Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 38:9

Αυτός είναι ο Θεός Λόγος, ο οποίος μόνο με τον λόγο του δημιούργησε τα πάντα φέρνοντάς τα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη. Αυτός είναι ο εωσφόρος πριν από τον εωσφόρο, που διευθέτησε τις ασώματες δυνάμεις των ουρανίων, ασώματων, αόρατων στρατευμάτων και ταγμάτων. Αυτός είναι που μόνος του άπλωσε τον ουρανό και που περπατά πάνω στη θάλασσα σαν σε στεριά. Αυτός είναι που σπαργάνωσε την άβυσσο με ομίχλη. Αυτός είναι που στερέωσε τη γη πάνω στα ύδατα. Αυτός είναι που περιτείχισε τη θάλασσα με άμμο. Αυτός είναι που διαχώρισε το φως από το σκοτάδι. Αυτός είναι που συνέταξε την κυκλική διάταξη των αστέρων. Αυτός είναι που με σοφία δημιούργησε όλον τον ορατό και τον νοητό κόσμο. Αυτός είναι που με τα αχειροποίητα χέρια του έπλασε και μόρφωσε τον άνθρωπο από πηλό. Αυτός είναι που μας δημιούργησε κατ' εικόνα Θεού, και τώρα ο ίδιος, σύμφωνα με τη δική μας εικόνα, έγινε άνθρωπος.

Πώς όμως, ενώ βλέπετε τον Χριστό πάνω σε πώλο με ανθρώπινο τρόπο, ανακράζετε με θεοπρεπή τρόπο «Ωσαννά εν τοις υψίστοις»; Ναι, μας λένε οι θεηγόροι παίδες, και πάνω σε αισθητό πώλο κάθεται ο Χριστός, αλλά από τον πατρικό κόλπο δεν αποχωρίζεται καθόλου· και πάνω σε πώλο όνου κάθεται, αλλά από τον χερουβικό θρόνο δεν απουσιάζει. Αλλά αυτός που βρίσκεται εδώ κάτω με σάρκα αδιάλειπτα μαζί με τους θνητούς, αυτός κατά τον ίδιο τρόπο είναι και επάνω μαζί με τον Πατέρα Θεός αψευδής και αληθινός, αυτός είναι ο παντοκράτορας, και κοσμοκράτορας, και εθνοκράτορας, και αληθινός Θεός, και χορηγός, και φυτουργός, και οδηγός, και Σωτήρας των πάντων. Αυτός εισέρχεται στην κάτω Ιερουσαλήμ, και από την άνω δεν αποχωρίζεται· αυτός είναι ο δημιουργός των αιώνων, και υπάρχει εξ αιώνων και εις τους αιώνας· αυτός είναι που άπλωσε τον ουρανό μόνος του· αυτός είναι που περιπατεί πάνω στη θάλασσα σαν να βρίσκεται σε ξηρά· αυτός σπαργάνωσε τη θάλασσα με ομίχλη· αυτός έθεσε τους φραγμούς στους ανθρώπους· αυτός καθόρισε τα όρια στις θάλασσες· αυτός, αφού άπλωσε τη γη, την ανάρτησε επί του μηδενός· αυτός ανέμειξε πάνσοφα τις κράσεις των στοιχείων· αυτός καταστόλισε τις ομορφιές των φυτών· αυτός εξέτεινε τον ουρανό σαν ιμάτιο· αυτός τον κόσμησε με λαμπρούς φωστήρες.

