Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 38:4

Στον μεν Αβραάμ, λοιπόν, όταν εμφανίστηκε δίπλα στη δρυ με ανθρώπινη μορφή, παρουσίασε τον εαυτό του με σχήμα γαλήνιο και ειρηνικό, προαναγγέλλοντας από τότε τη σωτήρια παρουσία του στους ανθρώπους. Στον Ιακώβ, επειδή ως ασκητής και αγωνιστής επρόκειτο να παλέψει ενάντια σε εχθρούς και να αγωνιστεί, εμφανίστηκε σαν άνθρωπος. Στον Μωυσή δε και στον λαό προηγούνταν με μορφή νεφέλης και φωτιάς, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ταυτόχρονα φοβερό και επισκιασμένο. Και επειδή ο διάδοχος του Μωυσή, ο Ιησούς, επρόκειτο να παραταχθεί απέναντι σε εχθρούς, τους παλαιούς κατοίκους της γης των Παλαιστινίων, έθνη αλλόφυλα και ασεβέστατα, εύλογα εμφανίζεται με ρομφαία γυμνωμένη και ακονισμένη εναντίον των εχθρών, δείχνοντας σχεδόν με την όψη του ότι επρόκειτο ο ίδιος με αόρατη ρομφαία και με ένθεη δύναμη να καταδιώξει τους ασεβείς, συστρατευόμενος και συναγωνιζόμενος με τους δικούς του. Γι' αυτό και στην κατάλληλη στιγμή ανακήρυξε τον εαυτό του «Αρχιστράτηγο του Κυρίου». 〈Από τον Ιώβ〉. «Είπε δε ο Κύριος στον Ιώβ μέσα από θύελλα και νεφέλες: Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη; Ανάγγειλέ μου, αν έχεις σύνεση. Ποιος έθεσε τα μέτρα της, αν το γνωρίζεις;» Και στη συνέχεια: «Όταν γεννήθηκαν», λέει, «τα άστρα, με δοξολόγησαν με δυνατή φωνή όλοι οι άγγελοί μου· έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες», και στη συνέχεια: «Ή μήπως επί των ημερών σου διέταξα το πρωινό φως, και ο εωσφόρος αντίκρισε τη δική του τάξη;» Και πάλι: «Ή μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το έθεσες πάνω στη γη προικισμένο με λαλιά;»

Βλέπεις πώς ήμερα, πώς διορθωτικά και ελεγκτικά του ομιλεί; «Ζώσε σαν άνδρας την οσφύ σου, θα σε ρωτήσω και εσύ να μου αποκριθείς». Επειδή ήταν καταβεβλημένος από την αθυμία, τον ανορθώνει με τα λόγια του ώστε να προσέχει τα λεγόμενα, και προάγει τον λόγο μέσα από ερωτήσεις, πράγμα που είναι ιδιαίτερα ελεγκτικό. Μάλιστα, του δείχνει ότι τα πάντα τα ποιεί με σοφία και σύνεση, και πως δεν ήταν δυνατόν, για Εκείνον που κατεργάζεται τόσα πολλά με σοφία και σύνεση, να παραβλέψει απλώς και στην τύχη τον άνθρωπο να υποφέρει δεινά, για χάρη του οποίου κατασκεύασε τα πάντα. «Πού ήσουν, όταν εθεμελίωνα τη γη; Απάντησέ μου, εάν διαθέτεις σύνεση, ποιος έθεσε τα μέτρα της, εάν γνωρίζεις, ή ποιος άπλωσε επάνω της το νήμα της στάθμης; Πάνω σε τί έχουν στηριχθεί τα θεμέλιά της; Και ποιος είναι αυτός που έβαλε τον ακρογωνιαίο λίθο της;» «Τί λες;» αναφέρει. «Τη γη την εστήριξα με τόση ακρίβεια για εσένα, και θα παραβλέψω εσένα, για τον οποίο την εδημιούργησα;» Για τον λόγο αυτό δεν κάνει λόγο απλώς για τη σοφία της πλάσης και για τη δημιουργία ως προς την κατασκευή της, αλλά εκ περισσού, από τη γη και από τον ουρανό, του αποδεικνύει ότι, «αν ο κόσμος», λέει, «απολαμβάνει τόση πρόνοια για χάρη σου, πολύ περισσότερο εσύ». Πού ήσουν, λέει, όταν εθεμελίωνα τη γη; Αυτό απευθύνεται προς εκείνους που επιθυμούν να του ζητούν ευθύνες και εξηγήσεις για τα όσα συμβαίνουν, και δεν αναλογίζονται το μεγαλείο της σοφίας του. «Ποιος τον προέτρεψε; Ποιος τον συμβούλευσε;»

