Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 40:25

Αλλά εμείς οι πιστοί δεν πρέπει ούτε και έτσι πάλι να φοβόμαστε τις φαντασίες του, ούτε να δίνουμε προσοχή στις φωνές του. Διότι ψεύδεται και δεν λέει απολύτως τίποτα το αληθινό. Εξάλλου, ενώ λέει τέτοια και τόσα και αποθρασύνεται, σαν δράκοντας ελκύσθηκε με το αγκίστρι από τον Σωτήρα, σαν κτήνος δέχθηκε χαλινάρι γύρω από τη μύτη, σαν δραπέτης δέθηκε με κρίκο στα ρουθούνια του, και με χαλκά τρυπήθηκαν τα χείλη του.

Διότι ψεύδεται και δεν λέει τίποτε απολύτως αληθινό. Εξάλλου, παρότι λέει τόσα και τέτοια και θρασύνεται, σύρθηκε σαν δράκοντας με το αγκίστρι από τον Σωτήρα, σαν υποζύγιο φόρεσε χαλινάρι στο ρύγχος του, και σαν δραπέτης έχει δεθεί με κρίκο στα ρουθούνια και έχουν τρυπηθεί τα χείλη του με χαλκά. 5. Και έχει δεθεί από τον Κύριο σαν στρουθίο για να εμπαίζεται από εμάς· και έχουν τεθεί τόσο ο ίδιος όσο και οι δαίμονες που τον ακολουθούν σαν σκορπιοί και φίδια για να καταπατούνται από εμάς τους χριστιανούς. 6. Και απόδειξη αυτού είναι το γεγονός ότι εμείς τώρα αντιτασσόμαστε εναντίον του. Διότι αυτός που κομπάζει ότι θα ξηράνει τη θάλασσα και θα κυριεύσει την οικουμένη, ιδού τώρα δεν μπορεί να εμποδίσει τη δική σας άσκηση, ούτε καν εμένα που μιλώ εναντίον του. 7. Ας μην προσέχουμε, λοιπόν, όσα λέει (διότι ψεύδεται) ούτε να δειλιάζουμε μπροστά στις φαντασιώσεις του, οι οποίες είναι και αυτές ψευδείς. 8. Διότι δεν είναι αληθινό φως αυτό που εμφανίζεται σε αυτούς, αλλά μάλλον μεταφέρουν τα προοίμια και τις εικόνες του πυρός που έχει ετοιμαστεί για αυτούς, και με εκείνα με τα οποία πρόκειται να κατακαούν, με αυτά ακριβώς προσπαθούν να τρομάξουν τους ανθρώπους. 9. Εξάλλου, εμφανίζονται και αμέσως πάλι εξαφανίζονται, χωρίς να βλάψουν κανέναν από τους πιστούς, φέρνοντας όμως μαζί τους το ομοίωμα του πυρός που πρόκειται να τους δεχθεί. Επομένως, δεν πρέπει καθόλου να τους φοβόμαστε· διότι, με τη χάρη του Κυρίου, όλες οι μηχανορραφίες τους καταλήγουν στο τίποτα. 1.

Αλλά δεν τολμώ να πω: «Σκώληξ ειμί και ουκ άνθρωπος», διότι είμαι άνθρωπος πληγωμένος από τον φθαρτό σκώληκα. Ποια είναι, λοιπόν, η δύναμη αυτού του σκώληκα, του άφθαρτου; Αυτός ο σκώληκας ήλθε για εμένα, για να με γλιτώσει από τον φθαρτό σκώληκα, ο οποίος διαφθείρει το γένος των ανθρώπων. Και επειδή αυτός ο φθαρτός σκώληκας, που φθείρει και φθείρεται, εισδύει μέσα στα τραύματα και προκαλεί σήψη και δυσωδία, ήλθε ο άφθαρτος σκώληκας, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Σκώληξ ειμί και ουκ άνθρωπος». Και όπως αυτός ο σκώληκας εισχωρεί στα τραύματα, έτσι και ο άφθαρτος σκώληκας κατεβαίνει «στα κατώτατα της γης», και από εκεί άρχισε να καταστρέφει κάθε ακαθαρσία του παλαιού σκώληκα. Και αφού έτσι τους καθάρισε όλους, τους ανύψωσε και ο ίδιος παρέμεινε άφθαρτος. Αυτός ο σκώληκας είναι που καθάρισε τον Ιώβ από τον φθαρτό σκώληκα, και που του είπε: Σήκω, «ζώσου σαν άνδρας τη μέση σου». Αυτός ο σκώληκας τράβηξε και τον δράκοντα με το αγκίστρι, κρεμασμένος πάνω στο ξύλο. Σε αυτόν τον σκώληκα «τα πάντα υποτάχθηκαν, εκτός από Εκείνον που του υπέταξε τα πάντα, διότι τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια του». Ο φθαρτός σκώληκας τα πάντα τα διαφθείρει, και δεν υπάρχει τίποτε πάνω στη γη, ούτε ξύλα ούτε τροφές ούτε γη ούτε σάρκα, το οποίο να μην το αναλώνει, εκτός από το αλάτι και το λάδι. Τι είναι, λοιπόν, το αλάτι και το λάδι;