Προσευχή του Μανασσή <του βασιλιά των Ιουδαίων>. Κύριε παντοκράτορα: Διότι αυτοί έγιναν προπάτορες, καθώς από αυτούς επρόκειτο να γεννηθεί κατά σάρκα ο Χριστός· γι' αυτό ονομάστηκαν έτσι. Του Αβραάμ: Υπαινίσσεται τον Χριστό, καθώς προήλθε από αυτούς κατά σάρκα μέσω της Παρθένου. Που εποίησες: Διότι τίνος έργο ήταν να δημιουργήσει τον ουρανό και τη γη, αν όχι του Χριστού; Για τον οποίο έχει γραφτεί: με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί. Που περιόρισες: <Διότι είναι γραμμένο στον Ιώβ: με ομίχλη την σπαργάνωσα· και έθεσα σε αυτήν όρια, τοποθετώντας κλείθρα και πύλες. Και της είπα: μέχρις εδώ θα έρθεις, αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου>. Που έκλεισες: Υπαινίσσεται την Παρθένο, η οποία θα παραμείνει κεκλεισμένη εις τον αιώνα· άβυσσος λόγω του ακατάληπτου του μυστηρίου. Τον οποίο τα πάντα φρίττουν: Διότι ποιος, ακούγοντας για τη δύναμη του Θεού, δεν φρίττει; Διότι είναι αβάσταχτη: Διότι ποιος μπορεί να υπομείνει να δει τη δόξα του Θεού; Και ακατανίκητη: Διότι ακατανίκητη βρίσκεται τότε η οργή του Θεού εναντίον των ασεβών. Αμέτρητο: Διότι ούτε με μέτρο ούτε με υπολογισμό υπόκεινται όσα θα δοθούν τότε στους δικαίους. Διότι εσύ είσαι: Η μακροθυμία προετοιμάζει το έλεος. Και μετανοείς: Στην παρούσα ζωή έδωσε ο Θεός να έχει ισχύ η μετάνοια. Εσύ λοιπόν, Κύριε: Διότι οι δίκαιοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας. Στον Αβραάμ: Διότι ήταν ελεύθεροι από αμαρτία. Αλλά όρισες: Διότι όσοι αμάρτησαν, θα έχουν ανάγκη μετανοίας. Διότι αμάρτησα: Δηλαδή, πολλές είναι οι αμαρτίες μου. Πλήθυναν: Αλλά δεν νικούν την αγαθότητά σου.

343. Στον Σιλουανό. Περί της θείας αγαθότητος. Διαφεύγει της προσοχής σου, μάλλον επειδή το θέλεις (διότι δεν αγνοείς την αλήθεια), η δύναμη του θείου δόγματος. Διότι το ότι ο Θεός είναι δημιουργός και των αγγέλων, το αναφέρει ο Προφήτης θεολογώντας για τον Θεό: «Του οποίου τα χέρια έκτισαν όλη τη στρατιά του ουρανού». Το ότι είναι δημιουργός και των υδάτων και των νεφών, ο Δαβίδ το αναφωνεί στους ύμνους: «Και το ύδωρ το υπεράνω των ουρανών ας αινεί το όνομα του Κυρίου. Διότι αυτός είπε και έγιναν». Ο ίδιος δε ο Θεός λέει μέσα από τη θύελλα στον Ιώβ: «Εγώ έθεσα το νέφος ως ένδυμα στη θάλασσα». Και για το ότι ο Ποιητής είναι αγαθός, ο Κύριος λέει: «Ανατέλλει τον ήλιο του επί πονηρών και αγαθών, και βρέχει επί δικαίων και αδίκων». Πράγμα που αποτελεί ένδειξη της μέγιστης αγαθότητας.

