Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 40:19

Και φάνηκε άλλο σημείο στον ουρανό, και ιδού, ένας δράκος μεγάλος πυρρός, που είχε επτά κεφάλια και δέκα κέρατα και πάνω στα κεφάλια του επτά διαδήματα. Θεωρούμε ότι εδώ ως ουρανός νοείται ο αέρας, και ως πυρρός δράκοντας εκείνος που πλάστηκε για να εμπαίζεται από τους αγγέλους του Θεού, όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο του Ιώβ. [Ονομάζεται] δε πυρρός αυτός, είτε εξαιτίας του φονικού και αιμοχαρούς χαρακτήρα του, είτε εξαιτίας του πυρρώδους της αγγελικής ουσίας, έστω και αν εξέπεσε από τους αγγέλους. Τα επτά κεφάλια σημαίνουν τις επτά πλέον πονηρές του δυνάμεις και αυτές που εναντιώνονται στις πνευματικές ενέργειες, ή τα επτά πνεύματα, τα οποία στα Ευαγγέλια ο Χριστός είπε ότι εγκαθίστανται στον άνθρωπο που έχει την καρδιά του σαρωμένη και κενή από αγαθές σκέψεις και πράξεις, ή τις επτά κακίες, για τις οποίες λέει ο Σολομών ότι βρίσκονται στην καρδιά του εχθρού, ο οποίος με δυνατή φωνή παρακαλεί υποκριτικά εκείνους που τον υπακούουν. Τα δε κέρατα φανερώνουν είτε τα αμαρτήματα που αντιδιαστέλλονται προς τις δέκα νομικές εντολές, είτε τις διαιρέσεις της βασιλείας που αποτελούν γι' αυτόν στολισμό, καθώς χαίρεται με τις διχοστασίες. [Υπάρχουν] δε επτά διαδήματα στα κεφάλια του, διότι εκείνοι που νικούν τις δαιμονικές ενέργειες από εκεί λαμβάνουν τα στεφάνια τους, από όπου με κόπους και ιδρώτα κατέκτησαν τη νίκη.

Ο Αθ. είπε: Ποιος κτίσθηκε πριν από όλα τα δημιουργήματα; Ο Αρ. είπε: Ο Υιός, γι' αυτό άλλωστε και έχει καταγραφεί ως πρωτότοκος. Ο Αθ. είπε: Εάν κάποιος προσκυνά τον Σατανά, πράττει καλά ή κακά; Ο Αρ. είπε: Ασεβής και άθεος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, και ούτε την κοινή λογική δεν διατηρεί, τον οποίο δεν αξίζει να τον αποκαλεί κανείς άνθρωπο, αλλά απάνθρωπο. Ο Αθ. είπε: Ο Θεός, απευθυνόμενος στον Ιώβ, είπε τα εξής περί του Σατανά, δηλαδή: «Αυτός είναι η αρχή των πλασμάτων του Κυρίου, που πλάστηκε για να εμπαίζεται από τους αγγέλους μου». Εσύ, λοιπόν, προσκυνώντας το πρώτο δημιούργημα, προσκυνάς τον Σατανά, όπως ακριβώς απέδειξε ο συλλογισμός. Εάν πάλι θελήσεις να σοφιστείς ότι ο Σατανάς είναι προγενέστερο δημιούργημα από τον Υιό, ισχυρίζεσαι άραγε ότι αυτός είναι προγενέστερος και από το Άγιο Πνεύμα; Διότι έτσι έχεις ορίσει, ότι ο μεν Υιός κτίσθηκε από τον Θεό, το δε Πνεύμα διαβεβαίωσες ότι προήλθε από τον Υιό.

Εξαιτίας Σου και της θείας Σου ανδραγαθίας, όλοι τον καταπατούν και όλοι τον περιπαίζουν. Διότι, αφού Εσύ πρώτος τον ενέπαιξες, έγινε πλέον η αρχή του πλάσματος του Κυρίου, το οποίο έχει δημιουργηθεί για να εμπαίζεται. Και αφού Εσύ τον κατέβαλες, προκάλεσε σε όλους μεγάλη έκπληξη, ώστε να λένε: «Πώς εξέπεσε από τον ουρανό ο Εωσφόρος, αυτός που ανέτειλε το πρωί;» Και αφού Εσύ έλαβες από αυτόν το εναντίον μας χειρόγραφο και το προσήλωσες στον σταυρό, όλοι τον χλευάζουν λέγοντας: «Πώς έπαυσε ο απαιτητής; Και πώς έπαυσε ο καταπιεστής; Συνέτριψε ο Θεός τον ζυγό των αμαρτωλών. Διότι στο εξής από κάτω του στρώνεται σήψη, και το σκέπασμά του γίνεται σκουλήκια», και όλοι πλέον δεν φοβούνται τον δράκοντα, αλλά προσκυνούν Εσένα και δι' Εσού τον Πατέρα.

