Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 38:2

Ακόμη και αν κανένας δεν γνωρίζει, ο Θεός δεν θα αγνοήσει επειδή ποτέ δεν συγκαταλέγεται στα δημιουργήματα, για τα οποία θα μπορούσε εύλογα να αναφερθεί η λέξη «ουδείς». Αλλά ως ευρισκόμενος έξω από όλα και έχοντας τα πάντα κάτω από τα πόδια Του, θα γνωρίζει. Αυτό θα το μαρτυρήσει και ο Παύλος, λέγοντας: «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα, και εισχωρεί μέχρι το σημείο διαχωρισμού ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τους διαλογισμούς και τις έννοιες της καρδιάς. Και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια του». Διότι, ως Εκείνος που «φύτεψε το αυτί», ακούει τα πάντα, και ως Εκείνος που «έπλασε το μάτι, κατανοεί». Και βέβαια, εισάγεται να λέει στο βιβλίο του Ιώβ: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του, και συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, νομίζοντας ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» Για να επιγνώσουμε, λοιπόν, ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, ο Ευαγγελιστής αναφέρει αναγκαστικά: «Ότι δεν είχε ανάγκη να μαρτυρήσει κανείς για τον άνθρωπο, διότι ο ίδιος γνώριζε τι υπήρχε μέσα στον άνθρωπο». <Υπήρχε δε κάποιος άνθρωπος από τους Φαρισαίους, που ονομαζόταν Νικόδημος, άρχοντας των Ιουδαίων.>

Είναι συνήθεια του Σωτήρα Χριστού να μην απαντά μόνο στα λόγια που εκφωνούνται, όταν τον πλησιάζουν κάποιοι, αλλά, επειδή ακριβώς βλέπει και τα νεφρά και τις καρδιές, να δίνει απαντήσεις και μόνο στους εσωτερικούς λογισμούς· «διότι τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα ενώπιόν του, και δεν υπάρχει κτίση αφανής μπροστά του»· γι' αυτόν τον λόγο λέει και προς έναν από τους αγίους: «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει τη βουλή του, και κρατάει τα λόγια στην καρδιά του, νομίζοντας ότι μπορεί να τα κρύψει από εμένα;». Επειδή λοιπόν το ανόσιο πλήθος των Φαρισαίων ρωτούσε κακόβουλα, όπως αναφέραμε προηγουμένως, αν είναι και αυτοί τυφλοί, με σκοπό, αν πει την αλήθεια για το τι είναι, δηλαδή τυφλοί, να τον καταδικάσουν πάλι με την κατηγορία ότι λοιδορεί τους ηγέτες και ότι κακολογεί αυτούς που έλαχε να άρχουν των λαών· διότι για το αξίωμά τους αυτό περηφανεύονταν υπερβολικά· αναγκαστικά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αντιμετωπίζοντας και πάλι αυτή την κρυφή τους σκέψη, εισάγει ωφέλιμα την παραβολή, υποδηλώνοντας κάπως αμυδρά και με τρόπο αινιγματικό ότι δεν πρόκειται να έχουν την ηγεσία σταθερά από πλεονεξία, ούτε θα τους μείνει μόνιμο το αξίωμα, από τη στιγμή που εξαιτίας της αλαζονείας τους υβρίζουν τον Θεό που τους το έδωσε· διδάσκει, μάλιστα, ότι αυτό θα ανήκει μόνο σε εκείνους που μέσω αυτού προσκαλούνται στην ηγεσία των λαών. Γι' αυτό τον λόγο αναφέρει ότι ο ίδιος είναι η θύρα, η οποία, με τη δική του βουλή, εισάγει στην ηγεσία των λογικών ποιμνίων αυτόν που είναι συνετός και φιλόθεος.

