Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 4:18

Ότι, εξάλλου, το Πνεύμα είναι ανώτερο από την κτίση, και διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων, αλλά και ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το αντιληφθεί και από το εξής. Άτρεπτο και αναλλοίωτο είναι το Άγιο Πνεύμα· «Διότι», λέγει, «το άγιο πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέγει: «με την αφθαρσία του πράου και ησύχιου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία: «Διότι το άφθαρτό σου Πνεύμα υπάρχει μέσα σε όλα»· και εφόσον «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνον το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· δεν υπάρχει δε στον Θεό, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· όντας το Άγιο Πνεύμα μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Η φύση, όμως, των δημιουργημάτων και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι «κάθε άνθρωπος», λέγει, «είναι ψεύστης». Και «όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ακόμη, τους αγγέλους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα, αλλά εγκατέλειψαν το δικό τους οικητήριο, τους έχει φυλάξει κάτω από το ζόφο με αιώνια δεσμά για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Στο δε βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν έχει εμπιστοσύνη στους αγίους αγγέλους Του, και στους αγγέλους Του διέκρινε κάποιο ελάττωμα· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· ο δε Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιωτικά ζητήματα;»

Το ότι, πάλι, το Πνεύμα βρίσκεται πάνω από την κτίση, και ότι είναι διαφορετικό από τη φύση των δημιουργημάτων αλλά αποτελεί ίδιον της θεότητας, μπορεί κανείς να το κατανοήσει και από το εξής. Το άγιο Πνεύμα είναι άτρεπτο και αναλλοίωτο· διότι λέει: «Το άγιο Πνεύμα της παιδείας θα αποφύγει τον δόλο, και θα απομακρυνθεί από ασύνετους λογισμούς». Και ο μεν Πέτρος λέει: «Με την αφθαρσία του πράου και ήσυχου Πνεύματος»· και πάλι στη Σοφία του Σολομώντα αναφέρεται: «Διότι το άφθαρτο Πνεύμα σου υπάρχει μέσα σε όλα»· και αν «κανείς δεν γνωρίζει τα του Θεού, παρά μόνο το Πνεύμα του Θεού που είναι μέσα Του»· και επειδή στον Θεό δεν υπάρχει, όπως είπε ο Ιάκωβος, «παραλλαγή ή σκιά μεταβολής»· εφόσον το άγιο Πνεύμα βρίσκεται μέσα στον Θεό, εύλογα είναι άτρεπτο, απαράλλακτο και άφθαρτο. Αντιθέτως, η φύση των γενητών και των κτισμάτων είναι τρεπτή, επειδή ακριβώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος· διότι, λέει, «κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης». Και, «όλοι αμάρτησαν και στερούνται της δόξης του Θεού. Τους δε αγγέλους, που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα αλλά εγκατέλειψαν το ίδιο τους το οικητήριο, τους έχει φυλάξει με αιώνια δεσμά στο βαθύ σκοτάδι για την κρίση της μεγάλης ημέρας». Επίσης, στο βιβλίο του Ιώβ αναφέρεται: «Αν δεν εμπιστεύεται τους αγίους αγγέλους Του και έχει διαπιστώσει κάτι στρεβλό στους αγγέλους Του· και τα άστρα δεν είναι καθαρά ενώπιόν Του»· και ο Παύλος γράφει: «Δεν γνωρίζετε ότι θα κρίνουμε αγγέλους, πόσο μάλλον τα βιοτικά ζητήματα;»

Αν στους δούλους του δεν δείχνει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους του διέκρινε κάτι το στρεβλό. Του αγίου Αθανασίου: Η φύση των γεννητών και των κτιστών όντων είναι τρεπτή, καθώς βρίσκεται έξω από την ουσία του Θεού και έλαβε υπόσταση εκ του μη όντος. Γι' αυτό, κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης· και όλοι αμάρτησαν και στερούνται τη δόξα του Θεού. Ο δε διάβολος, ενώ βρισκόταν ανάμεσα στα Χερουβίμ και αποτελούσε αποσφράγισμα ομοιώσεως, έπεσε από τους ουρανούς σαν αστραπή.