Πλην όμως, ενώ αυτός προσπαθούσε να διαφύγει, τον πρόλαβε η αγία, μεγάλη και ισχυρή μάχαιρα του Θεού, η οποία θα εξολοθρεύσει τη σκολιότητά του και θα αφαιρέσει κάθε του υπόσταση από τα όντα. Και ενώ επιχειρούσε να διαφύγει, προσπαθούσε να κρυφτεί σαν σε οικεία κρησφύγετα στη λεγόμενη θάλασσα, για την οποία έχει λεχθεί: «Αυτή η θάλασσα, η μεγάλη και ευρύχωρη, εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα, ζώα μικρά μαζί με μεγάλα» και: «Αυτός ο δράκοντας, τον οποίο έπλασες για να τον περιπαίζεις». Και στο βιβλίο του Ιώβ, επίσης, ο Κύριος αποκαλύπτοντας δίδασκε γι' αυτόν λέγοντας: «Θα τραβήξεις άραγε τον δράκοντα με αγκίστρι, και θα του περάσεις χαλινάρι γύρω από τη μύτη του; Ή θα του δέσεις κρίκο στον μυκτήρα του;»· στα οποία προσθέτει: «Αυτό είναι η αρχή του πλάσματος του Κυρίου, πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του», και πάλι λέει: «Αυτός είναι βασιλιάς όλων όσων βρίσκονται μέσα στα ύδατα». Ο λόγος όμως επιλύει και μια αμφιβολία μέσα από αυτά, διδάσκοντας ότι για τον λόγο αυτόν του έχει επιτραπεί να ζει, ώστε να εμπαίζεται από τους αγίους του Θεού, οι οποίοι γυμνάζονται στην πάλη εναντίον του και άλλοτε μεν του βάζουν αγκίστρια, άλλοτε δένουν «χαλινάρι γύρω από τη μύτη του», και άλλοτε του περνούν «κρίκο»· γι' αυτό και έχει λεχθεί: «πλασμένο για να εμπαίζεται από τους αγγέλους Του».

Ομοίως και στον Ιώβ: «θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι», πάλι λαμβάνει την ονομασία λευιάθαν. Με αυτόν τον τρόπο ονομάζεται πολυκέφαλος και πολυώνυμος δράκοντας και όφις και διάβολος και σατανάς και μέγα κήτος και λευιάθαν, ενώ σε άλλα σημεία λέοντας και βασιλίσκος. «Την ημέρα εκείνη», δηλαδή κατά τον καιρό εκείνο της συντέλειας, ο Θεός, ο κριτής των πάντων, θα τον εξοντώσει με τη «μάχαιρά» του, αλλά «εκείνη την ημέρα» θα του επιφέρει πληγές. Κατά δε την πρώτη του παρουσία στους ανθρώπους, ο Χριστός του Θεού δεν χρησιμοποίησε εναντίον του μάχαιρα, γι' αυτό και δεν τον εξόντωσε, αλλά μόνο πάτησε επάνω του και καταπάτησε τις δυνάμεις του. Γι' αυτό έχει λεχθεί προς το πρόσωπό Του: «πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο θα επιβείς, και θα καταπατήσεις λέοντα και δράκοντα». Και τώρα μεν τον έχει καταπατήσει και εξακολουθεί και τώρα να τον καταπατεί, δίνοντας στους μαθητές του «εξουσία να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», κατά δε τον προαναφερόμενο καιρό της συντέλειας, μετά από όλους τους ασεβείς, η «μάχαιρα του Θεού», αφού τον προφτάσει ενώ «φεύγει», θα τον θανατώσει και θα τον εξαλείψει από τα όντα ώστε να μην υπάρχει πλέον. Εδώ ολοκληρώνεται και ο λόγος περί της καθολικής κρίσεως του Θεού, ο οποίος άρχισε από το: «Ιδού ο Κύριος καταφθείρει την οικουμένη και θα την ερημώσει».