Για ποιον λόγο άραγε λέει: «όταν ξεγεννιόταν»; Για να δείξει ότι δημιουργήθηκε σταδιακά και δεν παρήχθη μονομιάς. Παραπέμπει, λοιπόν, τον ακροατή στη διήγηση του Μωυσή: όπως ακριβώς κατά τον τοκετό, έτσι πρώτα διαχύθηκε, και έπειτα διαπλάστηκε και συγκεντρώθηκε. Διότι, για να μη νομίσεις ότι αποτελεί φυσικό της ιδίωμα το να συγκρατείται μέσα σε εκείνους τους κόλπους, επιτρέπει να συμβεί πρώτα το αντίθετο, αφήνοντας το ύδωρ να διαχυθεί πάνω στα νώτα ολόκληρης της οικουμένης. Αυτό μάλιστα το έπραξε και με τα άλλα στοιχεία. Διότι, ενόψει της διευθέτησης που επρόκειτο να ακολουθήσει, φανέρωσε την προηγούμενη κατάσταση, όπως συνέβη με τη γη: διότι το ότι η γη, ερχόμενη σε επαφή με τα ύδατα, επρόκειτο να γίνει πηλός, το φανέρωσε η αρχική καταβολή των στοιχείων. Το ότι το ύδωρ, αν δεν συγκρατούνταν, θα διαχεόταν παντού, το φανέρωσε η θάλασσα που κάλυπτε όλη την οικουμένη. Το ότι ο Θεός είχε τη δύναμη να τα δημιουργήσει όλα ακόμη και πριν από τα σπέρματα, το απέδειξε και αυτό, όταν δημιούργησε τους πρωτοπλάστους χωρίς γάμο. Αλλά και το ότι, αν δεν είχε διευθετηθεί το πυρ, θα τα κατέκαιγε όλα, το έδειξε όταν έβρεξε φωτιά. Το ίδιο ισχύει και για τη βροχή στην εποχή του Νώε. Διότι επειδή κανένας δεν ήταν παρών σε εκείνη την πρώτη δημιουργική διευθέτηση, το έπραξε πάλι με άλλον τρόπο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η θάλασσα είχε μητέρα, ούτε ότι βγήκε από κάποια κοιλιά. «Έθεσα δε σε αυτήν το νέφος ως ένδυμα». Και μη νομίσεις ότι αυτό προέρχεται από τη φύση των ατμών που αναδύονται από τα ύδατα.

«Και αυτό από το δικό μου πρόσταγμα», λέει. 38,9b 〈Και με ομίχλη την σπαργάνωσα.〉 Για ποιον λόγο λέει: την σπαργάνωσα; Μήπως όπως στο βρέφος είναι χρήσιμα τα σπάργανα, έτσι συμβαίνει και στη θάλασσα; Ή επειδή αυτό έγινε εξαρχής, ή επειδή αυτό την συγκρατεί, ή επειδή φανερώνει το θαυμαστό γεγονός, ότι δηλαδή περιέβαλε το ρευστό στοιχείο με αέρα και ότι συγκρατείται όχι μόνο από τη γη, αλλά και από τον αέρα, μη μπορώντας να εκτιναχθεί ούτε προς τα πάνω ούτε προς τα πλάγια πέρα από το (καθορισμένο) μέτρο. Ποια είναι όμως η χρησιμότητα; Μεγάλη η φιλοσοφία που προκύπτει από αυτό· διότι δεν εννοεί απλώς την επιφάνεια, αλλά ότι το ίδιο το σώμα του ύδατος περιέχει παντού ομίχλη, και μάλιστα το θαλασσινό. 38,10a 〈Και έθεσα σε αυτήν όρια〉 10b 〈τοποθετώντας κλείθρα και πύλες〉. Πάλι (υποδηλώνει) ότι στέκεται με τόση ασφάλεια ωσάν να είναι δεμένη. Μέσω αυτού, λοιπόν, δείχνει την ασφάλεια, και μέσω του επόμενου την ευκολία. 38,11a 〈Και της είπα: Μέχρις εδώ θα έλθεις και δεν θα υπερβείς,〉 11b 〈αλλά μέσα σου θα συντριβούν τα κύματά σου.〉 Διότι έτσι μεν την συγκρατεί με ασφάλεια σαν με κλείθρα, έτσι δε με ευκολία σαν να έδωσε (απλώς) διαταγή. Διότι «είπα», λέει. Και δεν μπορεί κανείς να αντιτείνει ότι αυτό συμβαίνει δίχως καμία αναγκαιότητα να την ωθεί, αλλά συμβαίνει παρόλο που τόση πολλή βία και ορμή την μαστίζει κατ' αυτόν τον τρόπο. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν την άφησε να είναι γαλήνια ούτε ήμερη, ώστε να διακηρύσσει την ισχύ του Θεού, καθώς η φύση μάχεται με το πρόσταγμα, και το πρόσταγμα παντού νικά.

