Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 4:19

Ο ουρανός δεν είναι καθαρός ενώπιόν του· πόσο μάλλον αυτοί που κατοικούν σε πήλινες οικίες, από τον οποίο ακριβώς πηλό είμαστε πλασμένοι και εμείς οι ίδιοι. Τους χτύπησε σαν τον σκόρο, και από το πρωί έως το βράδυ δεν υπάρχουν πλέον· επειδή δεν μπόρεσαν να βοηθήσουν τον εαυτό τους, αφανίστηκαν.

Και με άλλον τρόπο, βέβαια, μπορείς να προσεγγίσεις τα όσα ειπώθηκαν: επειδή κήρυτταν τον Ιησού σε Ιουδαίους και Έλληνες, υπέμειναν δεινούς και αφόρητους διωγμούς, και το σώμα τους φθειρόταν από τους κόπους γι' αυτόν τον σκοπό. Όμως, όσο μεγαλύτερος ήταν ο πόνος, τόσο, νομίζω, θα ακολουθούσε εύλογα και πλουσιότερη η ανταπόδοση της χάριτος. <«Διότι η τωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς σε υπερβολικό και ύψιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας, εφόσον εμείς δεν προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα ορατά, αλλά στα αόρατα· διότι τα ορατά είναι πρόσκαιρα, ενώ τα αόρατα αιώνια.»> Ενισχύει τον νου εκείνων που επιθυμούν να αγωνιστούν, παρουσιάζοντας από τη μία ως ευτελείς τους αγώνες, και εξυψώνοντας από την άλλη τα στεφάνια των νικητών, και αποδίδοντας την ελαφρότητα στις θλίψεις, και το βάρος στη δόξα· διότι η επίθεση των δεινών σε αυτόν τον βίο είναι μετρημένη εξαιτίας του πρόσκαιρου χαρακτήρα τους, ακόμη κι αν συμβαίνει σε υπερβολικό βαθμό. Λέει, λοιπόν, ότι θα καταλήξει σε αιώνιο βάρος δόξας, επειδή τα αγαθά του μέλλοντος αιώνος ξεπερνούν κάθε λόγο. Γι' αυτό δεν πρέπει να προσηλώνουμε το βλέμμα μας στα πρόσκαιρα ορατά, αλλά στα αιώνια αόρατα. <«Διότι γνωρίζουμε ότι αν η επίγεια κατοικία του σκηνώματός μας καταλυθεί κ.λπ.»> Ως «επίγεια κατοικία του σκηνώματος», ονομάζει περιφραστικά το ίδιο το σκήνωμα, δηλαδή το σώμα· διότι έχει γραφτεί στο βιβλίο του Ιώβ: «Εκείνους δε που κατοικούν σε πήλινες οικίες, από τον ίδιο πηλό από τον οποίο είμαστε και εμείς πλασμένοι».

Και ορθώς είπε «επινόησε», ώστε το μεγαλείο της φύσεώς τους να μην τους οδηγήσει σε έπαρση, αλλά να είναι πάντοτε υποταγμένοι στον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τους ανθρώπους: μολονότι ο άνθρωπος δεν διαθέτει εκ φύσεως την αθανασία, εντούτοις κυριεύθηκε από έπαρση. Εάν όμως την είχε και στη φύση του, τι δεν θα συνέβαινε; «Ο δε ουρανός», λέγει, «δεν είναι καθαρός ενώπιόν Του». Δηλαδή: η τόσο μεγάλη καθαρότητα της φύσεως αποτελεί κηλίδα μπροστά σε Εκείνον, όχι επειδή ο ουρανός διαθέτει ελεύθερη προαίρεση, αλλά διότι (ο συγγραφέας) παραβάλλει τη φυσική καθαρότητα με την καθαρότητα της αρετής του Θεού. «Πόσο μάλλον αυτούς που κατοικούν σε πήλινες οικίες». «Τι χρειάζεται να λέμε για τους ανθρώπους;» λέγει. Και πρώτα μείωσε τη φύση αναφερόμενος στην κατοικία της, και έπειτα την εξευτελίζει και με άλλον τρόπο. Δεν αρκούσε να πει ότι είμαστε πλασμένοι από πηλό, αλλά αναφέρει και από τι είδους πηλό. Χαρακτήρισε τη φύση με βάση το χειρότερο στοιχείο της, σαν να έλεγε ότι, όπως ακριβώς σε εμάς η ίδια η κατασκευή της φύσεώς μας γίνεται αιτία αμαρτημάτων, έτσι και στους αγγέλους υπάρχει κάτι που ο Θεός επινόησε, προκειμένου να ταπεινώνονται και να συστέλλονται. Διότι και για εμάς το επινόησε αυτό, επιδεικνύοντας τη σοφία Του με τη χρήση του ρήματος «επινόησε», όχι με την έννοια ότι κοπίασε πολύ, αλλά ότι ανακάλυψε κάτι το σοφό και συνετό.

