Πατερικές αναφορές στο ΙΩΒ 40:8

Επειδή ζητούσε σωτηρία και απαλλαγή από τους εχθρούς, ενώ ο Θεός, αν και επέτρεπε να διώκεται για πολύ καιρό, δεν το έκανε επειδή τον μισούσε ως εχθρό, αλλά για να τον φανερώσει ως οικουμενικό αθλητή, ώστε να πει και σε αυτόν όπως στον Ιώβ: «Μη νομίζεις ότι για άλλο λόγο σου συμπεριφέρθηκα έτσι, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος», γι' αυτόν τον λόγο ο Δαβίδ, αγωνιώντας όχι τόσο για τον εαυτό του όσο για εκείνους που τον συνόδευαν, έλεγε: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς έως το τέλος;» Γνωρίζω, Δέσποτα, ότι εσύ, ως αγωνοθέτης, θέλεις μέσα από πιο μακροχρόνια παλέματα να με αναδείξεις πιο λαμπρό νικητή. Αλλά όσοι είναι μαζί μου νομίζουν ότι με εγκατέλειψες, όχι δοκιμάζοντάς με, αλλά μισώντας με. Ώστε λοιπόν, για να προετοιμαστώ κι εγώ για τους αγώνες, και αυτοί που εξαντλούνται και αποθαρρύνονται να ανασάνουν και να ανακαινίσουν τον λογισμό τους, πες το πέρας της συμφοράς, φανέρωσε το τέλος των κακών, αποκάλυψέ μου τον πυθμένα των πειρασμών. «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς έως το τέλος;» Διότι, για εμένα, δική σου λήθη είναι η απώλεια αυτών που είναι μαζί μου, όπως αντίθετα καρπός της μνήμης σου για εμένα είναι η παραμονή τους μαζί μου.

Μπορούμε λοιπόν να πούμε ότι ο Θεός δεν τους δόξασε αυτούς; Και όμως, τους υπερδόξασε σε μεγάλο βαθμό, αλλά εκείνοι που δεν βλέπουν με τα μάτια της καρδιάς, δεν αντικρίζουν τη δόξα τους. Διότι μέσω αυτής της υπομονής ο Ιώβ υπερδοξάστηκε. Αν και στα ανθρώπινα μάτια των φίλων του θεωρήθηκε ότι δικαίως τα υπέφερε αυτά, ωστόσο αργότερα άκουσε από τη θεϊκή φωνή: «Νομίζεις ότι συμπεριφέρθηκα απέναντί σου με αυτόν τον τρόπο για άλλον λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;» Επίσης, και ο φτωχός Λάζαρος, που κειτόταν στην πύλη του πλουσίου μέσα σε μεγάλη καταφρόνια και σωματική οδύνη, δόξασε πάρα πολύ τον Θεό μέσω της υπομονής του. Και εφόσον αναφέραμε ότι ο Θεός δοξάζει εκείνους που Τον δοξάζουν, φαινόταν ότι συνέβαιναν τα αντίθετα στον Λάζαρο, ο οποίος παρέμεινε μέσα σε πολλές θλίψεις μέχρι τον θάνατό του. Αλλά αργότερα φανερώθηκε πώς τον δόξασε ο Θεός, θέτοντάς τον στους κόλπους του Αβραάμ.

«Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σαν σπουργίτι διασώθηκε από την παγίδα των κυνηγών. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς διασωθήκαμε», οι μάρτυρες είναι εκείνοι που τα ψάλλουν αυτά. Δύο δε είναι οι χοροί των καλλίνικων μαρτύρων, ο ένας της Καινής Διαθήκης, και ο άλλος της Παλαιάς, οι οποίοι αναπέμπουν αρμονικά αντιφωνικό ύμνο προς τον υπέρμαχο Θεό και Βασιλέα των όλων: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι, μας οδήγησες στην παγίδα, έθεσες θλίψεις στα νώτα μας», υπονοώντας το δικαστήριο των εθνικών ή τους πειρασμούς, μέσα από τους οποίους, αφού θλίφτηκαν και δοκιμάστηκαν στο πυρ, υπέστησαν ισχυρή δοκιμασία· διότι λέει: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με, δοκίμασε στο πυρ τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Ας το πει λοιπόν και ο Αβραάμ, αφού φλέγονταν τα σπλάχνα του για τον μονογενή του, έχοντας προτιμήσει την προσταγή του Θεού περισσότερο από το παιδί του, και αφού άκουσε: «Αβραάμ, λυπήσου το παιδί σου», έριξε το ξίφος: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι». Ας το πει και ο Ιώβ, αφού απέρρευσε η σαπίλα του και αφού χλευάστηκε από τους φίλους του και πόνεσε το σώμα του, έχοντας ακούσει μέσα από τη θύελλα τον Θεό να του λέει: «Μήπως νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο παρά για να αναδειχθείς δίκαιος; Έθεσες θλίψεις ενώπιόν μας, Κύριε, για να μας δοκιμάσεις σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι».

Και δεν το σκέπτονταν μόνο, αλλά ούτε και ντρέπονταν να τον ονειδίζουν για τη φοβερή συμφορά, ενώ, ακόμη και αν υπέφερε εξαιτίας κάποιας κακίας, θα έπρεπε να απαλύνουν τον πόνο του με λόγια παρηγοριάς. ΙΗ΄. Έτσι λοιπόν ήταν ο Ιώβ, και αυτά ήταν τα πρώτα στάδια της δοκιμασίας του. Διότι υπήρχε αγώνας ανάμεσα στην αρετή και τον φθόνο· από τη μια ο φθόνος φιλονικούσε για να κατανικήσει το καλό, και από την άλλη η αρετή υπέμενε τα πάντα για να παραμείνει αήττητη. Και ο μεν φθόνος αγωνιζόταν να κάνει την κακία να ευδοκιμήσει μέσω της τιμωρίας όσων πράττουν το ορθό, η δε αρετή αγωνιζόταν να διατηρήσει τους αγαθούς, ώστε να υπερέχουν ακόμη και μέσα στις συμφορές. Τι έπραξε λοιπόν Εκείνος που του μίλησε μέσα από τη θύελλα και τα νέφη, Εκείνος που είναι βραδύς στην τιμωρία και ταχύς στη βοήθεια, που δεν αφήνει τελείως τη ράβδο των αμαρτωλών να πέσει πάνω στον κλήρο των δικαίων, για να μη μάθουν οι δίκαιοι την κακία; Στο τέλος των άθλων ανακηρύσσει τον αθλητή με λαμπρό κήρυγμα, και αποκαλύπτει το μυστικό της πληγής, λέγοντας: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» Αυτό είναι το φάρμακο των τραυμάτων, αυτός είναι ο στέφανος του αγώνα, αυτή είναι η ανταμοιβή της υπομονής. Διότι τα όσα ακολούθησαν είναι ίσως μικρά, έστω κι αν σε κάποιους φαίνονται μεγάλα, και έχουν οικονομηθεί για μικρά πράγματα, ακόμη κι αν λαμβάνει ως ανταπόδοση τα διπλάσια από όσα του αφαιρέθηκαν.

