός των ουρανών. Και πάλι ο Κύριος λέει: Μήπως εσύ πήρες χώμα ως πηλό και έπλασες έμβιο ον; [και το τοποθέτησες πάνω στη γη προικισμένο με λόγο;] Έπειτα στη συνέχεια: Ανοίγουν άραγε για σένα από φόβο οι πύλες του θανάτου; [και οι θυρωροί του Άδη βλέποντάς σε έφριξαν;] δηλώνοντας ότι αυτός που κατέβηκε στον Άδη από φιλανθρωπία, αυτός εξ αρχής κατασκεύασε τον άνθρωπο από πηλό.

Ψ. Από τον Ιώβ. Η΄. Ο Κύριος, κατά τον χρηματισμό Του προς τον Ιώβ, διεξερχόμενος τα έργα της δικής Του πρόνοιας και οικονομίας, λέει: Μήπως εσύ πήρες χώμα και πηλό και έπλασες ζωντανό ον, και του έδωσες την ικανότητα του λόγου πάνω στη γη; Αφαίρεσες δε από τους ασεβείς το φως, και συνέτριψες τους βραχίονες των υπερηφάνων;

Στον μεν Αβραάμ, λοιπόν, όταν εμφανίστηκε δίπλα στη δρυ με ανθρώπινη μορφή, παρουσίασε τον εαυτό του με σχήμα γαλήνιο και ειρηνικό, προαναγγέλλοντας από τότε τη σωτήρια παρουσία του στους ανθρώπους. Στον Ιακώβ, επειδή ως ασκητής και αγωνιστής επρόκειτο να παλέψει ενάντια σε εχθρούς και να αγωνιστεί, εμφανίστηκε σαν άνθρωπος. Στον Μωυσή δε και στον λαό προηγούνταν με μορφή νεφέλης και φωτιάς, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ταυτόχρονα φοβερό και επισκιασμένο. Και επειδή ο διάδοχος του Μωυσή, ο Ιησούς, επρόκειτο να παραταχθεί απέναντι σε εχθρούς, τους παλαιούς κατοίκους της γης των Παλαιστινίων, έθνη αλλόφυλα και ασεβέστατα, εύλογα εμφανίζεται με ρομφαία γυμνωμένη και ακονισμένη εναντίον των εχθρών, δείχνοντας σχεδόν με την όψη του ότι επρόκειτο ο ίδιος με αόρατη ρομφαία και με ένθεη δύναμη να καταδιώξει τους ασεβείς, συστρατευόμενος και συναγωνιζόμενος με τους δικούς του. Γι' αυτό και στην κατάλληλη στιγμή ανακήρυξε τον εαυτό του «Αρχιστράτηγο του Κυρίου». 〈Από τον Ιώβ〉. «Είπε δε ο Κύριος στον Ιώβ μέσα από θύελλα και νεφέλες: Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη; Ανάγγειλέ μου, αν έχεις σύνεση. Ποιος έθεσε τα μέτρα της, αν το γνωρίζεις;» Και στη συνέχεια: «Όταν γεννήθηκαν», λέει, «τα άστρα, με δοξολόγησαν με δυνατή φωνή όλοι οι άγγελοί μου· έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες», και στη συνέχεια: «Ή μήπως επί των ημερών σου διέταξα το πρωινό φως, και ο εωσφόρος αντίκρισε τη δική του τάξη;» Και πάλι: «Ή μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το έθεσες πάνω στη γη προικισμένο με λαλιά;»

Γι’ αυτό και ο κορυφαίος των ποιητών είπε: Τίποτε πιο αδύναμο από τον άνθρωπο δεν τρέφει η γη. Και ότι πρόκειται για θεϊκό δώρο, άκουσε τον Δημιουργό να λέει στον Ιώβ: «Μήπως εσύ πήρες χώμα από τη γη, έπλασες έμψυχο ον και το κατέστησες ομιλούν επάνω στη γη;» Διότι η λέξη «ομιλούν», μολονότι ορισμένοι νομίζουν ότι σημαίνει «περιβόητο», δηλώνει μάλλον το λογικό ον, το οποίο αναγνωρίζεται από την ικανότητά του να μιλά. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να είναι περιβόητο, αφού δεν υπήρχαν εκείνοι που θα το διακήρυτταν με τον λόγο; Και ο Παύλος όρισε ως κορυφαίο από τα ουράνια χαρίσματα τον λόγο της σοφίας.