Πρόσεξε δε πώς, σχετικά με το πάθος και την ανάσταση, είπε «Λίγο ακόμη και δεν θα με βλέπετε, και πάλι λίγο και θα με δείτε»· προσθέτοντας δε «Ότι πηγαίνω προς τον Πατέρα», αποσιωπά το υπόλοιπο. Διότι δεν φανέρωσε πόσο χρόνο θα παραμείνει εκεί, ούτε πότε τυχόν θα επανέλθει, και για ποια αιτία; Διότι δεν είναι δικό μας έργο το «να γνωρίζουμε χρόνους ή καιρούς, τους οποίους ο Πατέρας έθεσε στη δική του εξουσία», σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. <Είπαν, λοιπόν, μερικοί από τους μαθητές του μεταξύ τους: Τι είναι αυτό που μας λέει, «λίγο και δεν θα με βλέπετε, και πάλι λίγο και θα με δείτε»; και ότι «εγώ πηγαίνω προς τον Πατέρα»; Έλεγαν, λοιπόν: Τι είναι αυτό που λέει, το «λίγο»; Δεν ξέρουμε τι λέει.> Επειδή δεν είχαν κατανοήσει ακόμη τα λεγόμενα, οι θεσπέσιοι μαθητές συζητούν μεταξύ τους, και αμφιβάλλουν για το τι θα μπορούσε να τους σημαίνει το «Λίγο ακόμη και λίγο», και το «Δεν θα με βλέπετε»· τους προλαβαίνει όμως ο Χριστός ενώ προθυμοποιούνται να ρωτήσουν, αποδεικνύοντας πάλι πολύ επίκαιρα, ότι γνωρίζει τις καρδιές ως Θεός και ότι γνωρίζει καλά αυτό που στριφογυρίζει στο νου και παραμένει κρυμμένο στο βάθος της καρδιάς, σαν να έχει ήδη ειπωθεί με τη γλώσσα. Διότι τι θα μπορούσε να διαφύγει καθόλου την προσοχή Εκείνου μπροστά στον οποίο τα πάντα είναι γυμνά; Γι' αυτό και λέει προς κάποιον από τους αγίους: «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει σχέδιο, και κρατάει λόγια μέσα στην καρδιά του, και νομίζει ότι μπορεί να τα κρύψει από εμένα;»

Κατάλαβαν, λέει, ότι προς αυτούς είπε την παραβολή αυτή. Καίτοι πώς δεν θα έπρεπε μάλλον, έχοντας μάθει αυτό που επρόκειτο να συμβεί, να μείνουν μακριά από το κακό και να τιμήσουν με πίστη Αυτόν που δικαιώνει τον ασεβή, και που διασώζει με ανεξίκακη χάρη εκείνους που έχουν παγιδευτεί στις αμαρτίες; Αλλά μη υπολογίζοντας τίποτα από αυτά, συλλέγουν αφορμές για συκοφαντία εναντίον του. <Και αφού τον παρακολούθησαν, έστειλαν εγκάθετους, οι οποίοι υποκρίνονταν ότι είναι δίκαιοι, κ.τ.λ.> (A f. 264, C f. 149 b, D f. 67) Έβαλαν κάποιους που έδιναν την εντύπωση της επιείκειας, αλλά ήταν πονηροί στους τρόπους· έχοντας ξεχάσει τον Θεό που έχει πει: «Ποιος είναι αυτός που αποκρύπτει από εμένα τις βουλές του, και κρατώντας τα λόγια στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να μου τα κρύψει;», πλησιάζοντας τον Σωτήρα των πάντων Χριστό σαν να ήταν κοινός άνθρωπος. Αλλά θα ήταν καλύτερο να κατανοήσουν ότι, ενώ ο Θεός Λόγος έγινε όμοιος με εμάς, από τα υπερβαίνοντα τη λογική θεία σημεία και από τη θεοπρεπή δόξα του αποδεικνυόταν ότι δεν ήταν μόνο άνθρωπος, αλλά και Θεός. Τι ακριβώς, λοιπόν, λένε; <Και τον ρώτησαν, λέγοντας: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι ορθά μιλάς και διδάσκεις, κ.τ.λ.> (A f. 264 b, C f. 149 b) Διότι ο Θεός ήθελε μεν να είναι ο Ισραήλ ελεύθερος από ανθρώπινη δυναστεία· επειδή όμως καταπάτησαν τους θείους νόμους, περιήλθαν υπό την εξουσία των Ρωμαίων, οι οποίοι και τους επέβαλαν φόρους.

Διότι αυτό προφήτευσε και ο άνθρωπος του Θεού, όταν κάποτε ο Ιεροβοάμ προσέφερε θυσία και στεκόταν δίπλα στο θυσιαστήριο, λέγοντας: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, αυτά λέει ο Κύριος: Ιδού, ένας γιος θα γεννηθεί στον οίκο του Δαβίδ, Ιωσίας θα είναι το όνομά του· και θα θυσιάσει πάνω σου τους ιερείς των υψηλών τόπων, αυτούς που προσφέρουν θυσίες πάνω σου, και οστά ανθρώπων θα κατακάψει πάνω σου». Επομένως, απείλησε ότι θα τιμωρήσει με θυμό και οργή εκείνους που έγιναν παγίδα στη Σκοπιά, δηλαδή τους ιερείς και εκείνους από βασιλικό αίμα· αλλά σε καμία περίπτωση δεν άφηνε ατιμώρητο τον απατημένο, δηλαδή τον Ισραήλ. Γι' αυτό λέει: «Εγώ γνωρίζω τον Εφραίμ, και ο Ισραήλ δεν απέχει από εμένα». Αυτό είναι ισοδύναμο με εκείνο: «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει σχέδια, και συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, και νομίζει ότι μπορεί να τα κρύψει από εμένα;». Διότι έχω γνωρίσει τον Εφραίμ, λέει, και δεν έχω απομακρυνθεί από τον Ισραήλ. «Επειδή εγώ είμαι Θεός που πλησιάζει, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Αν κρυφτεί κάποιος άνθρωπος σε κρυφά μέρη, εγώ δεν θα τον δω;» Και πάλι: «Μήπως μπορεί να κρυφτεί κάτι από εμένα;». «Διότι ζωντανός είναι ο λόγος του Θεού και ενεργός και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μαχαίρα, και διεισδύει μέχρι τον διαχωρισμό ψυχής και πνεύματος, αρθρώσεων και μυελών, και κρίνει τις ενθυμήσεις και τις έννοιες της καρδιάς· και δεν υπάρχει κτίση αφανής ενώπιόν του, αλλά τα πάντα είναι γυμνά και εκτεθειμένα στα μάτια αυτού, προς τον οποίο έχουμε να δώσουμε λόγο». <Διότι τώρα εκπόρνευσε ο Εφραίμ, μιάνθηκε ο Ισραήλ.>