Και επειδή ακριβώς ένας άλλος προφήτης δίδαξε ότι αυτός ο τραυματισμένος δράκοντας διατρίβει στη θάλασσα, λέγοντας: «Αυτή η θάλασσα είναι μεγάλη και ευρύχωρη. Εκεί υπάρχουν ερπετά αναρίθμητα. Αυτός ο δράκοντας που έπλασες για να τον εμπαίζεις»· πρόσεξε μήπως και ο παρών λόγος αινίχθηκε αυτήν ακριβώς τη θάλασσα, λέγοντας: «Εσύ δεσπόζεις στη δύναμη της θάλασσας, και εσύ καταπραΰνεις τον σάλο των κυμάτων της»· με αυτά, λοιπόν, συνέδεσε το, «Εσύ ταπείνωσας τον υπερήφανο σαν τραυματία· με τον βραχίονα της δύναμής σου σκόρπισες τους εχθρούς σου». Διότι φαίνεται να ονομάζει θάλασσα τον τόπο των αντικείμενων δυνάμεων, δηλαδή των δαιμόνων και των πονηρών πνευμάτων. Γι' αυτό και επισύναψε στον λόγο περί της θάλασσας τα όσα αφορούν τον τραυματία και τους εχθρούς του Θεού, υποδηλώνοντας ξεκάθαρα τις αντικείμενες δυνάμεις και τον άρχοντά τους. Και σε άλλον ψαλμό, εξάλλου, έχει ειπωθεί: «Εσύ συνέτριψες τα κεφάλια των δρακόντων πάνω στο νερό. Εσύ συνέτριψες το κεφάλι του δράκοντα, τον έδωσες ως τροφή στους λαούς των Αιθιόπων»· και στον Ιώβ: «Θα σύρεις τον δράκοντα με το αγκίστρι, θα περάσεις θηλιά γύρω από τη μύτη του, και με κρίκο θα τρυπήσεις το χείλος του».

Θέλετε να μάθετε κάτι και για την τριήμερη προθεσμία; Αρκεί να λεχθεί τούτο μόνο, ότι σε τόσο λίγο χρονικό διάστημα η παντοδύναμη σοφία, αφού βρέθηκε στην καρδιά της γης, αρκούσε για να απομωράνει εκείνον τον μέγα νου που κατοικούσε σε αυτήν. Διότι έτσι τον ονομάζει ο προφήτης, αποκαλώντας τον μέγα νου και Ασσύριο. Επειδή λοιπόν η καρδιά είναι κατά κάποιον τρόπο εστία του νου (διότι πιστεύεται ότι σε αυτήν εδρεύει το ηγεμονικό), για τον λόγο αυτό ο Κύριος βρίσκεται στην καρδιά της γης, η οποία αποτελεί κατοικία εκείνου του πονηρού νου, ώστε να απομωράνει τη βουλή του, όπως αναφέρει η προφητεία, και να συλλάβει τον σοφό στην πανουργία του και να ανατρέψει σε αντίθετο αποτέλεσμα τα σοφά του εγχειρήματα. Επειδή ακριβώς ήταν αδύνατον ο άρχοντας του σκότους να προσεγγίσει την άκρατη παρουσία του φωτός, αν δεν έβλεπε σε αυτήν κάποιο μερίδιο σαρκός, γι' αυτό, όταν είδε τη θεοφόρο σάρκα και είδε επίσης τα θαύματα που ενεργούνταν μέσω αυτής από τη θεότητα, ήλπισε ότι, εάν κατάφερνε να κυριεύσει τη σάρκα μέσω του θανάτου, θα κυρίευε και όλη τη δύναμη που υπήρχε μέσα της. Και για τον λόγο αυτό, ανοίγοντας το στόμα του στο δόλωμα της σαρκός, καρφώθηκε στο αγκίστρι της θεότητος, και έτσι ο δράκοντας σύρθηκε από το αγκίστρι, όπως λέει στον Ιώβ Εκείνος που προανήγγειλε μέσω του εαυτού Του τα μέλλοντα, λέγοντας: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι».