Άραγε δεν είναι άξιος κάθε χαράς γι' αυτούς αυτός ο πειρασμός; Αυτό ακριβώς έχοντας πει και ο Θεός προς τον Ιώβ, τον απάλλαξε από τη λύπη για τον πειρασμό, λέγοντας: «Νομίζεις ότι συμπεριφέρθηκα απέναντί σου με άλλο σκοπό, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;». Τι εννοούσε λέγοντας του αυτό; Συμπεριφέρθηκα σε σένα, δοκιμάζοντας την πίστη σου προς εμένα, ενόσω βρισκόσουν σε καλή υγεία, σε δόξα και σε ευπορία, και αναδείχθηκες δίκαιος, χρησιμοποιώντας τα σύμφωνα με το δικό μου θέλημα, εμού που σου τα παρείχα, και ρυθμίζοντας και διοικώντας τα όπως εγώ ο ίδιος ήθελα. Συμπεριφέρθηκα σε σένα, δοκιμάζοντας την πίστη σου προς εμένα, ενόσω βρισκόσουν σε κακή υγεία, σε αδοξία και σε απορία, και αναδείχθηκες δίκαιος, λέγοντας: «Αν δεχθήκαμε τα αγαθά από το χέρι του Κυρίου, τα κακά δεν θα τα υπομείνουμε;».

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΕΥΤΟΝΙΟ 1354. Είναι φανερό ότι όλοι όσοι περιπίπτουν σε πειρασμούς συνηθίζουν, βλέποντας την ευημερία των άλλων, να διακρίνουν σαφέστερα τις δικές τους συμφορές. Θα υποστήριζα όμως με βεβαιότητα ότι, αν αναλογίζονται πως όσα υφίστανται αποβλέπουν είτε στη δική τους θεραπεία είτε στην ανάδειξη της αρετής τους —διότι άλλοι τιμωρούνται για αμαρτίες, ενώ άλλοι αγωνίζονται για να αξιωθούν λαμπρότερων στεφάνων—, οφείλουν να υπομένουν ευκολότερα τους πειρασμούς και όχι μόνο να μη θλίβονται, αλλά και να πλημμυρίζουν από χαρά. Ότι, πράγματι, ορισμένοι θεραπεύονται εδώ, το εγγυάται ο Παύλος, ο οποίος διακηρύσσει: «Όταν κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο». Και ότι ορισμένοι αγωνίζονται για να λάβουν στεφάνους, το μαρτυρεί ο θείος χρησμός που απευθύνθηκε στον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο και όχι για να αναδειχθείς δίκαιος;» Επομένως, είτε πάσχουμε για τον έναν λόγο είτε για τον άλλον, ας διατηρούμε αγαθές ελπίδες.

ΣΤΟΝ ΚΟΜΗΤΑ ΕΡΜΙΝΟ. 1584. Δεν έχουν πάντοτε τα ίδια παθήματα τις ίδιες ρίζες, ούτε όλες οι τιμωρίες εδώ στη γη έχουν ως αιτία τους τα αμαρτήματα· αλλά άλλοι μεν τιμωρούνται για αμαρτήματα, άλλοι δε υποφέρουν για να δοκιμαστούν, ώστε οι μεν να εκτίσουν την ποινή τους, οι δε να δώσουν αποδείξεις της αρετής τους. Διότι, όπως ακριβώς η λυδία λίθος δοκιμάζει τον χρυσό – από την οποία λίθο νομίζω ότι έχει παραχθεί και η λέξη "βασανίζεσθαι" – έτσι και οι πειρασμοί δοκιμάζουν τους δικαίους, όπως ειπώθηκε και στον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σε μεταχειρίστηκα έτσι για κάποιον άλλο λόγο παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» Οι ανόητοι όμως, με αφορμή τους πειρασμούς, συκοφαντούν και τους βίους εκείνων που δοκιμάζονται. Αυτό ακριβώς έπαθαν και οι φίλοι του Ιώβ, και ο Σεμεΐ, και οι βάρβαροι. Διότι οι πρώτοι έλεγαν στον αοίδιμο στεφανωμένο νικητή, ο οποίος συνέτριψε όλη τη δύναμη του διαβόλου: «Δεν τιμωρήθηκες αντάξια για όσα αμάρτησες;» Ο δεύτερος αποκαλούσε φονιά τον πραότατο, βγάζοντας αυτή την κρίση για εκείνον με βάση τη συμφορά του. Και οι τελευταίοι, επειδή η οχιά είχε πιαστεί από το αποστολικό χέρι, έλεγαν: «Οπωσδήποτε ο άνθρωπος αυτός είναι φονιάς, τον οποίο, αν και διασώθηκε από τη θάλασσα, η θεία δίκη δεν τον άφησε να ζήσει.»

Μην καταδικάζεις, λοιπόν, ούτε κι εσύ όλους όσους βρίσκονται σε συμφορές· αλλά να θεωρείς ότι κάποιοι υπομένουν για να λάβουν στεφάνους. Και αν απορείς και βρίσκεσαι σε αμηχανία, θα σου φέρουμε αυτή την απόδειξη από τον ουρανό. Τι είπε, λοιπόν, στους δικούς του μαθητές Εκείνος που κατέχει την εξουσία των πάντων; «Στον κόσμο θα έχετε θλίψη.» Και στον Ιώβ επίσης ελέχθη: «Νομίζεις ότι ενήργησα διαφορετικά, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;» Διότι, πράγματι, όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· «και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» Και δεν είναι καθόλου παράλογο. Διότι οι φίλοι των βασιλέων είναι αυτοί που διακινδυνεύουν περισσότερο στους πολέμους, και δέχονται τραύματα, και αποστέλλονται σε εκστρατείες.

Βγάλτε με έξω, για να μάθετε τον πόθο της Εκκλησίας, να μάθετε την ευγένεια των τέκνων μου, την ισχύ των στρατιωτών, τη δύναμη των οπλιτών, τη λαμπρότητα των διαδημάτων, την αφθονία του πλούτου, το μέγεθος της αγάπης, την υπομονή της καρτερικότητας, το άνθος της ελευθερίας, το μεγαλείο της νίκης, τον περίγελο της ήττας σου. Ω, καινοφανή και παράδοξα πράγματα· ο ποιμένας βρίσκεται έξω, και το ποίμνιο σκιρτά· ο στρατηγός είναι μακριά, και οι στρατιώτες εξοπλίζονταν. Δεν είχε πλέον μόνο η εκκλησία το στρατόπεδο, αλλά και η πόλη έγινε εκκλησία. Οι οδοί, οι αγορές, ο αέρας αγιάζονταν· αιρετικοί επέστρεφαν, οι Ιουδαίοι γίνονταν καλύτεροι· οι ιερείς καταδικάζονταν, και οι Ιουδαίοι ανυμνούσαν τον Θεό, και προσέτρεχαν σε εμάς. Έτσι συνέβη και με τον Χριστό. Ο Καϊάφας Τον σταύρωσε, και ο ληστής Τον ομολόγησε. Ω, καινοφανή και παράδοξα πράγματα· ιερείς Τον σκότωσαν, και μάγοι Τον προσκύνησαν. Ας μην παραξενεύουν αυτά την Εκκλησία. Εάν δεν γίνονταν αυτά, ο πλούτος μας δεν θα είχε φανεί· υπήρχε μεν, αλλά δεν θα είχε φανεί. Διότι, όπως ακριβώς ο Ιώβ ήταν μεν δίκαιος, αλλά δεν θα είχε φανεί αυτό, εάν δεν υπήρχαν οι πληγές και τα σκουλήκια· έτσι και ο δικός σας πλούτος, εάν δεν υπήρχαν οι επιβουλές, δεν θα είχε φανεί. Απολογούμενος δε προς τον Ιώβ ο Θεός λέει: «Νομίζεις ότι σου φέρθηκα με άλλον τρόπο, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;». Εκείνοι έστησαν επιβουλές, πολέμησαν, και ηττήθηκαν. Πώς πολέμησαν; Με ρόπαλα. Πώς ηττήθηκαν;