Σήμερα τυλίγεται σε σπάργανα εκείνος που σπαργάνωσε με ομίχλη τη θάλασσα, και εκείνος που την περιτείχισε με άμμο κλείνεται μέσα σε ένα μικρό σπήλαιο, και ανακλίνεται σε φάτνη εκείνος που εποχείται στα Χερουβείμ, προκειμένου να διαλύσει τις αλυσίδες των αμαρτημάτων μας και να σκορπίσει την ομίχλη της άγνοιας, προσφέροντας τη γνώση του τρισάγιου Θεού. Και επειδή, αν και βρισκόμασταν σε τιμή, εφόσον είχαμε πλαστεί κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση του Θεού, δεν το αντιληφθήκαμε, αλλά μάλλον «παραβληθήκαμε με τα ανόητα κτήνη και γίναμε όμοιοι με αυτά», λαμβάνει ο Δεσπότης τη δουλική, πήλινη εικόνα και αυτή τη φθαρτή ομοίωση, και, παραμένοντας αναλλοίωτος Θεός, ανακλίνεται ως νήπιο σε φάτνη αλόγων ζώων, για να μας επαναφέρει από την κτηνώδη ομοίωση και πάλι στο κατ' εικόνα του Θεού. Σήμερα η «προσδοκία των εθνών» και το «άστρο από τον Ιακώβ και ο άνθρωπος από τον Ισραήλ», αφού γεννήθηκε, κάλεσε μάγους από την Ανατολή να του προσφέρουν δώρα: «βασιλιάδες της Θαρσίς και τα νησιά», λέγει, «θα προσφέρουν δώρα, βασιλιάδες των Αράβων και της Σαβά θα φέρουν δώρα». Σήμερα τα δεσμά του θανάτου και της φθοράς διαλύονται, διότι γεννήθηκε η όντως ζωή και η ανάσταση. «Εγώ είμαι», λέγει, «η οδός και η ζωή» και η ανάσταση.

Τι θα υποστούν όμως κατά την ημέρα της επισκέψεώς του και της δεύτερης παρουσίας του; Θα τους διδάξει τότε η ίδια η πείρα των πραγμάτων. Εμείς όμως ας επαναφέρουμε και πάλι τον λόγο στο προκείμενο θέμα. «Διότι παιδίον εγεννήθη σε εμάς» σήμερα και έχει σπαργανωθεί σαν βρέφος εκείνος που προηγουμένως σπαργάνωσε με ομίχλη τη θάλασσα. «Διότι παιδίον εγεννήθη σε εμάς», του οποίου η αρχή είναι άναρχη και δεν έχει τέλος. «Διότι παιδίον εγεννήθη σε εμάς» το οποίο κατέχει τα σύμπαντα ως δούλα του· γι' αυτό και τον υπηρετούν ως δούλοι και τον επευφημούν, και του προσφέρουν δώρα οι μάγοι και ο αστέρας, οι άγγελοι και οι ποιμένες, το σπήλαιο και η φάτνη, η υπερφυώς Παρθένος μητέρα και ο μνήστωρ Ιωσήφ ο τέκτονας, που παρίσταται ως πατέρας εκείνου που κατασκεύασε τα πάντα, αλλά βεβαίως και η φροντίδα των μαιών μετά από εκείνον τον τίμιο και παράδοξο τοκετό της αλόχευτης λοχείας· διότι όπου υπάρχει Παρθένος μητέρα διά της δυνάμεως του Υψίστου, δεν υπήρχε ανάγκη από μαίες.