Εμπαίκτες δε θα κυριεύσουν εκείνους που παρέδωσαν τους εαυτούς τους ως δούλους στην αμαρτία. Διότι, εάν ο κοινός εχθρός γίνει κύριός τους, δεν τους μεταχειρίζεται ως δικούς του, αλλά τους καταχράται ως ξένους. Διότι ο κοινός μας πολέμιος διαπομπεύει αυτόν που έχει παγιδευτεί από την αμαρτία, καταπατώντας μας και επαιρόμενος εναντίον μας, και όχι μόνο εναντίον μας, αλλά και εναντίον του Κυρίου μας, από τον οποίο μας οδήγησε σε αποστασία· και φανερώνοντας δημόσια την ασχημία μας, δεν παύει να θριαμβολογεί επί των αιχμαλώτων και να εμπαίζει τους υποχειρίους του. Διότι, επειδή ο ίδιος έχει πλαστεί για να εμπαίζεται (διότι λέγει: «Αυτή είναι η αρχή της δημιουργίας του Κυρίου, που πλάστηκε για να εμπαίζεται από τους Αγγέλους του»· και ο ψαλμός: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον εμπαίζεις»), αφού έστρεψε σε εμάς αυτά που ο ίδιος όφειλε να υφίσταται, μας εξουσιάζει μέσω των εμπαιγμών. Γι' αυτό και εκείνος, που αισθάνθηκε την αμαρτία που ενεργήθηκε μέσα του από τον διάβολο, λέγει: «Διότι οι ψόες μου γέμισαν από εμπαιγμούς».

Εάν τα έργα του Θεού γίνονται αποδεκτά με την πίστη και όχι με την απόδειξη, σύμφωνα με τον Δαβίδ που είπε: «Και όλα τα έργα Του είναι εν πίστει»· πόσο μάλλον η προ αιώνων γέννηση του Υιού από τον Πατέρα είναι ζήτημα πίστεως και όχι αποδείξεως; Εάν ο Θεός εποίησε τον Υιό εκ του μη όντος, και ο Υιός με τη σειρά Του εποίησε τα πάντα εκ του μη όντος, τότε είναι η αυτή δύναμη και ενέργεια εκείνων που μπορούν να δημιουργούν ό,τι επιθυμούν εκ του μη όντος, χωρίς πουθενά να λαμβάνεται υπόψη η διαφορά των όσων δημιουργούνται. Διότι, ενώ η κτίση είναι σε πολλά και με πολλούς τρόπους διαφορετική, δεν υπάρχουν διαφορετικοί δημιουργοί, αλλά ένας είναι ο Υιός, διά του οποίου έγιναν τα πάντα. Εάν ο Χριστός είναι το πρώτο δημιούργημα του Θεού εκ του μη όντος, και με αυτή την πίστη Τον λατρεύουν οι Αρειανοί· ο Ιώβ όμως αναφέρει ως πρώτο δημιούργημα του Θεού τον διάβολο, λέγοντας: «Αυτό είναι η πρώτη αρχή του πλάσματος του Κυρίου»· τότε εν αγνοία τους λατρεύουν τον διάβολο και όχι τον Υιό του Θεού. Εάν πάλι ισχυριστούν ότι ο λόγος περί του πρώτου δημιουργήματος ειπώθηκε για τον Υιό, τότε, κατά τη γνώμη τους, το Πνεύμα δεν είναι πλέον δημιούργημα του Κυρίου, ή θα βρεθεί να έχει δημιουργηθεί και μετά τον διάβολο.