Αν κανένας πονηρός δεν τιμωρούνταν, κανείς δεν θα πίστευε ότι ο Θεός επιβλέπει τα ανθρώπινα πράγματα. Αν πάλι όλοι τιμωρούνταν, κανείς δεν θα περίμενε ότι θα υπάρξει ανάσταση, εφόσον όλοι θα λάμβαναν την ανταπόδοση εδώ. Γι' αυτόν τον λόγο και τιμωρεί, και δεν τιμωρεί· γι' αυτό εδώ οι δίκαιοι θλίβονται, διότι είναι πάροικοι, διότι είναι ξένοι, διότι βρίσκονται σε ξένη γη. Οι δίκαιοι, λοιπόν, υπομένουν αυτά χάριν δοκιμασίας· διότι άκουσε τον Θεό που λέει προς τον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για κάποιον άλλο λόγο, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» Οι αμαρτωλοί, αντίθετα, αν κάποτε υπομείνουν κάτι τέτοιο, εκτίουν την ποινή των αμαρτιών τους. Σε όλα, λοιπόν, ας ευχαριστούμε τον Θεό, είτε συμβαίνει το ένα είτε το άλλο· διότι και τα δύο είναι ωφέλιμα. Τίποτα δεν το κάνει επειδή μας μισεί, ούτε επειδή μας αποστρέφεται, αλλά και τα δύο τα κάνει επειδή μας φροντίζει και μεριμνά για εμάς.

Πρέπει δε σε κάθε περίπτωση να τηρούμε ένα μόνο πράγμα: να υπομένουμε με ευχαριστία κάθε πλήγμα. Αυτό συμβαίνει και εξαιτίας αμαρτημάτων, όπως ακριβώς και στα βιβλία των Βασιλειών βλέπουμε κάποιον να έχει προσβληθεί από ποδαλγία γι' αυτόν τον λόγο. Συμβαίνει όμως και για την ανάδειξη της αρετής, όπως λέει ο Θεός στον Ιώβ: «Μήπως νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για άλλον λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;». Αλλά για ποιον άραγε λόγο ο Χριστός, στην περίπτωση αυτών των παραλυτικών, φέρνει στο προσκήνιο τις αμαρτίες τους; Διότι και σε εκείνον τον κατάκοιτο στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου λέει: «Έχε θάρρος, τέκνο μου, συγχωρούνται οι αμαρτίες σου»· και σε τούτον εδώ: «Ιδού, έχεις γίνει καλά, μην αμαρτάνεις πλέον». Και γνωρίζω βέβαια ότι κάποιοι, διαβάλλοντας αυτόν τον παραλυτικό, ισχυρίζονται ότι έγινε κατήγορος του Χριστού, και ότι γι' αυτόν τον λόγο άκουσε αυτά τα λόγια. Τι θα πούμε, λοιπόν, για εκείνον στο Ευαγγέλιο του Ματθαίου, ο οποίος άκουσε σχεδόν τα ίδια;

Και το σπουδαιότερο βέβαια είναι τούτο: ότι, παρόλο που ανατράφηκε μέσα σε πολλή τρυφή, και δεν προερχόταν από αλιείς και τελώνες και από ανθρώπους που ζούσαν φτωχικά, αλλά είχε απολαύσει τόσο μεγάλη τιμή, υπέφερε όλα όσα υπέφερε. Και εκείνο που φαινόταν να είναι το πιο δυσβάσταχτο για τους αποστόλους, το ίδιο υπέμεινε και αυτός: το να μισείται από φίλους, από οικέτες, από εχθρούς, από εκείνους που είχαν ευεργετηθεί. Και την ιερή άγκυρα, και το απάνεμο λιμάνι (που ήταν αυτό το οποίο είχε ειπωθεί στους αποστόλους, το «ένεκεν εμού»), αυτό δεν είχε τη δυνατότητα να το δει. Θαυμάζω και τους τρεις παίδες, επειδή αψήφησαν το καμίνι, επειδή ορθώθηκαν απέναντι στον τύραννο. Αλλά άκουσε τι λένε: «Τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και την εικόνα που έστησες δεν την προσκυνούμε». Αυτό ήταν η μεγαλύτερη παρηγοριά για αυτούς, το ότι γνώριζαν δηλαδή καθαρά πως, ό,τι κι αν έπασχαν, τα υπέφεραν όλα για τον Θεό. Αυτός, αντίθετα, δεν γνώριζε ότι αυτά ήταν αγωνίσματα και πάλη· διότι αν το γνώριζε, δεν θα αισθανόταν καν τα όσα του συνέβαιναν. Όταν, λοιπόν, άκουσε (τον Θεό να λέει): «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για κάποιον άλλον λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;», αναλογίσου πώς αμέσως ανακουφίστηκε από έναν απλό λόγο· πώς ταπείνωσε τον εαυτό του· πώς θεώρησε ότι δεν είχε καν υποφέρει όσα υπέφερε, λέγοντας τα εξής: «Γιατί πλέον να κρίνομαι, ενώ νουθετούμαι και ελέγχομαι από τον Κύριο, ακούγοντας τέτοια λόγια, εγώ που δεν είμαι τίποτα;» Και πάλι: «Προηγουμένως σε άκουγα μόνο με την ακοή των αυτιών μου· τώρα όμως το μάτι μου σε είδε· γι' αυτό απαξίωσα τον εαυτό μου και έλιωσα· και θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη».

Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; «Ας χαθεί», λέει, «η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό λέει και ο Εκκλησιαστής: «Επαίνεσα τους πεθαμένους, αυτούς που ήδη έχουν πεθάνει, περισσότερο από τους ζωντανούς». Και καλύτερος και από τους δύο αυτούς είναι εκείνος που δεν γεννήθηκε ακόμη. Ας μην εξετάζουμε όμως αυτά τα λόγια επιφανειακά, αλλά ας δούμε από ποια ψυχική διάθεση λέγονται, η οποία είναι αποθαρρυμένη και ταραγμένη, επειδή και ο Δαβίδ λέει: «Εγώ δε είπα μέσα στην έκστασή μου», αλλά τα είπε ευρισκόμενος σε έκσταση. Και αλλού λέει: «Εγώ δε είπα στην ευημερία μου: δεν θα κλονιστώ ποτέ». Έτσι και αυτός, είπε αυτά τα λόγια βρισκόμενος μέσα στη συμφορά. Δεν βλέπεις, αγαπητέ, αυτούς που υφίστανται τομές να φωνάζουν δυνατά; Μήπως λοιπόν τους επιπλήττουμε; Σε καμία περίπτωση, αλλά τους δείχνουμε κατανόηση. Αν δεν ξεστόμιζε αυτά τα λόγια, θα έδινε την εντύπωση ότι δεν μετέχει καν στην κοινή ανθρώπινη φύση. Δεν ακούς τι λέει ο Μωυσής; «Σκότωσέ με, αν πρόκειται να μου φερθείς έτσι». Τι διαφέρει, πες μου, το να πει «σκότωσέ με» από το να πει «ας χαθεί η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Αυτό είπε και ο Ιερεμίας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα». Μην κοιτάς απλώς τα λόγια, αλλά εξέταζε τη διάνοια. Διότι, το ότι δεν αμάρτησε ούτε με τα χείλη του, το έχεις ακούσει πολλές φορές· και το ότι δεν αμάρτησε ούτε μετά από αυτά, θα ακούσεις πάλι τον ίδιο τον Θεό να λέει: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για άλλο λόγο, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;». Δεν θα ελάμβανε τα διπλάσια από τα προηγούμενα, εάν δεν είχε επιδείξει διπλάσια αρετή.