Έπειτα γενικεύει τον λόγο του, για να μη φανεί φορτικός: 4,19β 〈αφού και εμείς είμαστε από τον ίδιο πηλό.〉 Διότι, από την άλλη πλευρά, παρουσιάζει και πάλι τη δύναμη του Θεού και τη δική μας αδυναμία, λέγοντας: 4,19γ 〈τους χτύπησε〉, λέει, 〈όπως ο σκόρος.〉 Δηλαδή: κατέστρεψε εύκολα ακόμη και τα πιο εσωτερικά τους μέρη. 4,20α 〈Από το πρωί〉, λέει, 〈έως το βράδυ, και δεν υπάρχουν πλέον.〉 Δηλαδή: μέσα σε μία ημέρα ή παντοτινά. 4,20β 〈Και επειδή δεν μπορούσαν να βοηθήσουν τον εαυτό τους, χάθηκαν.〉 Δηλαδή: ότι κανείς δεν μπορεί να αντισταθεί στον Θεό. Δεν μπορούμε, δε, να βοηθήσουμε τον εαυτό μας, τόσο εξαιτίας της υπεροχής της φύσεως του Θεού όσο και εξαιτίας του πλήθους των κακών. Διότι, αυτά που έχει αποφασίσει η άγια χείρα, ποιος θα τα ματαιώσει; 4,21α 〈Διότι φύσηξε εναντίον τους και πέθαναν,〉 21β 〈και εξαιτίας του ότι δεν είχαν σοφία, χάθηκαν.〉 Διότι τίποτα δεν είναι ισχυρότερο από τον σοφό. Αυτό τους έκανε εύκολα υποχείρια και στον Θεό· είναι, λοιπόν, ευάλωτοι κατά κύριο λόγο από την ίδια τους τη φύση, και έπειτα από την κακία και την ασέβειά τους. 5,1α 〈Επικαλέσου, λοιπόν, μήπως κάποιος σε εισακούσει,〉 1β 〈ή μήπως δεις κάποιον από τους αγίους αγγέλους.〉 Και από αυτό καταδεικνύει την υπεροχή. Επειδή, δηλαδή, ήταν επόμενο ο Ιώβ να εξετάζει την κατάστασή του με βάση τους δικούς του λογισμούς, δες τι λέει: «Μη μου το λες αυτό. Μέγας είναι ο Θεός, κάνει πολλά, τα οποία εμείς δεν γνωρίζουμε· μεγάλη είναι η δική μας ταπεινότητα, και έχουμε εξοριστεί κάπου μακριά».

Διότι, για να μην πει κανείς πάλι ότι ο Ιώβ ήταν δίκαιος, λέει: «Είναι μεν δίκαιος, αλλά η ανθρώπινη φύση είναι τέτοια ώστε να υποφέρει τα δεινά». Πρόσεξε ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, πράγμα που το ισχυρίζεται με βάση την ανθρώπινη φύση· άφησε δε, λέει, αυτούς που κατοικούν σε πήλινες οικίες, και πάλι λέει: Γιατί; Μήπως θα υπάρξει θνητός καθαρός ενώπιον του Κυρίου; Και πάλι, επειδή δεν είναι δυνατόν να απέλθει κανείς χωρίς δεινά, λέει, ο άνθρωπος γεννιέται μέσα στον κόπο. Διότι βέβαια ούτε τα άψυχα ούτε τα άλογα ζώα πρόκειται να αισθανθούν την αθυμία, αλλά στους ανθρώπους συμβαίνει αυτό. Παρατήρησε την κοινή φύση και θα δεις ότι έτσι έχουν τα πράγματα. «Οι νεοσσοί όμως», λέει, «των γυπών πετούν στα υψηλά», δηλαδή: είναι ξέγνοιαστοι και αμέριμνοι. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Ότι απολαμβάνουν μεγαλύτερης πρόνοιας; Κάθε άλλο, όπως δεν απολαμβάνει η γη ούτε τα όρη, επειδή μετέχουν στην αναισθησία. Μου φαίνεται ότι και αυτό το ζώο είναι αναίσθητο, όντας αιμοβόρο και σαρκοφάγο. «Εντούτοις, εγώ θα δεηθώ στον Κύριο, και τον Κύριο τον Παντοκράτορα θα επικαλεστώ». «Και ενώ αυτά έχουν έτσι», λέει, «δεν θα πάθω εγώ κάτι παρόμοιο με εσένα, αλλά θα επιμείνω να αναγνωρίζω τον Δεσπότη. Διότι εσύ μεν αγανακτείς, ενώ εγώ θα επιμείνω να επικαλούμαι τον Θεό και δεν θα απελπίζομαι. Διότι Εκείνος γνωρίζει πάντοτε να μεταστρέφει τα πράγματα προς το αντίθετο. Βρίσκομαι μέσα σε δεινά, αλλά δύναται να με κάνει να βρεθώ και μέσα σε αγαθά, όπως ακριβώς από εκείνα τα αγαθά με οδήγησε σε τούτη την κατάσταση».

