Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 38:7

Διότι, αφού έτρεχε ακατάπαυστα από την αρχαιότητα, τότε για πρώτη φορά γεύτηκε την ανάπαυση. Παρατήρησε μαζί μου και τα άστρα, που εμποδίζονται να λάμπουν και να φαίνονται και σαν να βρίσκονται υπό σφραγίδα, εγκλείονται από το πρόσταγμα του Θεού. Διότι λέγει: «Αυτός που προστάζει τον ήλιο να μην ανατείλει, και δεν ανατέλλει, και βάζει σφραγίδα στα άστρα». «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού», δηλαδή οι ουράνιοι φωστήρες που εκτελούν άφοβα το κέλευσμα και το πρόσταγμα του Θεού. «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού», δηλαδή ο αόρατος και ασώματος ουρανός καθώς και αυτός ο ορατός ουρανός· ο μεν αναβοώντας τη δοξολογία της άνω Εκκλησίας: «Διότι, όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα, με αίνεσαν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· ο δε διηγούμενος τη δόξα του Θεού μέσα από τους φωστήρες, τα άστρα, τα σύννεφα και το ουράνιο τόξο γύρω από τα σύννεφα. Διότι έτσι έχει γραφτεί: «Δες το ουράνιο τόξο και ευλόγησε Αυτόν που το δημιούργησε». Δοξολογία για τα σύννεφα: «Αυτός που ανεβάζει τα σύννεφα από την άκρη της γης». Δοξολογία για τη σελήνη και τα άστρα: «Τη σελήνη και τα άστρα που Εσύ θεμελίωσες». Δοξολογία για τον ήλιο: «Ότι πρέπει να φτάνουμε πριν τον ήλιο για να Σε ευχαριστούμε και κατά την ανατολή του φωτός να Σε προσεγγίζουμε». Επειδή, λοιπόν, οι ουρανοί γίνονται για εμάς διδάσκαλοι της δοξολογίας του Θεού, «οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Ουρανοί είναι και οι Θείες Γραφές, ουρανοί και οι άγιοι, επειδή έχουν τον Θεό να κατοικεί μέσα τους, και ως άστρα έχουν τις αρετές. Και ως λογικούς ουρανούς, που διηγούνται τη δόξα του Θεού, υποδηλώνει τους αγγέλους του Θεού.

Εκείνος, λοιπόν, που διευρύνει την εμβέλεια της πρόνοιάς του μέχρι και στο σπουργίτι, πώς θα μπορούσε να απαξιώσει τη δημιουργία αγγέλων και το στερέωμα του ουρανού και τη θεμελίωση της γης, καθώς και την παραγωγή του ήλιου, της σελήνης και των άστρων, για τα οποία και έχει θαυμαστεί, καθώς οι άγιοι άγγελοι τον επευφημούσαν με επαίνους ως μεγαλουργό; Διότι είπε: «Όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα, με αίνεσαν με φωνή μεγάλη όλοι οι άγγελοί μου.» Άραγε, δεν νομίζεις ότι εξέτασα τα πράγματα κατά το εύλογο και μιλώ ορθά; Β. Βεβαιότατα. Α. Θα έλεγες, πες μου, για οποιοδήποτε από τα δημιουργήματα, είτε μικρό είτε μεγάλο, ότι δεν είναι έργο της θείας δύναμης; Β. Σε καμία περίπτωση. Α. Έπειτα, πώς δεν είναι δείγμα αμάθειας τα μεν όσα έγιναν μέσω του Υιού να ονομάζονται και να λέγονται θεία έργα, και από την άλλη να μην πιστεύει κάποιος ότι ο ίδιος είναι Θεός, αλλά μάλλον να τον συγκαταλέγει με τα δημιουργήματα, ως ομοφυή με αυτά; Διότι το δημιούργημα δεν είναι Θεός, αλλά ούτε θα μπορούσαν πλέον τα κτίσματα να καταδεικνύουν την ουσιώδη υπεροχή εκείνου που τα εποίησε, εάν δεν είχαν λάβει φύση κατώτερη και διαφορετική από εκείνη που νοείται ότι έχει ο Δημιουργός.