«Αμάρτησα κι εγώ, το λέω, αλλά δέχομαι πολύ μεγαλύτερη τιμωρία», λέει. 13,23a 〈Πόσες είναι οι αμαρτίες μου, και οι ανομίες μου;〉 23b 〈Ποιες είναι, δίδαξέ με.〉 «Τι είναι αυτό που μου έχει συμβεί;» λέει. 13,24a 〈Γιατί κρύβεσαι από εμένα,〉 24b 〈και με θεωρείς σαν εχθρό σου;〉 13,25a 〈Μήπως θα δειλιάσεις μπροστά σε ένα φύλλο που κινείται από τον άνεμο〉 25b 〈ή σαν το χορτάρι που παρασύρεται από τον αέρα;〉 «Για ποιον λόγο», λέει, «δεν κάνεις φανερά τα πράγματα; Για ποιον λόγο δεν λες: “Για αυτόν τον λόγο σε τιμωρώ”;» Δεν είναι μικρή παρηγοριά για τους τιμωρουμένους το να μαθαίνουν την αιτία της τιμωρίας τους. Για αυτόν τον λόγο, αυτός μεν λέει: «Δίδαξέ με τις αμαρτίες μου». Ο Θεός όμως δεν θα έχει να του διδάξει κάτι τέτοιο, αλλά τι του λέει; Μήπως νομίζεις ότι σε έχω μεταχειριστεί με άλλον σκοπό, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος; «Με θεώρησες», λέει, «σαν φύλλο που κινείται από τον άνεμο». Δηλαδή: «Δεν με υπολογίζεις καθόλου, με περιφρονείς, με αποστρέφεσαι. Προς το παρόν δίδαξέ μου αυτές (τις αμαρτίες)». 13,25b 〈Ή θα δειλιάσεις σαν μπροστά σε χορτάρι που παρασύρεται από τον αέρα;〉

Έπειτα απολογείται σε αυτόν: «Το ότι ενδιαφέρομαι για τους ανθρώπους, είναι φανερό από το εξής: ότι σου έφερα αυτόν τον πειρασμό.» 40,8a 〈μην απορρίπτεις την κρίση μου〉 8b 〈και μη νομίζεις ότι σου απευθύνθηκα με χρηματισμό για άλλο λόγο, παρά για να φανείς δίκαιος.〉 Ή εννοεί τον παρόντα χρηματισμό: «Δεν τα λέω αυτά για να σε κατακρίνω», λέει, «αλλά για να σε δείξω δίκαιο.» Ή ονομάζει χρηματισμό την παραχώρηση του πειρασμού, λέγοντας δηλαδή: «Εγώ διέταξα να γίνει αυτό για κάποιον άλλο λόγο». Δεν είπε "για να γίνεις", αλλά «για να φανείς αυτό που ήδη ήσουν, ώστε να παιδαγωγήσεις τους άλλους». Ή εννοεί τον παρόντα χρηματισμό: «Γι' αυτό τα είπα αυτά, ώστε προφέροντας αυτά τα λόγια να φανείς δίκαιος, όχι για να σε κατακρίνω.» Έπειτα πάλι αντιπαραβάλλει τη δική του δύναμη και την αποστροφή προς την πονηρία, λέγοντας ότι: «Και δύναμαι», λέει, «και πράττω, και χρησιμοποιώ τη δύναμή μου εναντίον των πονηρών.» 40,9a 〈Ή μήπως έχεις βραχίονα,〉 λέει, 〈σαν του Κυρίου;〉 9b 〈Ή με φωνή βροντής βροντάς όπως αυτός;〉 «Μήπως βροντάς εσύ», λέει, «όπως εγώ;» 40,11b 〈Και ταπείνωσε κάθε υβριστή,〉 40,12a 〈και σβήσε τον υπερήφανο.〉 Επομένως, η βροντή και τα υπόλοιπα δεν γίνονται για επίδειξη, αλλά για θεογνωσία. Δες, μέσα από πόσα πράγματα του αποδεικνύει την ταπεινότητα της φύσης του, και δεν λέει "είσαι ταπεινός", αλλά «μέγας είμαι εγώ και εσύ δεν δύνασαι να κάνεις όσα εγώ». Έπειτα λέει: 40,15a 〈Ή μήπως υπάρχουν κοντά σου θηρία〉 15b 〈που να τρώνε χόρτο σαν τα βόδια;〉 Διότι το θαυμαστό είναι ότι το θηρίο δεν είναι αιμοβόρο.

Όπως για παράδειγμα αυτά τα θηρία οι περισσότεροι από εμάς τα αγνοούμε, αλλά όσοι πλέουν στη θάλασσα τα γνωρίζουν και τα διηγούνται σε όσους τα αγνοούν, οι οποίοι πηγαίνοντας στις ερήμους δεν τα αγνοούν. Έπειτα λέει: 40,30a 〈Θα τραφούν άραγε από αυτόν τα έθνη〉 30b 〈και θα τον διαμοιράσουν τα γένη των Φοινίκων;〉 Δηλαδή: τόσο μεγάλος είναι ο όγκος του σώματός του, ώστε να δύναται να επαρκέσει σε ολόκληρο έθνος. Διότι, βεβαίως, δεν τα λέει αυτά με την έννοια ότι πρόκειται πράγματι να συμβεί αυτό. Και αναφέρθηκε στους Φοίνικες λόγω του εμπορίου. 40,32a 〈Θέσε επάνω του το χέρι σου〉 32b 〈ενθυμούμενος τον πόλεμο που γίνεται στο σώμα του,〉 32c 〈και ας μη γίνει πλέον.〉 Πόλεμο ενταύθα ονομάζει την ταραχή, την αγριότητα. «Μετά το φτέρνισμά του αναδύεται φως», λέει. Τέτοιο είναι το θηρίο, άγριο, δυνατό και ατρόμητο. Στη συνέχεια, μετά από αυτά λέει: 42,1 ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΣ ΔΕ ΤΟΝ ΛΟΓΟ Ο ΙΩΒ ΛΕΕΙ ΣΤΟΝ ΚΥΡΙΟ: 42,2a 〈Γνωρίζω ότι τα πάντα δύνασαι,〉 2b 〈και τίποτα δεν είναι αδύνατο για εσένα.〉 42,3a 〈Διότι ποιος είναι αυτός που κρύβει από εσένα τη βουλή του,〉 3b 〈και αποκρύπτοντας τα λόγια νομίζει ότι τα κρύβει από εσένα;〉 Έπειτα λέει: 42,5a 〈Μέχρι πρότινος σε άκουγα μόνο από την ακοή του ωτός,〉 5b 〈τώρα όμως σε είδα με τους οφθαλμούς μου.〉 Όχι επειδή τον είδε με τους οφθαλμούς, αλλά επειδή τον άκουσε πιο ξεκάθαρα. 42,6a 〈Γι' αυτό θεώρησα τον εαυτό μου τιποτένιο και έλιωσα,〉 6b 〈και θεώρησα τον εαυτό μου χώμα και στάχτη.〉 Τέτοιο είναι αυτό που του έλεγε: «Νομίζεις ότι σου απευθύνθηκα για άλλο λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;»