Περιέβαλα το αγκίστρι μου, της θεότητας, με το σκουλήκι του σώματος· έριξα το αγκίστρι, κρυμμένο μέσα στο σκουλήκι του σώματος, στον βυθό αυτού του βίου. Εάν το σκουλήκι δεν κινηθεί ως σκουλήκι, αυτός που πρόκειται να αγκιστρωθεί δεν πλησιάζει το αγκίστρι. Πρέπει, λοιπόν, να πάρω τη μορφή του σκουληκιού και να μιλήσω: «Διότι εγώ είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος»· για να ορμήσει εκείνος και να αρπάξει το αγκίστρι, και να ελκυστεί από εμένα, και να εκπληρωθεί αυτό που είναι γραμμένο στο βιβλίο του Ιώβ: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι». Γίνομαι σαν άνθρωπος που δειλιάζει, γίνομαι σαν κάποιος που προσπαθεί να αποφύγει τον θάνατο· ας πω: «Περίλυπος είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· ας πω: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο». Ακούγοντας εκείνος αυτά τα λόγια, χαίρεται και ευφραίνεται· διότι σπεύδει να πράττει τα αντίθετα προς εμένα. Όταν ακούσει το «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο», ευφραίνεται· και τι λέει μέσα του; «Και αυτός άνθρωπος είναι. Κατάπια τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ, τους πατριάρχες και τους προφήτες· θα καταπιώ και τούτον. Ιδού, πράγματι, ως άνθρωπος δειλιάζει· είναι άνθρωπος· θα τον καταπιώ». Ας με καταπιεί, λοιπόν, ως άνθρωπο, και θα με βρει μέσα στην κοιλιά του να ενεργώ ως Θεός.

Έτσι, έγινε και κατώτερος από τους ανθρώπους. Διότι, τι λέει ο Ησαΐας; «Τον είδαμε, και δεν είχε ούτε όψη ούτε κάλλος, αλλά η όψη του ήταν περιφρονημένη και υποδεέστερη από όλους τους υιούς των ανθρώπων»· γι' αυτόν τον λόγο ονόμασε τον εαυτό του σκώληκα. Διότι τι λέει; «Εγώ όμως είμαι σκώληξ και όχι άνθρωπος». Και στο βιβλίο του Ησαΐα ο Πατήρ λέει προς αυτόν: «Μη φοβάσαι, σκώληξ Ιακώβ». Έπειτα, κάνοντας μνεία και της ένδοξης τελευτής του, έλεγε: «Και το υπόλειμμά σου είναι σκώληξ». Διότι έπρεπε αυτός, σαν σοφός αλιέας, στο αστράπτον αγκίστρι της θεότητος να περιθέσει τον σκώληκα της σαρκός και να τον καταβιβάσει στον βυθό αυτού του βίου, και με αυτόν τον τρόπο να αγκιστρώσει τον δράκοντα, ώστε να εκπληρωθεί πραγματικά το γεγραμμένο στον Ιώβ: «Θα σύρεις άραγε τον δράκοντα με αγκίστρι;». Όμοια, λοιπόν, είναι η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σινάπεως.

