Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 4:2

Και το αξιοθαύμαστο είναι ότι, παρά τον καθαρό του βίο και την άμεμπτη ζωή του, περίμενε τα αντίθετα, και όχι μόνο τα περίμενε, αλλά και τα φοβόταν, αναλογιζόμενος τα παλαιότερα, όπως εκείνα που συνέβησαν στον Αβραάμ. Εμείς όμως, που ζούμε καθημερινά μέσα στην πονηρία, δεν θα υποπτευτούμε καμία αντίξοη εξέλιξη; Δες πώς φιλοσοφούσε ακόμη και πριν από τη δοκιμασία. Διότι αυτός που περιμένει την ανατροπή, παρότι ζει ενάρετο βίο, δεν λειτουργούσε ως μισθωτός, ώστε μας αποδεικνύει τη μεγάλη του αρετή λέγοντας: «Ο φόβος που φοβόμουν με βρήκε». 4,1 ΠΑΙΡΝΟΝΤΑΣ ΔΕ ΤΟΝ ΛΟΓΟ Ο ΕΛΙΦΑΖ Ο ΘΑΙΜΑΝΙΤΗΣ ΛΕΕΙ: 4,2a 〈Μήπως πολλές φορές σου έχουν μιλήσει με κόπο;〉 2b 〈Και τη δύναμη των λόγων σου ποιος θα την υποφέρει;〉 Ορθώς μίλησε εκ των προτέρων για όλα τα κακά που τον βρήκαν και για την προσθήκη των δεινών, επειδή εκείνοι ήθελαν να τον καταπατήσουν και να του επιτεθούν ενώ κειτόταν κάτω. Διότι δεν είναι ίδιον όλων των ανθρώπων το να γνωρίζουν πώς να συμπεριφέρονται κατάλληλα σε τέτοιες συμφορές, αλλά πολλοί πολλές φορές έκαναν το τραύμα χειρότερο, άλλοι από φθόνο και άλλοι από ανοησία. Διότι εκείνος που έχει αναλάβει τον παρηγορητικό λόγο δεν χρειάζεται μικρότερη τέχνη από τους ιατρούς που τέμνουν τα τραύματα. Δικαίως, λοιπόν, ονομάστηκαν ιατροί κακών, εφόσον επιδεινώνουν το τραύμα· και το κάνουν αυτό από φθόνο. Πόσης πονηρίας δείγμα θα ήταν να φθονεί κανείς μέσα σε τόσο μεγάλη τρικυμία, να επιδεικνύει κακεντρέχεια απέναντι σε αυτόν που κείτεται κάτω, και αυτόν που είναι άξιος ελέους να τον περιβάλλει με μύρια δεινά.

Διότι πρόσεξε πώς τα λόγια τους όχι μόνο απέχουν από το να προσφέρουν παρηγοριά, αλλά προκαλούν και μεγάλη αθυμία, και διατυπώνουν μακροσκελείς κατηγορίες. Γι' αυτό και λέει κάποιος: «Μην ταράζεις περισσότερο την οργισμένη ψυχή». Αλλά ας δούμε τι λέει, και ας αποφύγουμε τη μίμησή του. Τι λέει λοιπόν; «Μήπως πολλές φορές έχεις μιλήσει με κόπο;» Ως «κόπο» η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει την αμαρτία, όπως όταν λέει: «Κάτω από τη γλώσσα του υπάρχει κόπος και πόνος». Δεν είπε: «Μήπως έπραξες κάτι πονηρό;», αλλά: «Μήπως μίλησες;». Επειδή δηλαδή ο βίος του έλαμπε παντού και είχε σε όλη τη γη πολλά μνημεία της αρετής του, του λέει: «Μην πεις ότι οι πράξεις σου είναι καλές και αγαθές· διότι συμβαίνει η αμαρτία να έχει γίνει στα λόγια». {Ποιος όμως μπορεί να υποφέρει τη δύναμη των λόγων σου;} Και πρόσεξε, το «μήπως πολλές φορές έχεις μιλήσει» δεν αποτελεί αμφισβήτηση και αμφιβολία κάποιου που δείχνει επιείκεια, αλλά κάποιου που δεν έχει τη δυνατότητα να τον ελέγξει ξεκάθαρα. «Ποιος όμως μπορεί να υποφέρει τη δύναμη των λόγων σου;» Τι είπε δηλαδή; Ευχήθηκε να πεθάνει και να απαλλαγεί από την παρούσα ζωή. Μήπως δηλαδή είπε: «Ενώ είμαι δίκαιος και έχω κατορθώσει σπουδαία έργα, υποφέρω τέτοια δεινά»; Αλλά, «ήθελα», λέει, «να απέλθω μαζί με τους ασεβείς, μαζί με τους δούλους, μαζί με τα εκτρώματα, να έχω την ίδια τύχη που έχουν και οι ασεβείς».