Διότι τι του λέει ο Θεός; Νομίζεις ότι σου απευθύνθηκα για άλλον λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος; Αφού, λοιπόν, επιδείξουμε την ίδια υπομονή με τους δικαίους, και αφού επιδείξουμε καρτερία ισάξια με την αγαθή τους βιοτή, ας λάβουμε τα αγαθά που έχουν ετοιμαστεί για τους αγίους που αγαπούν τον Θεό. Είθε όλοι μας να αξιωθούμε να τα επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Και δεν μπορούσε να βρει καμία εύλογη εξήγηση για όσα συνέβαιναν· διότι, όταν πλέον έμαθε αργότερα την αιτία, δες πόση ευλάβεια επέδειξε· γιατί, όταν του είπε ο Θεός: «Νομίζεις ότι σου έχω συμπεριφερθεί έτσι για άλλον λόγο, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;», μένοντας κατάπληκτος, λέει: «Θα βάλω το χέρι στο στόμα μου· μία φορά μίλησα, αλλά δεύτερη δεν θα προσθέσω τίποτα».

Ανεβαίνουν μέχρι τους ουρανούς και κατεβαίνουν μέχρι τις αβύσσους. Και μέσω αυτών δίδαξε ότι, με το δικό Του νεύμα, και τα λυπηρά συμβαίνουν και τα ευχάριστα προστίθενται. Αναφέρεται δε στους πειρασμούς, τους οποίους εγείρει το πνεύμα της καταιγίδας, δηλαδή το αντίπαλο πνεύμα, κατόπιν παραχώρησης του Θεού για την άσκηση και τη φανέρωση των δικαίων. Το δηλώνει δε ο ίδιος ο Θεός, όταν επέτρεψε στον διάβολο να τον πειράξει, λέγοντας προς τον Ιώβ: «Νομίζεις ότι για άλλο λόγο σου συμπεριφέρθηκα έτσι, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;». Διότι ό,τι είναι η φωτιά για τον χρυσό, αυτό τυγχάνουν να είναι και οι πειρασμοί για τις ψυχές, οι οποίοι τις λιώνουν, όχι για να τις καταστρέψουν, αλλά για να φανερωθεί πόση λαμπρότητα διαθέτουν. Η ψυχή τους έλιωνε μέσα στις συμφορές.

Διότι λέγει ο Θεός προς αυτόν: «Νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;» Άραγε, μήπως η συμβουλή της γυναίκας του παρέσυρε τον άγιο εκείνο Ιώβ; Απεναντίας, συνέβη μάλλον το αντίθετο, και τον ενθάρρυνε σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, ώστε να επιπλήξει τη γυναίκα του. Διότι προτιμούσε μάλλον να πονά, να ταλαιπωρείται και να υπομένει μύρια δεινά, παρά μέσω της βλασφημίας να βρει κάποια απαλλαγή από τόσα κακά. Όμως οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν περιπέσουν σε κάποια αρρώστια, βλασφημούν αμέσως, και από τη μία υφίστανται τον πόνο του νοσήματος, από την άλλη στερούνται την ωφέλεια που θα προέκυπτε από αυτόν μέσω της υπομονής. Τι κάνεις, άνθρωπε; Τον ευεργέτη, τον σωτήρα, τον προστάτη και κηδεμόνα βλασφημείς; Δεν αντιλαμβάνεσαι ότι οδηγείσαι στον γκρεμό και ρίχνεις τον εαυτό σου στο βάραθρο της έσχατης απώλειας; Διότι για τον λόγο αυτόν ο διάβολος επιφέρει μύρια δεινά, για να σε κατακρημνίσει σε εκείνο το βάραθρο. Και αν μεν σε δει να βλασφημείς, αυξάνει εύκολα την οδύνη και την κάνει μεγαλύτερη, ώστε κεντούμενος να δυσανασχετήσεις και πάλι. Αν όμως σε δει να υπομένεις γενναία, και όσο εντείνεται το πάθος της ασθένειας, τόσο περισσότερο να ευχαριστείς τον Θεό, απομακρύνεται αμέσως, εφόσον πλέον στέκεται δίπλα σου άσκοπα και μάταια.

Διότι πράγματι είναι βαριά και ανυπόφορα· αλλά όμως, όταν ο φιλάνθρωπος Θεός καταδέχθηκε να του πει την αιτία αυτών των αγώνων, ότι δηλαδή «για να αναδειχθείς δίκαιος παραχωρήθηκαν αυτά», εκείνος ανέπνευσε με τέτοιον τρόπο, ώστε να φανεί πως δεν υπέφερε τίποτε από εκείνα τα λυπηρά. Διότι, όπως ακριβώς στον στίβο ο αθλητής πρέπει να αγωνίζεται και με ιδρώτα και με σκόνη και με πολλή ζέστη και με πόνους και ταλαιπωρίες· έτσι και ο δίκαιος πρέπει εδώ να υπομένει πολλά, και να τα αντέχει όλα γενναία, εάν πρόκειται να λάβει τους λαμπρούς στεφάνους εκεί. Διότι, εάν βεβαίως μακαρίζουμε το σώμα που μπορεί να υποφέρει το ψύχος και τον καύσωνα χωρίς να καταπονείται, και την πείνα και τη στέρηση και την οδοιπορία και άλλες ταλαιπωρίες· πολύ περισσότερο πρέπει να μακαρίζουμε την ψυχή που μπορεί καρτερικά και γενναία να αντέχει όλες τις προσβολές των δεινών, και να διατηρεί το φρόνημά της πάντοτε αδούλωτο. Όπως λοιπόν η ψυχή που απολαμβάνει την αργία και την άνεση εύκολα κυριεύεται από τα πάθη, έτσι και εκείνη που είναι συνεχώς αφοσιωμένη στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας, δεν βρίσκει καν τον χρόνο να τα σκεφτεί ποτέ αυτά, καθώς η μέριμνα για τα πνευματικά παλαίσματα την απομακρύνει από όλα εκείνα. Διότι, όχι μόνο το να πράξει κανείς κάτι καλό, αλλά και το να υπομείνει το κακό, έχει πολλές ανταμοιβές· και αυτό το αποδεικνύει ο Ιώβ, ο οποίος διακρίθηκε περισσότερο από τα παθήματά του παρά από τα κατορθώματά του.