Αλλά η θεία Γραφή και τα δόγματα της αλήθειας αναγνωρίζουν έναν Θεό, ο οποίος κυριαρχεί στα πάντα με τη δύναμή Του, αλλά ανέχεται πολλά από δική Του βούληση. Διότι εξουσιάζει και τους ειδωλολάτρες, αλλά τους ανέχεται από ανεξικακία. Εξουσιάζει και τους αιρετικούς που Τον αθετούν, αλλά τους ανέχεται από μακροθυμία. Εξουσιάζει και τον διάβολο, αλλά τον ανέχεται από μακροθυμία· διότι δεν τον ανέχεται από αδυναμία, σαν να έχει νικηθεί. Διότι αυτός είναι αρχή του πλάσματος του Κυρίου, πλασμένος για να εμπαίζεται, όχι από τον Ίδιο (διότι είναι ανάξιος), αλλά από τους αγγέλους που Αυτός δημιούργησε. Και του επέτρεψε να ζει, ώστε να επιτευχθούν δύο πράγματα: αφενός ο ίδιος να ντροπιαστεί περισσότερο όταν νικιέται, και αφετέρου οι άνθρωποι να στεφανωθούν.

Πλην όμως, ενώ αυτός προσπαθούσε να διαφύγει, τον πρόλαβε η αγία, μεγάλη και ισχυρή μάχαιρα του Θεού, η οποία θα εξολοθρεύσει τη σκολιότητά του και θα αφαιρέσει κάθε του υπόσταση από τα όντα. Και ενώ επιχειρούσε να διαφύγει, προσπαθούσε να κρυφτεί σαν σε οικεία κρησφύγετα στη λεγόμενη θάλασσα, για την οποία έχει λεχθεί: «Αυτή η θάλασσα, η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα» και: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον περιπαίζεις». Και στο βιβλίο του Ιώβ, επίσης, ο Κύριος αποκαλύπτοντας δίδασκε γι' αυτόν λέγοντας: «Θα τραβήξεις άραγε τον δράκοντα με αγκίστρι, και θα του περάσεις χαλινάρι γύρω από τη μύτη του; Ή θα του δέσεις κρίκο στον μυκτήρα του;»· στα οποία προσθέτει: «Αυτό είναι η αρχή του πλάσματος του Κυρίου, πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του», και πάλι λέει: «Αυτός είναι βασιλιάς όλων όσων βρίσκονται μέσα στα ύδατα». Ο λόγος όμως επιλύει και μια αμφιβολία μέσα από αυτά, διδάσκοντας ότι για τον λόγο αυτόν του έχει επιτραπεί να ζει, ώστε να εμπαίζεται από τους αγίους του Θεού, οι οποίοι γυμνάζονται στην πάλη εναντίον του και άλλοτε μεν του βάζουν αγκίστρια, άλλοτε δένουν «χαλινάρι γύρω από τη μύτη του», και άλλοτε του περνούν «κρίκο»· γι' αυτό και έχει λεχθεί: «πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του».

Ο Σωτήρας και Κύριός μας, όμως, «κενώνοντας τον εαυτό του και λαμβάνοντας μορφή δούλου, και όντας κατά το σχήμα όμοιος με άνθρωπο», παρέχοντας στους μαθητές του να δουν ένα δείγμα της θείας δύναμής του που παρέμενε κρυφή από τους πολλούς, έχει καταγραφεί ότι περπάτησε πάνω στα θαλάσσια κύματα και επιτίμησε την τρικυμία και τους ανέμους, όταν και όσοι τον έβλεπαν εξεπλήσσοντο λέγοντας: «Ποιος είναι άραγε αυτός, που και οι άνεμοι και η θάλασσα τον υπακούν;» Αυτό, όμως, αποτελούσε και σύμβολο κάποιου άλλου, μεγαλύτερου γεγονότος, αν νοήσουμε μια άλλη θάλασσα, στην οποία λέγεται ότι υπάρχει κάποιος δράκοντας, ο οποίος έχει «πλαστεί για να εμπαίζεται από τους αγγέλους» του Θεού. Πάνω σε αυτήν περπάτησε ο Σωτήρας και Κύριός μας και λέγεται ότι συνέτριψε το κεφάλι του δράκοντα που βρισκόταν εκεί, καθώς και των υπόλοιπων κατώτερων δρακόντων, σύμφωνα με το: «εσύ συνέθλασες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο ύδωρ», και «εσύ συνέθλασες τα κεφάλια του δράκοντα», εννοώντας σαφώς μια άλλη θάλασσα, για την οποία ο ίδιος λέει πάλι σε ψαλμό: «ήλθα στα βάθη της θάλασσας», και προς τον Ιώβ, εξιστορώντας τα σχετικά με τον εαυτό του: «Ήλθες στην πηγή της θάλασσας και περπάτησες στα ίχνη της αβύσσου; Ανοίγουν από φόβο μπροστά σου οι πύλες του θανάτου, και οι πυλωροί του άδη, βλέποντάς σε, δείλιασαν;» Εύλογα, λοιπόν, και κατά τον επίγειο βίο μας, αφού βάδισε πάνω στη θάλασσα και επιτίμησε τους ανέμους και την τρικυμία, επιτελεί τα σύμβολα των πιο απόρρητων μυστηρίων. 〈Από τον Ησαΐα〉. «