Από αυτά επιχειρεί να διαβάλει τη δόξα των προηγούμενων κατορθωμάτων του, ώστε μου φαίνεται πως και εκείνο είναι το νόημα: μήπως δεν έχεις μιλήσει πολλές φορές σε καιρό κόπου; «Δεν μίλησες πολλές φορές», λέει, «όταν άλλοι βρίσκονταν σε κόπο; Διότι ποιος μπορεί να αντέξει τη δύναμη των λόγων σου, για τους οποίους πάντοτε καυχώσουν; Αλλά, ιδού, τώρα ελέγχθηκε η μεγαλορρημοσύνη σου». Επειδή, πράγματι, ήταν φυσικό να έχει αναφέρει ο δίκαιος κάποια από τα δικά του κατορθώματα, έχοντας περιπέσει πλέον σε ανάγκη όπως ακριβώς και τώρα· γι' αυτό λέει: «εν κόπω». «Διότι ποιος μπορεί», λέει, «να το διηγηθεί αυτό ή να ανεχθεί τα καυχήματά σου; Αλλά τώρα αυτά έχουν ελεγχθεί. Διότι αν εσύ βοήθησες άλλους, 〈———〉». Και πρόσεξε πώς καυχιόταν· δεν ανέφερε τα κατορθώματά του ως προς τα χρήματα, αλλά το αν ωφέλησε κάποιους με τα λόγια του. Αυτά ακριβώς, λοιπόν, του καταλογίζει. Μήπως ο φόβος σου δεν βρίσκεται στην αφροσύνη, όπως και η ελπίδα σου και η κακία της οδού σου; Δηλαδή: «Ο σκοπός για τον οποίο τα έκανες αυτά· είτε ότι δεν τα έπραξες καν, είτε ότι ο βίος σου είναι γεμάτος πονηρία, είτε ότι δεν φοβόσουν τον Θεό με ορθή διάνοια, αλλά επρόκειτο απλώς για λόγια. Και η ελπίδα σου βρισκόταν στην αφροσύνη, ήταν γεμάτη ανοησία», λέει. Γιατί; Ποια ανάγκη το επιβάλλει αυτό; Δεν είναι, τάχα, δυνατόν, κάποιος που βοήθησε πολλές φορές άλλους να βρεθεί και ο ίδιος σε συμφορές; «Όχι», απαντά. Έπειτα πλέκει και έναν μάταιο συλλογισμό· επειδή, δηλαδή, (ο Ιώβ) έλεγε: «ο φόβος, τον οποίο φοβόμουν, με βρήκε», λέει: «Αυτός ο φόβος βρισκόταν στην αφροσύνη, και η ελπίδα σου προερχόταν από την κακία της καρδιάς σου».

Διότι έχουν τη συνήθεια οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν δουν κάποιους να δοκιμάζονται από πείνα και συνεχή ασθένεια και να βρίσκονται στις έσχατες συμφορές, να μην έχουν καλή γνώμη γι' αυτούς, αλλά να κρίνουν τη ζωή τους από τη συμφορά που τους βρήκε, και να νομίζουν ότι οπωσδήποτε εξαιτίας της κακίας τους ταλαιπωρούνται έτσι. Και πολλά άλλα τέτοια λένε μεταξύ τους, ανόητα μεν, ωστόσο όμως τα λένε: ότι αυτός, αν ήταν φίλος του Θεού, δεν θα τον άφηνε ο Θεός να ταλαιπωρείται μέσα στη φτώχεια και στα άλλα δεινά. Έτσι ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση του Ιώβ, αλλά και στην περίπτωση του Παύλου. Διότι σε εκείνον έλεγαν: «Μήπως σου έχουν μιλήσει πολλές φορές με κόπο, και τη δύναμη των λόγων σου ποιος μπορεί να την αντέξει; Διότι, εάν εσύ νουθέτησες πολλούς, και ενίσχυσες αδύναμα χέρια, και με τα λόγια σου ανόρθωσες ασθενείς, και σε αδύναμα γόνατα έδωσες θάρρος, τώρα όμως που ήλθε σε σένα ο πόνος, εσύ ταράχθηκες. Μήπως ο φόβος σου δεν βασίζεται στην αφροσύνη;». Αυτό δε που θέλει να πει, είναι το εξής: Εάν είχες πράξει κάτι καλό, λέει, δεν θα πάθαινες αυτά που έπαθες· αλλά τώρα πληρώνεις την τιμωρία για αμαρτήματα και παρανομίες. Και αυτό ήταν που πλήγωνε περισσότερο τον μακάριο Ιώβ. Αλλά και για τον Παύλο οι βάρβαροι το ίδιο έλεγαν. Διότι, όταν είδαν την έχιδνα να κρέμεται από το χέρι του, δεν φαντάστηκαν τίποτε καλό γι' αυτόν, αλλά νόμιζαν ότι συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που έχουν διαπράξει τα χειρότερα εγκλήματα· και αυτό είναι φανερό από όσα έλεγαν.