Διότι εάν ο διάβολος, που είναι γεμάτος από τόση κακία, αφού έθεσε σε κίνηση όλα τα όργανά του και εξαπέλυσε όλα τα βέλη του, και άδειασε με μεγάλη υπερβολή και στο σπίτι του δικαίου και στο σώμα του όλα τα κακά που υπήρχαν στους ανθρώπους, δεν έβλαψε καθόλου τον άνδρα, αλλά μάλλον τον ωφέλησε περισσότερο· πώς θα μπορέσουν κάποιοι να κατηγορούν τον τάδε και τον τάδε, ότι δήθεν αδικήθηκαν από αυτούς, και όχι από τον ίδιο τους τον εαυτό; Θαυμάζεις τους τρεις παίδες; Πράγματι, και εγώ τους θαυμάζω, διότι αψήφησαν το καμίνι, διότι εναντιώθηκαν στον τύραννο λέγοντας: «Τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν προσκυνούμε». Αλλά γι' αυτούς αποτελούσε μέγιστη παρηγοριά το να γνωρίζουν σαφώς ότι για τον Θεό τα υποφέρουν όλα, οτιδήποτε κι αν πάθουν. Εκείνος όμως ο μακάριος δεν γνώριζε ότι αυτά που έπαθε ήταν αγωνίσματα και πάλη· διότι, εάν το γνώριζε, δεν θα αισθανόταν καθόλου τον πόνο των όσων του συνέβαιναν. Όταν λοιπόν άκουσε: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα έτσι για άλλο λόγο, εκτός από το να αναδειχθείς δίκαιος;», αναλογίσου πώς αμέσως ανακουφίστηκε από έναν απλό λόγο, πώς ταπείνωσε τον εαυτό του, πώς θεώρησε ότι δεν έπαθε τίποτα από όσα είχε υποφέρει, λέγοντας τα εξής: «Γιατί κρίνομαι ακόμη, νουθετούμενος και ελεγχόμενος από τον Κύριο, ακούγοντας τέτοια λόγια, ενώ εγώ δεν είμαι τίποτα;». Ας μιμηθούμε, λοιπόν, ο καθένας μας την ευλάβεια αυτού του αγίου, αφού μάθαμε πόσα καλά βλαστάνουν από την υπομονή.

Μείνε λοιπόν υπομονετικός, για να ακούσεις και εσύ: «Μήπως νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλο λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;» Θ΄. Θα μπορούσα βέβαια να πω περισσότερα από αυτά, αλλά για να μην καταστρέψω τη μνήμη όσων έχουν ήδη ειπωθεί, θα τερματίσω εδώ τον λόγο μου, επαναλαμβάνοντας τα λόγια του Μωυσή: Βάζω μάρτυρες απέναντί σας τον ουρανό και τη γη, ότι εάν κάποιος, είτε από εσάς που είστε παρόντες είτε από τους απόντες, πάει να παρακολουθήσει τη γιορτή των σαλπίγγων, ή προσέλθει στη συναγωγή, ή ανεβεί στον ναό της Ματρώνης, ή συμμετάσχει σε νηστεία, ή τηρήσει τα σάββατα, ή τελέσει οποιοδήποτε άλλο ιουδαϊκό έθιμο, μικρό ή μεγάλο, εγώ είμαι καθαρός από το αίμα όλων σας. Αυτά τα λόγια θα παραστούν κατά την ημέρα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και για εμένα και για εσάς, και αν μεν πεισθείτε, θα σας χαρίσουν πολλή παρρησία· αν όμως παρακούσετε, ή αποκρύψετε κάποιους από αυτούς που τολμούν τέτοια πράγματα, θα σταθούν απέναντί σας ως σφοδροί κατήγοροι. Διότι δεν δίστασα να σας αναγγείλω όλο το θέλημα του Θεού, αλλά κατέθεσα το αργύριο στους τραπεζίτες. Δική σας ευθύνη είναι πλέον να πολλαπλασιάσετε αυτό που κατατέθηκε, και την ωφέλεια από όσα ακούσατε να τη χρησιμοποιήσετε για τη σωτηρία των αδελφών σας. Αλλά μήπως είναι φορτικό και δυσάρεστο να καταγγέλλετε αυτούς που διαπράττουν τέτοιες αμαρτίες; Το αντίθετο, φορτικό και δυσάρεστο είναι να σιωπάτε. Διότι και σε εσάς που τους αποκρύπτετε, και σε εκείνους που κρύβονται, αυτή η σιωπή επιφέρει την καταστροφή, καθιστώντας τον Θεό εχθρό σας.

ΙΕ΄. Λέγοντας αυτά, δεν την έπειθε. Διότι έκλεισε τα αυτιά της σαν την ασπίδα, μην ακούγοντας αυτόν που θεοφιλώς και σοφώς της προσέφερε το φάρμακο. Επειδή δε έβλεπε το πάθος εντελώς ανίατο, διώχνει από τον ιερό νυμφώνα εκείνη που δεν είχε ένδυμα γάμου. Έπειτα τι (συνέβη); Η Ιεζάβελ εξεγείρεται πάλι εναντίον του προφήτη, και ο κήρυκας της αλήθειας καθόλου δεν τρέπεται σε φυγή, ούτε παραδίδεται στη φρουρά, όπως η φωνή του βοώντος, αλλά καταδικάζεται σε εξορία. Ω της παράλογης νοοτροπίας! Πάλι το θέλγητρο του όφεως σπεύδει να εξορίσει τον άνθρωπο του Θεού από την Εκκλησία, και δεν απέτυχε του σκοπού του. Καθώς το θείο βλέμμα για λίγο παραχώρησε μακροθύμως, εξορίζεται από τη βασιλεύουσα πόλη, μάλλον δε με την πρόνοια του Θεού, ο οποίος κατέστησε θριαμβευτικό το ανδρείο φρόνημα των προσφιλών υπηρετών Του· και περιερχόταν σε όλα τα μέρη του Θεού, ως άνθρωπος του Θεού, έχοντάς Τον μέσα του και πορευόμενος μαζί Του, καλούμενος μαζί με τον Αβραάμ σε αλλοδαπή γη, φυγαδευόμενος μαζί με τον Μωυσή από τα ανάκτορα, καταφεύγοντας μαζί με τον Ηλία προς το σπήλαιο του Χωρήβ, φεύγοντας μαζί με τον Ιησού τον Θεό στην Αίγυπτο, ώστε μέσω των άθλων να καταστεί γνωστή η ανδρεία του, και να δρέψει τα κατάλληλα έπαθλα. Ώστε, κατά κάποιον τρόπο, να μιμηθεί τον Ιώβ, και προς αυτόν να πει ο Θεός: Ή μήπως νομίζεις ότι διαλεχθηκα μαζί σου για άλλον λόγο, παρά για να αναφανείς δίκαιος, ώστε να κηρύξεις και σε άλλους το Ευαγγέλιο;