Και θα κρίνουμε αγγέλους, δηλαδή εκείνους που δεν διατήρησαν το αρχικό τους αξίωμα. Και εδώ, εάν δεν έχει εμπιστοσύνη στους δούλους Του, γενικώς τα κτίσματα έχουν τέτοια φύση, και υπόκεινται σε μεταβολή. Μόνη δε η θεία φύση είναι αναλλοίωτη.

Διότι τι δύναται να πράξει ο θνητός; Ή ποια είναι η ισχύς του γηγενούς; Διότι είναι γραμμένο: «Δεν υπήρχε μορφή προ των οφθαλμών μου, αλλά άκουγα μόνο μία αύρα και μία φωνή: Τι λοιπόν; Μήπως θα είναι καθαρός ο θνητός ενώπιον του Κυρίου, ή μήπως θα αποδειχθεί άμεμπτος ο άνθρωπος από τα έργα του, εάν στους ίδιους τους δούλους του δεν δείχνει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους του διέκρινε κάποιο σφάλμα;»

Πρόσεξε, επειδή είδε ότι η δόξα του δικαίου ερχόταν σε αντίθεση με τα δικά του λόγια, με πόσα επιχειρήματα θέλει να την καταρρίψει. «Τι λοιπόν;» λέει· «Μήπως θα είναι καθαρός ο θνητός ενώπιον του Κυρίου ή από τα έργα του θα αναδειχθεί άμεμπτος ο άνθρωπος;» «Εξάλλου», λέει, «δεν είναι καν δυνατόν, εφόσον είναι άνθρωπος, να είναι καθαρός.» Ας μην τα δεχθούμε βέβαια αυτά ως δόγματα, αγαπητοί. Και ορθώς πρόσθεσε το «ενώπιον του Κυρίου», καθώς και ο προφήτης λέει: «δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Και πάλι: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Διότι, όπως ακριβώς η δική μας αγαθότητα είναι πονηρία όταν συγκρίνεται με τη δική Του αγαθότητα, έτσι συμβαίνει και με τα υπόλοιπα. «Ή από τα έργα του», λέει, «είναι άμεμπτος ο άνθρωπος;» Δες τον να αντιλέγει στον Θεό· διότι, ενώ Εκείνος είχε πει «άνθρωπος άμεμπτος», αυτός λέει: «δεν είναι άμεμπτος». Από τα δικά του κριτήρια εκφέρει την κρίση. «Εάν στους δούλους του δεν έχει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους του διέκρινε κάτι το διεστραμμένο». Μου φαίνεται ότι εδώ μιλάει για τις άνω δυνάμεις: «Τι πρέπει να λέμε για τους ανθρώπους», λέει, «όταν οι άγγελοι δεν είναι άμεμπτοι;» Και τι σημαίνει «δεν έχει εμπιστοσύνη»; Ότι δηλαδή δεν τους θεωρεί απόλυτα δίκαιους και άμεμπτους και ότι δεν πρόκειται ποτέ να αμαρτήσουν, διότι, όπως μου φαίνεται, η φύση τους είναι δεκτική και των αντιθέτων. Τι σημαίνει «διέκρινε κάτι το διεστραμμένο»; «Δεν επέτρεψε», λέει, «να βρίσκεται η αρετή αναπόσπαστα συνδεδεμένη με τη φύση τους.»

«Αν στους δούλους Του δεν έχει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους Του διέκρινε κάποια παρέκκλιση». Ορθώς δε είπε το «διέκρινε»· διότι μέσω αυτού φανερώνει τη σοφία Του, ώστε να μην τους κυριεύσει η έπαρση για το μεγαλείο της φύσεώς τους, αλλά να είναι διαπαντός υποταγμένοι στον Θεό. Εφόσον μάλιστα «διέκρινε σε αυτούς κάποια παρέκκλιση», δηλαδή, τους τιμώρησε επειδή εγκατέλειψαν το δικό τους κατοικητήριο. «Τους πάταξε σαν τον σκόρο, και από το πρωί μέχρι το εσπέρας δεν υπάρχουν πλέον.» Το ότι λοιπόν «Τους πάταξε σαν τον σκόρο», ειπώθηκε αντί του ότι τους κατέστρεψε εύκολα και ως τα κατάβαθά τους. Το δε «φύσηξε», σημαίνει ότι δεν χρειάστηκε κόπο, αλλά απλώς το θέλησε, και δόθηκε τέλος στην ύπαρξή τους.