Διότι δεν εννοούσε μόνο το άστρο του Εωσφόρου, αν και υπάρχουν πολλά άστρα, καθώς και ο ήλιος και η σελήνη, τα οποία δημιουργήθηκαν την τέταρτη ημέρα, ενώ είχαν προηγηθεί η θάλασσα, τα δέντρα και οι καρποί, το στερέωμα της γης και του ουρανού, και μαζί με αυτά είχαν δημιουργηθεί και οι άγγελοι. Διότι, εάν οι άγγελοι δεν είχαν κτιστεί ταυτόχρονα με τον ουρανό και τη γη, δεν θα έλεγε στον Ιώβ ότι «όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα, με ύμνησαν με δυνατή φωνή όλοι οι άγγελοί μου». Η φράση λοιπόν «προ Εωσφόρου» λέγεται για να δηλώσει πριν υπάρξει και κτιστεί το παραμικρό. Διότι ο Λόγος ήταν πάντοτε μαζί με τον Πατέρα· «επειδή δι' αυτού έγιναν τα πάντα, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα». 5. Θα μπορούσε όμως να πει κάποιος: «Απέδειξες ότι οι άγγελοι υπήρχαν πριν από τα άστρα, αλλά είπες ότι αυτοί δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα με τον ουρανό και τη γη. Πες μας, από πού άντλησες αυτή την απόδειξη; Μήπως άραγε δεν δημιουργήθηκαν οπωσδήποτε πριν από τον ουρανό και τη γη; Διότι πουθενά δεν δηλώνεται ξεκάθαρα ο χρόνος της δημιουργίας των αγγέλων. Και το ότι βέβαια ορθώς απέδειξες ότι αυτοί υπήρχαν πριν από τα άστρα είναι προφανές· διότι εάν δεν υπήρχαν, πώς θα υμνούσαν τον Θεό κατά τη δημιουργία των άστρων;» Εμείς όμως δεν μπορούμε να διατυπώνουμε τη λύση του κάθε ζητήματος στηριζόμενοι σε δικούς μας συλλογισμούς, αλλά βάσει της λογικής αλληλουχίας των Γραφών.

Στον μεν Αβραάμ, λοιπόν, όταν εμφανίστηκε δίπλα στη δρυ με ανθρώπινη μορφή, παρουσίασε τον εαυτό του με σχήμα γαλήνιο και ειρηνικό, προαναγγέλλοντας από τότε τη σωτήρια παρουσία του στους ανθρώπους. Στον Ιακώβ, επειδή ως ασκητής και αγωνιστής επρόκειτο να παλέψει ενάντια σε εχθρούς και να αγωνιστεί, εμφανίστηκε σαν άνθρωπος. Στον Μωυσή δε και στον λαό προηγούνταν με μορφή νεφέλης και φωτιάς, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ταυτόχρονα φοβερό και επισκιασμένο. Και επειδή ο διάδοχος του Μωυσή, ο Ιησούς, επρόκειτο να παραταχθεί απέναντι σε εχθρούς, τους παλαιούς κατοίκους της γης των Παλαιστινίων, έθνη αλλόφυλα και ασεβέστατα, εύλογα εμφανίζεται με ρομφαία γυμνωμένη και ακονισμένη εναντίον των εχθρών, δείχνοντας σχεδόν με την όψη του ότι επρόκειτο ο ίδιος με αόρατη ρομφαία και με ένθεη δύναμη να καταδιώξει τους ασεβείς, συστρατευόμενος και συναγωνιζόμενος με τους δικούς του. Γι' αυτό και στην κατάλληλη στιγμή ανακήρυξε τον εαυτό του «Αρχιστράτηγο του Κυρίου». 〈Από τον Ιώβ〉. «Είπε δε ο Κύριος στον Ιώβ μέσα από θύελλα και νεφέλες: Πού ήσουν όταν εγώ θεμελίωνα τη γη; Ανάγγειλέ μου, αν έχεις σύνεση. Ποιος έθεσε τα μέτρα της, αν το γνωρίζεις;» Και στη συνέχεια: «Όταν γεννήθηκαν», λέει, «τα άστρα, με δοξολόγησαν με δυνατή φωνή όλοι οι άγγελοί μου· έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες», και στη συνέχεια: «Ή μήπως επί των ημερών σου διέταξα το πρωινό φως, και ο εωσφόρος αντίκρισε τη δική του τάξη;» Και πάλι: «Ή μήπως εσύ πήρες πηλό από τη γη και έπλασες ζωντανό ον, και το έθεσες πάνω στη γη προικισμένο με λαλιά;»