Έπειτα, το μεγαλύτερο από όλα: 38,14a «Μήπως εσύ πήρες πηλό και έπλασες ζωντανό ον» 14b «και το τοποθέτησες στη γη προικισμένο με την ικανότητα του λόγου;» Από αυτό είναι φανερό ότι τα άλλα δημιουργήματα δεν το είχαν αυτό· διότι διαφορετικά δεν θα το απέδιδε ως εξαιρετικό γνώρισμα στον άνθρωπο. Από την ψυχή «έχει» τέτοια εύρυθμη και εναρμόνια φωνή. Βλέπεις ότι ούτε στα άστρα ούτε στα άλλα όντα δεν αναγνωρίζει κάτι τέτοιο; Έπειτα λέει: 38,15a «Αφαίρεσες δε από τους ασεβείς το φως» 15b «και συνέτριψες τον βραχίονα των υπερηφάνων;» 38,16a «Ήλθες δε», λέει, «στην πηγή της θάλασσας;» Πάλι μετέφερε τον λόγο στη θάλασσα, όχι επειδή η θάλασσα έχει πηγή, αλλά επειδή δεν στερεύει ποτέ, σαν να έχει πηγή. Έπειτα αναφέρει το απέραντό της: 38,16b «Περπάτησες δε», λέει, «στα ίχνη της αβύσσου;» «Δεν λέω μόνο ότι δεν μπορείς να κάνεις τίποτα από όσα έκανα, αλλά ούτε καν γνωρίζεις πώς έγιναν, ούτε μπορείς να τα γνωρίσεις ούτε να τα κατανοήσεις με ακρίβεια». Μέσα από αυτά του διδάσκει την απόσταση μεταξύ αυτού και Εκείνου. 38,17a «Ανοίγουν δε από φόβο μπροστά σου οι πύλες του θανάτου;» Αυτά είναι τα αόρατα, και από τα ορατά γίνονται και εκείνα φανερά.

Μέσα από αυτό, λοιπόν, καταδεικνύει το ασφαλές· ενώ μέσα από το αμέσως επόμενο, το εύκολο. Διότι προσθέτει: «Για να αποτινάξεις τους ασεβείς από αυτήν». Ομιλεί για τους ληστές, τους τυμβωρύχους και όλους τους άλλους, οι οποίοι χρησιμοποιούν τη νύχτα για τη δική τους πονηρία. Διότι αυτοί, όταν ανατείλει το φως, δεν δρουν πλέον απροκάλυπτα πάνω στη γη, αλλά αποτινάσσονται από αυτήν και συστέλλονται· διότι μισούν το φως, επειδή τους ελέγχει. «Ή μήπως εσύ, αφού πήρες γη ως πηλό, έπλασες ζωντανό ον και το έθεσες ομιλούν πάνω στη γη;» Του Ολυμπιοδώρου, του Σεβήρου και του Χρυσοστόμου.

Αφού εμφανίστηκε ο Θεός, δικαιώνει τον Ιώβ και, διδάσκοντας το μυστήριο του Χριστού, είπε προς τον Ιώβ: Ποιος είναι αυτός που κρύβει τη βουλή μου και συγκρατεί τα λόγια μέσα στην καρδιά του; Διάλογος του Κυρίου, ότι: Έφραξα τη θάλασσα με πύλες. Και της είπα: Μέχρι αυτό το σημείο θα έρθεις και δεν θα το υπερβείς, αλλά μέσα σε σένα θα παραμένουν τα κύματά σου. Λόγος του Κυρίου, ότι: Εσύ, παίρνοντας πηλό, έπλασες ζωντανό ον; Ανοίγουν για σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου; Και οι φύλακες του άδη, βλέποντάς σε, έφριξαν;

«Και της είπα: μέχρις εδώ θα έλθεις και δεν θα προχωρήσεις περαιτέρω, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»· άραγε γνωρίζεις πότε τα πρόσταξα αυτά; «Μήπως επί των ημερών σου όρισα το πρωινό φως» (και όχι μάλλον στον μονογενή μου Υιό, τον οποίο όσοι πιστεύουν σε αυτόν θα βρουν έτοιμο ως αυγή), «και ο εωσφόρος γνώρισε την τάξη του, ώστε να πιάσει τα πέρατα της γης και να αποτινάξει από αυτήν τους ασεβείς;» Ο εωσφόρος, λέει, το άψυχο κτίσμα που στερείται λογικής, γνωρίζει τη δική του τάξη και ούτε υπερβαίνει ούτε μειώνει την τάξη του· ο άνθρωπος όμως, το έμψυχο, λογικό και σοφότατο κτίσμα, πότε φαντάζεται πράγματα κατώτερα της αξίας της φύσης του, και πότε ανώτερα. Και κατώτερα μεν, όταν περιφρονεί τους θείους νόμους και διάγει κτηνώδη βίο με πονηρά έργα· ανώτερα δε, όταν φαντάζεται άκαιρα ότι είναι ομοούσιος και ίσος με τον Πλάστη και Κτίστη του. Εκείνος όμως που γνωρίζει τη δική του φύση και τάξη, όπως ο προαναφερθείς εωσφόρος, γνωρίζει να πιάνει και αυτός τα πέρατα της γης της καρδιάς του και να αποτινάσσει από αυτήν τους ασεβείς λογισμούς «και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού». «Μήπως εσύ πήρες πηλό και έπλασες ζωντανό ον και του έδωσες λαλιά πάνω στη γη;»