Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 39:25

Αδημονεί δε, όπως είναι φυσικό, και βαρύνεται ο φιλόπονος νους, επειδή δεν βλέπει τους αγώνες να συμβαδίζουν με το κήρυγμα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, πολύ ορθά ο λόγος της θεόπνευστης Γραφής παρομοιάζει εκείνον που διακατέχεται από τέτοιες θερμές προθυμίες με πολεμικό άλογο, λέγοντας περίπου τα εξής: «Από μακριά οσμίζεται τον πόλεμο, με αίμα και φωνή». Διότι, το μεν περήφανο άλογο παρακινείται στον πόθο για τον πόλεμο και από τον φοβερό κρότο της μάχης, και από τον χτύπο των όπλων, και από την όψη του αστραφτερού σιδήρου, και από τον ήχο των πολεμικών σαλπίγγων που δεν στερείται τρόμου. Από την άλλη, την ψυχή του όσιου άνδρα την παροτρύνει στον θείο αγώνα ο λόγος που εισηγείται τα άριστα και την αφυπνίζει εντόνως προς τη φιλόθεη έξη.

Άφησε πολλά πράγματα έξω από τη δική μας εξουσία, ώστε από εκείνα που δεν σου έχουν υποταχθεί να μην θαυμάσεις τη δική σου σοφία, ούτε να θεωρήσεις ότι η υπακοή τους οφείλεται στη δική σου τέχνη. Έπειτα μεταφέρει τον λόγο στα πιο ωφέλιμα, μνημονεύοντας το εξημερωμένο άλογο, και συζητά πολλά για το ζώο αυτό: πόσο περήφανο είναι, πόσο αγέρωχο, πόσο κατάλληλο για τον πόλεμο, πόσο ικανό να διασώσει έναν άνθρωπο. Βλέπεις ότι καθένα είναι περήφανο, και ο όνος και τούτο, αλλά το ένα είναι υποταγμένο, ενώ το άλλο όχι; Έπειτα αναφέρει και την πειθαρχία του: ακούει τον ήχο των σαλπίγγων και γνωρίζει το σύνθημα του πολέμου. «Και όταν σημάνει η σάλπιγγα», λέει, «αναφωνεί: "Εύγε". Από μακριά οσφραίνεται τον πόλεμο». Έπειτα μιλά για το γεράκι, τον γύπα και τον αετό: «Μήπως από τη δική σου επιστήμη», λέει, «στέκεται το γεράκι, έχοντας απλωμένες τις φτερούγες του ακίνητο, ατενίζοντας προς τον νότο; Μήπως με τη δική σου προσταγή υψώνεται ο αετός, και ο γύπας, καθισμένος στη φωλιά του, διαμένει σε εξοχή βράχου και σε μέρος απόκρυφο; Όντας εκεί αναζητεί την τροφή του, και από μακριά τα μάτια του παρατηρούν· οι νεοσσοί του κυλιούνται στο αίμα, και όπου υπάρχουν νεκροί, παρευθύς βρίσκονται εκεί». Πώς τον έστησε, λέει, μετέωρο στον αέρα; Πώς του έδωσε την τροφή; Βλέπεις, πώς μέσα από λίγα λέει τόσα πολλά;

Ο άγρυπνος μοναχός είναι αλιέας των λογισμών, καθώς μπορεί μέσα στη γαλήνη της νύχτας να τους κατανοεί εύκολα και να τους συλλαμβάνει· ο φιλόθεος μοναχός, όταν ηχεί η σάλπιγγα της προσευχής, λέει: Εύγε, εύγε! Ενώ ο ράθυμος λέει:

Να γίνεσαι εξαιρετικά ελεήμων επιμελούμενος την προσευχή, διότι μέσω αυτής οι μοναχοί θα λάβουν την εκατονταπλάσια ανταμοιβή, και τα υπόλοιπα στον μέλλοντα αιώνα. Όταν το πυρ εγκατασταθεί στην καρδιά, ανασταίνει την προσευχή. Και όταν αυτή διεγερθεί και αναληφθεί στον ουρανό, πραγματοποιείται κάθοδος πυρός στο υπερώο της ψυχής. Μερικοί ισχυρίζονται ότι η προσευχή είναι ανώτερη από τη μνήμη του θανάτου, εγώ όμως υμνώ δύο ουσίες σε μία υπόσταση. Το δοκιμασμένο άλογο από τη φύση του ζεσταίνεται καθώς προχωρά και αυξάνει την ταχύτητά του στον δρόμο. Και ως δρόμο εννοώ την υμνωδία, και ως άλογο τον ανδρείο νου. Ένας τέτοιος νους οσμίζεται τον πόλεμο από μακριά και, όντας προετοιμασμένος, παραμένει στο εξής παντελώς ανίκητος.