Και όταν δημιούργησα τις χώρες και τις ακατοίκητες περιοχές και τα κατοικημένα άκρα κάτω από τον ουρανό, και όταν όριζα τον θρόνο μου πάνω στους ανέμους και έκανα ισχυρά τα άνω νέφη και έθετα ασφαλείς τις πηγές της γης κατά τον καθορισμό των ακριβών ορίων της θάλασσας και έκανα ισχυρά τα θεμέλια της γης, ο Υιός μου, η δική μου σοφία, ήταν μαζί μου αρμόζοντας τα πάντα και γνωρίζει τα πάντα με σαφήνεια. Αν, λοιπόν, και εσύ ο ίδιος γεννήθηκες Υιός μου, είναι εντελώς προφανές ότι γνωρίζεις όλα αυτά με σαφήνεια και εσύ. «Ποιος έθεσε τα μέτρα της γης, αν γνωρίζεις; Ή ποιος είναι αυτός που άπλωσε επάνω της σχοινί μέτρησης; Πάνω σε τι έχουν στερεωθεί οι στύλοι της; Και ποιος είναι εκείνος που έβαλε τον ακρογωνιαίο λίθο της;» Εάν, επομένως, είσαι ο Μονογενής μου, καθώς ερωτάσαι, λέγε: «Όταν έγιναν τα άστρα, με αίνεσαν με μεγάλη φωνή όλοι οι άγγελοί μου» και με ύμνησαν· το γνωρίζεις αυτό; «Έφραξα δε τη θάλασσα με πύλες, όταν γεννιόταν και έβγαινε από την κοιλιά της μητέρας της». Μαίες είχε, λέει, η θάλασσα τις ακάθεκτες διεξόδους των υδάτων, όταν έβγαινε από τη μητρική κοιλιά της αβύσσου, και εγώ την έφραξα με πύλες με το δικό μου πρόσταγμα· μήπως δεν το γνωρίζεις αυτό; «Έθεσα δε ως ένδυμά της το νέφος και τη σπαργάνωσα με ομίχλη· της έθεσα όρια, περιβάλλοντάς την με κλείθρα και πύλες». Κλείθρα και πύλες της θάλασσας, με το θείο πρόσταγμα (ω της θείας δυνάμεως!), έγιναν η αδύναμη άμμος και τα πιο μικρά λιθάρια. «

Και άκουγε σχετικά με το καθορισμένο όριο των όντων, και πρώτα από όλα για εμάς τους ανθρώπους, τι λέει ο Ιώβ ο Αυσίτης: «Διότι ο θνητός που γεννιέται από γυναίκα είναι ολιγόζωος και γεμάτος οργή, ή σαν το λουλούδι που άνθισε και έπεσε· δραπετεύει σαν σκιά, και δεν πρόκειται να σταθεί... Οι μήνες του είναι μετρημένοι από Εκείνον· έθεσες χρονικό όριο και δεν πρόκειται να το υπερβεί... Ποιος είναι αυτός που καθορίζει τις νυχτερινές φυλακές, αυτός που με ξεχωρίζει από τα τετράποδα της γης;» Αυτό εξάλλου υπονοεί και ο Θαιμανίτης, όταν τον επιπλήττει: «Θα κατέβεις, λέει, στον τάφο σαν ώριμο σιτάρι που θερίζεται στην εποχή του, ή σαν θημωνιά αλωνιού που συγκεντρώθηκε στην ώρα της.» Έπειτα πρόσεξε και τα λόγια του Θεού προς αυτόν σχετικά με τα υπόλοιπα· διότι λέει: «Της έβαλα ως ένδυμα το σύννεφο, την εσπαργάνωσα με ομίχλη, της έθεσα όρια βάζοντας αμπάρες και πύλες, και της είπα: Μέχρι εδώ θα έλθεις και δεν θα προχωρήσεις παραπέρα.» Και πάλι για τα ίδια λέει ο Θεός προς αυτόν: «Έχεις κατανοήσει το πλάτος της οικουμένης κάτω από τον ουρανό; Ανάγγειλέ μου πόσο είναι, και σε ποια γη κατοικεί το φως, και ποιος είναι ο τόπος του σκότους, για να με οδηγήσεις σε αυτό.» Δες ακόμη τι λέει και για τον μετρημένο αριθμό των δικών τους και των δικών μας ετών της ζωής: «Μετρημένα έτη έχουν δοθεί στον δυνάστη... Διότι έφτασαν μετρημένα έτη, και θα πορευτώ σε οδό από την οποία δεν θα επιστρέψω... Διότι ιδού, ο Ισχυρός είναι μέγας και δεν μπορούμε να τον γνωρίσουμε· ο αριθμός των ετών του είναι απέραντος, ενώ από αυτόν είναι μετρημένες οι σταγόνες της βροχής...»