Και οι δυνάμεις των ουρανών θα σαλευθούν· και πολύ δικαιολογημένα, βλέποντας να συντελείται τόσο μεγάλη μεταβολή. Διότι, αν όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα, έτσι έφριξαν και θαύμασαν· (διότι «όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα, με ύμνησαν», λέει, «με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοι»·) πολύ περισσότερο βλέποντας τα πάντα να μεταβάλλονται, και τους συνδούλους τους να λογοδοτούν, και ολόκληρη την οικουμένη να παρίσταται στο φοβερό δικαστήριο, και σε όσους υπήρξαν από τον Αδάμ μέχρι την Παρουσία Του να τους ζητείται λόγος για όλα όσα έπραξαν, πώς δεν θα φρίξουν και δεν θα σαλευθούν;

Έτσι, με τόση ακρίβεια έχουν καθοριστεί τα μέτρα της, και δεν θα μπορούσε να σταθεί διαφορετικά παρά μόνο έτσι όπως την κατασκεύασε ο Θεός. Όχι βέβαια πως αυτά συνέβησαν κυριολεκτικά, ούτε πως ο Θεός άπλωσε νήμα μέτρησης, αλλά επειδή και το να τεθεί μέτρο είναι αδύνατον και νήμα να απλωθεί, (το αναφέρει) για να δείξει ότι δημιουργήθηκε με τόση ακρίβεια, όση θα είχε αν είχαν γίνει αυτά, ή μάλλον με πολύ μεγαλύτερη. Εντούτοις, μέσω αυτών των παραδειγμάτων μάς φανερώνει τη σοφία Του, χρησιμοποιώντας όσα είναι γνώριμα σε εμάς. «Πάνω σε τι», λέει, «έχουν στερεωθεί οι κρίκοι της;». Πρώτον μεν, λέει, «αιωρείται στο κενό». Ποιοι κρίκοι τη συγκρατούν; Και πάλι, όχι ότι υπάρχουν τέτοιοι, αλλά επειδή στέκεται με τόση ασφάλεια, σαν να υπήρχαν κρίκοι στερεωμένοι που να τη συγκρατούν από ψηλά. Διότι, επειδή ο κρίκος συγκρατεί ένα σώμα μετέωρο, και το μετέωρο δεν έχει σταθερότητα, γι' αυτό λέει: «έχουν στερεωθεί». Και ποιος είναι εκείνος που έθεσε τον ακρογωνιαίο λίθο της; Υπονοεί ότι στέκεται τόσο σταθερή, στηριγμένη με ασφάλεια σαν πάνω σε θεμέλια οικοδομήματος, χάρη στο θέλημα του Θεού. Διότι στο χέρι Του βρίσκονται όλα τα πέρατα της γης. 〈Όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα,〉 〈με ύμνησαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου.〉 Από αυτό είναι φανερό ότι οι άγγελοι δημιουργήθηκαν πριν από αυτόν τον κόσμο. Και ύμνησαν με μεγάλη φωνή, δηλαδή: έμειναν έκθαμβοι από την όψη της. 〈Έφραξες δε τη θάλασσα με πύλες,〉 〈όταν γεννιόταν και έβγαινε από την κοιλιά της μητέρας της;〉 Δηλαδή: «Όταν δημιουργήθηκε, εσύ την περιτείχισες;».