Ϛ΄. Με τη λέξη «δράκων» υποδήλωσε τα μεγάλα κήτη, τα οποία συχνάζουν στα μεγάλα πελάγη. Η δε φράση «για να τον εμπαίζει» αναφέρεται, αντί αυτού, στην ίδια τη θάλασσα. Διότι τόσο το εβραϊκό όσο και το συριακό κείμενο την αναφέρουν στο αρσενικό γένος. Τόσο μεγάλη είναι, λέγει, ώστε και αναρίθμητα γένη ιχθύων περικλείει, και τα μέγιστα κήτη κολυμπούν άφοβα μέσα σε αυτήν. Εάν όμως κάποιοι επιθυμούν να ερμηνεύσουν αλληγορικά τον δράκοντα, επειδή και στο βιβλίο του Ησαΐα η μάχαιρα η μεγάλη, η άγια και ισχυρή στρέφεται εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως που βρίσκεται στη θάλασσα, ούτε εμείς θα απορρίψουμε μια τέτοια ερμηνεία. Διότι και στο βιβλίο του Ιώβ βρίσκουμε τον Θεό να συνομιλεί και να λέει: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι;». Αυτός, αν και πλάστηκε από τον Θεό, επειδή υπερηφανεύθηκε εναντίον του Δημιουργού του, έχει παραδοθεί για να εμπαίζεται. Για αυτόν πάλι ο Θεός έλεγε στον Ιώβ: «Δεν υπάρχει πάνω στη γη κανένα δημιούργημα όμοιό του, που να εμπαίζεται από τους αγγέλους», δηλαδή από τους δικαίους.

Στο 45ο κεφάλαιο θέτει υπό εξέταση το πώς οι δύο πρωτόπλαστοι σε κάθε γένος, δηλαδή ο διάβολος και ο Αδάμ, μόλις δημιουργήθηκαν εξέπεσαν. Και ότι βέβαια ο Αδάμ είναι ο πρωτόπλαστος μεταξύ εκείνων του ίδιου είδους, είναι φανερό· ότι όμως είναι και ο διάβολος, το αναφέρει στο βιβλίο του Ιώβ, ότι έπεσε σαν στρατηγός πρωτοστάτης: «Αυτός είναι η αρχή του πλάσματος του Κυρίου, που δημιουργήθηκε για να εμπαίζεται από τους αγγέλους του». Και ο προφήτης λέει: «Πώς έπεσε ο Εωσφόρος, που ανέτειλε το πρωί;». Διότι ο Εωσφόρος, καθώς ακολουθεί μια πορεία πιο κοντινή σε σχέση με τα άλλα άστρα, είναι ο πρώτος κήρυκας του ήλιου· υπαινισσόμενο το ιερό λόγιο ότι κάποτε ο διάβολος είχε ανάλογη θέση προς τον νοητό ήλιο της δικαιοσύνης, τον αποκαλεί έτσι. Αλλά ας έρθουμε στο προκείμενο. Αν και είναι λυπηρό, λέει, το ότι εξέπεσαν σε ολίσθημα οι πρώτοι και των δύο κτίσεων, δηλαδή της νοητής και αυτής που μετέχει στις αισθήσεις, εντούτοις για όλους τους μεταγενέστερους η πτώση τους προβάλλει ως κοινωφελές παράδειγμα, το οποίο σαν κήρυκας αναφωνεί να προνοούμε για τη μεγαλύτερη δυνατή ασφάλεια, ώστε να μην περιπέσουμε στα ίδια, ούτε να αποδεχόμαστε εκείνα μέσω των οποίων θα μπορούσε κανείς να γλιστρήσει, αλλά με κάθε τρόπο και με κάθε δύναμη να αποστρεφόμαστε βδελυρά την παρακοή και την αμαρτία που προέρχεται από αυτήν, εφόσον μάλιστα ακόμη και αυτά τα ίδια τα οιονεί βάθρα και θεμέλια της δημιουργίας, επειδή δεν επέδειξαν τη δέουσα προσοχή, ολίσθησαν σε τέτοιο βαθμό.