Διότι τίποτα απολύτως από όσα υπάρχουν μέσα μας δεν είναι κρυμμένο, ούτε θα μπορούσε κάτι να διαφύγει την προσοχή του θείου και ακήρατου νου. Αντιθέτως, εισχωρεί μέχρι και στους αρμούς και τους μυελούς, και αυτό, νομίζω, σημαίνει το να κατατέμνεται το ζώο κατά μέλη. Τον ακούω δε να λέει ξεκάθαρα: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τις βουλές του και συγκρατεί τα λόγια στην καρδιά του, νομίζοντας ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» Και μάλιστα και κάπου αλλού: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέγει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως θα κρυφτεί κάτι από εμένα;» Διότι πληροί τα πάντα, και δεν απουσιάζει από κανένα από τα όντα. Διέταξε δε, επιπλέον, ότι πρέπει να πλένονται τα εντόσθια και τα πόδια του μόσχου. Και αυτό μας το ξεκαθαρίζει ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας: «Μακάριοι οι καθαροί τῇ καρδίᾳ, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό». Οι δε πόδες θα μπορούσαν να αποτελούν τύπο της πορείας των έργων μας, και τρόπον τινά του δρόμου της αρετής. Διότι έχει γραφτεί: «Κάνε ευθείες τροχιές για τα πόδια σου, και κατεύθυνε σωστά τους δρόμους σου».

Και εκτός αυτού, γίνεται σαφές σε εμάς το βάθος της θείας σοφίας. Διότι ο θεσπέσιος Αβραάμ δοκιμαζόταν, όχι επειδή ο Θεός αγνοούσε αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Επειδή τίποτα δεν θα μπορούσε να διαφύγει της προσοχής του νου που γνωρίζει τα πάντα. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του, και κρατώντας λόγια στην καρδιά του νομίζει ότι τα κρύβει από εμένα;» και μέσω της φωνής του Ησαΐα πάλι: «Διότι εγώ είμαι ο Θεός, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από εμένα. Εγώ που αναγγέλλω από πριν τα έσχατα, προτού αυτά να γίνουν, και αμέσως πραγματοποιούνται.» Επομένως, είναι εντελώς παράλογο, και αν σκεφτόμαστε ορθά θα το συγκαταλέξουμε στα πλέον απαράδεκτα πράγματα, το να νομίζει κανείς ότι ο Θεός των όλων αγνοούσε τα μελλούμενα και γι' αυτόν τον λόγο δοκίμαζε τον Αβραάμ. Αντιθέτως, ήταν αναγκαίο να μη δοξάζεται η κεφαλή του δικαίου μόνο στη γνώση του Θεού, αλλά μάλλον να αποκτήσει την πλέον λαμπρή δόξα, και να μαρτυρηθεί για όλες τις αρετές του στη γνώση όλων των ανθρώπων, μέσω της ίδιας της δοκιμασίας. Έπρεπε να διακηρυχθεί και μέσω των ιερών Γραφών ότι η υπακοή του ήταν απεριόριστη, και ότι έδινε μεγάλη σημασία στα θεία προστάγματα, ή μάλλον ότι δεν υπήρχε τίποτε ανώτερο από αυτά.

Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός και Πατέρας φέρει πρόθυμα τα πάντα, επιβλέπει τα πάντα ανεμπόδιστα, γνωρίζει ακόμη και τις καρδιές και τους νεφρούς, και γι' αυτό λέει, άλλοτε μεν: «Ποιος είναι αυτός που αποκρύπτει βουλή από εμένα;», και άλλοτε: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Μήπως θα μου κρυφτεί κάτι;», ο Παύλος επιβεβαιώνει, με όσα είπε, ότι αυτά ενυπάρχουν και στον Υιό. Έπειτα, αφού και ο Πατέρας ζει επειδή είναι η ζωή, αποκαλεί και τον Λόγο ζωντανό, επειδή είναι και αυτός κατά φύση ζωή. Αφού λοιπόν όλα όσα ιδιώματα ανήκουν κατά φύση στον Πατέρα ενυπάρχουν και στον Υιό με τρόπο φυσικό και ουσιώδη, ποιος, αποκαλώντας τον δημιούργημα, δεν θα καταστεί ένοχος στα αναπόφευκτα εγκλήματα της βλασφημίας; Διότι πώς να μην είναι ομοφυή μεταξύ τους εκείνα που έχουν την ίδια φύση και ουσιώδη ενέργεια;

Κατήχηση Θ΄ προς τους Φωτιζομένους, που συντάχθηκε στα Ιεροσόλυμα, εις το «Ποιητήν ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων». Και ανάγνωσμα από τον Ιώβ: «Ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του, που συγκρατεί λόγια στην καρδιά του, και νομίζει ότι μου κρύβεται;» και τα εξής. Είναι αδύνατον να δει κανείς τον Θεό με σαρκικά μάτια· διότι το ασώματο δεν μπορεί να υποπέσει στην αντίληψη των σαρκικών ματιών.

Κατήχηση περί του Παντοκράτορος. Και ανάγνωσμα από τον Ιερεμία: Ο Θεός ο μέγας και ο ισχυρός Κύριος, και τα εξής. Κατήχηση στο Ποιητή ουρανού και γης, ορατών τε πάντων και αοράτων. Και ανάγνωσμα από τον Ιώβ: Ποιος είναι αυτός που αποκρύπτει από εμένα τη βουλή, και τα εξής.

Στον μεν Αβραάμ, λοιπόν, όταν εμφανίστηκε δίπλα στη δρυ με ανθρώπινη μορφή, παρουσίασε τον εαυτό του με σχήμα γαλήνιο και ειρηνικό, προαναγγέλλοντας από τότε τη σωτήρια παρουσία του στους ανθρώπους. Στον Ιακώβ, επειδή ως ασκητής και αγωνιστής επρόκειτο να παλέψει ενάντια σε εχθρούς και να αγωνιστεί, εμφανίστηκε σαν άνθρωπος. Στον Μωυσή δε και στον λαό προηγούνταν με μορφή νεφέλης και φωτιάς, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ταυτόχρονα φοβερό και επισκιασμένο. Και επειδή ο διάδοχος του Μωυσή, ο Ιησούς, επρόκειτο να παραταχθεί απέναντι σε εχθρούς, τους παλαιούς κατοίκους της γης των Παλαιστινίων, έθνη αλλόφυλα και ασεβέστατα, εύλογα εμφανίζεται με ρομφαία γυμνωμένη και ακονισμένη εναντίον των εχθρών, δείχνοντας σχεδόν με την όψη του ότι επρόκειτο ο ίδιος με αόρατη ρομφαία και με ένθεη δύναμη να καταδιώξει τους ασεβείς, συστρατευόμενος και συναγωνιζόμενος με τους δικούς του. Γι' αυτό και στην κατάλληλη στιγμή ανακήρυξε τον εαυτό του «Αρχιστράτηγο του Κυρίου». 〈Από τον Ιώβ〉. «Είπε δε ο Κύριος στον Ιώβ μέσα από θύελλα και νεφέλες: Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη; Ανάγγειλέ μου, αν έχεις σύνεση. Ποιος έθεσε τα μέτρα της, αν το γνωρίζεις;» Και στη συνέχεια: «Όταν γεννήθηκαν», λέει, «τα άστρα, με δοξολόγησαν με δυνατή φωνή όλοι οι άγγελοί μου· έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες», και στη συνέχεια: «Ή μήπως επί των ημερών σου διέταξα το πρωινό φως, και ο εωσφόρος αντίκρισε τη δική του τάξη;» Και πάλι: «Ή μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το έθεσες πάνω στη γη προικισμένο με λαλιά;»