Χαίρε, το ιερατικό Εφούδ της αρχιερατικής στολής. Χαίρε, το χρυσό των θυμιαμάτων ...... ύμνησαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου. Χαίρε εσύ, στην οποία κατοίκησε για εμάς, αφού σκήνωσε με σάρκα, Εκείνος που λέει στον Ησαΐα: «Εγώ είμαι ο Θεός ο πρώτος, και εγώ είμαι και μετά από αυτά».

Και στον Ιώβ λέει: «όταν έγιναν τα άστρα, είδαν όλοι οι άγγελοί μου και ύμνησαν», την ευκρασία και τη δυσκρασία των ανέμων, την φορά των βροχών, το πλήθος των πτηνών, τις εναλλαγές των εποχών και πόση χρησιμότητα παρέχει αυτή η εναλλαγή τους σε ολόκληρη τη ζωή, το πλάτος της γης, την ποικιλομορφία της, όπως για παράδειγμα την έρημη, την κατοικημένη, την εύυδρη, την άνυδρη, την ορεινή, την πεδινή, τη δασώδη, την ομαλή, τη χρησιμότητα των καρποφόρων και των άκαρπων δέντρων, τη ροή των ποταμών, τη χρησιμότητα των φρεάτων και των πηγών, τους αγρούς, τα λιβάδια, την ποικιλία των φυτών, την ευφροσύνη, την τέρψη και το θέαμα που προέρχεται από αυτά, την ποικιλία των βοτάνων, τις αγέλες των κτηνών, το ατίθασο των θηρίων, το μέγεθος της θάλασσας και πώς περιτειχίζεται με την άμμο («μέχρις εδώ», λέει, «θα έλθεις και δεν θα υπερβείς τα όρια, αλλά μέσα σε σένα θα συντριβούν τα κύματά σου»), την καταλληλότητά της για ναυσιπλοΐα και την απεραντοσύνη της, τη θαυμαστή χρησιμότητα των αλιευτικών σκαφών και των πλοίων, το εξαιρετικά ποικίλο πλήθος των ιχθύων. Και γιατί λέω και απαριθμώ πολλά; Εάν θελήσουμε να προσηλώνουμε το βλέμμα μας όπως πρέπει, θα έχουμε πολλή ωφέλεια. Διότι για τον λόγο αυτόν ο Δεσπότης και Θεός μας μας δώρισε τις πέντε αισθήσεις ως κάποιον μεγάλο πλούτο, ώστε μέσω αυτών να αντιλαμβανόμαστε το μέγεθος των δημιουργημάτων και να ανυμνούμε τον Κτίστη.

Διότι πώς είναι δυνατόν να μην θαυμάσει κανείς, βλέποντας τόσο ύψος, πλάτος και μέγεθος του ουρανού, τη λαμπρότητα των φωστήρων, την ποικιλία των αστέρων, την ευταξία, την τροχιά και το εντελώς αναρίθμητο πλήθος τους, που μόνο από τον Δημιουργό αριθμείται και ονομάζεται —«αυτός που αριθμεί», λέει, «τα πλήθη των άστρων και τα καλεί όλα με τα ονόματά τους»· και πάλι· «Όταν», λέει, «δημιουργήθηκαν τα άστρα, είδαν όλοι οι άγγελοί μου και ύμνησαν»—, την ευκρασία και δυσκρασία των ανέμων, την πτώση των βροχών, το πλήθος των πτηνών, τις εναλλαγές των εποχών και πόση ωφέλεια παρέχει η εναλλαγή τους σε ολόκληρη τη ζωή, το πλάτος της γης, την ποικιλομορφία της, όπως το έρημο, το κατοικημένο, το πεδινό, το δασώδες, το ομαλό, τη χρησιμότητα των καρποφόρων και άκαρπων δέντρων, τη ροή των ποταμών, το αναγκαίο και χρήσιμο των φρεάτων και των πηγών, τους αγρούς, τα λιβάδια, την ποικιλία των φυτών, την ευφροσύνη που προέρχεται από αυτά, την τέρψη και το θέαμα, την ποικιλία των βοτάνων, τις αγέλες των κτηνών, το ατίθασο των θηρίων, το μέγεθος της θάλασσας, και πώς αυτή η απέραντη έκταση περιτειχίζεται με την άμμο, συγκρατείται και δεν υπερβαίνει το καθορισμένο της όριο —«μέχρι εδώ», λέει, «θα φτάσεις και δεν θα προχωρήσεις παραπέρα, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου»—, τη δυνατότητα πλεύσης της και την απεραντοσύνη της, την εξαιρετικά θαυμαστή χρησιμότητα των αλιευτικών πλοιαρίων και των πλοίων, το απειροποίκιλο πλήθος των ιχθύων και γενικώς όλα τα κτίσματα του Θεού που αντικρίζουν διαδοχικά τα μάτια μας;