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Κ. ΤΙΤΛΟΣ Α΄. —Περί των κριμάτων του Θεού· και ότι δεν πρέπει να δυσανασχετούμε για το γεγονός ότι οι μεν δίκαιοι κακοπαθούν, ενώ οι άδικοι ευημερούν. «Είπε ο Κύριος προς τον Ιώβ: Μην αθετείς την κρίση μου· ή μήπως νομίζεις ότι σε έχω μεταχειριστεί διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» «Γιατί οι ασεβείς ζουν, και γερνούν μέσα στον πλούτο; Οι απόγονοί τους είναι σύμφωνα με την επιθυμία της ψυχής τους, και τα παιδιά τους βρίσκονται μπροστά στα μάτια τους· τα σπίτια τους ευημερούν και φόβος δεν υπάρχει πουθενά· ούτε μάστιγα του Κυρίου υπάρχει πάνω τους. Παραμένουν δε σαν αιώνια πρόβατα, και τα παιδιά τους παίζουν, παίρνοντας το ψαλτήρι και την κιθάρα. Ολοκλήρωσαν τη ζωή τους μέσα στα αγαθά.» «Η δικαιοσύνη σου είναι σαν τα όρη του Θεού, τα κρίματά σου άβυσσος απέραντη.» «Μη φθονείς εκείνον που ευοδώνεται στον δρόμο του, τον άνθρωπο που διαπράττει παρανομία. Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται, και να υψώνει το ανάστημά του σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού δεν υπήρχε πια.» «Παρά λίγο να γλιστρήσουν τα βήματά μου· διότι ζήλεψα», και τα λοιπά. —«Ιδού, αυτοί είναι οι αμαρτωλοί, και αυτοί που ευημερούν παντοτινά.» «Ο Θεός είναι κριτής· τούτον τον ταπεινώνει, και εκείνον τον υψώνει.» «Ας μη ζηλεύει η καρδιά σου τους αμαρτωλούς, αλλά να βρίσκεσαι στον φόβο του Κυρίου όλη την ημέρα.» «Ο πλούτος των ασεβών αποταμιεύεται για τους δικαίους.» «

ΤΙΤΛΟΣ ΛΕ΄. — Περί της παιδείας του Θεού, η οποία γίνεται προς δοκιμασία και πείρα. «Έγινε δε μετά από αυτά τα γεγονότα, ότι ο Θεός δοκίμασε τον Αβραάμ και του είπε: "Αβραάμ, Αβραάμ". Και εκείνος είπε: "Ιδού εγώ". Και είπε: "Λάβε τον υιό σου τον αγαπητό, τον οποίο αγάπησες, τον Ισαάκ, και πορεύσου στην υψηλή γη, και πρόσφερέ τον ως ολοκάρπωση σε ένα από τα όρη που θα σου πω".» «Να θυμάσαι όλη την οδό στην οποία σε οδήγησε Κύριος ο Θεός σου μέσα στην έρημο, για να σε ταλαιπωρήσει και να σε δοκιμάσει, και να διαγνώσει τα όσα βρίσκονται στην καρδιά σου, αν θα φυλάξεις τις εντολές του ή όχι. Και σε ταλαιπώρησε, και σε άφησε να πεινάσεις, και σε έθρεψε με το μάννα, το οποίο δεν γνώριζαν οι πατέρες σου, για να σου αναγγείλει ότι ο άνθρωπος δεν θα ζήσει μόνο με άρτο, αλλά θα ζήσει ο άνθρωπος με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού.» «Σας δοκιμάζει Κύριος ο Θεός, για να γνωρίσει αν αγαπάτε Κύριον τον Θεό.» «Μήπως αποποιούμαι την κρίση μου; Ή νομίζεις ότι σου αποκαλύφθηκα διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος;» «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως δοκιμάζεται στο πυρ το αργύριο. Μας έβαλες μέσα στην παγίδα, έθεσες θλίψεις επάνω στα νώτα μας, ανέβασες ανθρώπους πάνω στα κεφάλια μας. Περάσαμε μέσα από πυρ και ύδωρ, και μας εξήγαγες σε τόπο αναψυχής.» «Μακάριος είναι ο άνθρωπος που υπομένει πειρασμό, διότι, αφού αποδειχθεί δόκιμος, θα λάβει τον στέφανο τον οποίο υποσχέθηκε ο Θεός σε όσους τον αγαπούν.»

Διότι άλλος μεν αρπάζεται πρόωρα από τη ζωή, αν και προσκολλάται σε κάθε δικαιοσύνη, ώστε, σύμφωνα με τον Σολομώντα, να μην αλλοιωθεί η σύνεσή του. Διότι λέει: «Επειδή έγινε ευάρεστος στον Θεό, αγαπήθηκε· και ενώ ζούσε ανάμεσα σε αμαρτωλούς μετατέθηκε, αρπάχτηκε για να μην αλλοιώσει η κακία τη σύνεσή του ή για να μην απατήσει ο δόλος την ψυχή του... Διότι, αφού έφτασε στην τελειότητα σε λίγο χρόνο, εκπλήρωσε μακρά έτη· επειδή η ψυχή του ήταν αρεστή στον Κύριο, γι' αυτό και βιάστηκε να τον πάρει από το μέσο της πονηρίας». Άλλοι πάλι υποβάλλονται σε θλίψεις και πειρασμούς, δοκιμάζονται με ύβρεις και βάσανα, ώστε η απόδειξη της ανδρείας και της δικαιοσύνης τους να φανεί λαμπρότερη ανάμεσα στους ανθρώπους, όπως ακριβώς έλεγε και ο Κύριος προς τον Ιώβ: «Νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα διαφορετικά, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;». Γι' αυτό και για αυτούς ο σοφός Σολομών λέει τα εξής: «Διότι, ακόμη κι αν τιμωρηθούν στα μάτια των ανθρώπων, η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία· και αφού παιδαγωγηθούν λίγο, θα ευεργετηθούν με μεγάλα αγαθά, επειδή ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του· σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι τους δοκίμασε και σαν ολοκαύτωμα θυσίας τους προσδέχτηκε». Άλλος δε, παραδομένος σε χέρια παρανόμων, κατασφάζεται και ο δίκαιος υπομένει πικρό θάνατο, ώστε, βλέποντάς το οι ασεβείς και οι αμαρτωλοί, να φρίξουν και, αποκτώντας συναίσθηση της δικής τους κακίας, να σταματήσουν· «Διότι, αν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;».

Πώς πρέπει να νοηθεί το λεγόμενο από τον Ιώβ «ας είναι καταραμένη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα»; Ο Ιώβ καταριέται την ημέρα της γέννησής του, μεταξύ άλλων, όχι τόσο επειδή καταπονείτο από τις αφόρητες πληγές, αλλά επειδή κλυδωνιζόταν από τους λογισμούς, μήπως άραγε είχε φτάσει σε τόσο μεγάλο βαθμό αμαρτίας ώστε να προκαλέσει εναντίον του τόσο μεγάλη οργή του Θεού, δηλαδή: «Σε τέτοιο βαθμό παρέκκλινα από τις δεσποτικές εντολές, ώστε από τη μία να μη συνειδητοποιήσω εγώ το μέγεθος του κακού, και από την άλλη να παροξύνω τόσο πολύ τη μακροθυμία και φιλανθρωπία του Θεού, ώστε να κριθώ ένοχος τόσης οργής και να μου επιβληθούν τόσο μεγάλες τιμωρίες; Καταραμένη ας είναι εκείνη η ημέρα». Επομένως, η κατάρα δεν προερχόταν από αγανάκτηση για όσα υπέφερε, αλλά από θρήνο και οδυρμό για όσα νόμιζε ότι είχαν λυπήσει τον Θεό. Και αυτό το αποδεικνύει σαφώς και η φωνή του Δεσπότη προς αυτόν, όταν λέει: «Νομίζεις ότι ενήργησα έτσι απέναντί σου για άλλο λόγο, παρά για να αναδειχθείς δίκαιος;». Αντί δηλαδή του: «Τα πάθη στα οποία παραχωρήθηκε να αγωνιστείς δεν αποτελούν τιμωρία για τα αμαρτήματά σου, αλλά γυμνάσματα της αρετής, τα οποία προσφέρουν αμοιβή από έπαθλα και στεφάνια ανώτερα από τις οδύνες και τις πληγές σου. Επομένως, δεν επέτρεψα να υποβληθείς σε τέτοιες ποινές ξεσπώντας την οργή μου, αλλά για να αναδειχθεί μάλλον η αρετή σου λαμπρότερη και να παρουσιαστείς σε όλους αριστεύοντας και φέροντας το τρόπαιο της νίκης εναντίον του κοινού εχθρού της φύσης σας».