Και όμως, ώ διαλεκτικέ και φλύαρε, θα σε ρωτήσω κάτι μικρό. Εσύ όμως αποκρίσου, όπως λέει στον Ιώβ Εκείνος που του ομιλεί μέσα από τη θύελλα και τα σύννεφα. Άραγε υπάρχουν πολλές μονές παρά τω Θεώ, όπως ακούς, ή μία; Πολλές, θα απαντήσεις προφανώς, και όχι μία. Και άραγε πρέπει να πληρωθούν όλες, ή άλλες μεν ναι, άλλες δε όχι, ώστε να μείνουν κενές και να έχουν ετοιμαστεί μάταια; Ναι, όλες· διότι τίποτα από όσα έχουν γίνει από τον Θεό δεν έγινε μάταια. Και τι ακριβώς θα θεωρήσεις ότι είναι αυτή η μονή, θα μπορούσες να μου πεις; Μήπως η εκεί ανάπαυση και η δόξα που έχει αποταμιευθεί για τους μακαρίους, ή κάτι άλλο; Τίποτα άλλο παρά αυτό. Επειδή, λοιπόν, συμφωνήσαμε σε αυτό, ας εξετάσουμε επιπλέον και το εξής. Υπάρχει άραγε κάτι που να εξασφαλίζει αυτές τις μονές, όπως υποστηρίζω εγώ, ή τίποτα; Υπάρχει πάντως. Τι είναι αυτό; Το ότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι βίου και προαιρέσεις, και ότι η καθεμία οδηγεί αλλού σύμφωνα με την αναλογία της πίστεως, πράγμα που το ονομάζουμε και οδούς. Πρέπει λοιπόν να τις βαδίσουμε όλες ή μερικές από αυτές τις οδούς; Αν μεν είναι δυνατόν στον ίδιο άνθρωπο, όλες· αν δεν είναι, όσες περισσότερες γίνεται· αν ούτε αυτό, κάποιες· και αν δεν καταφέρει ούτε αυτό, είναι σπουδαίο έστω και το να βαδίσει εξαιρετικά καλά μία, όπως τουλάχιστον μου φαίνεται. Ορθά το αντιλαμβάνεσαι αυτό. Τι γίνεται λοιπόν; Όταν ακούσεις ότι η οδός είναι μία, και μάλιστα στενή, τι νομίζεις ότι φανερώνει ο λόγος; Ότι είναι μία ως προς την αρετή· διότι η αρετή είναι μία, έστω και αν διακλαδίζεται σε πολλά είδη· και ότι είναι στενή εξαιτίας των κόπων και επειδή δεν είναι βατή σε πολλούς, σε σύγκριση με το πλήθος των αντιθέτων και με όσους πορεύονται μέσω της κακίας. Έτσι νομίζω και εγώ.

Αυτό νομίζω ότι συνέβη και στο όρος, όταν στάθηκε η νεφέλη, για να μάθουμε ότι η φωνή έρχεται άνωθεν. Ας ακούσουμε λοιπόν με προσοχή, επειδή ομιλεί ο κοινός Δεσπότης των όλων. Ας δούμε πώς του απευθύνεται. Άραγε με τόση σφοδρότητα, με όση οι άνθρωποι; Καθόλου. Εκείνων των προηγουμένων, αγαπητέ, για τα οποία κοπιάσαμε να βρούμε λύση, αυτών που ειπώθηκαν με βαρύτητα από τον Ιώβ, τώρα βρίσκουμε τη σαφέστατη λύση. Ας δούμε για τι τον εγκαλεί: 38,2a 〈Ποιος είναι αυτός που αποκρύπτει από εμένα,〉 λέει, 〈τη βουλή του,〉 2b 〈και συγκρατώντας λόγια στην καρδιά του νομίζει ότι μπορεί να μου τα κρύψει;〉 Δες τι κάνει. Σε εμένα που στοχάζομαι αυτά τα λόγια μου φαίνεται πως κάτι άλλο εισέρχεται στη διάνοιά του. Διότι, επειδή υπήρχαν πολλά που είχε στη διάνοιά του ο Ιώβ και δεν τολμούσε να τα φανερώσει, από αυτό πρώτα τον αφυπνίζει και αποδεικνύει ότι προνοεί για τα ανθρώπινα πράγματα και τα γνωρίζει όλα με σαφήνεια, ώστε αρχίζει από εκείνα τα προηγούμενα, τα οποία είναι μάλλον πιο ασυγχώρητα. Διότι, αν όσα τόλμησε να πει ήταν τόσο φορτικά και επαχθή, πολύ περισσότερο ήταν εκείνα. Γι' αυτόν τον λόγο πρώτα σε αυτά επιθέτει το φάρμακο. «Ποιος είναι αυτός;» λέει. Ταυτόχρονα, από τα προοίμια κιόλας, δείχνει πόση είναι η απόσταση ανάμεσα στον Θεό και σε αυτόν: «Ποιος είναι αυτός που επιχειρεί να μου κρυφτεί, πες μου, από εμένα που γνωρίζω με ακρίβεια τα απόρρητα; Μήπως, επειδή δεν τα είπες, δεν είναι λόγια; Γεννήθηκε η σκέψη και έγινε λόγος, έστω κι αν τα κρύβεις.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΛΗ΄. «Και αφού έπαψε να μιλάει ο Ελιού, μίλησε ο Κύριος στον Ιώβ μέσα από λαίλαπα και νέφη». Επειδή το νέφος αποτελεί σύμβολο του ουρανού, σαν να ήθελε να φέρει τον ίδιο τον ουρανό πάνω από τον Ιώβ, έφερε τον θρόνο Του, τρόπον τινά, πλησίον του, ώστε να ανορθωθεί η διάνοιά του και να πεισθεί ότι η φωνή αυτή προέρχεται άνωθεν, όπως ακριβώς συνέβη και στο ιλαστήριο της κιβωτού. Αυτό νομίζω ότι συνέβη και στο όρος, όταν επικάθισε η νεφέλη, ώστε να μάθουν ότι η φωνή προέρχεται άνωθεν. «Ποιος είναι αυτός που αποκρύπτει από εμένα τη βουλή του; [Κατά τον Σύμμαχο: Σκοτεινός στη γνώμη,] και συγκρατεί τα λόγια μέσα στην καρδιά του, νομίζοντας ότι τα κρύβει από εμένα;» Δες τι κάνει· μου φαίνεται, καθώς στοχάζομαι από τα λόγια αυτά, ότι κάτι άλλο εισέρχεται στη διάνοιά του.