«Αν στους δούλους Του δεν έχει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους Του διέκρινε κάποια παρέκκλιση». Ορθώς δε είπε το «διέκρινε»· διότι μέσω αυτού φανερώνει τη σοφία Του, ώστε να μην τους κυριεύσει η έπαρση για το μεγαλείο της φύσεώς τους, αλλά να είναι διαπαντός υποταγμένοι στον Θεό. Εφόσον μάλιστα «διέκρινε σε αυτούς κάποια παρέκκλιση», δηλαδή, τους τιμώρησε επειδή εγκατέλειψαν το δικό τους κατοικητήριο. «Τους πάταξε σαν τον σκόρο, και από το πρωί μέχρι το εσπέρας δεν υπάρχουν πλέον.» Το ότι λοιπόν «Τους πάταξε σαν τον σκόρο», ειπώθηκε αντί του ότι τους κατέστρεψε εύκολα και ως τα κατάβαθά τους. Το δε «φύσηξε», σημαίνει ότι δεν χρειάστηκε κόπο, αλλά απλώς το θέλησε, και δόθηκε τέλος στην ύπαρξή τους.

Διότι, τι λέει; «Μήπως θα πει το πλάσμα στον πλάστη του: "γιατί με έφτιαξες έτσι;" Ή μήπως δεν έχει εξουσία ο κεραμέας πάνω στον πηλό, ώστε από το ίδιο φύραμα να φτιάξει άλλο σκεύος για τιμητική χρήση και άλλο για άτιμη;» Τι λες; Έτσι οφείλω να υποτάσσομαι στον Θεό, όπως ο πηλός στον κεραμέα; Ναι, λέει· διότι τόση είναι η διαφορά μεταξύ ανθρώπου και Θεού, όση του πηλού και του κεραμέα· ή μάλλον, ούτε καν τόση είναι η διαφορά, αλλά πολύ μεγαλύτερη. Διότι η ουσία του πηλού και του κεραμέα είναι μία, όπως ακριβώς έχει ειπωθεί και στο βιβλίο του Ιώβ: «Αφήνω δε αυτούς που κατοικούν σε πήλινες οικίες, εφόσον κι εμείς οι ίδιοι είμαστε φτιαγμένοι από τον ίδιο πηλό». Κι αν ο άνθρωπος φαίνεται ανώτερος και πιο ευπρεπής από αυτόν τον πηλό, τη διαφορά δεν την έκανε η αλλαγή της φύσης, αλλά η σοφία του τεχνίτη· επειδή από τον πηλό δεν διαφέρεις σε τίποτα. Κι αν δεν το πιστεύεις, ας σε πείσουν τα φέρετρα και οι λάρνακες· διότι, αν πας στους τάφους των προγόνων σου, θα διαπιστώσεις ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Μεταξύ του πηλού και του κεραμέα, λοιπόν, δεν υπάρχει καμία διαφορά ως προς την ουσία· μεταξύ όμως της ουσίας του Θεού και των ανθρώπων η διαφορά είναι τόση, όση ούτε ο λόγος μπορεί να παραστήσει ούτε ο νους χωράει να μετρήσει. Όπως λοιπόν ο πηλός ακολουθεί τα χέρια του κεραμέα, όπου κι αν εκείνος τον τραβά και τον στρέφει, έτσι κι εσύ να μένεις άφωνος σαν τον πηλό, όταν ο Θεός θέλει να οικονομήσει κάτι.