Πραγματικά μανθάνουμε απόρρητα μυστήρια· και εκείνο που ειπώθηκε προς τον Ιώβ, δεν ειπώθηκε προς εκείνον περισσότερο απ' ό,τι προς εμάς: «Ζώσε την οσφύ σου σαν άνδρας»· διότι και εμείς έχουμε ανάγκη από αυτή την προθυμία και την ετοιμότητα. «Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη;». Τι λέει; Τη γη, λέει, την εστήριξα με τόση ακρίβεια για χάρη σου, και εσένα, για τον οποίο την εδημιούργησα, θα σε παραβλέψω; Γι' αυτό δεν αναφέρει τη σοφία της πλάσεως, ούτε τη δημιουργία όσον αφορά την κατασκευή, αλλά αποδεικνύοντας εκ περισσού από τη γη και από τον ουρανό, υποδηλώνει ότι: Εάν ο κόσμος απολαμβάνει τέτοιας πρόνοιας για χάρη σου, πόσο μάλλον εσύ; Και δεν είπε, «Όταν την έφτιαξα», αλλά, «Όταν την εθεμελίωσα»· διότι και μόνο το να στερεωθεί, απαιτούσε μεγάλη τέχνη, το να εναρμονίσει, χωρίς να έχει θεμέλιο, ούτε κρηπίδα, ούτε υπόβαθρο, ένα τόσο ογκώδες σώμα, και να το πακτώσει με τόση σιγουριά, ώστε μέσα σε τόσο χρόνο να μην κλονιστεί. «Ποιος έθεσε τα μέτρα της, εάν γνωρίζεις; Ή ποιος άπλωσε πάνω της το σχοινί μέτρησης;». Άρα η γη δεν έγινε τόσο μεγάλη απλώς, ούτε στην τύχη· αλλά μου φαίνεται πως, αν έστω και το ελάχιστο προσετίθετο, θα ήταν αταίριαστο, και αν ομοίως αφαιρούνταν, θα προκαλούσε τη φθορά ολόκληρης· και αυτό ακριβώς υπαινίσσονται τα μέτρα και το σχοινί μέτρησης. «Και της έθεσα όρια, τοποθετώντας κλείθρα και πύλες». Εδώ δείχνει ότι στέκεται τόσο ασφαλώς, σαν να είναι δεμένη.

Δ'. Η φράση «Κατ' αρχάς» που βρίσκεται στο κείμενο μπορεί να αναιρέσει τη δοξασία εκείνων που ισχυρίζονται ότι η γη είναι το πρωταρχικό στοιχείο των πάντων, με την έννοια ότι τα πάντα προήλθαν από αυτήν, χωρίς να υπάρχει τίποτε πριν από αυτήν. Διότι φαίνεται ότι δεν αποτελεί η ίδια την αρχή, αλλά ότι υπάρχουν ορισμένες προεπινοηθείσες αρχές ως θεμέλιά της. Έχει λεχθεί άλλωστε και στον Ιώβ από τον ίδιο τον Κύριο, ως εκείνον που θεμελίωσε τη γη: «Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη;». Και ενώ ο Κύριος, διά του οποίου έγιναν τα πάντα, είναι αυτός που θεμελιώνει τη γη, το ίδιο λέγεται και για τον Πατέρα: «Ο Θεός με τη σοφία θεμελίωσε τη γη». Αλλά και το ρητό για τον Θεό, «Εκείνος που κρεμάει τη γη πάνω στο τίποτα», φανερώνει ότι αυτή κατέλαβε την πιο κεντρική θέση του σύμπαντος. «Και όλοι σαν ιμάτιο θα παλιώσουν. Και σαν πανωφόρι θα τους τυλίξεις, και θα αλλαχθούν». Διότι όλα τα ορατά θα γεράσουν και θα μιμηθούν την παλαιότητα ενός ιματίου· εσύ όμως θα τα αλλάξεις και θα τα ανακαινίσεις, και θα τα κάνεις άφθαρτα αντί για φθαρτά. Αυτό ακριβώς είπε και ο θείος απόστολος: «Ότι και η ίδια η κτίση θα ελευθερωθεί από τη δουλεία της φθοράς, για να μετάσχει στην ελευθερία της δόξας των τέκνων του Θεού». «Εσύ όμως είσαι ο ίδιος, και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν». Την μεν κτίση, λοιπόν, τη μεταβάλλεις όπως θέλεις, ω Δέσποτα· εσύ όμως έχεις τη φύση σου άτρεπτη και ανώτερη από κάθε αλλοίωση. Αυτά, βεβαίως, ο θείος Απόστολος τα απέδωσε στην ιδιότητα του Υιού στην προς Εβραίους Επιστολή. Εντούτοις, στο πρόσωπο του Υιού θεωρούμε τον Πατέρα.

Και αν δεν είχες πληγεί στο σώμα, αλλά είχες υποστεί μόνο την αφαίρεση του πλούτου και εκείνον τον αιφνίδιο και οικτρό θάνατο των παιδιών, οι άνθρωποι επρόκειτο να φανταστούν για σένα πολλά και υπέρμετρα λόγω της γενναιότητάς σου, ώστε να σε υποπτευθούν ως ξένο προς την ανθρώπινη φύση. Επειδή όμως αφέθηκες να πληγείς ως άνθρωπος και έμπρακτα δίδαξες τους ανθρώπους ότι ήσουν θνητός άνθρωπος, και αφού ο ίδιος αναγνώρισες με σαφήνεια την αδυναμία της φύσης σου μέσα από την τωρινή πληγή, από εμένα λοιπόν τώρα υποδέξου τη θεραπεία, και αφού σηκωθείς «ζώσε όπως ένας άνδρας την οσφύ σου»· ζώσε την οσφύ σου εσύ ο παράλυτος όπως ένας άνδρας στην ακμή του σώματός του, «και εγώ θα σε ρωτήσω, και εσύ να μου αποκριθείς· πού ήσουν όταν εθεμελίωσα τη γη; ανάγγειλέ μου, αν έχεις σύνεση». Διότι ο Υιός μου βρισκόταν στην αρχή μαζί μου, και δι' αυτού δημιουργήθηκαν τα πάντα, «και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει». Διότι στην αρχή, πριν εγώ φτιάξω τον ουρανό και τη γη και την άβυσσο, πριν εδραιωθεί η γη πάνω στα ύδατα, πριν γίνουν όλα όσα έγιναν, ο Υιός μου, «δι' ον τα πάντα και δι' ου τα πάντα», ήταν μαζί μου, δημιουργώντας μαζί μου.