Επειδή, λοιπόν, ήταν πολλά αυτά που είχε κατά νου ο Ιώβ και δεν τολμούσε να τα βγάλει στο φως, από αυτό το σημείο πρώτα ξεκινά να τον ανορθώνει, και του δείχνει ότι προνοεί για τα ανθρώπινα ζητήματα και γνωρίζει τα πάντα με σαφήνεια. Έτσι, ξεκινά από εκείνα τα πρώτα, τα οποία είναι μάλλον πιο ασυγχώρητα. Διότι, εάν αυτά που τόλμησε να ξεστομίσει ήταν τόσο φορτικά και επαχθή, πολύ περισσότερο ήταν εκείνα τα κρυφά. Για τον λόγο αυτόν, σε εκείνα πρώτα εφαρμόζει το φάρμακο: «Ποιος είναι αυτός;» λέει. Ταυτόχρονα, από το προοίμιο κιόλας, υποδεικνύει την υπεροχή του Θεού, σαν να λέει: Ποιος είναι αυτός που επιχειρεί να κρυφτεί από εμένα, πες μου, από εμένα που γνωρίζω με ακρίβεια τα απόρρητα; Μήπως, επειδή δεν τα είπες, δεν θεωρούνται λόγια; Γεννήθηκαν στη σκέψη και έγιναν λόγος· επομένως μάταια επιθυμείς να κρύψεις αυτά που είναι αδύνατον να διαφύγουν της προσοχής. Βλέπεις με πόση ημερότητα συνομιλεί, πώς τον διορθώνει και πώς τον ελέγχει; «Ζώσου σαν άνδρας τη μέση σου· θα σε ρωτήσω και εσύ να μου αποκριθείς.» Επειδή ήταν καταβεβλημένος από την αθυμία, τον αφυπνίζει μέσα από τα λόγια αυτά, ώστε να δώσει προσοχή στα λεγόμενα· και προάγει τον λόγο του μέσα από ερωτήσεις, πράγμα που είναι κατεξοχήν ελεγκτικό. Παράλληλα αποδεικνύει ότι τα πάντα τα πράττει με σοφία και σύνεση, και πως δεν ταίριαζε σε Εκείνον, ο οποίος δημιουργεί τόσα έργα με σοφία, να παραβλέψει τον άνθρωπο —για χάρη του οποίου κατασκεύασε τα πάντα— αφήνοντάς τον να υποφέρει δεινά στην τύχη.

Αφού εμφανίστηκε ο Θεός, δικαιώνει τον Ιώβ και, διδάσκοντας το μυστήριο του Χριστού, είπε προς τον Ιώβ: Ποιος είναι αυτός που κρύβει τη βουλή μου και συγκρατεί τα λόγια μέσα στην καρδιά του; Διάλογος του Κυρίου, ότι: Έφραξα τη θάλασσα με πύλες. Και της είπα: Μέχρι αυτό το σημείο θα έρθεις και δεν θα το υπερβείς, αλλά μέσα σε σένα θα παραμένουν τα κύματά σου. Λόγος του Κυρίου, ότι: Εσύ, παίρνοντας πηλό, έπλασες ζωντανό ον; Ανοίγουν για σένα με φόβο οι πύλες του θανάτου; Και οι φύλακες του άδη, βλέποντάς σε, έφριξαν;