Ϛ΄. Με τη λέξη «δράκων» υποδήλωσε τα μεγάλα κήτη, τα οποία συχνάζουν στα μεγάλα πελάγη. Η δε φράση «για να τον εμπαίζει» αναφέρεται, αντί αυτού, στην ίδια τη θάλασσα. Διότι τόσο το εβραϊκό όσο και το συριακό κείμενο την αναφέρουν στο αρσενικό γένος. Τόσο μεγάλη είναι, λέγει, ώστε και αναρίθμητα γένη ιχθύων περικλείει, και τα μέγιστα κήτη κολυμπούν άφοβα μέσα σε αυτήν. Εάν όμως κάποιοι επιθυμούν να ερμηνεύσουν αλληγορικά τον δράκοντα, επειδή και στο βιβλίο του Ησαΐα η μάχαιρα η μεγάλη, η άγια και ισχυρή στρέφεται εναντίον του δράκοντα, του σκολιού όφεως που βρίσκεται στη θάλασσα, ούτε εμείς θα απορρίψουμε μια τέτοια ερμηνεία. Διότι και στο βιβλίο του Ιώβ βρίσκουμε τον Θεό να συνομιλεί και να λέει: «Θα σύρεις τον δράκοντα με αγκίστρι;». Αυτός, αν και πλάστηκε από τον Θεό, επειδή υπερηφανεύθηκε εναντίον του Δημιουργού του, έχει παραδοθεί για να εμπαίζεται. Για αυτόν πάλι ο Θεός έλεγε στον Ιώβ: «Δεν υπάρχει πάνω στη γη κανένα δημιούργημα όμοιό του, που να εμπαίζεται από τους αγγέλους», δηλαδή από τους δικαίους.

Λόγος Κυρίου: Θα ομολογήσω, λοιπόν, ότι η δεξιά σου δύναται [να σώσει]. Αλλά, ιδού, υπάρχουν θηρία κοντά σου που τρώνε χόρτο όπως τα βόδια. Η δε δύναμή του βρίσκεται στον ομφαλό της κοιλιάς του. Σήκωσε την ουρά του όρθια σαν κυπαρίσσι. Τα πλευρά του είναι πλευρά χάλκινα· η δε ράχη του είναι από χυτό σίδηρο. Κοιμάται κάτω από όλα τα δέντρα. Θα σύρεις δε, λέγει, το λιοντάρι με το αγκίστρι; Και θα περάσεις χαλινάρι γύρω από τη μύτη του;

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, και εκείνοι που πρωτύτερα ήταν εκτεθειμένοι σε αυτόν ως έτοιμη λεία και ευχάριστη τροφή, έλαβαν εξουσία από Εκείνον που νίκησε τον κόσμο και κατέλυσε την υπερήφανη και εχθρική δυναστεία του Πονηρού, να πατούν επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του Εχθρού. Αλλά και θα σύρουν με αγκίστρι τον δράκοντα, θα περάσουν χαλινάρι γύρω από τη μύτη του, θα δέσουν κρίκο στο ρουθούνι του και με χαλκά θα τρυπήσουν το χείλος του. Έστω κι αν εκείνοι που έχουν πιαστεί στις παγίδες της πλάνης προσφέρουν ανόητα τον σεβασμό τους, όπως οι ίδιοι ισχυρίζονται, σε αυτόν που είναι δεσμώτης, τρυπημένος και μαστιγωμένος. Πράγματι, οι ταλαίπωροι δεν είχαν τη φρόνηση να δουν ούτε να κατανοήσουν. Γι' αυτόν τον λόγο αλαζονεύονται εις βάρος της αλήθειας και τολμούν πράγματα που ούτε βάρβαροι ούτε ειδωλολάτρες θα τολμούσαν να κάνουν. Τι θα πουν, άραγε, ακούγοντας αυτά που στα Ευαγγέλια ο δικός μας βασιλιάς και ποιμένας διακηρύσσει ρητά: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου»; Και ότι ο Πατέρας τού έδωσε εξουσία πάνω σε κάθε σάρκα, και πως όλα όσα έχει ο Πατέρας, τα έχει και ο Υιός; «Διότι όλα τα δικά μου», λέει, «είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί μέσω αυτών». Διότι έχουμε πιστέψει ότι ο Μονογενής μετέχει σε όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα. Πώς λοιπόν έχει δοξαστεί, εάν έχει νικηθεί και ηττηθεί; Και πώς έχει στερηθεί την εξουσία Εκείνος που λαμπρύνεται με τα πατρικά αξιώματα και συμμετέχει στην εξουσία Του που υφίσταται πάνω στα πάντα;