Ας εξετάσουμε λοιπόν, αν έχει γαστέρα η φωτιά και ο άνεμος, τότε έχει οπωσδήποτε και αυτός που είπε «από γαστέρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα». Αν όμως αυτό δεν συμβαίνει, τότε να εννοείς τη γέννηση ως άρρητη και ανέκφραστη, και με τη γαστέρα να εννοείς τη συμφυΐα του Υιού με τον Πατέρα και την ομοουσιότητα. Όσο για το «πριν από τον εωσφόρο», να διακρίνεις το άχρονο· διότι πριν από τον εωσφόρο δημιούργησε και τους αγγέλους και τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα και πάρα πολλά άλλα. Ο εωσφόρος όμως, μαζί με τους άλλους φωστήρες, δημιουργήθηκαν την τέταρτη ημέρα, μέσα από τα οποία οι άγγελοι, θαυμάζοντας την άπειρη σοφία του Θεού, τον αίνεσαν και τον ύμνησαν. «Όταν», λέει, «δημιουργήθηκαν τα άστρα», δηλαδή την τέταρτη ημέρα, «με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου και με ύμνησαν». Διότι το «πριν από τον εωσφόρο» φανερώνει, όπως προείπαμε, την άχρονη γέννηση του Υιού, όπως ακριβώς και κάπου αλλού λέει «πριν από τον ήλιο παραμένει το όνομά του».

Όπως ακριβώς και η σοφία, δηλαδή ο Υιός, αποκαλύπτοντας την άναρχη γέννησή του λέει σαφώς: «Στην αρχή, πριν δημιουργήσει τη γη και πριν δημιουργήσει τις αβύσσους, πριν προέλθουν οι πηγές των υδάτων, πριν εδραιωθούν τα όρη, και πριν από όλους τους λόφους με γεννά»· διότι πριν δημιουργήσει τη γη και τις αβύσσους και τα όρη και τους λόφους, οπωσδήποτε δημιούργησε και τους αγγέλους, όπως ακριβώς προηγουμένως δήλωσε ο λόγος, προκειμένου να βλέπουν την άπειρη σοφία και δύναμή του, η οποία παρήγαγε τα σύμπαντα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, και βλέποντας τον χορηγό των πάντων να τον θαυμάσουν και θαυμάζοντάς τον να τον ανυμνήσουν· πράγμα που και έγινε. «Όταν», λέει, «δημιουργήθηκαν τα άστρα, με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου και με ύμνησαν».