Τίτλος Βʹ. — Περί του ότι είναι αδύνατον να ξεφύγει κανείς από τον Θεό· και ότι επιβλέπει τα πάντα, και τίποτα δεν του μένει κρυφό. «Δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να διασώσει από τα χέρια μου.» «Είναι θεατής των έργων των χεριών των ανθρώπων· και τίποτα από όσα πράττουν δεν του διαφεύγει.» «Ο Κύριος επιβλέπει τα πάντα, κατανοώντας ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, των οποίων δεν υπάρχει αριθμός.» «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει τις βουλές του, και συγκρατώντας λόγια στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» «Ο Θεός είναι αυτός που ερευνά καρδιές και νεφρούς.» «Υψηλός είναι ο Κύριος, και επιβλέπει τα ταπεινά, και τα υψηλά τα γνωρίζει από μακριά.» «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» «Ο άδης και η απώλεια είναι φανερά ενώπιον του Κυρίου· πώς όχι πολύ περισσότερο και οι καρδιές των ανθρώπων;» «Σε κάθε τόπο τα μάτια του Κυρίου παρατηρούν κακούς και αγαθούς.» «Θεός που βρίσκεται κοντά είμαι εγώ, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Εάν κάτι κρυφτεί σε κρυφά μέρη, εγώ δεν θα το δω; Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος;» «Ο Κύριος αποκαλύπτει τα βαθιά και τα απόκρυφα, γνωρίζοντας αυτά που βρίσκονται στο σκοτάδι, και το φως είναι μαζί του.» «Αυτό που συγκρατεί τα πάντα, έχει γνώση κάθε φωνής· γι' αυτό, κανένας που ξεστομίζει άδικα λόγια δεν πρόκειται να περάσει απαρατήρητος, ούτε πρόκειται να τον προσπεράσει η δίκη που ελέγχει.» «Είναι μάρτυρας των νεφρών του, και αληθινός επόπτης της καρδιάς του, και ακροατής της γλώσσας.» «Είναι αδύνατον να ξεφύγει κανείς από το χέρι σου.» «

Διότι, όπου υπάρχει έγερση για εκδίκηση, τα πάντα διακατέχονται από ησυχία και τρόμο. «Για να σώσει όλους τους πράους της γης». Γι' αυτό «θα κρίνει, για να σώσει τους πράους» και να τους ξεχωρίσει από τους οργίλους και τους ασεβείς. «Διότι η σκέψη του ανθρώπου θα σε δοξολογήσει και το υπόλειμμα της σκέψης θα τελέσει εορτή προς εσένα». Διότι υπάρχει ευσεβής σκέψη και υπάρχει ασεβής σκέψη· εκ των οποίων, η μεν πρώτη είναι εορταστική και γεμάτη χάρη, η δε δεύτερη οδυνηρή και εχθρική· και τις δύο τις βλέπει καθαρά ο Θεός. «Ποιος είναι», λέει, «αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του;» και τα εξής. «Κάντε τάματα και αποδώστε τα στον Κύριο τον Θεό», δηλαδή αυτά που υπόσχεστε μην αθετείτε να τα αποδώσετε στον Θεό. «Όλοι όσοι βρίσκονται γύρω του θα προσφέρουν δώρα», δηλαδή, εκείνοι που αξιώθηκαν να πλησιάσουν τον Θεό, στον βαθμό που είναι εφικτό, θα προσφέρουν τα δώρα των αρετών τους. «Σε Αυτόν που είναι φοβερός και αφαιρεί το πνεύμα των αρχόντων», δηλαδή, που παίρνει τις ψυχές από το σώμα των βασιλέων και των τυράννων και γενικώς όλων ανεξαιρέτως· «ο οποίος είναι φοβερός απέναντι στους βασιλείς της γης». Διότι, ακόμα κι αν είναι φοβεροί οι βασιλείς της γης, είναι εντούτοις υπόλογοι στον επουράνιο Βασιλέα, ως θνητοί και αμαρτωλοί.

Αλλά «ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του», λέει ο Θεός, «και, κρατώντας τα λόγια στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να μου κρυφτεί;». Μια πονηρή βουλή, λοιπόν, που σπάρθηκε στην καρδιά του Εζεκία, τον έπεισε, αν και όχι μέχρι τέλους, να δυσπιστήσει ως προς την ανάσταση και το σωτήριο του Θεού και να πει: θα πορευθώ «στις πύλες του Άδη, θα αφήσω τα υπόλοιπα έτη μου» και «δεν θα δω το σωτήριο του Θεού» και τα εξής. Γι' αυτό και ο Θεός δεν παρέβλεψε τα έργα της δικαιοσύνης του δικαίου του, αλλά τον επισκέφθηκε, με τον τρόπο που ακούσαμε παραπάνω. Διότι είναι καλό και για τον βασιλιά και για τον άρχοντα και για τον ηγούμενο και για κάθε άνθρωπο να γρηγορεί και να προσέχει τα κινήματα της καρδιάς και να φρονεί τα ευσεβή και να μην υπερηφανεύεται για τη δικαιοσύνη ή την εξουσία του στο απόγειο των ημερών μιας τέτοιας εξουσίας.