Από τις εγκαταλείψεις, λοιπόν, η μεν πρώτη γίνεται εξαιτίας κάποιας κρυμμένης αρετής, προκειμένου αυτή να φανερωθεί, όπως η εγκατάλειψη του Ιώβ, στον οποίο ο Θεός μίλησε λέγοντας: «Μην απορρίπτεις την κρίση μου, και μην νομίζεις ότι σου συμπεριφέρθηκα διαφορετικά, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος. Διότι σε εμένα, που βλέπω τα κρυφά, ήσουν μεν γνωστός, αλλά επειδή ήσουν άγνωστος στους ανθρώπους, οι οποίοι υποπτεύονταν ότι με λατρεύεις εξαιτίας του πλούτου σου, επέφερα αυτή τη δοκιμασία, θέρισα τον πλούτο σου, για να τους δείξω την γεμάτη ευγνωμοσύνη καρτερία σου». Η δεύτερη γίνεται για την αποτροπή της υπερηφάνειας, όπως στην περίπτωση του Παύλου. Διότι εγκαταλείφθηκε και ο μακάριος Παύλος, υποβαλλόμενος σε περιστάσεις, ραπίσματα και διάφορες θλίψεις, γι' αυτό και έλεγε: «Μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος Σατανά, για να με ραπίζει, ώστε να μην υπερηφανεύομαι», μήπως δηλαδή, μαζί με τα θαύματα, η άνεση, η ευημερία και η τιμή που του αποδίδονταν, τον κάνουν να χαλαρώσει και τον ρίξουν σε διαβολική αλαζονεία. Εγκαταλείφθηκε επίσης και ο παράλυτος εξαιτίας των αμαρτιών του, στον οποίο ο Χριστός λέει: «Ιδού, έγινες καλά, μην αμαρτάνεις πλέον». Εγκαταλείφθηκε και ο Ιούδας, ο οποίος προτίμησε το αργύριο από τον Λόγο του Θεού, γι' αυτό και απαγχονίστηκε. Εγκαταλείφθηκε και ο Ησαύ, ο οποίος περιέπεσε σε ακολασία και προτίμησε μια φαύλη ακαθαρσία αντί της πατρικής ευλογίας.

Ο χριστιανισμός, από την αρχή του κηρύγματος των αποστόλων και για πάνω από διακόσια έτη, μέχρι τον Κωνσταντίνο τον πρώτο αυτοκράτορα των χριστιανών, βρισκόταν υπό μανιώδη διωγμό. Οι μετέπειτα διωγμοί ήταν μεν ηπιότεροι, όμως διήρκεσαν πολλά χρόνια, με εξαίρεση εκείνον επί Ιουλιανού του παραβάτη. Ο μέγας Παύλος διωκόταν επί τριάντα πέντε έτη και κινδύνευε με θάνατο καθημερινά, και εσύ σε πέντε χρόνια αποθαρρύνθηκες; Ο πολύαθλος Κλήμης μαρτυρούσε επί είκοσι οκτώ έτη, και εσύ χάνεις το θάρρος σου σε τόσο σύντομο διάστημα; Πού να βρω τον χρόνο να διηγηθώ τα όσα πέρασαν οι άλλοι μάρτυρες; Δεν άκουσες για την υπομονή του Ιώβ; Δεν βασανιζόταν επί δεκαπέντε και πλέον έτη από οδυνηρό έλκος, επιπλέον των άλλων τραγικών συμφορών που του είχαν επιβληθεί, και μάλιστα χωρίς να έχει συνείδηση ότι έπραξε κάτι από τα κακά, αλλά αντίθετα έχοντας πράξει πάρα πολλά από τα καλά; Αλλά ποια ήταν η θεία απάντηση προς αυτόν; «Για να αναδειχθείς», λέει, «δίκαιος». Έτσι και τώρα, η πρόνοια κοσκινίζει τρόπον τινά τους παρόντες, ώστε να απορριφθούν εντελώς τα ζιζάνια και να απομείνει ο σίτος καθαρός. Δεν ακούς τι λέει στον Ιερεμία; «Βάλε τους στο χωνευτήρι και εξέτασε αν είναι δοκιμασμένοι, όπως εγώ δοκιμάστηκα για αυτούς». Ας υπομείνουμε κι άλλο, ω γενναίοι στρατιώτες του Χριστού. Οι ημέρες περνούν σαν σκιές, έστω κι αν οι διώκτες νομίζουν ότι παραμένουν. «Αν εμένα δίωξαν», λέει, «και εσάς θα διώξουν. Αν τον λόγο μου τήρησαν, και τον δικό σας θα τηρήσουν. Αλλά όλα αυτά θα σας τα κάνουν εξαιτίας του ονόματός μου, επειδή δεν γνωρίζουν αυτόν που με έστειλε».

Διότι τι είναι πιο ωφέλιμο από την ειρήνη, προκειμένου να διάγουμε εμείς ήρεμο και ήσυχο βίο στα δικά μας μοναστήρια; Όμως δεν πρέπει να νομίζουμε ότι αυτό είναι απολύτως ωφέλιμο, αλλά να γνωρίζουμε ότι η περαιτέρω παράταση του διωγμού αποτελεί αφορμή για μεγαλύτερη δοκιμασία. Γι' αυτό λέει ο Απόστολος: «Χαίρομαι στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στις στενοχώριες υπέρ του Χριστού· διότι όταν είμαι αδύναμος, τότε είμαι δυνατός». Ώστε, αφήνοντας κατά μέρος το «Έως πότε;» και το «Μέχρι ποιου σημείου;», ας αναθέσουμε το ζήτημα στον Θεό, ο οποίος γνωρίζει οπωσδήποτε να οικονομεί προς το συμφέρον μας την παράταση του χρόνου. Άκουσε τη Γραφή που λέει: «Ο Θεός δοκίμασε τον Αβραάμ». Άραγε για λίγο; Καθόλου, αλλά επί περισσότερα έτη και με πολλές δοκιμασίες· και όταν τον είδε να έχει τελειωθεί στην πίστη, τότε του λέει: «Τώρα γνωρίζω ότι εσύ φοβάσαι τον Θεό, και δεν λυπήθηκες τον αγαπητό σου υιό για χάρη μου». Δοκίμαζε και τον Ιώβ, και μάλιστα με μεγαλύτερους αγώνες και επί πολλά έτη· και όταν τον είδε να έχει τελειωθεί στην υπομονή, του λέει τα εξής: «Μη νομίζεις ότι εγώ σου μίλησα αλλιώς, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος». Με αυτόν ακριβώς τον τρόπο, και τους υπόλοιπους προφήτες, καθώς και τους αγίους αποστόλους, τους μακάριους μάρτυρες, και όλους τους οσίους και δικαίους, με πολλές θλίψεις και επί πολλά έτη, και τους δοκίμασε και έδωσε καλή μαρτυρία γι' αυτούς και τους προσέλαβε κοντά του. Επομένως, το ίδιο πρέπει να θεωρούμε ότι ισχύει και για εμάς.