Και όταν δημιούργησα τις χώρες και τις ακατοίκητες περιοχές και τα κατοικημένα άκρα κάτω από τον ουρανό, και όταν όριζα τον θρόνο μου πάνω στους ανέμους και έκανα ισχυρά τα άνω νέφη και έθετα ασφαλείς τις πηγές της γης κατά τον καθορισμό των ακριβών ορίων της θάλασσας και έκανα ισχυρά τα θεμέλια της γης, ο Υιός μου, η δική μου σοφία, ήταν μαζί μου αρμόζοντας τα πάντα και γνωρίζει τα πάντα με σαφήνεια. Αν, λοιπόν, και εσύ ο ίδιος γεννήθηκες Υιός μου, είναι εντελώς προφανές ότι γνωρίζεις όλα αυτά με σαφήνεια και εσύ. «Ποιος έθεσε τα μέτρα της γης, αν γνωρίζεις; Ή ποιος είναι αυτός που άπλωσε επάνω της σχοινί μέτρησης; Πάνω σε τι έχουν στερεωθεί οι στύλοι της; Και ποιος είναι εκείνος που έβαλε τον ακρογωνιαίο λίθο της;» Εάν, επομένως, είσαι ο Μονογενής μου, καθώς ερωτάσαι, λέγε: «Όταν έγιναν τα άστρα, με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου» και με ύμνησαν· το γνωρίζεις αυτό; «Έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες, όταν γεννιόταν και έβγαινε από την κοιλιά της μητέρας της». Μαίες είχε, λέει, η θάλασσα τις ακάθεκτες διεξόδους των υδάτων, όταν έβγαινε από τη μητρική κοιλιά της αβύσσου, και εγώ την έφραξα με πύλες με το δικό μου πρόσταγμα· μήπως δεν το γνωρίζεις αυτό; «Έθεσα δε ως ένδυμά της το νέφος και τη σπαργάνωσα με ομίχλη· της έθεσα όρια, περιβάλλοντάς την με κλείθρα και πύλες». Κλείθρα και πύλες της θάλασσας, με το θείο πρόσταγμα (ω της θείας δυνάμεως!), έγιναν η αδύναμη άμμος και τα πιο μικρά λιθάρια. «

Αφού δε εξοστρακίστηκε από το ένδυμα, αν δεν αντιστεκόταν στις θεϊκές πρόνοιες, δεν θα είχε καταπέσει στην πολυπαθέστατη αλλοίωση, σεβόμενος την πολυθεΐα αντί για τον έναν κυρίαρχο Θεό. Εξαιτίας αυτών, για να το πούμε συνοπτικά, αφού όλα είχαν κυριευθεί από τη φθορά και επειδή ο Θεός σπλαχνίστηκε ώστε να μην καταλήξει σε παντελή ανυπαρξία το πλάσμα των δικών Του χεριών, υπήρξε το ποίημα ενός άλλου, καινούριου ουρανού, γης και θάλασσας, στα οποία ευδόκησε να χωρέσει ο Αχώρητος για την ανάπλαση του γένους. Και αυτά είναι η μακαρία και πολυύμνητη Παρθένος. Ω, τι θαύμα! Από τη μία ουρανός, επειδή ανέτειλε, σαν από άδυτους θησαυρούς, τον Ήλιο της δικαιοσύνης· από την άλλη γη, επειδή βλάστησε, σαν από τα άχραντα σπλάχνα της αφθαρσίας, το στάχυ της ζωής· και θάλασσα, επειδή προσέφερε, σαν από τους κόλπους της κοιλίας της, το νοητό μαργαριτάρι. Ήδη λοιπόν παράχθηκε η νεοφανής κτίση του Αχωρήτου. Ευτρεπίστηκε η βασιλική αυλή του Παμβασιλέα. Ετοιμάστηκε το λογικό καταγώγιο του Ακαταλήπτου. Πόσο μεγαλοπρεπής είναι αυτός ο κόσμος! Πόσο αξιοθαύμαστη η δημιουργία, που ωραΐζεται με τα φυτά των αρετών, που ευωδιάζει με τα άνθη της αγνείας, που λαμπρύνεται με τις λαμπρότητες των θεωριών, που έχει χωρίς καμία έλλειψη όλα τα άλλα άφθονα αγαθά, και είναι άξια, όπως λέγεται, για την ενοίκηση του Θεού ανάμεσα στους ανθρώπους! Αν και βεβαίως και ο προηγούμενος κόσμος ήταν εξαιρετικά θαυμαστός· διότι, όπως λέει, όταν δημιουργήθηκαν τα άστρα, με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου και με ύμνησαν.