Αλλά ας προχωρήσουμε τώρα προς εκείνα τα θεία και σεβάσμια λόγια και με τη σειρά ας τα εξετάσουμε, όπως υποσχέθηκε προηγουμένως ο λόγος, με τη χάρη του Θεού. «Και μίλησε», λέγει, «ο Κύριος στον Ιώβ μέσα από ανεμοστρόβιλο και σύννεφο: ποιος είναι αυτός που κρύβει από εμένα τη βουλή του και, κρατώντας λόγια στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να τα κρύψει από εμένα;» Γιατί άραγε ο Θεός άρχισε να μιλάει με αυτόν τον ερωτηματικό τρόπο στον Ιώβ, αν όχι επειδή βεβαίως κάποια μικρή σκέψη και πονηρός λόγος από την προηγηθείσα πονηρή συμβουλή του διαβόλου είχε εναποτεθεί στο βάθος της καρδιάς του δικαίου; Διότι, αν και απέκρουσε εκείνη τη διαβολική επινόηση, ωστόσο κάποιος πονηρός λογισμός από έναν ακόμη πιο πονηρό σπορέα ενοχλούσε τον δίκαιο, λέγοντας ότι, εφόσον ο Θεός είναι παντοδύναμος, τι είναι αυτό που τον εμποδίζει από το να σε ορίσει και να είσαι εσύ μονογενής του υιός επειδή είσαι δίκαιος, έστω κι αν είσαι άνθρωπος και ανόμοιος προς την δική του ουσία;

Ο καρδιογνώστης Θεός γνώριζε ότι τέτοιου είδους διανοήματα προέρχονται από διαβολική κακουργία και όχι από ανθρώπινη καρδιά. Διότι ίδιον της πιστής ανθρώπινης καρδιάς είναι να προσκυνά και να σέβεται, ενώ της διαβολικής ραδιουργίας να βλασφημεί και να αυθαδιάζει, στου οποίου τη μιαρή κεφαλή επιστρέφει κάθε βλάσφημος λόγος και δόλιο βούλημα. Θέλοντας λοιπόν ο Θεός να διδάξει τότε και εκείνον, τον Ιώβ, και εμάς μετά από αυτόν, ότι γνωρίζει καλά ακόμη και τις σκέψεις που βρίσκονται στο βάθος της καρδιάς, του αποκαλύπτει πριν απ' όλα την κρυμμένη βουλή και λέει: «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει τις σκέψεις του, και κρατώντας κλεισμένα τα λόγια του μέσα στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να μου κρυφτεί;» Δηλαδή, κανένας που έχει κάποια βουλή και κρατάει λόγια μέσα στην καρδιά του δεν μπορεί να κρυφτεί από εμένα.

Ποια σχέση θα μπορούσαν να έχουν με τα προηγούμενα, έστω κι αν ο ήχος της φωνής είναι απαράλλακτος, τα χωρία «ποιος σου ανήγγειλε ότι είσαι γυμνός;» και «ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή πάνω μας;» και «ποιος είσαι εσύ που κρίνεις ξένο υπηρέτη;» και «ποιος πάταξε τον Αβιμέλεχ, τον γιο του Ιεροβοάμ;» και «ποιος είναι αυτός που μου κρύβει τη βουλή;»; Διότι αυτά εκφράζουν αγανάκτηση και επιτίμηση, και δεν παρουσιάζουν τίποτα παρόμοιο με τα προαναφερθέντα. Εάν δε κάποιος τα υπαγάγει και αυτά στον κανόνα της ερώτησης, για να μην πω τίποτε άλλο, θα κατηγορήσει το θείο για άγνοια, υποστηρίζοντας ότι δεν επικρίνει τις πράξεις δια της φωνής, αλλά ότι, ένεκα άγνοιας, ζητεί να μάθει ποιος έδωσε την άδεια για την τέλεσή τους. Ακόμη και το χωρίο «ποιος είμαι εγώ, κύριέ μου Κύριε; και ποιος είναι ο οίκος του πατέρα μου;» εμφανίζει τη διαφορά τόσο ξεκάθαρα, όσο απαράλλακτη προβάλλει και τη φωνή· διότι φανερώνει ομολογία της προσωπικής ευτέλειας και το φρόνημα της ευχαριστίας προς τον Θεό. Σε καμία περίπτωση δεν οδηγεί τον λογισμό σε ερώτηση ούτε (κάθε άλλο) σε επιτίμηση ή αγανάκτηση ή σε οτιδήποτε άλλο από τα προειρημένα.